cf. Հրամանակարգք.
· Calfa
Հրամանակարգ բանիցն սկիզբն առնել։ Այսոքիկ ի հրամանակարգ (կամ ի կամակարգ) բանից աստուածպատութենէ, եւ ի գործոց բարութենէ։ Ի մտի ձերում անկեալ հաստատեալ կացցեն հրամանակար կարգն աստուածութեան. (Կոչ. ՟Դ։ Ուր թարգմանի եւ Հրամանական կամաց վարդապետութիւն։)
tenet, dogma.
· Calfa
Հրամանակարգ բանիցն սկիզբն առնել։ Այսոքիկ ի հրամանակարգ (կամ ի կամակարգ) բանից աստուածպատութենէ, եւ ի գործոց բարութենէ։ Ի մտի ձերում անկեալ հաստատեալ կացցեն հրամանակար կարգն աստուածութեան. (Կոչ. ՟Դ։ Ուր թարգմանի եւ Հրամանական կամաց վարդապետութիւն։)
commanding, permitting.
· Calfa
Ոչ ոք նմա հրամանատու, եւ ոչ ընդ հարկաւորութեամբ կապեալ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
s. fig. fire, heat, ardour.
· Calfa
Յորժամ տեսանիցեն (զոք,) թէ չկայցէ ի հրայրս, չցանկանայցէ իշխանութեան, յայնժամ սմա իսկ տայցեն զիշխանութիւնն. (Ոսկ. եփես.։)
to ignite, to become fire, to be on fire, to kindle, to be inflamed;
to catch or take fire, to burn, to be lighted, set on fire;
to take fire, to be all fire, blaze or excitement.
· Calfa
Կամի զաշակերտեալսն իւր բորբոքեալս եւ հրացեալս լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
πυρόομαι ardeo, incendor. Լինել իբրեւ զհուր՝ իրօք կամ նմանութեամբ. շանթանալ. վառիլ. բորբոքիլ. կրակ դառնալ կամ կտրիլ.
cf. Սքանչանամ.
· Calfa
Յորժամ ստանայ ոք զառաքինութիւն, որով հրաշանան մարդիկ ի տես եւ ի լուր. (Խոսր.։)
red, red hot, all on fire, incandescent, at a white heat;
fiery, ardent, burning.
· Calfa
πεπυρώμενος ignis factus, ardens, ignitus. Շիկացեալ հրով, կամ շէկ լեալ հանգոյն հրոյ. հրագոյն. շանթացեալ. հրաբորբոք. կրակ դարձած.
made public, published, divulged every where, rumoured abroad;
— առնել, to publish, to make known far and wide, to divulge, to noise or rumour abroad;
— լինել, to become public, to take wind, to be published, divulged.
· Calfa
Տեսեալ զանարգանս հօր իւրոյ, ելեալ հրապարակագոյժ բողոքէր. (Ոսկ. ղկ.։)
Հրապարակագոյժ աղաղակէր, թէ բարւոք ասաց վասն ձեր հոգին սուրբ։ Ստեփաննոս իսկ յորժամ հրապարակագոյժն բարբառէր. (Ոսկ. գծ.։)
pronounced in public;
public speaker, haranguer, orator, speech-maker, declaimer;
publicly.
· Calfa
Արհամարհիցէ ոք զհրապարակախօսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
democracy.
· Calfa
Եւ այսոքիկ, մինչդեռ տակաւին քաղաքս ընդ հրապարակակալութեամբ էր. իսկ յորժամ եղեւ սուղիշխանութիւնն, հրամայեցի ածել եւ այլն. (Պղատ. սոկր.։)
attractive, enticing, alluring, engaging, seducing, insinuating, tempting, captivating.
· Calfa
Հրապուրիչ. պատրողական. ամոք.
to allure, to attract, to entice, to decoy, to inveigle, to induce, to instigate, to seduce, to suggest, to wheedle, to dupe, to coax, to cajole, to flatter;
to suborn.
· Calfa
Զի մի՛ ոք ասիցէ, թէ հրապուրելով հրապուրեցոյց զնոսա. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
seducer, deluder;
instigator;
cf. Հրապուրական.
· Calfa
πειθάνων, πειθανός, ὐποβολεύς persuasor, suggessor, persuasorius. Որ ոք կամ որ ինչ հրապուրէ. դրդիչ. սադրիչ. պատրանօք հաւանեցուցիչ.
fire-lighter;
stoker, fireman;
bellows blower;
ardent, inflamed, burning.
· Calfa
Հրավառ բորբոքմամբ. (Աթ. ի կոյսն.։)
steel, tinder, match, etc.
· Calfa
Առեալ խաչ մի փոքրիկ, եւ հրավառելիք մի, եւ հնոտի մազեղէն. (Վրք. հց. ձ։)
to light, to inflame.
· Calfa
Լուսաբորբոք հոգեռանդն բոցով հրավառէ զտարփողս. (Խոր. վրդվռ.։)
fire;
pyre;
funeral pile;
fire, ardour;
Mars;
—ս արկանել, հարկանել, to kindle, to light, to set on fire.
· Calfa
Բորբոքէին իբրեւ զհրատ բոցոյ ի վերայ սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
πυρά, πῦρ rogus, ignis. (իբր հրահատ) Խարոյկ՝ հուր հատանօղ յիւրմէ. հուր վառեալ եւ բորբոքեալ. կրակ՝ բոցով կամ անբոց. վառած կամ եղած կրակ.
emitting flames;
shining, sparkling, glittering;
— աչք, fire-flashing eyes;
—ք, fire-works.
· Calfa
Հրացայտ ցոլմունք ի վայր հոսեալ։ Ի հրացայտ չարութենէ հրաբորբոքն յուսփայ. (Յհ. կթ.։)
shower of fire;
volley of musketry, discharge of fire arms;
report, detonation;
thunder-bolt.
· Calfa
Աւարառութիւնս, եւ տնկակոտորութիւնս, եւ զհրացանութիւնս զնոքօք զեղեալ. (Յհ. կթ.։)
inviter, host, hostess.
· Calfa
Եւ նոքա անարգեցին զհրաւիրակսն. (Եփր. համաբ.։)
Սուրբ եւ երկնաւոր հրաւիրակիդ աւետարանի ոչ կացեալ է ոք ընդդէմ. (Փարպ.։)
to invite, to desire, to invite to a feast or assembly;
to convoke, to convene;
յառաջագոյն —, to predestine;
— ի ճաշ, to ask or invite to dinner.
· Calfa
Նոքա հրաւիրեցին զնա, եւ եկն առ նոսա. եւ նա հրաւիրեաց զնոսա, եւ ոչ եկին ի հարսանիսն նորա։ Հրաւիրեաց փեսայն երկրաւոր զփեսայն երկնաւոր։ Հրաւիրեցաւ ի բազմականացն, որ բազմեցուցանելոց էր զաշխարհս յարքայութեան իւրում. (Եփր. համաբ.։)
fire, conflagration;
— ի ծովւ, ի նաւի, ship on fire out at sea;
fire on board ship;
— արկանել, հանել զ—, to fire, to set on fire, to give to the flames;
— վառեցաւ, it was burnt;
cf. Հուր;
cf. Ջրհան.
· Calfa
Դարձեալ այլ մոլեկան հուր հրդեհի բորբոքէր ի կողմանց արեւելից. (Ղեւոնդ.։)
like a Jew, after the manner of the Hebrews.
· Calfa
Ցայն վայր հրէաբար պահէին նոքա. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)
cf. Հրկէզ առնեմ.
· Calfa
Աստուած տեսանէ զայն, եւ ոչ հրկիզէ զնա։ Զարտորայս նոցա հրաբորբոք հրկիզեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ։ Յհ. կթ.։)
fire-brand, incendiary, burner;
linstock;
—ք, conflagration, fire;
— նաւ, fire-ship;
— առնել, to set on fire, to set flames to;
— լինել, to be burnt, destroyed by burning.
· Calfa
Պատեաց զնոսա պատերազմ, եւ շուրջ զնոքօք հրձիգք. (Ես.։ ՟Խ՟Բ. 25։)
Հրձիգ արար նա զմիջագետս զմիջագետս։ Զամենայն քաղաքս նոցա տամբք իւրեանց եւ զաւանս նոցա հրձիգ արարին։ Հրձիգ արար զտունն տեառն եւ զապարանսն արքունի։ Հրձիգ լիցի երկիրն աստուծոյ։ Հրձիգ եղեն յարկք նոցա։ Այլ նոքա կամէին՝ թէ հրձիգ լեալ էին։ Փառք եղեն հրձիգ.եւ այլն։
joy, mirth, rejoicing, cheerfulness, gaiety, sportiveness, delight, pleasure;
—նս ումեք կազմել, ի —նս ածել զոք, to rejoice, to delight, to cheer;
ի — նս խնճոյից, in the merriment of a feast.
· Calfa
to be joyful, in a merry mood, to thrill with joy, to leap for joy, to be transported with joy, to shout for joy, to be overjoyed, to exult, to rejoice greatly, to be in a rapture of joy, to be beside oneself with joy.
· Calfa
Հրճուի իւրաքանչիւրո ոք ի վաստակս ձեռաց իւրոց. (Խոսր.։)
panting, shortness of breath.
· Calfa
Զայսպիսի հինինումն ժողով (իբր նշանակ) տրտմութեան առնեմք, հեծեծումն զնա կոչելով։ Զհինինուն տուրեւառութեան շնչոյն ի ձեռն թոքոյն գործէ։ Կրթումն հինինման այրեցելոյն ջերմամբն յաճախագոյն լինի. (Նիւս. կազմ.։)
causing illness.
· Calfa
Որ ինչ հիւանդ առնէ զոք. հիւանդագործ. հիւանդաբեր. ախտարար.
material;
material-things, matter;
root.
· Calfa
Խորհի ոք զաստիսս ի հիւթանիւթ իրս. (Յճխ. ՟Ժ։)
cf. Հիւպատոս.
· Calfa
Թագաւորէ աւգոստոս ամս ՟Ժ՟Զ. եւ ետ հիպատիս ՟Ժ՟Գ. Տիբերիոս ամս ՟Ի՟Գ. եւ ետ հիպատիս ՟Թ ... (այլ ոք) ետ հիպատս ՟Ժ ... ետ հիպատս ՟Զ. եւ այլն. (Շիր. քրոն.։)
consul;
փոխան —ի, vice-consul;
ի —տոջն, during the consulate of.
· Calfa
Թագաւորէ աւգոստոս ամս ՟Ժ՟Զ. եւ ետ հիպատիս ՟Ժ՟Գ. Տիբերիոս ամս ՟Ի՟Գ. եւ ետ հիպատիս ՟Թ ... (այլ ոք) ետ հիպատս ՟Ժ ... ետ հիպատս ՟Զ. եւ այլն. (Շիր. քրոն.։)
carpenter, joiner.
· Calfa
Ոչ ոք դարբին գոլով՝ հիւսն մականուանեսցի. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
· Calfa
Ընկա՛լ դու հիւրութեամբ, եւ արձակեա՛ խաղաղութեամբ։ Եւ նոքա երանելի հիւրութեան ձերոյ արժանաւորք ոչ եղեն (չընդունելով զողջոյն ձեր). (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
cf. Հնազանդեցուցանեմ.
· Calfa
Զտանջիչն հնազանդեաց։ Զլեզու մարդկան ոչ ոք կարէ հնազանդել. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 22։ Յկ. ՟Գ. 8։)
obedience, submission, subjection;
homage, vassalage;
կրաւորական, կոյր —, passive or blind obedience;
non-resistance;
լաւ է — քան զզոհ ընտիր, obedience is better than sacrifice;
ի — ածել, to reduce to obedience;
գալ ի —, to return to obedience;
ունել ի հնազանդութեան, to maintain or hold in obedience.
· Calfa
Ոչ խոնարհեալ ընդ հնազանդութեամբ (այսինքն ստորադասութեամբ), ոչ պարագրեալ ընդ փոքրկութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
means, way, expedient;
way, egress;
resource;
solicitude, utmost diligence;
industry, invention, ingenuity;
deceit, artifice, insidiousness, fraud, trick, intrigue;
style, method;
—ք պատերազմի, stratagem;
—ք հայթայթանաց, remedy, means, way;
—ք բժշկութեան, remedy, cure, medicament, medicine, physic;
չարարուեստ, չարիմաց, ճարտարիմաց or խորամանկ —ք, artfulness, craft, shuffling, artifice, cunning, dodge, intrigue, wiles and shifts;
—ս հնարել, խորհել, իմանալ, ի —ս հայթայթանաց մտանել, to bethink oneself of a device or expedient, to tax one's ingenuity, to contrive, to adopt or employ means to;
հնարել ումեք —ս, to deceive, to cheat, to dwindle, to defraud;
to plot, to machinate;
իմանալ զամենայն —ս, to be fertile in expedients;
յանհնար —ս մտանել, to be wavering, irresolute, to vacillate, to hesitate;
to know not which way to turn oneself;
զամենայն —ս հնարել, ի զանազան —ս մտանել, to bend all one's mind to, to task all one's powers of ingenuity and application, to do one's utmost, to use one's utmost endeavours, to do all or any thing one can, to strive with might and main, to try every art, to leave nothing untried, to leave no stone unturned, to move heaven and earth;
որպէսի —ս եւ իմանայցէ ոք, whatever artifice one may employ;
բիւր ազգի ազգի —ս հնարէր, he used a thousand stratagems;
—իւք իմն ուղղեցի, I found means to rectify;
enthymeme;
v. imp. — է, — ինչ իցէ, it is possible, it can be done, it may be;
չէ —, չիք —, չիք ինչ —, it is impossible, it can't be;
it is done;
եթէ գոյր —, if it were possible;
որքան — է, as much as possible, as much as one can;
— էր նմա, he could have done it;
որ —դ ես անհնարից, Thou, to whom nothing is impossible.
· Calfa
cf. Հնարիմ.
· Calfa
Եւ հնարեալ՝ վայելուչ անօթ պիտանի կազմեաց. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 11։) Բայց եւ սոքին մարթին բերիլ ի յաջորդ բայն։
adj. s. five;
fifth;
the fifth part.
· Calfa
Յամենայն վաստակոց իւրոց հնգեակ տացեն ի դրունս արքունի։ Նոքա պարտին մեզ զգինս գլխոյ իւրեանց բաց ի հնգեկէն. (Թղթ. դաշ.։)
s. adj. all five.
· Calfa
Նոքա հնգեքինն իբրեւ ընդ մի բերան ասացին. (Ճ. ՟Ա.։)
s. adj. Indian;
black, negro;
—ք, India;
— փայտ, ebony, ebon;
— եղէգն, bamboo;
— ընկոյզ, nutmeg;
— որդն, silk-worm;
— մրջիւն, ant-lion;
— հաւ, turkey, turkey-cock;
գնալ ի —ս, to go to the Indies.
· Calfa
Զհնդիկ որդնէ ասեն. ի կեպարանս թրթրոյ երեւի փոքրիկ. նիւթիչ է մետաքսին կերպասու. (Վեցօր. ՟Ը։)
Hindustan, India.
· Calfa
Եգիպտոս, եւ ամենայն հնդկաստան։ Ի բաժնի ասորւոց էին գաւառքս այսոքիկ, կամ թէ ի հնդկաստանի. (Վրդն. պտմ.։ Նչ. եզեկ. ՟Ի՟Ե. 23։)
press;
wine-press;
vat, trough of a wine-press;
գուբ —, must-vessel;
— հարկանել, to press, to tread grapes;
to trample, to oppress.
· Calfa
ԳՈՒԲ ՀՆՁԱՆ. Նոյն իսկ գուբն հնձանի. կամ հնձանակ, փոքրիկ ընդունարանն՝ յոր մուզն քամի նախ ի հնձանէ. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 1։ Ես. ՟Ե. 2.) յն. ստորահնձան կամ նախահնձան ὐπολήνιον, προλήνιον.
tub, small vat.
· Calfa
Հնձան փոքրիկ. հաշտ մեծ ի ձեւ հնձանի. որ եւ Նաւակ ասի.
stove, furnace, oven;
— հալողութեան, բարձր, կոնաձեւ, ցոլացուցիչ, խառնարանի, պառակաւոր, melting furnace, blast furnace, shaft furnace, reverberatory furnace, puddling furnace, muffle furnace.
· Calfa
Մրրիկ կամ մոխիր հնոցի։ Հնոց երկաթեղէն եգիպտոս. կամ հնոց աղքատութեան, չարեաց։ Հնոց հրոյ, կամ հրոյ բորբոքելոյ։ Շուրջ հնոցաւն. եւ այլն։
to enflame, to make a furnace of.
· Calfa
ՀՆՈՑԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Նման հնոցի առնել. բորբոքել. լուցանել.
to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.
· Calfa
Այս երկոքին գործիք էին երանելոյն դաւթայ, որ միշտ զհոգին սուրբ հնչեցուցանէր. (Եպիփ. սղ.։)