strong, tough;
thick;
bushy;
woody.
Ի ներքոյ անտառախիտ ծառոց. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 4։ ՟Ժ՟Է. 10։ Ես. ՟Ծ՟Է. 5։ Երեմ. ՟Գ. 6. եւ 13։)
Խլեն ի գետնոյն զամենայն փշաբեր եւ զանտառախիտ բանջարսն. (Վստկ. ՟Բ։)
become a forest, overgrown with wood.
Անդն քաջաբեր՝ անտառամոլ (եղեալ) ի չգոյէ մշակողի. (Սկեւռ. լմբ.։)
indifferent.
Մարմնաւորք էք, եւ կատարելագոյն ուսմանց անտարք. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)
resolute, determined.
Ուր չիք տարտամութիւն եւ տատանումն. անտարակոյս կամ անփոփոխ.
immaterial, incorporeal.
Յորոյ ահէ ամենայն դողացեալ տարր եւ անտարր. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Անտարր.
Անստեղծական անտարրական աստուածութիւն։ Անտարրական խորան։ Զորոց անտարրական անձինս մարգարէն իսկ գուշակէ, թէ ո՛ արար զհրեշտակս եւ այլն։ Ի նմանութիւն անտարրական երեւեալ աստուծոյ. (Ագաթ.։)
ignorant, unlearned, unskilful.
Համբաւոյն անգամ անտեղեակ էր. (Ագաթ.։)
Որ յետոյ բանքն ասի, թուի անտեղեկաց՝ եթէ բարեաց ինչ աւետիք իցեն. (Ոսկ. ես.։)
not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.
որ եւ ԱՆՏԵՂ.(ἅτοπος q.d. loco carens) Անկարօտ տեղւոյ. անուր. անուրեք. ոչ պարագրեալ տեղեաւ. անսահման. անչափ.
Որ անարարն է, նոյն եւ անտեղի է. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
Անտեղւոյն էացեալ՝ զամենայն էակս պարունակեալ լնու. (Քեր. քերթ.։)
Չունօղ զտեղի. կարօտ տեղւոյ. թափառական. մէքեանսըզ, տէտիրկին.
Խաւար տեղի ոչ ունի, եւ ամենայն անտեղի անգոյ է։ (Վանակ. յոբ.։)
Ուր չիք տեղի. անմտանելի. անկոխ. ἅβατος եւ Ոչ տուօղ տեղի. լի. եւ Տեղի մտածեալ անգոյ.
Անտեղի՛ է մեզ ի մեհենիդ ի ներքս լինել՝ վասն ի ներքս ի դմա գրիգորի սքանչելագործի օթելոյ. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Հուպ միմեանց, անտեղի թողլով ի նմա մինչեւ ցմիոյ նշմարելոյ ծայրի ասղան. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)
Զնիւթական արարածս (արար) էական գիտութեամբն իւրով յանտեղիս. (Ագաթ.) իմա՛ ի մէջ ոչնչի, ուր ոչ գոյր տեղի։
Եւ Ոչ յայտարար տեղւոյ.
Ոչ ինչ անտեղւոյ բանի մտածեցելոյ. (Դիոն. երկն.։)
Թոյլ տայ անտեղի ինչ գործել։ Ուրեմն անտեղիք են օրէնք, աւելորդ դատաստանք. (Նիւս. բն.։)
Եւ զի՞նչ ինձ առ այս բիւրապատիկս ածել ի դիմի անտեղի. (Մագ. ՟Ժ՟Ե.) իբր մ. յաւելորդս, կամ արտաքոյ տեղւոյս։
hard, inflexible.
Պղինձ եւ երկաթ զխստութիւնն եւ զանտեղի տալոյն յայտ առնէ. (Ոսկ. խչ.։)
absurdity, extravagance, incongruity, unsuitableness, unfitness, impropriety.
Պատկերացոյց ինքեան զեղեալն անտեղութեամբն, (զի) ո՛չ է ի տեղւոջ վերայ, որպէս ինքն աստուած է. (Վրդն. պտմ.։)
invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.
Վասն անտես լինելոյն այժմ (դրախտին)։ Անտես եղեալ յաչաց նոցին. (Շ. թղթ. եւ Յիսուս որդի.։)
Ծածկեալ մարմնովն ոգիք անտես են արտաքոյ կացեոցն։ Հարցանեն, զի անտեսք են, եւ ի մէնջ ուսան. (Նար. երգ.։)
Կոյրք, որք ի բնականն եւ ի գրաւորականն անտեսք էին. (Երզն. մտթ.։)
Առանց տեսանելոյ. չեւ տեսեալ.
Ոչ թողից զքեզ, եւ ոչ անտես արարից զքեզ։ Անտես արարեր ի դէպ նեղութեան ժամանակի։ Զգործս ձեռաց քոց մի՛ անտես առներ։ Տեսի զքեզ, եւ անտես արարի։ Յամենայնի անտես (կամ անփոյթ) արարելոցն։ Տեսեալ զանարժանս՝ ոչ արասցէ անտես։ Անտես առնես զմեղս մարդկան ապաշխարութեամբ. եւ այլն։
որ եւ ԱՆՏԵՍԱՆԵԼԻ. ἁόρατος, ἁθέατος, ἁθεώρητος. invisibilis, inconspicabilis, incomprehensibilis. Աներեւոյթ. որ ոչն տեսանի զգալի աչօք, կամ ոչ բովանդակի մտօք. անհասանելի. իմանալի, ւե անպարիմանալի. եւ ըստ այսմ ասի զաստուծոյ, զհոգեղինաց, եւ զթաքուն իրաց կամ զխորհրդոց, ըստ այլ եւ այլ տեսութեան. կէօզե կէօրիւնմէզ, ֆեհմ օլունմազ.
ἁθέατος, ἁόρατος. qui non videt, non vidit. Ոչ տեսօղ. յետնեալ կամ զրկեալ ի տեսանելոյ. կոյր. կէօրմէզ.
ԱՆՏԵՍ ԱՌՆԵԼ. ն., ԱՆՏԵՍ ԼԻՆԵԼ, ՄՆԱԼ. παροράω, παρόπτομαι, παρείδω, ὐπερόπτομαι. եւ այլն. despicio, negligo. եւ այլն. որ եւ ԱՆՏԵՍԵԼ. Ընկենուլ յերեսաց. թողուլ անխնամ. զանց առնել. ապախտ կամ անփոյթ առնել. յոչինչ գրել. ներել. աչքէ՝ երեսէ ձգել, եւ անչ գոցել՝ խփել, չտեսնօղ ըլլալ. եիւզտէն պրագմագ, կեօզ եումմագ.
invisibly.
Յոյժ անտեսաբար տպաւորութեամբ բերին. (Նար. կուս.։)
Ի մաքրութիւն նորոգման ներքին մարդոյն անտեսաբար կենսացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
Նըմա դշխոյն հարաւային՝ եկն ի տեսիլ ըղձմամբ սրտին, քեզ քառանկիւն կողմ աշխարհի՝ անտեսաբար երկիր պագին. (Յիսուս որդի.։)
formless, shapeless.
Մի՛ մարդիկ կարծիցես մահկանացուս, այլ անտեսակս յեղանակս ոգւոյ։ Նիւթ՝ անտեսակ սա ճեպի լինել։ Խնդրել (յերկինս) զանտեսակն եւ զանորակն. (Փիլ. լին.։ եւ նխ. ՟Ա. ՟Բ։)
Ի վերայ գեղման տեղալով յոյժ քաղցրութեամբ եւ անտեսակ ձայնից. (Եղիշ. խաչել.։)
Որպէս ի ծնէ կոյրն՝ այսմ լուսոյ անտեսակք են. (Խոսր.։)
invisible;
incomprehensible.
Անտես. անտեսանելի. աներեւոյթ. իմանալի.
Աստուծոյ անտեսականի. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Անտեսական.
Որ է պատկեր աներեւոյթին աստուծոյ. եթէ կերպարան է անտեսանելւոյ, ապա եւ ինքն անտեսանելի է։ Աներեւոյթ է թշնամին, եւ անտեսանելի է հոգին՝ որ առնու զվէրսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14. 22։)
Անտեսանելին եւ անմարմինն ցոյց օրինակի է։ Զանտեսանելւոյն եւ զիմանալւոյն ոչ ընկալեալ մտածութիւն։ Միտք անտեսանելիք։ Եթէ անտեսանելի է թագաւորն (աստուած), մի՛ զարմանար. քանզի եւ ոչ որ ի մեզ միտքդ են՝ տեսանելի է. (Փիլ.։)
Զքեզ ո՞ ի մէնջ թշնամանեաց եւ ամաչեցոյց, մինչեւ անտեսանելեացն (կամ յանտեսանելիս) եւ ամբարշտաց դիմաց առաջի եդ տեսութիւն ողորմելի. (Առ որս. ՟Ը։)
to neglect, to abandon, to slight;
to connive at.
Յորժամ հայրն անտեսէ զարտասուսդ, եւ լոյս աչացդ պակասէ։ Անարգէ զօրէնսդիրն՝ որ զօրէնսն անտեսէ եւ արհամարհէ. (Մաշկ.։)
invisibility;
incomprehensibility;
blindness;
connivance.
Յեփթայի կափոյց զաչս մտացն յանտեսութիւնն. (Եղիշ. դտ.։)
Խաւարեալք անգիտութեամբ տգիտանան զբարւոյն ծանօթութիւն՝ որպէս յանտեսութենէ զլոյս։ Ոչ ի հակառակէն լուսոյ հարկանիմ անտեսութեամբ. (Պիտ.։)
Անկաւ ի վերայ նոցա անտեսութիւն, եւ խաւարեցոյց զնոսա. (Ճ. ՟Գ.։)
Կամ իբրեւ թանձրացեալ, Աներեւոյթ եւ իմանալի իրք.
Մի՛ անտեսութեամբ անփոյթ արասցուք. (Բուզ. ՟Դ. 10։)
ἁθεωρισία. negligentia in spectando, ὐπεροψία despectus, despicientia. Անտես առնելն. անփոյթ առնել. անխնամութիւն. անհոգութիւն. արհամարհութիւն.
without master or governor;
unassisted, forlorn, abandoned.
Եւ լինէին անտերունչ մակեդոնացիք։ Եւ այլոյ ժամանակին անտերունչ համարել։ Յանտերունչ ինչ ժամանակացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
free, independent;
cf. Անտերունչ.
Զիա՞րդ թողեր զքոյրն քո անտէր. (Վրք. հց. ձ։) որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։
cf. Անտէրութիւն.
Փոխանակ գելոյ ԱՆՏԷՐՆՉՈՒԹԻՒՆ.
young;
childish.
ԱՆՏԻ ԵՒ ԱՅՍՐ. ԱՆՏԻ ՅԱՌԱՋ. cf. ԱՅՍՐ, cf. ՅԱՌԱՋ։ նխ. ԱՆՏԻ. նխ. Յայնմ կողմանէ. յայնկոյս. անդր քան. եօթետէ. գարշըտա.
Որդի մարդոյ անտի յարաժամ կոչէ ի վերայ իւր. վասն զի աստուծոյ (որդի) սեպհական է նա. (Զքր. կթ.։)
Անտի իսկ (այսինքն յայնմ իւղոյ) օծանէին. (Ագաթ.։)
Զչարեաց սկիզբն անտի (ի նիւթոյ) կարծեցին. (Եզնիկ.։)
Ունիցի ինչ անտի (ի մարմնոյ սրբոցն). (Փարպ.։)
իբր յօդ, Ն. կամ Յայնմանէ. առընթեր գոյականաց.
Ի ծառոյ անտի։ Ի տեղւոջէ անտի։ Ի լեռնէ անտի եւ այլն։ Յիւրմէ անտի փառացն։ Ի նոցա անտի յուսոյն։ Ի նոցունց դից անտի։ Ի հեթանոսական ուսմանց անտի։ Կոչէր ի ձկնորսութենէ անտի. (Յճխ.։ Ագաթ.։)
Դաւաճանեալ ի դիւէ անտի։ Յիսկզբանց անտի կալոյ յաթոռ հայրապետութեան. (Յհ. կթ.։)
Սկսաւ ասել վասն ընչից, եւ չստանալոյ կարասի, յայտ արարեալ զանտի վնասն, եւ զաստի օգուտ. (Ոսկ. մ. Բ. 20։)
ԱՆՏԻ, տիոյ, ոց. ԱՆՏԻ. որ եւ ԱՆՏԻԱԿԱՆ. Պակաս ի տիոց. անկատար հասակաւ. եւ Տհաս. եւ Կարճեալ ի կենաց աշխարհի.
Կոյսք զանկատար յոյսս աշխարէին, եւ պատանեակք զանտիս հասակսն. (Փիլ. յովն.։)
Յանտիական մանկանցն ծաղր լեալ։ Ընդ մեզ նորագոյնքդ եւ անտիականքն դնեն թշնամութեան սկիզբն. (Մագ. ՟Ծ՟Ե. եւ ՟Ծ՟Բ։)
that spreads much good scent.
Ոչ յոլովից խառնից՝ զանազան ծաղկանց՝ ըստ հնոյն բազմաբուրեան այլայլութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
abundance of mercy or clemency.
φιλοστοργία amor vehemens Առաւելութիւն գթոյ եւ սիրյ. գորով գթութեան առ ընտանիս եւ սիրելիս.
very dear, precious.
Մատանեաւ բազմագնով (կամ բազմագնեաւ) շքեղացոյց զնա. (Ճ. ՟Ա. եւ Ճ. ՟Բ.։)
ԲԱԶՄԱԳԻՆ. մ. (ի գին սաստկական մասնկանէ). Վարի ի քերթողականս՝ որպէս Ուժգին. սաստկագին. բազմագոյն. սաստիկ. շատ, խիստ.
cf. Բազմագին.
Մատանեաւ բազմագնով (կամ բազմագնեաւ) շքեղացոյց զնա. (Ճ. ՟Ա. եւ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Բազմագլխեան.
Զոր ոմանք բազմագլուխ գազան կարգեցին զպարարումն մարմնոյն, տե՛ս զի նոքա նախ զնա սպանին. (Եղիշ. երէց.)
πολυκέφαλος multa habens capita Որոյ են բազում գլուխք. որ եւ ասի ԲԱԶՄԱԳԼԽԵԱՆ, ԲԱԶՄԱԳԼԽԻ. շատ գլխով, գլուխը շատ.
very frequented (road).
Դատարկասցին ճանապարհք բազմագնացք առ ի չգոյէ մարդկան. (Ճ. ՟Բ.։)
very celebrated;
very praiseworthy;
that praises or is praised much.
πολυΰμνητος celeberrimus, celebratissimus Յոյժ գովեալ կամ գովելի, մեծահամբաւ. բարեհռչակ.
very mild, merciful, full of fondness, compassionate.
πολύσπλαγχνος valde misericors Որոյ գութն է բազում. բազումողորմ. բարեգութ. ազնուագութ. շատ գթած.
that has many colours or shapes, diverse, multifarious.
Ի սնգոյրս եւ ի ծարոյրս, եւ ի բազմագունակ հանդերձս պայծառս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Բազմագունակ եւ բազմապատիկ է արտաքնոցն վարքն, եւ այլ երբէք այլ առ հաճոյսն հանդիպեցելոցն ստեղծանեն. (Բրս. հց.։)
որ եւ ԲԱԶՄԱԳՈՅՆ ասի. Իբր Գոյնզգոյն. գունագոյն. եւ մանաւանդ՝ որպէս Բազմազան, բազմապիսի. բազմայեղանակ. πολύτροπος multiformis գունզգուն, եւ շատ կերպ.
cf. Բազմագունակ.
Ունօղ զբազում գոյնս պէսպէս. գունզգուն.
very numerous, of many forces.
Նմանօղք լիցուք այնպիսւոյ բազմագունդ միայնացելոց. (Եղիշ. միանձն.։)
Չճառեաց զաներեւոյթ զօրութէանն, եւ զբազմագունդ հրեշտակաց. (Կիւրղ. ծն.։)
of several colours or shapes, diverse, multifarious;
— ակն, succinum (yellow amber), cf. Սաթ.
Իբրեւ զտեսիլ բազմագունի ականց։ Իբրեւ զտեսիլ ական բազմագունի։ Իբրեւ զգոյն բազմագունի ականն. (Եզեկ. ՟Ա. 4. 27։ ՟Ը 2։)
much hoarded up.
Կարի շատ դիզեալ. բազմակոյտ. մեծ եւ ծանր.
Ոտք փղաց ... իբրեւ զսիւնս հաստատունս ... բառնալ զմեծաբեռն ծանրութիւն բազմադէզն մարմնոյ. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Բազմադէմ.
Մշակք բազմադիմի աշխատութեամբ վաստակոց յարդարին։ Բազմադիմի են սերմանք բարւոյն ի մարդիկ. (Յճխ.։)
Բազմադիմի ջանայր շիջու. ցանել զհաւատ քրիստոնէութեան։ Եւ որպիսի շուք բազմադիմիս արարին առ ի պատիւ դիւոյ. (Խոր. ՟Գ. 12. եւ ՟Բ. 57։)
πολυπρόσωπος, πολυειδής multiformis, diversas species habens, multifarius, multiplex, varius Բազմադէմ. բազմազան. զանազան. պէսպէս. բազմապատիկ. եւ Բազմաւորական. եւ Այլեւայլ ըստ տեղւոյն.
of many doors.
Մի մի ի բանից անտի առաքելոյ բազմադուռն է, սակայն ոչ եթէ հարկ վտանգի է ինձ ելանել ընդ ամենայն դրունս նոցա. (Եփր. հռ.։)
πολύπυλος multas portas habens Ունօղ դուռն բազում. որոյ են բազում մուտք կամ առաջք. բազմիմաստ. շատ դռներով.
very various, of many kinds.
Պարզն եւ բազմազան իմաստութիւն։ Զի ծանիցի ի ձեռն եկեղեցւոյ բազմազանս իմաստութիւնն Աստուծոյ. (Դիոն. երկն.։ Աթ. ՟Ա։)
Չարիս բազմազանս ամենեցուն հասիս բազմազանս ամենեցուն հասոյց. (Խոր. ՟Բ. 85։)
Տեսեալ եւ զկենդանին առաւել եւս գեղեցիկ եւ բազմազան յոյժ. (Ճ. ՟Ա.։)
Յոյժ խաբեբայ եւ բազմազան ի ձեռնարկութիւնս. (Ածաբ. կիպր.։)
Ի բազմազան շնորհէն լցեալ կատարեցաւ վայելչութիւն կենցաղւոյս։ Բազմազան ինչք, կամ բուսակք, կամ հալածանք։ Մրցանակք բազմազանք. (Պիտ.։)
great variety, diversity.
Զի մի՛ ոք բազմազանութեամբ ընդ իմանալւոյն խառնեսցի. (Նիւս. կազմ.։)
tbat is adorned magnificently;
that has many ornaments.
Շինեցաւ նարեկ յըռշտունեաց գաւառին՝ նոյն կարգադրութեամբ, բազմազան, պաշտօնապայծառ երգեզողօք, եւ գրական գիտողօք. (Ասող. ՟Գ. 6։)
that has many children.
Ուրա՛խ լեր դշխոյ՝ հարսն պանծալի, բազմազաւակ կուսութեամբ բերկրեալ. (Նար. գանձ եկեղ.։)
Բազմազաւակ կոյս՝ ծնեալ անախտաբար զազգս որդւոց մարդկան սուրբ աւազանաւն յորդէգրութիւն հօրն երկնաւորի. (Գանձ.։)
wandering;
busy, eager;
meddlesome.
Ի մանկութենէ հրաժարեալ ի բազմազբաղս կենցաղոյս. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Գ.։)
of several species, sorts or kinds, diverse, manifold.
Ի լեզուս նոցա վառեալ հուր այրիչ. վասն որոյ բազմազգեաց լեզուօք զինքն երեւեցոյց ծածկագէտն. (Գանձ. (ուր եթէ բազմազգեացն առցի իբր անհոլով, լինի Կրօղ՝ ունօղ բազում ինչ)։)
copious, abundant.
Բազմազեղ հոսմամբ։ Ի բազմազեղդ քո սեղանոյ. (Նար. ՟Հ՟Դ եւ ՟Լ՟Է։)
Բազմազեղ տեսարան (ժողովոյս). յն. յորդահոսան, կամ բազմակարկաջ. իբր բազմամբոխ։ (Կիւրղ. ի կոյսն.)
εὕπορος, περισσός, ἅφθονος abundans, redundans, copiosus Զեղուն յոյժ, եւ առատաբուխ. բազմօք զեղեալ, յորդեալ, յորդառատ. խիստ առատ՝ շատ.
cf. Բազմազեղ.
Ամենալոյս՝ աննախանձ եւ բազմազեղուն գովեալ արարչութեանդ զօրեղութեան. (Նար. ՟Լ՟Է։)
full of pleasures, very amusing.
Յոյժ զուարճալի եւ հանդիսական. զուարթագին. խնդալից.
very strong, very powerful;
numerous army.
Ո՛վ խաչ բազմազօր սքանչելիսն եցոյց. (Եպիփ. խչ.։)
πολυδύναμος multipotens, praevalens Որոյ բազում է զօրութիւն, մեծազօր. բազմապատիկ զօրութեամբ. հզօր. զօրեղ առ բազում ինչ.
very numerous.
Եւ ոչ զառ ի նմանէ չարեացն սահման կարօղ եմք գիտել՝ բազմաթիւ լինելովս. (Լմբ. պտրգ.) իմա՛ զբազումս ի չարեացն թուելով. կամ վասն բազմաթիւ լինելոյ սոցա։
very wrong;
perverse.
Ցասուցեալ մեր ի վերայ այնպէս բազմաթիւր եւ բեզմայեղանակ բարոյիցն։ Զբազմաթիւր մտածութիւնն յեղյեղուլ եպերական բանիւք. (Խոսրովիկ.։)
long since, old, ancient, antique.
Համբերել կապանաց եւ բանդից վասն երկնաւոր յուսոյն՝ բազմաժամանակ տեւողութեամբ. (Փարպ.։)
surgy, billowy, tempestuous, agitated.
Որ աստուածային սիրովն ամրացեալ իցէ, բազմալեաց կենցաղոյս վերագոյն է. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ.) տպ. բազմալեայ։
ԲԱԶՄԱԼԻ. ա. Իբր Լի բազմութեամբ. կամ յոյժ լի. առատ.