cf. Կամայորդոր.
Կամայօժար մտօք հրաժարել յաշխաչհէ, կամ ապստամբել յաստուծոյ, կամ ի նոյնս միտել. (Լմբ. պտրգ. եւ ովս։ Շ. յկ. ՟Բ։)
cf. Կամելութիւն.
(Նորոգութեան մերոյ) կամեցողութիւնն՝ աստուածութեանն միայնոյ. (Աթ. ՟Դ։)
flail, roller to thrash corn or beat out grain.
Որպէս կամն զի ի վերայ ցորենոյ անցանէ, այնպէս հրեշտակնէ որ առակեալ է ի կամն, կասու։ Ոչ կամունս ածէ՛ ի վերայ, այլ գաւազան։ Անիւ գունդն է սայլի. եւ զսղոցաձեւն այլ թարգմանքն սրաբերան ասեն. զոր սովոր են այնպէս առնել զկամն, եւ այնու կասուլ զօրան. (Գէ. ես.։)
Ի մանրել զցողունն կամնասայլիւն։ Հատ ցորենոյ ոչինչ վնասի ի կամնասայլիցն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Շ. մտթ. ՟Գ. 12։)
cf. Կամն.
Որպէս կամն զի ի վերայ ցորենոյ անցանէ, այնպէս հրեշտակնէ որ առակեալ է ի կամն, կասու։ Ոչ կամունս ածէ՛ ի վերայ, այլ գաւազան։ Անիւ գունդն է սայլի. եւ զսղոցաձեւն այլ թարգմանքն սրաբերան ասեն. զոր սովոր են այնպէս առնել զկամն, եւ այնու կասուլ զօրան. (Գէ. ես.։)
Ի մանրել զցողունն կամնասայլիւն։ Հատ ցորենոյ ոչինչ վնասի ի կամնասայլիցն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Շ. մտթ. ՟Գ. 12։)
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
Յօրէնս տեառն են կամք նորա։ Կեանք են ի կամաց նորա։ Տէր ի կամս քո (այսինքն կամօք կամ ի կամիլդ քո) ետուր գեղոյ իմոյ զօրութիւն։ Առնել զկամս քո աստուած իմ կամեցայ։ Զկամս երկիւղածաց իւրոց առնէ տէր։ Առնէր ըստ կամաց իւրոց։ Արասցէ ըստ կամս իւր։ Զկամս շրթանց նորա ոչ արգելեր ի նմանէ։ Ընդ կամս բերանոյ իմոյ հաճեաց տէր։ Ամենայն կամօք խնդրեցին զնա։ Կամօք իմովք կամ իւրովք. (յն. կամաւորապէս։) Անձրեւ կամաց (այսինքն յօժարակամ)։ Եղիցիք դուք ինձ երկիր կամաց. այսինքն կամեցեալ, ցանկալի. եւ այլն։
Ոմն զհոգւոյ կամս ասէ կատարել, եւ ոմն զմարմնոյ. (Խոսր.։)
Ոչ ի կամաց մարմնոյ, եւ ո՛չ ի կամաց առն, այլ յաստուծոյ ծնան. (Յհ. ՟Ա. 13։)
station, place, post, site;
position;
dwelling, residence, abode;
station;
cf. Կայուն;
վերին, գերակայիցն —ք, heaven.
Կայանս ամենայն անասնոյ անասնոց. յն. մսուր. (խորշ. ՟Բ. Մնաց. 28։)
cf. Կայանամ.
ԿԱՅԱՆԱՆԱԼ. cf. ԿԱՅԱՆԱՄ. որ եւ ասի ԿԱՅԱՒՈՐԱՆԱԼ. Զկայ առնուլ մոլորակաց ի դառնալն ընդ նոյն վայր.
to cause to trickle.
Գերագոյն եւս գեր զոր ի մեռային զդառնահոսան ջրոցն ծորումն կայլակնացուցեալ բղխես զանոյշ եւ զքաղցրահամ արբումն. (Անան. եկեղ։)
stable, firm, constant, durable, immoveable;
— ինչք, real estate, houses & lands, lauded estate.
Այն՝ որ զբունութիւնըս լուծական, արար կայուն անմահական։ Բնութեամբ կայուն, անձամբ շարժուն՝ անշարժական։ Զի չեմ կայուն ես միշտ ի նոյն, այլ շրջական. (Շ. խոստով.) եւ իմ եղակ։ Իսկ ի գիրս Դամասկ. դնի եւ իբր Կացուցիչ, բաղկացուցիչ։
women, the fair sex.
Նաեւ կանանոյն ժողովեալ մատաղ մանկտովք։ Եւ կանանոյն անդամ սատարեալք ըստ իւրեանց տկարութեան կանացի ուժոյն. (Ագաթ.։)
green, verdant;
verdure;
— բացագոյն, sea-green.
Յասպոյ որակութիւն գունոյ կանաչ է, որպէս զմրուխտ։ Զմրուխտ կանաչ է գունովն. (Լմբ. յայտն.։)
cf. Կանաչազարդ.
Կանաչազգեստ հասակ գարնայնոյն. (Ագաթ.։)
cf. Կանաչազգեաց.
Կանաչազգեստ հասակ գարնայնոյն. (Ագաթ.։)
to become green, to grow green again;
to be verdant.
Յաւուրս գարնայնոյ կանաչանայ. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
hemp;
tow.
cubit measure;
cf. Կանգնեան.
որ եւ ԿԱՆԳՆԵԱՆ. Չափեալն կանգնաւ. ունօղ զչափ կանգնոյ՝ միոյ կամ բազմաց. կանկուն մը, ասչափ կանկուն.
measuring by cubits.
Չափելն եւ չափիլն կանգնաւ. որոշեալ չափ կանգնոյ.
Կանգնաչափութիւն պատկերին նաբուգոդոնոսորայ՝ ՟Կ՟Զ. յարեալ ի վեց հարիւր ամս նոյի, առ որով ջրհեղեղ, լինի ՟ոկզ. այն է թիւ անուան գազանին, այսինքն նեռին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Արասցես զսիւնակս խորանին յանփուտ փայտից՝ կանգնաւորս. ի տասն կանգնոյ զերկարութիւն միոյ սիւնակին առնիցես։ Նոյնպէս արասցես երկոցունց անկեացն կանգնաւորս. այսինքն որոշեալ կանգնօք չափեալս. (Ել. ՟Ի՟Զ. 16. 24։ ՟Լ՟Զ. 20։)
a cubit long;
ժանիս —ս երեք, teeth three cubits long.
Կանգնաչափ. կանգնաւոր. ունօղ զչափ կանգնոյ միոյ կամ բազմաց.
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
πῆχυς եւս եւ κύβιτον cubitus, -um . Անուն չափոյ, եւ ձող չափողական, ըստ հասարակ առման՝ Չափ միջոցի յարմկանէ ցծայր միջամատին, որչափ է եւ յուսոց ցարմուկն. այսինքն երկու թզաչափ. բայց սրբազան կանգունն էր կրկինն հասարակ կանգնոյ, այսինքն որչափ է ամբողջ բազուկն. ա՛յլ է եւ հսկայից կանգունն, եւ արքունին, եւ երկրաչափականն, եւ ազգայինն, եւ գաւառականն. զոր օրինակ Գ. Թագ. Է. 15. բարձրութիւն պղնձի սեան ասի լինել ԺԸ. կանգուն. որ ԼԵ դնի ի Բ. Մնաց. Գ. 15. եւ Երեմ. ԾԲ. 21. իսկ Փիլ. ել. Բ. 1. վեց թզաչափ դնէ զկանգունն, որպէս եւ զթիզն քիլ կոչէ. կանկուն .... եբր. ամմա.
Յերեքհարիւր կանգնոյ զերկայնութիւն տապանին ... ի մի կանգուն կատարեսցես զնա ի վերուստ։ Արասցես տապանակ, յերկուց կանգնոյ եւ ի կիսոյ զերկայնութիւն նորա, եւ ի կանգնոյ եւ ի կիսոյ զլայնութիւն նորա։ Կանգնաւ յայսմ կողմանէ, եւ կանգնաւ յայնմ կողմանէ։ Գոգեալք երեսուն եւ երիւք կանգնովք. եւ այլն։
Կամ կործանեալս կանգուն։ Ի նոյն ինքն յեցեալ՝ կայ կանգուն. (Նար. ԺԱ. եւ Նար. մծբ.։)
cannabine. drill, duck.
Զգեցոյց նմա չուխայս (կամ պարեգօտս) հւնս եւ պատառատունս, եւ խոշոր կանեփիս. (Ճ. ՟Դ.։ Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ե.։)
urtica cannabina.
Կանեփուկն թուփ ինչ է, որոյ սերմն նորա դեղ է, եւ նոյն դարձեալ կասեցուցիչ ցանկութեան։
foreknowing, pre-scient;
diviner, foreboder;
prognosticator.
Կանխագէտ իմաստութիւն աստոծոյ։ Կանխագէտ տնտեսութիւն վերնոյն։ Կանխագէտ զօրութիւն. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Նիւս. կազմ.։)
forewarning;
forewarned.
Ըստ հոգեհանճար իմաստնոյն կանխազեկոյց առակի. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
before, antecedently, formerly, anciently, in bygone times.
Արարէ՛ք տօնս ուրախութեան կանխաւ մինչեւ յանկիւնս սեղանոյ. իմա՛ որպէս անուն, կանխեաւ, այսինքն նորաբոյս եւ վաղ բողբոջեալ՝ թաւ ոստով. ըստ յն. πυκάζων condensus որ այլուր թարգմանի՝ պտղախայծ, բղխեալ, եւ այլն. որպէս եւ եբր. ապօթ իբր ոլորք, նարօտ եւ այլն.
act of bribing or corrupting.
Առանց կաշառանաց զարժանաւորսն ձեռնադրեսցեն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ա.։)
to bribe, to corrupt, to practise upon, to buy over, to suborn, to seduce with bribes.
Իմաստութեամբն կաշառէ զնոսա, որպէս եւ երկրպագութեամբն։ Լաբանու ի նոյն կարծիս կաշառեալ՝ օրհնելով տանի զնա. (Վրդն. ծն.։)
cf. Կաշանամ.
Ոչ եմուտ ընդ յարկաւ, մինչեւ կաշեցաւ ամենայն մարմինն որպէս անասնոյ. (Վրք. եւագրի.։)
magpie, pie.
bound together;
conjoined.
συνδέσμιος, συνδεδέμενος simul vinctus, convinctus, colligatus. Կապեալն ընդ այլում. կցորդ նոյն կապոյ. ամոլակից. զոր օրինակ մարմինն կոչի կապակից հոգւոյն.
Հոգի աստուածասէր յորժամ ի կապակցէն իւրմէ արձակի, այսինքն ի մարմնոյ աստի. (Ածաբ. առ կեսարոս.։)
to bind, to unite, to join together.
Հոգին ըստ մահկանացու մարմնոյ կապակցի. (Պղատ. տիմ.։)
bond, conjunction, connexion;
coherence, relation, concatenation.
Կենացս կապակցութիւնք՝ հոգւոյն շաղկապելով ընդ մարմնոյն, ի սմա (յուղեղն) բաշխին, եւ հաստատեն զմահկանացու սեռս. (Պղատ. տիմ.։)
Ազատ ի մարմնոյ կապակցութենէ. (Ճ. ՟Ը.։)
bonds;
hand-cuffs, fetters, manacles;
rope, cord, string;
pass, defile;
censure, excommunication;
տուն —նաց, prison, jail, gaol;
ի կապանս արկանել, to fetter, to put in irons;
to imprison.
Ի կապանս մարմնոյս. (Լմբ. ժղ.։)
sourness, acritude, tartness.
Քաղցրութիւն եւ կապութիւն խնձորի։ Չորութիւն եւ հովութիւն եւ՝ կապութիւն կաղնոյ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Խենեշանամ.
Բառ ռմկ. որպէս Խենեշանալ. թերեւս նոյն ընդ Իշանալ, որպէս գիջանալ. եւ կամ մերձիլ ի կայռին.
coachman, driver;
drover;
governor, regent, chief, rector.
Մարմնոյ եւ հոգւոյ միտքն են կառավար. (Եղիշ. ՟Բ։)
prickly artichoke;
hawthorn, may.
Եւ խրոխտացեալ կառին, (կամ կառի) եւ նորին Նմանեացն, ասեն՝ թէ մեք հարկանօղ գոլով, եւ այլն. (Մխ. առակ.։ Իսկ ի բառս Գաղիան. Կառն եւ Թաղիք իբր նոյն դնին։)
cf. Կառուցումն.
to construct, to build, to found, to erect, to set up, to raise, to edify;
to establish, to fix;
to place, to put;
to fasten, to attach;
to thicken;
— զաչս յիմն, to fix eyes on, to gaze at, to stare at.
Ի հասարակաց արգահատելով մարդկային բնութիւն՝ զնոյն կառուցեալ ընդ միտ ածէք. իբր ակնկառոյց լինելով. (Պիտ.։)
Առ ի կառուցանել ամբոխ աղմկի ի վերայ փրկչին։ Ի ծնէ կուրի աչք հաստատ կառուցանել. (Զքր. կթ.։ Ընդդեմ ձմերայնոյ կառուցին զարօրս. Համամ առակ.։)
to stop, to detain, to withhold, to keep in, to prevent, to hinder, to hold back, to interrupt.
Կասեցուցանելով զմարմնոյս զօրութիւն. (Պիտ.։)
cinnamon;
cf. Կակժիրակ.
cf. Կասի.
laurel, bay-tree.
Ի մրտենոյ, ի ձիթենոյ, իկասլայէ. (Մարթին.։)
pearl barley;
malt;
chestnut.
ԿԱՍԿ. Գարի կեղեւեալ, մաքուր եւ եփեալ գարւոյ եւ ցորենոյ՝ որպէս հերիսայ. (լծ. ընդ պ. քէշկէք, քէշեք, ի ճէվ, որ է գարի.)
ԿԱՍԿ 2 (ի, աց.) գ. ԿԱՍԿ. Գարի կեղեւեալ, մաքուր եւ եփեալ գարւոյ եւ ցորենոյ՝ որպէս հերիսայ. (լծ. ընդ պ. քէշկէք, քէշեք, ի ճէվ, որ է գարի.)
malt-liquor, beer;
— սեղանոյ, table-beer;
— ընտիր, ale;
զօրաւոր or սեաւ —, porter;
— յոռի, swipes.
to thrash corn;
to triturate, to pound, to bruise, to grind.
ԿԱՍՈՒՄ որ եւ Կասեմ, եցի, եա՛. ἁλοάω trituro. Կամնել. մանրել զորայս, զօրանն, զցողունս ցորենոյ կամնասայլիւ. ջարդել. ջախել.
droll, facetious, jocular, waggish.
Ազգ թռչնոյ. թերեւս նոյն ընդ Կատաբ.
perfection, integrity;
crowning, perfecting;
completion, accomplishment, consummation;
martyrdom;
consecration;
initiation;
—դ or քո —, your Holiness.
Աճումն առնու տղայն՝ գալ ի կատարելութիւն մարմնոյ եւ մտաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ե։)
to finish, to end, to accomplish, to complete, to consummate;
to crown, to effectuate, to execute, to perfect, to fulfil, to realize;
to improve;
to consecrate, to hallow, to sanctify;
to initiate;
— զպարտս, to perform, to fulfil a duty;
— զխորհուրդ, to carry out a project;
— զկամս անձին, to have one's will, to be contented, to do according to one's desire;
— զկամս ուրուք, to fulfil the wishes of, to humour, to content;
— զբարկութիւն իւք յոք, to glut one's wrath or vengeance on;
— զնթացս, զաւուրս իւր, to terminate one's career;
to end one's days;
— զհոգի, to give up the ghost, to expire, to die.
Կատարել զգործ կամ զգործս. զընթացս, զաւուրս։ Յերիր աւուր կատարիմ։ Իբրեւ կատարեցաւ, եղեւ եւ այլն։ Իմի կանգուն կատարեսցես զնա ի վերուստ։ Կատարեցան երկինք եւ երկիր։ Ընդ առն կատարելոյ կատարեսցիս։ Սկսայց, եւ կատարեցից։ Շինել եւ կատարել։ Բժշկութիւնս կատարեմ։ Զհրաման թագաւորին վաղվաղակի կատարէր։ Մինչեւ կատարեալ էր նորա զխօսսն ի մտի իւրում։ Իկատարել բանին տեառն։ Կատարեաց զհոգին ի վերայ մահճացն. (յն. պակասեաց շունչն։) Զհետ որդւոցն եւ մայրն երանելի ի նոյն օրէնս կատարեցաւ։ Ծեր հանդերձ կատարելովն աւուրբք։ Տարին կատարեցաւ. եւ այլն։
Եւ նորա մարմին զնոյն կատարեմք. (Լմբ. ատ.։)
accomplishment, completion, consummation;
execution, realization;
perfection;
end, term, conclusion;
end, death;
consecration;
initiation;
— առնուլ, to be accomplished, finished;
to improve;
— տալ, ի — ածել, to finish, to terminate, to achieve;
to improve, to perfect;
cf. Ծագ.
Աստ է կատարումն ամենայն բանին։ Ի կատարման հասակին։ Կատարումն եւ վախճան ունին ամենայն տրտմականքն։ Նոյն ժամայն գործն զկատարումն առնոյր։ Գալ ի կատարումն սննդեամբն։ Կատարումն շինուածոյ, գրոց եւ այլն. (Ոսկ. յհ.։ ՃՃ.։ Յճխ. եւ այլն։)