stable, stud;
cf. Ձիաստաց.
Կայք ձիոց. տեղի երիվարաց, կամ երամակ ձիոց.
postilion, post-boy;
horseman, rider.
Յերիվար կամակար աշտանակեալ, եւ կորովի ձիավարեալ. (Խոր. ՟Բ. 76։)
to manage, to govern or mount a horse;
արշաւասոյր —, to gallop, — full speed.
Յերիվար կամակար աշտանակեալ, եւ կորովի ձիավարեալ. (Խոր. ՟Բ. 76։)
bearing snow;
great abundance of snow;
snow storm;
calamity, evils, pain, grief.
Բիւրապատիկ տրտմականացն ձիւնաբեր ի վերայ հոսիցին։ Բազում եւս ձիւնաբերս յանձին կուտեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 8։)
bar, perch, pole, rod, vine-prop;
perch(measure);
straight.
κάλαμος calamus κλών ramus ἰστός malus, arbor navis χάραξ palus, vallum κόντα pertica. (լծ. ծիղ. ծղօտ. ցօղուն. ձաղկ. ճիւղ) Եղէգն բուսոց. բուն կամ ոստ տնկոց. գաւազան. մական. ցից. գերան. գլան. սիւն. կազմ. նիզակաբուն. նեցուկ.
smelted, cast, founded;
massive, heavy;
pure, fine;
font, cast;
mass, ingot, wedge;
weight, heaviness.
Խոյակս ձոյլ պղնձիս։ Ձոյլ ոսկի բուն նորա, եւ շուշանք նորա ձոյլ համակ։ Ձոյլ համակ ոսկի աշտանակ։ Ոսկի ձոյլ։ Դրուագեաց զնոսա ոսկւով ձուլով. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 16։ Թուոց. ՟Ը. 4։ Ել. ՟Լ՟Է. 17։ Զաք. ՟Դ. 2։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. 20։)
little valley, dale, dingle, glen.
rapacious, lacerating.
Դիք ձրձիտք մուտ եւ ել առնէին ի փոր նորա։ Վատթարագոյն քան զերամակ ձրձիտ աղուեսուց. (Եղիշ. դտ.։)
to cry, to scream, to squall, to shriek, to screech;
to bawl, to groan, to complain, to lament.
to oscillate, to vibrate, to balance;
to jog, to wag;
to swing, to rock, to dangle, to move to and fro, to push;
— զնիզակ, զսուր, զգեղարդն, to brandish a lance, a sword, to hurl a dart or javelin.
cf. Մազապուրծ.
cf. Մածնում.
ՄԱԾԱՆԻՄ ՄԱԾՆՈՒՄ. κολλάομαι, προσκολλάομαι , προσπήγνυμαι, συμπήγνυμαι agglutinor, adhaereo, concreso. Մատղիլ. շաղիլ. հոծիլ. թանձրանալ եւ միանալ մասանց. մակագրիլ. պնդիլ. յարիլ. կցիլ. կռուիլ. զանգիլ. պաղիլ. (իրօք կամ նմանութեամբ) կպչիլ, կպչտիլ, բակչիլ, թանձրնալ, պնտնալ
Առաւելագոյն քան զկաթն մածեայք. (Ածաբ. ի մակաբ.։)
to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
ՄԱԾԱՆԻՄ ՄԱԾՆՈՒՄ. κολλάομαι, προσκολλάομαι , προσπήγνυμαι, συμπήγνυμαι agglutinor, adhaereo, concreso. Մատղիլ. շաղիլ. հոծիլ. թանձրանալ եւ միանալ մասանց. մակագրիլ. պնդիլ. յարիլ. կցիլ. կռուիլ. զանգիլ. պաղիլ. (իրօք կամ նմանութեամբ) կպչիլ, կպչտիլ, բակչիլ, թանձրնալ, պնտնալ.
Առաւելագոյն քան զկաթն մածեայք. (Ածաբ. ի մակաբ.։)
curds, curdled milk, clotted cream;
*— ծախեմ, puss in the corner;
*— ծախեմ խաղալ, to play at puss in the corner.
ὁξύγαλα . ռմկ. μαζοῦν oxygala, lac acidum concretum. Կաթն մածեալ, այսինքն մակարդեալ եւ թանձրացեալ՝ ախորժ թթու.
to paste, to glue, to solder, to join, to cement, to conglutinate, to fasten;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal, to thicken.
κολλάω, προσκολλάω, ἑγκολλάω agglutino, adjungo πηγνύω, πήγνυμι pango, compingo, figo ῤυθμίζω apto, formo. Տալ մածանիլ կամ մածնուլ (իրօք կամ նմանութեամբ). մակարդել, միացուցանել. կցել. յարել. պնդել. եւ այլն. փակցընել, կպցընել, թանձրացնել.
large stick, club.
worthy of death, deserving death;
condemned to death;
— առնել, առ —ս ունել, to condemn to death.
sieve, riddle, bolt, bolter;
կող —ից, hoop of sieve;
— մեղուաց, honey-comb, cell.
ՄԱՂ մեղուաց. κηρίον (որպէս թէ մոմարան). cellula, favus. Մոմակերտ ծակոտկէն պանն, որ եւ Բջիջ. որպէս եւ մեղրալիցն կոչի Խորիսխ.
phlegm, slime, snot, pituite, mucus.
Մաղասքն կծուագոյն՝ զընդդիմակսն առնլով (զանոյշ դեղս՝) այնպէս վայրագիլ ստիպէ. (Խոսր.։ Իսկ Ոսկ. մ. ՟Ա. 20.)
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
ՄԱՂԿԱՏԵՄ ՄԱՂԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԱՂԿԱՏԻՄ. δάκνω mordeo եւ այլն. որպէս թէ մխելով զժանիս կամ զխայթոց՝ հատանել ծակոտել իբր զմաղ. այսինքն Խածանել. խայթել. հարկանել օձի. կծանել. մորմոքեցուցանել. կր. Հարկանիլ յօձէ՝ կամ մականաւ, այսինքն գաւազանաւ եւ այլն. կրել զցաւ. չարչարիլ. տանջիլ. մորմոքիլ. ցաւագնիլ. խածնել, խօթել, կճել, ցաւցընել. կր. ցաւ քաշել, խշխշալ, մզմզալ.
new-cheese, curd;
cheese-cake.
τρυφάλος caseus. եւ կամ σύμμιξις commixtura, formella. Կաթն մածեալ՝ մակարդեալ՝ պանրացեալ. բլիթ կաթնեղէն. նոր պանիր, կամ թանձր մածուն. (եւ կամ որպէս իտ. ռիքօ՛դդա, քու՛յինա ).
to clot, to congeal.
Կա՛մ է Մածուցանել, մակարդել, թանձրացուցանել, եւ կամ Մաշկացուցանել.
press;
wine-press, cider-press, oil-press;
— պտուտակաւոր, screw press;
— կերպասուց, calender, hot press;
— տպագրութեան, printing press;
— ջրաբաշխական, hydraulic, water press;
— դրամակոփ, balancier beam.
set and risen again (sun);
born of incest.
eating its mother (viper, adder).
loving one's mother, filial love.
Սիրօղ զմայր իւր. որ եւ յն. ձայնիւ Փիլոմետոր, մակդիր հեգնական թագաւորի ատեցողի զմայրն.
more, rather, better;
—, -զի, —թէ, above all, chiefly, principally, especially.
eating one's own children.
Զմանկակերն զեկոյց պղծութիւն. (Նիւս. կազմ.։ (Ըստ յն. է եւ մակդիր կռոնոսի, այսինքն ժամանակի՝ որ է վատնիչ ամենայն ժամանակաւորաց։))
pederasty, sodomy.
παιδομανία puerorum insanus amor. Մոլիլն տռփանօք ի մանկունս. մանկատռփութիւն. արուամոլութիւն. սոդոմականն մեղք ընդդէմ բնութեան.
fond of one's children.
Մայր առաքինի, մանկասէր՝ միանգամայն եւ աստուածասէր։ Երեւի արդեօք յայնժամ արտասուօք, որպէս այժմ ոչ արտասուելովս՝ մանկասէր. (Ածաբ. ի մակաբ.։)
spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.
Եւ ըզբաժակդ մանուածոյ ճախարակեալ մակացութեան. (Մագ. ոտ. խչ.։)
small, minute, little, fine, subtile;
slender, thin, slight;
—, —նունս, scantily, in small portions, minutely;
in retail, in detail;
— or — հատանել, կոտորել, to cut into small bits or pieces, to mince, to hash, to divide into morsels;
to cut thin;
— փշրել, to pound, to beat small, to triturate, to grind, to crush;
— պատմել, ասել, to relate or narrate minutely, circumstantially;
— ժպտել, to smile;
— ծամել, to chew or masticate well, to chew the cud, to ruminate;
to examine, to study, to ruminate on;
—նունս դրոշմել, to write or note down in detail;
— միտ դնել, ի քնին արկանել, to ponder on, to consider or examine minutely, thoroughly.
corruptible;
cf. Նեխ.
(Զջուրն) զնեխականն եւ զանհամականն եւ զպղտորն պարզեսցէ. (Ագաթ.։)
narrow, strait, close;
narrowness, straitness;
anxiety, grief, distress;
—ք, strait;
defile;
ի — արկանել, հասուցանել, to reduce to distress or to straits, to constrain, to oblige, to compel, to force, cf. Նեղեմ;
to press, to urge, to embarrass;
ի — մտանել, անկանել, to be pinched for means, to be in straitened circumstances, to be reduced to straits, to the last extremity, to be embarrassed, distressed.
fraud, artifice, stratagem, wile, craft, guile, cunning;
cf. Նենգաւոր.
fraudulent, cunning, wily, sly, insidious;
gloomy, sullen, saturnine;
treacherous, disloyal, perfidious, felonious;
roguish, swindling.
Շարժեա՛ տէր զկամակոր խորհուրդս նենգաւորին (սատանայի կամ գործակցի նորա). (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Նենգեմ.
Զի մի՛ կարծեսցի նենգաւորել, այլ խնամակալ երեւել. (Կիւրղ. ծն.։)
arrow, bolt, shaft, dart;
— օձ, dart-snake, acontias, jaculum;
— առ ի յաստուծոյ, thunder, cf. Շանթ, cf. Կայծակն;
—ս արձակել, to shoot an arrow, to discharge or let fly arrows.
(յորմէ ռմկ. նետել ՝ է ձգել իբրեւ զնետ). βέλος, βολίς, τόξευμα jaculum, telum, sagitta. Փքին. սլաքաւոր եղէգն կամ մական բու՛ռն ձգեալ աղեղամբ.
balista;
arbalet, crossbow;
catapult.
drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.
cf. Նետաձգող;
ազգ —աց, Scythians, Sarmatians.
Նետաձգօղ. նետաձիգ. աղեղնաւոր. եւ սեպհականեալ մակդիր սկիւթացւոց թաթարաց.
sister-in-law;
—ք, period or cycle of six hundred years, or months;
in, into;
within;
ի — անձինդ, in thyself;
— արհեստին, skilled in art.
Առ ամենայն պատկեր, եւ ներ գիր, եւ ներ երաժշտ ... խոհեմական գոլ դատաւոր պարտ է. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
introductory.
Յորս յարձակեցաւն, ստորադասէ յենթակայէ ներածական։ Թեւակոխեցի մերով մակստացական եւ ներածական վարժմամբ։ Զներածական քո մտածութեան տրամակայումն դիտաւորութեան ծանեայ. (Մագ. ՟Լ. ՟Խ՟Ա. ՟Կ՟Դ։)
introduction.
Ներածութիւն մակագրեցաւ, վասն զի նա է՝ որ ի ներքս ածէ զմեզ յամենայն իմաստասիրութիւն։ Ստորոգութիւնք Արիստոտելի ներածութիւն են ամենայն իմաստութեան. (Անյաղթ պորփ.։)
to enter, to introduce oneself.
Պղատոն ի վերայ իւրոյ համալսարանին մակագրեաց, աներկրաչափ ոք մի՛ ներքսամտեսցէ։ Աներկրաչափ ոք մի՛ ներսամտցէ. (Սահմ. ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Ներանձնաւոր.
Կամելով ցուցանել, եթէ մարդ ներանձնական է, այսինքն շնչական, յընդհանրականացն զայսոսիկ ցուցանեմք. ամենայն կենդանի շնչական է։ Զզանազանութիւնս սոցա ասաց գոլ ներանձնականս, այլ ոչ մարմնականս, որ է առաքինութիւն եւ մակացութիւն. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ ստորոգ.։)
present, actual;
present.
ἑνεστώς, παρών praesens, quod adest. Որ ի միջի աստ յանդիման կայ արդ եւ այժմ. առաջիկայ. այժմու. արդի. այժմեան ժամանակ ընդ մէջ անցելոյն եւ ապագայի. եւ Անցաւոր կենցաղս. առջեւնիս եղածը, հիմակուան.
Բայ ... ամականք երեք, ներկայ, անցեալ, ապառնի։ Բաղազանութիւն ներկային ընդ յարաձգին. (Թր. քեր.։)
cf. Հակառակ.
ἑναντίον contrarius, oppositus, adversus, adversarius. Տակեալ ի միւս կողմն. հակառակ, հակակայ ծայրէ ի ծայր. ընդդէմ. ընդդիմակ. եւ Հակառակորդ.
cf. Հմտութիւն.
Գիտութիւն (է չորեքկին). հմտութիւն, ներհմտութիւն, արհեստ, մակացութիւն։ Հմտութիւն է միըոյ իրի անպատճառ գիտութիւն. իսկ ներհմտութիւն է ընդհանուր անպատճառ գիտութիւն. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։ թ Քեր. քերթ.։ Երզն. քեր.։)
encyclopedia.
τὰ ἑγκύκλια, ἑγκυκλοπαιδία encyclopaedia . որ եւ ՆԵՐՇՐՋԱՆԱԿԱՆ ԽՐԱՏ. Բոլորական ուսումն իբր շրջանաց եւ շրջանակաց յամենայն կարգի. գիտութիւն հանրական. հմտութիւն տիեզերական իրաց. ուսումնականութիւն. եւ ամենայն մակացութիւն եւ իմաստասիրութիւն բնական.