reprehensive, reproving;
evident, manifest.
Ոչ միայն զյանդիմանական գործոյն, այլեւ զսրտին լուսաւորութիւնսն առաջի հրեշտակաց եւ մարդկան բերէ. (Կորիւն.։)
openly, obviously;
evidently, clearly.
ամպոյ տեսակաւ նշանակելով, զնախերեւակ լուսաւորութիւնն յանդիմանապէս ընկալեալս. ընթերցի՛ր, անյանդիմանապէս. քանզի ի յն. ասի, անհանդիսապէս ἁνεκπόμπευτος.
done suddenly.
Մի՛ ինչ խռովեսջիք, եթէ յանկարծագործ ինչ իրք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10. (յն. արտաքոյ ակնկալութեան)։)
happening unexpectedly, unforeseen, unexpected, unhoped or unlooked for;
extraordinary, fortuitous, casual, accidental;
unawares, suddenly;
by chance, fortuitously.
ἁπροσδοκήτως praeter expectationem sive opinionem. Յանկարծ դիպեալ, որպէս յանկարծագործ. յանկարծահաս. արտաքոյ ակնկալութեան.
shining forth or appearing suddenly.
Բնութիւն լուսոյ նուրբ եւ երագ բնութիւն է, յանկարծածագ եւ վաղահաս ծագումն. (Վեցօր. ՟Բ։)
happening suddenly or unexpectedly;
momentaneous, of short duration.
Ուստի՞ կարօղ է լուսաւորս այս զանչափ մեծութիւն երկրի միովն երեւելով՝ յանկարծածին ժամովն լուսաւորել։ Անհամար եւ յանկարծածին րոպէիւք սահմանեցին զծնունդս այնոցիկ՝ որ ծնեալն լինին. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
happening unexpectedly, coming by chance, unlooked for, unexpected;
cf. Յանկարծ;
— շտապ տագնապի, երկիւղ, violent fright, panic, panic terror;
— մահ or օրհաս, sudden, unexpected death.
Յանկարծահաս գալուստ, կամ դիպեալ։ Յանկարծահաս տնանկութիւն, կամ մթութիւն. շտապ տագնապի. օրհաս, ցաւ, փոփոխումն, հնչումն. (Նախ. ՟ա. թես.։ Թէոդոր. ի կոյսն.։ Ագաթ.։ Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Լաստ.։ Մխ. դտ.։ Գէ. ես.։ Շար.։)
cf. Յանկարծ.
Ոչ կարողս առ կատարելութիւնն յանկարծօրէն ընթանալ. (Մեկն. ղեւտ.։ Տե՛ս եւ Խոր. ՟Ա. 31։ Պիտ. ստէպ. Իգն.։ Պերիարմ.։)
Սոսկացաւ ընդ յանկարծօրէն լուրն. (Ճ. ՟Գ.։)
providently, carefully, diligently.
Ի մէնջ սա առատապէս յանձանձաբար լուիցէ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
care, pains, solicitude, assiduity;
management, gestion, expedition.
Յանձանձելն, իլն. խնամակալութիւն. դարման.
careful person, provider, protector, manager, director.
παραληψόμενος, ἁντιληψόμενος , ἑπισκεψέμενος, ἑπισκέπτης acceptor, susceptor, curator, procurator, visitans ἁναψυχή refrigeratio, recreatio. Որ յանձանձէ. խնամակալ. դարմանիչ. այցելու. հոգաբարձու. վերակացու. ոստիկան. ընդունելի՝ այսինքն ընդունօղ. վասն այսորիկ յասելն (Երեմ. ՟Խ՟Թ. 1.)
acceptance, acceptation, consent, engagement, avowal, approbation.
συγχώρησις concessio, consensus λῆψις acceptio. Յանձն առնուլն. ընդունելութիւն. հաճութիւն. հաւանութիւն.
transgression, fault, wrong, offence, error, fall, sin, trespass, crime, delinquency;
իմովս —նօք, through me, through my fault;
—նս համարել ումեք, to impute as a crime to;
cf. Ընկենում;
cf. Թեթեւացուցանեմ.
Հանէ ընդ գլուխ զանիրաւացն յանցանս։ Զի՞նչ վնաս է իմ, կամ զի՞նչ յանցանք են իմ։ Զյանցանս իմ յիշեցուցանեմ այսօր։ Եգիտ Աստուած զյանցանս ծառայից քոց։ Որ ծածկէ զյանցանս, խնդրէ զբարեկամութիւն։ Առանց իրիք յանցանաց (պատճառի կամ վնասու) լինելոյ.եւ այլն։
distinct, separate, different;
decisive, precise, clear;
evident, certain;
—ք, step, stair, round.
Սանդուխս հաստատեաց, եւ ընդ բազում որոշս հանէ զմեզ ի գլուխ. (Սեբեր. ՟Դ։)
cf. Որոշումն.
Այսմ ամենայնի որոշողութիւն խորհրդոցն է գլուխ եւ կատարած. եւ անհնար է լինել որոշողութեան, եթէ ոչ նախ զերկրագործութիւնն նորա արասցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Որոշումն.
Այսմ ամենայնի որոշողութիւն խորհրդոցն է գլուխ եւ կատարած. եւ անհնար է լինել որոշողութեան, եթէ ոչ նախ զերկրագործութիւնն նորա արասցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
distinction, division, separation;
decision, definition, determination, resolution;
difference;
segregation;
—ումն յեկեղեցւոյ, excommunication;
չորս որոշմունք տարւոյն, the four seasons of the year;
—ումն առնել, to come to a decision, to make up one's mind.
Մեկուսութիւն եւ ոչ մի է, եւ ո՛չ որոշումն հօր եւ որդւոյ։ Ոչ որոշումն աստուածութեանն յայտնեալ (յաւանդման հոգւոյն քրիստոսի), այլ մեռելութիւն մարմնոյ նշանակեալ. աստուածութեանն ո՛չ ի թաղման մարմնոյն մեկուսեալ, եւ կամ ի հոգւոյն ի դժոխս որոշեալ. (Աթ. ՟Գ. ՟Դ։)
Արիոս աղաչէր լուծանել զնա յորոշմանէն (եկեղեցւոյ՝ նզովիւք). (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Ա.։ որպէս ռմկ. աֆօրօ՛զ. ի յն. եւ այլն։)
gastronomy.
γαστριμαργία gula. Որկորաժետութիւն. որովայնամոլութիւն.
Ոչ գոյ ինչ վատթարագոյն քան զորովայնաժետութիւն, եւ ոչինչ քան զորկրամոլութիւն գարշագոյն. ((յն. մի բառ) Ոսկ. յհ. ՟Ա. 44։)
flux, laxity, looseness, diarrhoea, scouring.
Իբր Որովայնալուծութիւն. լուծութիւն կամ լուծումն որովայնի. փորը քշելը, փորհարութիւն.
pampering one's belly, addicted to intemperance, gluttonous, guzzling;
— լինել, to pamper oneself, to be a greedy-gut, to be given to over feeding, to gormandizing or to gluttony.
Որովայնապարար բուռն հեշտութեան ախտից մոլութեան։ Որովայնապարար եւ անհանճար բարուցն. (Նար. մծբ.։ Լծ. կոչ.։)
gormandizing, gluttony, voracity.
γαστριμαργία edacitas. Պարարումն որովայնի. որովայնամոլութիւն.
cf. Որչափոյք.
Հեռագոյն լինիցի ընդ ձեզ եւ ընդ նոսա, որչափ կանգունք երկուց հազարաց։ Եւ եղիցի՝ որչափ յակտն թօթափել՝ ի սաբաւովթ տեառնէ այցելութիւն շարժմամբ. (Յես. ՟Գ. 4։ Ես. ՟Ի՟Թ. 6։)
as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.
Այսպէս է արքայութիւն աստուծոյ, որպէս՝ զի այր մի արկանիցէ սերմանիս յերկիր։ Որպէս զի թէ՝ որ տնկեաց զունկն, ինքն ո՞չ լուիցէ։ Որպէս զի նշաւակ եղէ ես բազմաց. եւ այլն։
no matter which.
Եւ ոչ վարկպարազի զո՛րպէտ լրումն սահմանեաց, այլ որ ի սկզբան արարչութեանն լուսին էր, զնոյն զայն այժմ սահմանեաց (ի զատիկ). (Շիր. զատիկ.։)
quality, condition, state.
Ցուցանէ նմա եւ զդիցն որպիսութիւն, թէ ոչ աստուածք, այլ՝ մարդիկ լեալ մահկանացուք. (Սարկ. լուս.։)
Տեղեկանայր ի քաղաքացւոց անտի զորպիսութիւն զօրացն հայոց, եթէ քանի՛ք, եւ եթէ ո՞յք իցեն զօրագլուխք. (Ղեւոնդ.։)
to hide in a hole, to go to earth, to crouch or squat in a kennel;
to nestle, to creep into, to hide oneself.
Զորջացելոյ վիշապին ի ջուրսն փշրեսցէ զգլուխն. (Արշ.։)
fond of the chase, sportsman.
Սնուցանէ զառաւելութիւն հաւուրցն յուրախութիւն եւ ի սթափումն որսատենչ ազատացն. (Փարպ.։)
hunter, huntsman, venator;
— ձկանց, fisher, fisherman, piscator;
կին —, huntress;
— բանից, a pryer into other person's thoughts.
Նա էր սկայ որսորդ առաջի տեառն աստուծոյ։ Իբրեւ զվարմ ձգեալ ի գլուխ գահաւանդի, զոր որսորդք յո՛րս հաստատեցին։ Եթէ անկանիցի՞ թռչուն ի յերկիր առանց որսորդի։ Կացցեն ի նմա որսորդք, ձգանք ուռկանաց առանձինն եղիցին։ Արարից զձեզ որսորդս մարդկան.եւ այլն։
and.
Զի՛ լայք ու աւաղէք։ Պսակ ի գլուխ իմ ... լի ու լրումնօրէն զիս պսակեաց մայր իմ. (Նար. տաղ.։)
strong, great;
violent, impetuous, vehement;
—, —ս, strongly, vigorously, violently, vehemently;
—ս գանել, to beat violently, unmercifully;
— առնուլ, to take by force;
—ս ակնարկել, to eye disdainfully, to regard ferociously;
—ս ընթանալ, to be swift-footed, to run swiftly.
ἱσχυρός, κραταιός fortis, robustus σφοδρός , σφοδρότερος vehemens, -ntior;
gravis, nimius πολύς multus συχνός, πυκνός creber, frequens. Ուր կայցէ ոյժ իմն պնդութեան, եւ առաւելութիւն յիմիք կարգի. զօրաւոր սաստիկ. յոյժ մեծ. շատ եւ բո՛ւռն. պնդագոյն. տոկուն. ամեհի. խիստ. պինտ, կտրուկ, ծանտր.
cf. Ուժգին.
Ոչ եթէ վարկպարազի տարակուսանօք, այլ յոյժ ուժգնագունիւք եւ դժուարալուծիւք. (Անյաղթ պորփ.։)
Ուժգնագոյն գելուլ։ Ուժգնագոյնս պատուհասել։ Ուժգնագոյն բառնալ զբեռինս չարչարանաց։ Կակղագոյն կամ ուժգնագոյն. (Նիւս. կազմ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ Իսիւք.։ Փիլ. բագն.։)
to gather strength, to get strong, to grow stronger, to be strengthened;
to become prevalent, to predominate, to prevail over, to domineer.
Ծով՝ որովայնամոլութեանն անյագութիւն, որոյ տղմովն ուժգնանայ գազանն. (Կլիմաք.։)
cf. Ուժգին.
Ուժգնապէս զի նմանէ եդեալ որոգայթն խզեաց։ Այն ուժգնապէս գանէր զնոսա։ Զինքեանն իսկ գլուխ ծեծէր ուժգնապէս։ Իբրեւ զկարծր վէմ, որ ուժգնապէս զնորա զատամունսն բեկանէ. (Փիլ. սամփս.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12. եւ Ոսկ. համբ. եւ Ոսկ. ի չրչրնս.։)
Սովն եւս ի վերայ սաստկացեալ զօրանայր ուժգնապէս։ Ուժգնապէս մոլութեամբ պատէր զամրոցն. (Յհ. կթ.։)
vehemence, impetuosity, fury, violence, heat, ardour, intensity;
force, strength, energy, vigour;
efficacy, efficaciousness.
Ուժգնութիւն բարենշան անդաստանիս՝ առաւելուլ զբեղնաւորութիւն հզօրապէս ուժով. (Պիտ.։)
kid;
fawn.
Զենին ուլ այծեաց։ Ի գառանց եւ յուլոց ողջակէզ։ Ինծ առ ուլու մակաղեսցի։ Ուլ մի երբէք ոչ ետուր ինձ։ Արածեա՛ զուլս քո։ Իբրեւ երկուս ուլս այծեման.եւ այլն։
Քրիստոս ուլու օրինակաւ ընդ անօրէնս համարեցաւ. զի ուլն անբարեգործի եւ անօրինի օրինակ է. (Մեկն. ծն.։)
Մի՛ գուցէ շաւիղ ուլուց իցէ երեւեալն, զորոյ զհետ դու երթասն. (Նիւս. երգ.։)
kid-skin.
Մորթ ուլու.
vow;
wish, desire, prayer;
compact, covenant, agreement;
alliance, pact, treaty;
order, congregation, community;
clergy, churchmen;
pilgrimage;
— աղի, everlasting covenant;
—ք եւ դաշինք, conditional promise, alliance;
մատեան —ի, Holy Writ, the Bible;
տապանակ —ի, the ark of the Covenant;
հին եւ նոր —, the Old and the New Testaments;
— հաւատացելոց, Christians;
— եկեղեցւոյ, մանկունք —ի, clergy;
— կանանց, nunnery;
—ի տեղիք, holy places, sanctuaries, relics;
պարզ, հրապարակական, անլուծանելի —, simple, solemn, indissoluble vow;
անխորհուրդ, անխոհեմ —, indiscreet, imprudent vow;
— դնել, to make a vow, vows;
— դնել ողջախոհութեան, to make a vow of chastity;
—ս կռել հրապարակաւ, to make a solemn treaty;
— դնել or յ— մտանել ընդ ումեք, to make a treaty, or an alliance with any one, to be in treaty for;
կնքել — հաշտութեան, — հաստատութեան առնել, to make peace;
կալ յ—ին, to remain faithful to one's vow;
կատարել զ—ն, to accomplish one's vow;
անցանել զ—իւ, ջրել զ—ն, ապախտ առնել զ— իւր, to break or violate one's vow;
տնօրինել զ—ն, to dispense with or exempt from a vow;
—իւք խնդրել, to desire ardently, to long for eagerly;
երթալ յ—ս, to go on a pilgrimage;
զ—ս իմ կատարեցից, I will accomplish my vow.
making a vow;
being under a vow, Nazarean;
allied, confederated;
— լինել, to make a vow;
to conclude a treaty.
Փոքրել զգլուխ ի կենքրեայ. քանզի ուխտադիր էր։ Են ի մեզ արք չորք ուխտադիրք յանձինս իւրեանց. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Ի՟Ա. 23։)
accomplishment, observance of a wow or convention, fidelity.
that has made a vow;
allied;
Nazarite;
professed (monk or nun);
pilgrim.
Մտին առաջի սուրբ ոսկերացն յովաննու (մկրտչի). ուխտաւոր լինէին, եւ խնդրէին յաստուծոյ՝ լինել նոցա այցելու եւ օգնական. (Բուզ. ՟Ե. 43։)
Եթէ ուխտաւոր, լուծցի. եւ եթէ աշխարհական, որոշեսցի. (Յհ. իմ. ատ.։)
ՈՒԽՏԱՒՈՐ ԽՈՐՀՈՒՐԴ ասի՝ բարի կամ չար, այն՝ զոր դնէ ոք ի մտի ի գլուխ տանել ոգւով չափ, կամ ուխտիւք ցանկանալով.
to vow, to devote or dedicate oneself to God;
to deprive oneself of, to abstain from.
Այն որ ուխտաւորի յայսմանէ (կամ յայսմ ամենայնի), եւ դարձեալ լուծանել սկսնու, անհնարին են մեղք նորա. (Մծբ. ՟Գ։)
traveller, passenger.
Եկեալ հասեալ էին ուղէգնացքն՝ լուսաւորութեամբ. (Ագաթ.։)
return from a journey or voyage.
Դարձ յուղւոյ. ողջամբ գալուստ.
fellow-traveller, fellow-passenger;
—ք, retinue, train, attendants, suite, cortege.
Տե՛ս, զորպիսի՛ լուսոյ ճառէ, ընդ որում փառք աստուծոյ ուղեկից են. (Ոսկ. ես.։)
to make a present, to present, to offer, to give;
to address;
to push forth, to produce;
to attract, to win with gifts, to seduce;
to persuade, to induce.
Որ միշտ ի բնութեան ուիմք բնաւորաբար ուղերձեալ զբիծս չարեաց։ Ի քաւելոյդ շնորհ ծանուցեալ, ողորմութեան լուսովդ ուղերձեալ. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Խ՟Թ։)
Ուղերձել, յաւելուլ, ունել, գործել, ուղէշ արձակել. (Լծ. նար.։) (Կարօղ էր եւ ստուգբանել. ուղի հերձել կամ հանդերձել առ խնդրելին։)
road, way, route, journey;
passage;
յ— արկանել, to send on a voyage, to start a person on a journey;
յ— անկանել, ուղւոյ լինել, to set out, to start, to leave, to depart, to go away.
ὀδός, διέξοδος via, meatus. (լծ. թ. եօլ, եւ օլուգ ). Ճանապարհ. ռահ. անցք. ճամբայ.
right, straight, direct, vertical, upright;
correct, accurate;
right, just, honest, loyal, equitable;
directly, straightly, vertically;
uprightly, rightly, justly, well;
— գիծ, right line;
— անկիւն, right angle;
— սիրտ, honest, loyal heart;
— միտք, upright mind, just judgment;
— առնել, to smooth, to prepare;
to make ready the way;
cf. Ուղղեմ;
— գնալ ի նպատակն, to come to the point, to aim at;
— վարդապետել, to indoctrinate, to instruct in sound principles;
— դատեցար, thou hast rightly judged.
ὁρθός, ὅρθιος . (լծ. թ. օրթա, որ է միջին). rectus. (գրի եւ ՈՒՂԻՒՂ, ՈՒՂԵՒՂ, ՈՒՂԵՂ. որպէս ուղի միագիծ՝ հաւասար եւ միջաշաւիղ. լծ. թ. ուլու ). Անխոտոր. միօրինակ. հարթ. դիւր. եւ նմանութեամբ՝ Արդար. իրաւացի. ճշմարիտ. բարի. շիտակ, ըղորդ, աղէկ .... cf. ՈՒՂՂՈՐԴ, որ է կանգո՛ւն.
cf. Ուղեղ.
ὁρθός, ὅρθιος . (լծ. թ. օրթա, որ է միջին). rectus. (գրի եւ ՈՒՂԻՒՂ, ՈՒՂԵՒՂ, ՈՒՂԵՂ. որպէս ուղի միագիծ՝ հաւասար եւ միջաշաւիղ. լծ. թ. ուլու ). Անխոտոր. միօրինակ. հարթ. դիւր. եւ նմանութեամբ՝ Արդար. իրաւացի. ճշմարիտ. բարի. շիտակ, ըղորդ, աղէկ .... cf. ՈՒՂՂՈՐԴ, որ է կանգո՛ւն.
cf. Ուղղախօս.
Գտի զցանկալին ի հելլենացի բարբառ, եւ ի գիր ուղղաբան եւ վայելուչ. (Լմբ. յիշատ. յայտն.։)
of right or just judgment, judging equitably, just, right.
Վերատեսուչք անմոլարք, այցելուք ուղղադատք։ Որ յամենայնի ուղղադատ եւ անաչառ դատաւորն է. (Նար. առաք.։ Լմբ. պտրգ.։)