circulating;
— գլուխ, capital.
turn, gyre.
Այլեւ երեքտասան շրջառութիւն թուոցն լուսնականաց զարեգակնայոքն խորհուրդն մին համարեցաւ ... թիւ երեքտասան շրջառութեան լուսնականաց. (Շիր. զատիկ.։)
to shine on all round, to cover or surround with light.
Բարեբանեալն աստուածածին զերրորդութեանն ընդ տիեզերս շրջափայլէ հրաշապայծառ ճառագայթ։ Պայծառ լուսով շրջափայլեալ ի տան թորգոմայ։ Աւետարանին ճառագայթ լուսով շրջափայլեալ յընդհանուրս. (Խոր. վրդվռ. եւ Խոր. հռիփս.։)
Արդարութեան արեգակն պայծառ լուսով շրջափայլեալ զմեօք. (Ճ. ՟Գ.։)
to overturn, to upset, to turn over, to capsize, to throw down;
to change, to transmute, to convert;
to turn aside, to pervert, to subvert;
ի բաց —, to avert, to turn away, to divert;
— զմիտս, ի մտաց ի խորհրդոց, to deter, to dissuade, to dehort, to discouncil;
ի փախուստ — զզօրս, to rout, to put to flight, to chase, to pursue hotly;
— զգոյն, to discolour;
— զբանն, to retract, to recant;
cf. Միտ.
Լուաց նա ի փոշւոյ անտի, եւ շրջեցաւ լուաց զնա յանօրէնութենէ իւրմէ։ Աղաչէր, ապա շրջեցաւ, եւ ասէ, եւ այլն. (Եփր. համաբ.։)
to turn round, to turn, to move about;
to walk;
— աչաց, to roll one's eyes wildly;
— յանկողնի, to be uneasy, to tumble and toss in one's bed, to move oneself restlessly from side to side.
Սոքա են յամենայն ամի, զի յաւելուն նմա այնոքիկ՝ ար շրջշրջին ի թիւ եւ ի համար լուսնի. (Եփր. ծն.։)
turning in every direction or way, versatile.
Սեփենդոն՝ գլուխն ասի մատանւոյն, եւ էր շրջշրջուն (կամ շրջշրջիւն). (Նոննոս.։)
act of walking, walk, going and coming;
turn;
change;
overturning, upsetting.
Սակս առաջնոյ երկնին, որ անթուականզ ունի շրջումն։ Ի չորրորդ շրջմանն լուսոյն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)
to scare, to startle, to start;
to dazzle, to hallucinate.
Շրտոյց զնա յաչաց սաստկութեամբ լուսոյն, որ երեւեցաւ. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
Որպէս արեգակն ցուցանէ զիւր ճառագայթսն՝ ընդելացուցանելով լուսոյն՝ զի մի՛ փոխանակ լուսաւորելոյ շրտուցանիցէ զտեսողսն. (Մեկն. ղկ.։)
to hinder, to stop, to prevent.
Չքայլեցուցանել. ոտնակապել. արգելուլ.
Յեսու կոյս գոլով՝ ոտնակապեաց զարեգակն, եւ շքայլեաց զլուսինն, թ զյորդանան յետս դարձոյց. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
to adorn richly, to decorate, to embellish.
Թագ արքունական շքեղազարդեալ զգլուխն զքրիստոս. (Թէոդոր. խչ.։)
very beautiful, august, most superb;
cf. Շքեղազարդ.
Ունօղ զշուք շքեղ. շքեղազարդ. մեծավայելուչ. մեծափառ. վեհափառ. վայելչապանծ. գեղեցիկ. պայծառ. փառաւոր.
to decorate, to adorn, to beautify, to embellish;
to honour, to glorify.
Զադամ եւ զեւայ շքեղացոյց լուսով՝ եդեալ ի դրախտին աստուածային անկոցն. (Տաղ։)
cf. Շքթեցուցանեմ.
Գիշերի՝ յորժամ առ ծովեզեր կայցես, եւ զջուրն ժքթիցես, նշոյլք լուսոյն հատանին. (Եզնիկ։)
to agitate, to stir, to dabble, to paddle.
Գիշերի՝ յորժամ առ ծովեզեր կայցես, եւ զջուրն ժքթիցես, նշոյլք լուսոյն հատանին. (Եզնիկ։)
"spirit;
spirit, soul, ghost;
breath, respiration;
spirit, meaning, sense;
genius;
manes, shades, ghost, hobgoblin;
life;
heart;
soul, energy, courage;
puff, air, wind;
— գինւոյ, spirit of wine, alcohol;
cf. Հոգի;
— բանական, intelligence, reason;
—ք խաւարի, the spirits of darkness;
— կենդանութեան, spirit of life;
կենդանական —ք, animal spirits;
— նախանձու, the spirit of jealousy;
ոգւով չափ, with all one's soul, heartily, willingly;
— առնուլ, կլանել, to breathe, to take breath, to breathe freely, to respire, to rest, to take repose, to revive, to acquire new strength or vigor, cf. Հանգչիմ, cf. Շունչ կլանել;
յ—ս ապաստան լինել, to be extremely downcast, depressed, prostrated, to be tormented;
cf. Ապաստան;
յ—ս ապաստան առնել, to reduce to the last extremity;
to exhaust, to harass, to vex;
յոգւոցն (պարզել) ապաստան լինել, to be at the last extremity, near the last breath, to be dying, cf. Հատկլիմ;
թափել զ— ուրուք, to keep in suspense;
հարկանել զոք յ—, to sting, to gall to the quick;
to deprive of life, to kill;
դնել զ— ի ձեռն or ի բռին, զ— ի բռին ունել, to endanger oneself, to risk, brave or face death, to risk, expose or hazard one's life, to lavish or to be prodigal of life;
յոգւոց ելանել, to sigh, to heave sighs;
to groan, cf. Հեծեմ, cf. Հեծեծեմ, cf. Հառաչեմ;
ոգւով չափ սիրել, to love to distraction;
խռովիլ յ— իւր, to be disconcerted, perturbed or disturbed;
գիտել յ— իւր, to know within oneself;
արձակել, հանել, փչել զ—, to yield or give up the ghost, to breathe one's last, to expire;
յոգւոցն ցամաքել, to die;
տալ — կամ շունչ ի վէմս կճեայս, to give spirit or life to marble;
ոգւով երգել, to sing with great expression;
եւ դարձաւ — իւր առ ինքն, his spirits returned, his strength revived;
հաստատեցաւ — նորա, he regained strength or vigor;
քաղէին —ք նորա, he fainted or swooned;
գուն գործեալ ոգւովք չափ, risking his life;
—ն էր դաւոյն, he was the soul of the conspiracy;
յ— խաղալ, to play at dice."
Աջակողմեան աւազակին լինէր յոգւոցն հանել ընդունելութիւն փրկութեան. (Կոչ. ՟Գ։)
to brandish the horns, to butt with the horns;
to butt, to run against, to contend, to fight, to come to blows, to make war;
ընդ անձին —, to contend with oneself.
Ոգորել ընդ ցլու, ընդ իշխանս, ընդ տրդատայ. (Եւս. քր.։ Ագաթ.։)
pea;
chick peas;
grain;
globule;
wood-worm, beetle;
— —, drop by drop;
պատիճ կամ կեղեւ ոլեռան, peascod, peashel;
նմանք են միմեանց իբր հատք ոլոռանց, they are as like as two peas.
ՈԼՈՌՆ կամ ՈԼԵՌՆ. ռմկ. ոլոռ, ոլեռ, ուլեռ. ὅχρος, ὡχρός ervilia, phaselus, cicera λαθύρος cicercula, genus leguminis πίσον, ὅσπρος pisum. իտ. pisello. θερμός lupinus. ըստ այլեւայլ հին գրոց թարգմանելոց. կամ ի սուրբ գիրս κύαμος faba. (իսկ յն. օլիրա է հանճար եւ լտ. օ՛լուս, օ՛լէրիս, է բանջար. ի ձայնէս ոլոր, բոլոր. յն. օլօս։ Հանրական անուն բոլորշի կամ գնդատեսիլ ընդոց, որք ի մի պարկ կամ պատեան մատնաձեւ՝ եւ եւս բարակ՝ կարգաւ շարին ի բնէ. զորօրինակ է մաշ ընտանի եւ վայրի, եւ որ ինչ նման է նմա. պուրչախ. եւ լովիաս, լուբիաս. ֆասուլ, ֆասուլիա.
Պետրոս սակաւ լումայիւքն ոլոռանցն (յն. լումայի ոլոռամբքն) կերակրեալ։ Նոյն ինքն պետրոս սակաւ ոլոռամբ շատացեալ լինէր յաւուրն. (Ածաբ. աղք.։ Շ. թղթ.։)
twisting, contortion, tension;
intensity, force, stress;
tresses;
—ք բարեկամութեան, ties of friendship.
τόνος extensio, intensio. Ոլորեալ եւ բոլորեալ ինչ՝ իբրեւ զլար. ոլորումն. պրկումն. գելումն. կարկամ հիւսուած. ձիգ գոլն. պնդութիւն, կարկամութիւն, սերտութիւն. ... յն. դօ՛նօս. որ եւ ոլորակ. ոլորք հնչման ձայնի. լտ. դէ՛նօռ, ինդէ՛նսիօ.
Կենդանական ոլոր լուծեալ՝ մարմին բերեալ լինի. (Բրս. արբեց.։)
Հաստատեալ ընդ լուծ սամետէիւք, եւ ընդ ոլորս մտեալ ձգիցէ (յն. զլուծ տանելով ձգիցէ). (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Ոլոր;
torsion.
τάσις, τόνος extensio, contentio, vigor, tenus, tenor κύλησις volutatio. Ոլոր. ոլորակ. պրկումն. ուժգնութիւն. եւ Մանուած. հիւսուած. եւ Գլումն. գլորումն.
Ոչ լսելեաց զոլորումն ոգւոյ լուծեալ՝ լսականաց անդամոց առ հեշտութիւն արարելոց. (Բրս. թղթ.։)
to be circumscribed, bounded, limited.
Լեառնն՝ ոլորտացեալ եւ ի մշակականն եւ ի զինուորութեանն եւ ի նաւաստութեանն ամենավայելուչ արհեստից. (Պիտ.։)
rancour, inveterate hatred, resentment, concealed hate;
—ս ունել ընդ ումեք, —ս պահել ումեք, —ս ի մտի ունել, to harbour resentment, to hate, to owe or bear a grudge, to have a grudge or spite against, to bear malice or ill-will;
cf. Մթերեմ.
ՈԽ մանաւանդ՝ ՈԽՔ. μῆνις, μήνος ira permanens, odium, inimicitia. բայիւ μηνίω, μηνιάω (յորմէ լտ. minor, է սպառնալ). ἑγκοτέω ira aestuo μνησικακέω memor sum malorum. Չարայուշութիւն. խէթ. քէն որպէս ուղտու. ոգի վրէժխնդրութեան. սրտմտութիւն՝ ատելութիւն՝ նախանձ մթերեալ.
cf. Ոխորիմ.
ՈԽԵՐԻՄՔ գ. իբր Ոխակալութիւն. թշնամութիւն.
nursing rancour, wrathful, rabid, furious, cruel, relentless;
ill-natured, malevolent;
— թշնամի, a sworn enemy, a mortal, declared, implacable or inexorable enemy;
arch-enemy, the devil;
— պատերազմ, an obstinate, bloody battle.
ՈԽԵՐԻՄՔ գ. իբր Ոխակալութիւն. թշնամութիւն.
cf. Ոխ;
revenge;
wrath, anger, indignation.
μῆνις, μηνίαμα ira, indignatio, odium. Ոխակալութիւն, եւ Ոխ.
Ոխութեանն (ընդդէմ բերել) զանոխակալութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
alas ! oh ! ah ! o !
վայեաց եւ ասէ, ո՜հ տէր, he cried out and said, oh! my Lord !
ո՜հ ինձ տէր, ah ! oh ! alas, oh dear ! woe is me !
ո՜հ անմտութեանն, ո՜հ կուրութեանն, oh what folly ! oh what blindness !
ո՜հ եւ աւաղ աւուրն այնորիկ, oh dreadful day !
ո՜հ հովիւք, woe to the shepherds !
ո՜հ մոլորութիւն, ո՜հ յիմարութիւն, oh what a mistake ! what nonsense !
ո՜հ թէ, would to God !
ո՜հ ո՜հ, ha ! ha !
ո՜հ, ո՜հ օր, woe, woe to the day !.
Ո՛հ եւ աւաղ աւուրն այնորիկ լուսանալոյ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Ո՛հ թէ թողոյր ոք զիս մերձ խաչիդ։ Ո՛հ, թէ առնես ինձ այցելութիւն. (Գանձ.։)
cf. Ողբալից.
Զվէր հոգւոյս իմոյ լուացից ողբագին արտասուօք. (Եփր. աղ.։)
cry, weeping, lamentation, complaint.
Ողբումն եւ լալումն։ Զանձուկն ձեր, զողբումն ձեր։ Լսելով լուայց զողբումն եփրեմի, եւ այլն։ Սիրելիք եւ դրացիք ողբումն ի վերայ քո առնելով (ի մահուդ), եւ ոչինչ օգտելով. (Բրս. ապաշխ.։)
cf. Ողնաշար.
Յինքնաքարշմամբ զողնայարս (կամ զյողնայարս) տանց նոցա ... խարխարեալ փլուցին. (Եփր. եւ Եղիշ. դտ.։)
vertebra;
spinal marrow;
—յար տանց, beams, roof.
Յինքնաքարշմամբ զողնայարս (կամ զյողնայարս) տանց նոցա ... խարխարեալ փլուցին. (Եփր. եւ Եղիշ. դտ.։)
to weep bitterly, to shed a shower of tears;
to scream, to screech, to shriek.
to inundate, to cover with water;
to immerse, to plunge, to dive;
to rinse, to wash.
cf. Ողողանամ.
որպէս կր. վերնոյն (=ՈՂՈՂԱՆԵՄ). Ողողիլ. ընկղմիլ. լուանիլ. լոգանալ.
effusion;
shriek, loud scream, tears.
Եւ որպէս Ողողանիլն լալեօք. ողբ. բողոք. ճիչ. գոչիւն. աղաղակ. (լծ. յն. օլօլիզի՛, օլօլիզմօ՛ս. լտ. ուլուլա՛դուս) ոզիկ ոզիկ գալն, ողբ լաց.
inundating;
bathing, immersing.
Այն՝ որ ողողէ, կամ ընկղմէ, կամ լուանայ.
right;
cf. Ուղղորդ.
Կայ յետկար երդման ոչ եւս յաւելուլ կալ ի նոյն ողորդ միտս ընդ թագաւորին. (Յհ. կթ.։)
sleek, glossy, smooth, terse, polished;
level, plane;
refined, sweet, affable, agreeable;
artful, cunning, crafty;
elegant, polite.
ՈՂՈՐԿ. իբրու նմանութեամբ՝ Մեղմ, ողոք. ամոք. եւ Ընտիր, ճարտար, վայելուչ, եւ Սեթեւեթեալ. կոկ, վարպետ բան.
cf. Ողորկատեսիլ.
ՈՂՈՐԿԱՏԵՍԱԿ ՈՂՈՐԿԱՏԵՍԻԿ ՈՂՈՐԿԱՏԵՍԻԼ. λεῖος laevis. Ողորկ եւ փայլուն տեսլեամբ. նմանութեամբ՝ Ջինջ. պայծառ եւ անստուեր.
cf. Ողորկատեսիլ.
ՈՂՈՐԿԱՏԵՍԱԿ ՈՂՈՐԿԱՏԵՍԻԿ ՈՂՈՐԿԱՏԵՍԻԼ. λεῖος laevis. Ողորկ եւ փայլուն տեսլեամբ. նմանութեամբ՝ Ջինջ. պայծառ եւ անստուեր.
smooth, glossy, bright.
ՈՂՈՐԿԱՏԵՍԱԿ ՈՂՈՐԿԱՏԵՍԻԿ ՈՂՈՐԿԱՏԵՍԻԼ. λεῖος laevis. Ողորկ եւ փայլուն տեսլեամբ. նմանութեամբ՝ Ջինջ. պայծառ եւ անստուեր.
pity, compassion;
pity-stirring, piteous, pitiable, moving, touching, miserable, unhappy, unfortunate, sad, deplorable, dismal;
—, —ս, — —, touchingly, humbly, in a suppliant manner;
miserably, piteously, pitiably, deplorably, lamentably;
compassionately;
— խօսել, to speak pitifully or deplorably;
յաղերս եւ յ— խոնարհեցուցանել, to touch, to excite or move to compassion, to inspire pity;
անկցի — իմ առաջի քո, have compassion on me ! have mercy on me !.
ՈՂՈՐՄ. ա. οἱκτρός, ἑλεεινός miserabilis, miser, flebilis ἑλεεινότερος miserabilior. իբր Աղիողորմ. ողորմագին. ողորմելի. գթալի. կարեկցութեան արժանի. շարժիչ սրտի ի գութ. աւաղելի. եղկական. ողորմուկ, ողորմելի, խղճալու, խեղճ.
respiratory;
cf. Շնչաւոր.
Դժուարեալ գլփինն՝ ընդ նմա թ զոգիսն երեւի հանել, շնչական կապանացն ի մարմնոյն բռնութեամբ լուծեալ. (Փիլ. լիւս.։)
Է մեռելութիւն մարմնական, գոյ եւ շնչական։ Շնչականն մեռելութիւն քանզի կամաց է՝ ընդ պատժօք է. (Ոսկ. եփես.։)
act of breathing, respiration, animation, vitality;
sensuality.
Եւ ո՛չ ի լուսաւորսն շնչաւորութիւն ինչ բանաւոր է, այլ բնական եւ խաղացական շարժմունք. (Եզնիկ.։)
wind-pipe, trachea, throttle;
lung.
ἁρτηρία arteria. Փող շնչոյ (իբր նէֆէս պօռուսու). խռչափող. շնչաբեր երակ. մեծ շնչերակ՝՝ ջլուտ եւ աճառապատ՝ պինդ քան զմիս, եւ կակուղ քան զոսկր. խռչակ.
noise, racket, uproar, clatter, hubbub, tumult.
σύγχυσις confusio. ռմկ. շըշընկոց. Շչումն եւ հնչումն շփոթ եւ աղետաւոր ձայնից. լուր խառնակ. խառնակութիւն. շփոթ. յոյզք. աղմուկ. իրար անցում.
to evaporate, to vaporize.
ἑξατμίζομαι in vaporem solvor, evaporo, -or. Շոգիանալ. լուծանիլ ի շոգի.
vapour, exhalation;
breath;
cf. Ընդունարան.
ՇՈԳԻ. որպէս Շող լուսոյ. ճառագայթ. ճաճանչ. (յն. ագդի՛ն վերծանեալ իբր ադմի՛ս, ադմօ՛ս ).
stream of light, effusion of light;
splendour, brightness, glory;
cathedral of Etchmiadzin, and the feast of its dedication.
Կաթումն կամ հոսումն շողոյ լուսոյ ի տեղի էջմիածնի ի տեսլեան լուսաւորչին. ուստի եւ տեղին՝ եւ տօն եկեղեցւոյն ի նոյն անուն կոչի.
to shoot or throw out rays, to beam, to glitter, to shine, to twinkle, to scintillate, to blaze, to flame, to flash, to glitter, to gleam, to sparkle.
στίλβω, φαίνω, -ομαι splendeo, luceo, appareo γαυριάω glorior. Ցոլանալ. նշողել. շողշողել. փայլել. փայլատակել. ճառագայթել՝ շանթել լուսոյ, հրոյ. եւ փողփողել ՛րաց յերեսաց լուսոյ. փալփլիլ, պլպլալ.
Ի շողալ փայլակման՝՝ զգլուխս ի վայր արկանեմք. (Գէ. ես.։)
Կամ որպէս Սողալ, սիգալ, սլանալ, լուղիլ, ճեմել, ի վեր երեւիլ.
Ի նոյն օդս գիշակեր թռչունքն ընդ ազնուագոյն թռչունսն շողայցեն։ Զի միեւ մթարքն՝ որ զբբօքն շողայցեն, արգել հայելոյ ի յստակութիւն լուսոյն լիցին. (Եզնիկ.։)
beamy, radiant, shining, effulgent, luminous, brilliant, sparkling, splendid.
Ունօղ եւ արձակօղ զշող լուսոյ. ճառագայթարձակ. լուսանշոյլ.
Տեսիլ սքանչելի խաչանման լուսաւոր շողաւոր ձեւ երեւէր ի վերայ ապարանիցն. (Կորիւն.։)
radiance, effulgence.
Էջ կամ իջումն շողոյ. շողակաթ. շառաւիղ լուսոյ. ճառագայթ.