received beforehand, forwarded antecedently;
— լինել, to be received first.
որպէս ն. տե՛ս ՆԱԽԸՆԴՈՒՆԱԿ։ Այլ առաւել վարի որպէս կ. Նախ ընկալեալ. կանխաւ աւանդեալ. եւ Նախ հիւրընկալեալ.
prescience, foreknowledge;
presentiment.
Իւրաքանչիւր ոք յեղելոց կատարելոցն՝ նախ իմացութեամբ խնամոց, եւ առաքինաւոր հանճարով լինի։ Զի՞ (այսինքն զիա՞րդ) նախիմացականն առանց նախիմացութեան լինի եւ իմաստունն առանց իմաստութեան. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Առաջին.
Զոր նախկի պահանջէր ի մարդկանէ. (Կիւրղ. ղկ.։)
slaughter, carnage, blood;
great loss, prejudice, waste;
—րս արեան գործել, to slaughter;
—րս գործեցին դժնդակս ընդդեմ թշնամեաց, they made a dreadful slaughter of the enemy.
Իսկ կորովին վարդան իւրովք քաջ նիզակակցօքն ոչ սակաւ նախճիրս գործէր ի տեղւոջն։ Յանխնայ կոտորելով՝ նախճիրս արեան գործէին. (Եղիշ. ՟Զ. ՟Է։)
first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.
Ի նախնեաց օրինաց։ Ըստ օրէնս նախնեաց իւրեանց։ Զոր պաշտեմն ի նախնեաց. (՟Բ. Մակ. է. 24։ ՟Ը. 17։ ՟Ժ՟Ա. 25։ ՟Բ. Տիմ. ՟Ա. 3։)
ՆԱԽՆԻ եւ հոլովք իւր՝ իբր մ. Նախկնաբար. եւ Ի սկզբան անդ. ի սկզբանէ անտի. ի բնէ.
Տղայ ոմն տուաւ ի վանս ի նախնեաց իւրոց. (Վրք. հց. (ուր եւ զկնի ասի՝ ծնօղքն)։)
recant, to retract, to withdraw, to drive back, to revoke;
to stop, to suspend, to hinder.
Նահանջեն զգնացս յանդունդն չարութենէ իւրեանց. (Շիր.։)
patriarch, chief of a family;
prince.
Դառնայ ի տուն նահապետի իւրոյ. ա՛յլ ձ. լաւ եւս, ըստ յն. վերակացուին իւրոյ։
patriarchate;
principality;
family house.
Իշխանք նահապետութեան ցեղից որդւոցն Իսրայէլի։ Իշխանք նահապետութեանց ցեղիցն Իսրայէլի։ Այր ըստ իւրաքանչիւր նահապետութեան հանդերձ զօրու իւրեանց։ Դնեմ ծունր առ Հայր տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. ուստի ամենայն նահապետութիւն յերկինս եւ յերկրի անուանի, եւ այլն. (այսինքն հայրութիւն՝ հայրապետութիւն՝ եւ իշխանապետութիւն)։
valiantly, bravely.
Նահատակաբար զբոլորեսին յիւրաքանչիւրումն զօրացուցանելով ի բարեգործութեան. (Պիտ.։)
companion in arms or in martyrdom.
Հանդերձ յուլիանիւ նահատակակցաւ իւրով։ Հանգի՛ր ընդ նահատակակիցն քո. (Ճ. ՟Ա.։)
to exercise, to train, to discipline.
Նահատակեցուցանէին հարքն զմանկունս իւրեանց ի հագներգութիւնս. (Պղատ. տիմ.։)
letter, writing, missive, despatch, epistle;
ցանկալի, երկայն, սիրալիր —, a pleasant, long or chatty, charming letter;
երկտող —, a few lines, a note;
քառիջեան —, a letter of four pages;
թուղթ —ի, letterpaper;
կշիռ —աց, letter-balance;
տուն —աց, post-office;
— կանխավճար, postpaid;
— գրել, ընդունել, to write, to receive a letter;
տալ զ— to send a letter;
փրկանաւորել զ—, to frank, to prepay, to pay the postage of a letter;
թելադրել, ստորագրել, կնքել զ—, to dictate, to sign or subscribe, to seal a letter.
Զաղբիւրն նամակաց. ((եբր. աղբիւր գրոց. յատուկ անուն է քաղաքի). Յես. ՟Ի՟Ա. 29։)
letter-writer;
— լինել, to write a letter.
Ամբաստանօղ նամակագիրն։ Որ գանձին եւ գաւառին նամակագիր էր։ Նամակագիր եղեն զերկուց կանանց վասն զորդիս իւրեանց թլփատելոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 11։ ՟Դ. 1։ ՟Զ. 10։)
letter-carrier, postman, messenger, courier, post.
Հրեշտակ զոմն նամակակիր ի սեպհականն իւր հայրենական գաւառն առաքեաց. (Նար. խչ.։)
letter, epistles;
— առնել, to write letters.
Հրամայէր նամականի առնել ... եւ կնքել նամականին իւրաքանչիւր մատանեաւ ... եւ տուեալ ցնոսա զամենայն նամականին։ Զքաջն վարդան եւ զընկերակիցս նորա խաբեցեր նամականիւ առ կայսր եւ առ նորին սպարապետն. (Փարպ.։)
vain, useless, futile, frivolous;
ի —, in vain, vainly, to no purpose, uselessly;
ի — աշխատ լինել, to labour in vain;
ի մոտօյ, ի նանիր, cf. Մօտ, cf. Նանիր.
Մարդ նանրոյ նմանեաց. սիմաքոս՝ շոգեկի ասաց զնանիրն. ոմանք խոտ ասեն դիւրանց. (Վրդն. սղ.։)
Ի նանիր խօսեցաւ այր ընդ ընկերի իւրում։ Ի նանիր թաքուցին ինձ որոգայթ։ Ի նանիր նախատեցին զանձն իմ։ Ի նանիր վաստակին շինօղք նորա։ Ի նանիր է ձեզ յառնել կանխաւ.եւ այլն։
cf. Նանիր.
Այլ յուսացաւ յ՛ոյժ մարմնական, ու ի մեծութիւն իւր նանրական. (Շ. եդես.։)
incredulous, unbelieving;
superstitious.
Ոյր հաւատքն է նանիր կամ թիւր. անհաւատ.
cf. Նանրիմ.
Նանրացան ի խորհուրդս իւրեանց. (Հռ. ՟Ա. 21։)
to become useless, to cease to be, to faint, dwindle or vanish away, to come to nothing;
— ի խորհուրդս, to become wise in one's own eyes, conceited, infatuated.
Նանրացան ի խորհուրդս իւրեանց. (Հռ. ՟Ա. 21։)
giant-fennel, ferula.
Նարդոս իմ ետ զհոտ իւր։ Ծաղիկ հանդերձ նարդոսիւ։ Նարդոս եւ քրքում. (Երգ. ՟Ա. 11։ ՟Դ. 13. 14։)
cf. Նարկայ.
Իսկ որ ասին նարկա, զհոմանուն ախտն յորժամ կազմեսցէ այնոցիկ՝ որ ի նա հպին ձկունքն, դիւրաւ զնոսա կարթաբար որսայ. (Փիլ. լիւս.։)
dye, tincture, hue;
thread, ribbon or tissue of various colours;
broidery or needle-work of divers colours;
*cockade, rosette;
— կենաց, thread of life.
Զարդարէին զհանդերձս իւրեանց պէսպէս նարօտօք։ Զժապաւինեալս նարօտօք ագանէր. (Բուզ. ՟Զ. 2։)
Կարմիր արկանելեօք ծածկեն զանասունն, եւ յեղջիւրսն նարօտ՝ ըստ հնոյ. (մի՛ առնէք. Շ. թղթ.։)
dyer.
Գունակ գունակ ծաղկով զարդարեալ է առ հասարակ ամենայն երկիր. որոց ոչ կարեն նմանեցուցանել նարօտաներկք իւրեանց ճարտար արուեստագիտութեամբ։ Ոչ երբէք ուրեք յիմաստուն նարօտաներկաց կարաց յայնպիսի գոյնս ներկել յաշխարհի. (Վեցօր. ՟Ե։)
ship, vessel, boat;
cf. Նաւակ;
cf. Լաստ;
water-vessel, pitcher, urn, jar, earthen-vessel;
— քարեղէն, basin or vase of stone;
cf. Քարենաւ;
— պատերազմիկ, three benched galley, trireme;
— մեծ, line of battle-ship, man of war;
— հրձիգ, fire-ship;
— հինից, privateer, corsair;
— զօրագլխական, admiral's ship, flagship;
— զրահեալ, armoured ship, armour-plated ship;
— վաճառական, merchant-man, merchant-ship, trading-vessel;
— շոգեմուղ, steam-ship, steamer;
— առագաստաւոր, sailing-boat;
— թեւճակաւոր, row-boat;
գումարտակ —ուց, fleet;
վարձ —ու, freight;
վարձել զ—, to freight or charter a vessel;
կպրով օծանել or կպրաձիւթել զ—, to tar, to careen, to caulk a ship;
կպրաձիւթող —ուց, caulker;
մտանել or ելանել, երթալ ի —, to embark, to go on shipboard, to go on board a ship, to take a shipping;
ելանել ի —է, to land, to go a-shore, to disembark;
դնել ի —, to embark, to ship, to export;
հանել ի —է, to disembark, to put a-shore, to unload goods.
Արար նաւ արքայ սողոմոն ի գասիոնգաբեր։ Ի նաւ ելեալ ոք։ Նաւաց հետք ճանապարհի։ Նաւօք բազմօք։ Թիւրեցին զնաւն.եւ այլն։
shipwrecked;
— նաւաստի, ծովագնացք, the shipwrecked mariners or people, the survivors from a wreck;
— լինել, to be shipwrecked, cast away.
Առ նաւահանգստին բիւրաւոր բեռամբքն նաւաբեկեցաւ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
to run aground, to strand, to founder, to be lost.
Առ նաւահանգստին բիւրաւոր բեռամբքն նաւաբեկեցաւ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
navigation;
voyaging;
sea-faring.
Զնաւագնացութիւն ունէին իւրեանց հակառակաշուրջ. (Փիլ. յովն.։)
remora, echineis, suck-fish, achandes.
Ձկնիկն մի փոքրիկ, որ անուանեալ կոչի էքինէիս, որ այսպէս թարգմանի անուն իւր՝ նաւական, այսպէս դիւրաւ ունի զմի ի մեծամեծ նաւաց (այս ինքն նաւակաց). (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Նաւագործ;
— լինել, cf. Նաւակառեմ;
to navigate;
to steer.
Նաւակառոյցք բիւրաբեր կառուցանելով նաւ. (Բրս. սղ.։)
fit for shipbuilding purposes.
Գաւառ լի նաւակառուցական ծառօք. իբրու դիւրապէս զնաւակառուցականն առտուիցեն զօրութիւն։ Այսոքիկ ի նաւակառուցական զինուորութեան բանք. (անդ։)
way, passage, ferry;
cf. Նաւագնաց.
Գալ Կիւրղի նաւաչու ուղեւորութեամբ ի ժողով սուրբ հարցն. (Սանահն.։)
cf. Նաւապետեմ.
Նաւավարի բանն հանդերձ իւրովք ի ձեռն ձայնի ի վերայ օդոյ. (Տօնակ.։)
cf. Նաւատորմիլ.
Հերակլեայ ա՛յլ յունական նաւատորմիղս տանել ընդ իւր. (Եւս. քր.։)
cf. Նաւատորմիլ.
Հերակլեայ ա՛յլ յունական նաւատորմիղս տանել ընդ իւր. (Եւս. քր.։)
cf. Նաւագործ.
Նաւարար է, որքան յարուեստին է։ Նաւարար է եւ նախ քան զնաւն առնել՝ վասն արուեստին. (Կիւրղ. գանձ.։)
to sail, to navigate, to go to sea;
cf. Հողմ.
Ծով է կենցաղս. եւ նաւարկեն ի սա մարդիկ զանազան եւ բիւր շաւղօքն. (Լմբ. առակ.։)
boats.
Զիւրեանց նաւկնեարն բարձին թողին։ Զնաւկնեարն մալխօք իբր ի կղզւոջ կապեալ հանգուցանէին։ Նաւակնեար էին ի գետն ի տախտակաց եղեգանց. (Պտմ. աղեքս.։)
navigator;
passenger;
cf. Նաւաստ;
—ք արգեայ, the Argonauts.
Առաքեաց քիրամ ընդ նաւսն ի ծառայից իւրոց նաւորդս հմուտս նաւարկութեան ծովու. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 27։)
cloak, mantle;
monk's long mantle;
cope, chasuble.
Իջեալ նափորտամբն (իբր շապկաւ կամ կտաւով) միայն, եւ հողաթափովն՝ եկաց ի վերայ հանդերձին։ Զնափորտն իւր արարեալ պատան՝ զսպեաց. (Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Զ. եւ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Թ.։)
Քահանայ եւ եպիսկոպոս իւրով նափորտամբն։ Եպիսկոպոսն հանէ զեմիփոռոնն, եւ գայ առաջի սրբոյ սեղանոյն՝ միայն նափորտամբն. (Պտրգ. աթ.։)
cf. Նգեմ.
Եթէ ունիցի իշխան այր, բանիւք իւրովք զնա մղեալ նգաբեկէ, եւ առ նենգութիւն սպանման սրէ. (Ոսկ. հերոդ. (գրեալ էր, ընգաբեկէ)։)
to demolish with levers or crow-bars, to dismantle, to throw down, to raze.
Եթէ ունիցի իշխան այր, բանիւք իւրովք զնա մղեալ նգաբեկէ, եւ առ նենգութիւն սպանման սրէ. (Ոսկ. հերոդ. (գրեալ էր, ընգաբեկէ)։)
fibre, string;
ligament;
tendon, sinew.
Անօրէնութիւն կտրէ զնեարդս, եւ խզէ զջիլս նորա։ Զիա՞րդ յիւրաքանչիւր կարգս բաժանին երակքն, եւ նեարդքն. եւ կամ ո՞վ է՝ որ խոնաւ ջղօքն եւ նեարդիւքն արար (կամ յարեաց) վայելչապէս. (Կոչ. ՟Բ. ՟Դ։)
to cause to transgress or to sin, to induce to crime.
Եթէ քահանայապետն օծեալ մեղանչիցէ առ ի զժողովուրդն յանցուցանելոյ։ Ի մեղս իւր՝ որովք յանցոյց զիսրայէլ։ Առ ի յանցուցանելոյ զՅուդայ. (Ղեւտ. ՟Դ. 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 26։ Երեմ. ՟Լ՟Բ. 35։)
Յանցոյց զնոսա Ահարոն յոտնահարութիւն թշնամեաց իւրեանց. (Ել. ՟Լ՟Բ. 25. (յն. ցրեաց, կամ քայքայեաց)։)
envious, jealous, malicious, malevolent;
fascinating, bewitching, enchanting.
Յաչաղկոտն ոչ միայն զընկերն, այլեւ զանձն իւր կորուսանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9։)
sure, safe, secure, out of danger, assured;
security, safety;
place of safety, shelter;
—ս լինել, to be in security, safe, sheltered;
— or —ս առնել, to assure, to secure.
Միւսանգամ յապահովս եղեն ի բնակութիւնս իւրեանց. (Ղեւոնդ.։)
cf. Յապահովեմ.
Զձի եւ զշուն (պաշտէին) ի գազանացն յափշտակութենէ զտէր իւր յապահովացուցանելոյն սակս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
security, safety, surety, certitude;
quiet, tranquillity.
Յապահովութեամբ խաղաղանալ օրինակ իմն յանքոյթ նաւահանգստի։ Խաղաղութեանց միշտ փափագեալ բաղձանօք՝ սակս իւրեանց յապահովութեան։ Յանզբաղ յապահովութենէն։ Անխռով յապահովութեամբ վստահացեալ. (Պիտ.։)
very patient, very hopeful, long-suffering.
(լծ. հյ. ապա՝ այլ. եւ թ. եափճա ) Որ յապաղէ կամ յերկարէ զյոյս իւր. երկայնամիտ. անշփոթ.
cf. Յապաղեմ.
Ի ձեռն գրգանաց փափկութեան իւրեանց յապաղեցուցանէին զնա ի պահելոյ զօրէնսն։ Ինքեանք ոչ գործէին, եւ զայլս եւս ի գործելոյ յապաղեցուցանէին. (Եփր. հռ. եւ Եփր. ՟բ. թես.։)