cf. Մաշական.
Տո՛ւր հանդերձիկ ինչ մաշածոյ, եւ ա՛ռ զարքայութիւնն աստուծոյ. (Ոսկ. ապաշխ.։)
cf. Մաշական.
Տո՛ւր հանդերձիկ ինչ մաշածոյ, եւ ա՛ռ զարքայութիւնն աստուծոյ. (Ոսկ. ապաշխ.։)
flower or seed beds, garden-plot, parterre.
Ազգ ինչ նորին ախտի է. այն է հիւծութիւն։ (Բժշկարան.։)
to use up, to consume, to wear out, to waste;
to corrode, to gnaw, to eat;
to spoil, to destroy;
to make thin or lean, to emaciate, to extenuate;
to afflict, to mortify;
— զժամանակ, to employ, consume, spend, or waste one's time;
— զոգիս, to harass, to vex, to tease the mind with longing;
— զխորհուրդս, to thwart, to baffle.
Որ զանձն մաշիցէ, ոչինչ զգայ զանձկութեանն ճանապարհի. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
scarfskin, epidermis;
membrane, tunic;
film, pellicle;
skin, hide;
fleecy skin;
fur coat, pelisse;
worn out, used up;
— մարդոյ, derma;
— գործոյ, dressed skin, tanned hide, leather;
cordovan.
արաբ. մէշկ. δέρμα pellis, corium. Մորթ մարմնոյ կենդանեաց, մանաւանդ մաշեալ ի բրդոյն, որ եւ լեաշկ կամ լերկ մաշկ. կաշի. եւ ինչ մի մաշկեղէն, մորթեղէն՝ բրդով կամ անբուրդ.
made of leather, of skin, membranous.
ՄԱՇԿԵԱՅ ՄԱՇԿԵՂԷՆ. Որ ինչ է ի մաշկէ. մորթեղէն. կաշեայ. մորթէ, կաշիէ.
Զգեցուցանեն նմա մազեղէնս եւ մաշկեղէն ըստ աւանդութեան սուրբ հարցն։ Այլ ոչ ինչ ունէր, բայց միայն երկու մազեղէն, եւ մի մաշկեղէն. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Մաշկեայ;
garment of skins;
գօտի —, leather girdle;
ոտք —ք, web-footed;
մարմին —, human skin;
mortal coil.
ՄԱՇԿԵԱՅ ՄԱՇԿԵՂԷՆ. Որ ինչ է ի մաշկէ. մորթեղէն. կաշեայ. մորթէ, կաշիէ.
Զգեցուցանեն նմա մազեղէնս եւ մաշկեղէն ըստ աւանդութեան սուրբ հարցն։ Այլ ոչ ինչ ունէր, բայց միայն երկու մազեղէն, եւ մի մաշկեղէն. (Վրք. հց. ձ։)
fog, haze, mist;
darkness, obscurity;
օր ամպոյ եւ —խղոյ, cloudy and tempestuous or stormy day.
Լապտերն յորժամ շիջանի, ոչ այլ ինչ է, բայց մառախուղ եւ մէգ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
part;
bit, piece, morsel;
share, portion;
lot, parcel;
ration, allowance;
contingent, quota;
side, part, quarter, clime;
minute;
relics;
holy or hallowed bread;
— հաւատոյ, article of faith;
մասունք բանի, the heads of a discourse;
— բարի, the better part;
— զգայական, սրտմըտական, ցանկական, sensitiveness;
irascibility;
concupiscence;
մասամբ, ըստ մասին, ըստ մասնեայ, ի —է, in part, partly;
partially, in parts;
by halves;
մեծաւ մասամբ, ըստ մեծի մասին, բազում մասամբ, ըստ առաւելագոյն մասին, for the most or greatest part, mostly, chiefly;
յայսմ մասին, ի մասինդ, յայդմիկ, on this side, on this consideration;
ի մասին, for, instead of;
— առ — or առ մասին, — —, piecemeal, in pieces, piece by piece, in shreds, limb by limb;
իմով մասամբ, on my part, as for me;
աղօթից մասամբ, as for, or with regard to prayers;
ի պարգեւի մասին, in place of a gift, as a gift;
նմա ել —, he was allotted, he had for his share, or portion;
it is fallen to his lot;
— ունել, to participate in, to take a part or concern in;
ի բարեաց մասին առնուլ, to take in good part;
ի չարի մասին առնուլ, to take ill, or amiss;
գրաւիլ ընդ մասամբք ախտից, to be subject to certain vices;
չիք մերընդ դաւթի, we have nothing to do with David.
Մասն (տալի) արանցդ՝ որ եկին ընդ իս, նոքա առցեն զբաժին իւրեանց։ Տաջի՛ք զհինգերորդ մասն փարաւոնի, եւ չորք մասունքն ձե՛ր եղիցին։ Մասն ետու զայն ի պտղոցն տեառն։ Նորա լիցի երին աջոյ ի մասն։ Էջ ի մասն ինչ յիսներորդաց բանակին։ Ի մասնէ աղի ծովուն յերեւելից կողմանէ։ Մարիամ մասն բարի ընտրեաց։ Չգուցէ մասն ինչ ի խաւարին։ Ձկան խորովելոյ մասն։ Արարին չորս մասունս՝ իւրաքանչիւր զինուորի մասն։ Ի մասինդ յայդմիկ։ Ըստ իւրաքանչիւր մասին։ Մասամբք տօնից։ Բազում մասամբք։ Մասն բաժնի διαίρεσις ։ Մասն առնել . μερίζω եւ այլն։
Չասէ՝ թէ լցայց, այլ թէ, ի մասնէ ինչ. (Ոսկ. հռ.։)
partial;
partitive.
μερικός particularis, partialis, privatus. որ եւ ՄԱՍՆԱՒՈՐ. Որ ինչ անկ է մասին եւեթ. առանձնական. անհատ. եղական. անհատական.
Իսկ ՄԱՍՆԱԿԱՆ կոչեցեալ անուանք՝ ըստ արդի քերականաց, ոմն, ոք, իմն, ինչ, վերածին ըսն (նախնեաց՝) յանորիշ կամ ի վերբերական անուանս։
particular, special;
private.
μερικός particularis, partialis, privatus. Մասնական, առանձնական. ըստմասնեայ. որ ինչ է ըստ ասին եւեթ. չափաւոր. սակաւ. եւ Եզական. անհատ. իւրաքանչիւր.
Եղեւ այնպիսի ինչ մասնաւոր յայտնութիւն. (Սեբեր. ՟Է։)
Մասնաւորօք բանիւք ի հանդէս նորին ջանացի։ Միոյ մասնաւոր բարւոյ։ Ի մասնաւորի ինչ ճառելով նշանակել. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Բ. ՟Ղ՟Գ։)
Մասնաւոր (այսինքն ինչ մի) հարկիլ։ Հարկելով յունաց, այլեւ մասնաւոր ինչ եւ պարսից. (Խոր. ՟Բ. 23։ ՟Գ. 10։)
cf. Մասնաւորապէս.
Զմնացեալ բանն տեսցուք մասնաւորաբար։ Որպէս խոնարհագոյն մասնաւորաբար գրեմ։ Ոչ երբէք յագի աշխատութեամբք, մինչեւ մասնաւորաբար ըստ օրինին զամենայն ի գլուխ ածիցէ. (Խոսր. պտրգ.։ Արծր. ՟Ա. 1։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
to communicate, to impart;
to distribute, to divide, to share;
to contribute, to give.
μερίζω partior, participem facio, communico. Մասն ինչ տալ. մասնակից առնել. հաղորդել (զիմն կամ զոք). բաշխել. բաժին հանել. ըստ մասին ցուցանել. հաւասարել.
to participate, to partake, to share in, to take part in, to be concerned, to interest oneself;
— ընդ հարկաւ, to contribute in some measure.
Այս եղեւ սկիզբն հայոց մասնաւորիլ (կամ մասնաւոր մտանել) ընդ հարկաւ հռովմայեցւոց. իմա՛, մասնաւոր ինչ հարկս տալ, կամ ըստ մասին հարկատու լինել։
to admit, to admit to a share or part in.
ՄԱՍՆՄՈՒՏ ԱՌՆԵԼ. Թողուլ մտանել ի մասն ինչ կամ ի մասնակցութիւն.
to administer, to manage;
to distribute, to dispense;
to victual, to provide, to stock, to store, to furnish;
— զսուրբ խորհուրդս, to administer the sacraments.
Հաւատարիմ կոչէ, զի չխորեաց ինչ. եւ իմաստուն, զի գիտաց յօգուտ մատակարարել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24։)
Հոգւոյն խնամակալութեամբ ամենայն ինչ մատակարարեալ լինէր. (Իգն.։)
young, tender, new, fresh;
child, little child;
mortuary festival for the poor;
— հասակաւ, յաւուրց, very young;
ի — տիս, in infancy, at so tender an age;
որթ —, milk-fed calf.
Մատաղոցն եւ տղայոց ոչ գիտնական բանս ինչ պարտ է ասել. (Եւագր. ՟Գ։)
Մինչդեռ մատաղն իցեն սերմանիք՝ հատցուք. (Եփր. համաբ.։)
slain in infancy.
Տխեղծքն մատաղակոտորք զի՞նչ ինչ այնպիսի մեղս ունէին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
youth;
growing young again.
Մինչդեռ ժամանակն ի մատաղութեան է, արագ արագ ընդունի զուսումն վարդապետութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
to seal with a signet-ring, to seal up.
Ծրարեն (զինչս), եւ մատանեն, եւ բազում անգամ յերկիր թաղեն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
to write or compose a book, to put down in writing;
to book, to register, to transcribe.
Զչքնաղ զարմանալիսն սուտ ի նմանէ գործեալ մատենագրեցին։ Մատենագրեցաւ առ ի նոցանէն ոչ խառնիխուռն ինչ տաճարին մերոյ շինուած. (Եւս. քր. ՟Ա։)
a finger's width or depth;
inch, digit, finger.
Որ ինչ է ի չափ մատին միոյ. որ եւ ՄԱՏՆ ասի. մատի չափ. նմանութեամբ՝ Դոյզն ինչ, փոքր. պզտիկ, քիչ.
treachery.
Ոչինչ է երկիւղ, եթէ ոչ մատնութիւն մտացն օգնականութեան։ Էր զի ոգւոցն մատնութեամբք լքանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 11. 14։)
martyr's shrine;
chapel, oratory.
Ննջէին՝ որպէս այժմ ի մատռունս, վասն ցաւոց ինչ, կամ վասն ուխտից. (Կիւրղ. թագ.։)
offering, presenting;
cf. Մատուցական.
Մինչդեռ ի ձեռս մատուցանելեաց իցէ գիրն, պաղատանաց գիր կոչի. (Սեբեր. ՟Գ։)
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
Մատո՛ ինչ, եւ կերայց յորսոյ քումմէ։ Մատուցէ՛ք զմեզ գինի, զի արբցուք։ Մատուցին նմա զընծայսն։ Զոհս եւ պատարագս մատուցանել։ Մատուցանիցէ պատարագ տեառն։ Մատուցէ՛ք տեառն պատարագս արդարութեան.եւ այլն։
Որ ինչ յաւետարանին ասացեալ է, ի հայր հանեմ. եւ որ ինչ ի հնումն, որդւոյ մատուցանեմ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Medo-Persian.
Թէ ոչինչ ըստ կամաց խորհեսցի մարապարսացւոցն. (Խոր. ՟Ա. 28։)
of pearls, pearly.
Որ ինչ է ի մարգարտէ. մարգրտէ.
cf. Մարդկաբար.
Ձայնիւ եկեալ այն ինչ առ նա մարդաբար. (Ճ. ՟Գ.։)
human, having a human form or figure;
after the men's manner;
anthropomorphite.
Զվատթարսն ոչ մարդ, այլ՝ մարդակերպ համարի գազան։ Ոմանք ոչինչ ի մարդակերպ գազանաց որոշեալ են. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Եւ այլ մարդակերպ ինչ մերկ գազան։ Գազանք անծանօթք մարդակերպք. (Խոր. աշխարհ.։)
fawning, adulation, flattery;
respect for persons.
Փառասիրութիւն եւ մարդահաճոյութիւն եւ առ ի ցոյց ինչ առնել։ Վասն մարդահաճոյութեան. (Բրս. հց.։ Վրք. հց. ձ։)
Որ այլում հաճոյ եւ կամ ըստ իւր հաճոյիցն ինչ առնիցէ, յաստուածպաշտութենէն կործանի, եւ ի մարդահաճութիւն անկանի. (Բրս. հց.։)
making war on man;
hostile to mankind.
Կենդանի ինչ նման զանալութոյ՝ մարդամարտ։ Քաղ ծառասէր եւ մարդամարտ. (Խոր. աշխարհ.։)
of man's height or size.
Գերեզման տեառն մերոյ էր տուն բոլոր՝ հատեալ ներքոյ վիմի. բարձր մարդաչափ մի, այնչափ՝ մինչ զի մարդ (արտաքուստ) վերացուցանէ զձեռն, ապա հասանէ ի վերին կողմ. (Բրսղ. մրկ.։)
anthropolatra;
flatterer, fawner, adulator.
Մինչեւ ցայս վայր է մարդահաճոյ, զի մի՛ ասացից՝ մարդապաշտ, հակաճառութիւնս. (Նչ. խնդ.։)
meet for or worthy of man.
ἁνθρωποπρεπής hominem decens, homini conveniens. Որ ինչ վայելուչ է մարդոյ, կամ մարդկութեան (քրիստոսի).
Յորժամ կամէր, եւ ոչ եթէ ի հարկէ ինչ՝ կրէր զմարդավայելուչսն. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Մարդկօրէն.
Մարդկաբար փութային։ Մի՛ նոքա մարդկաբար սատակեսցեն զնա։ Մարդկաբար ինչ ձայն հնչիցէ ընդ բերանն. (Մամբր.։ Եղիշ. ՟Գ։ Ոսկ. մտթ.։)
human;
belonging to man, manlike.
Զմարդկայինսն բանս աղքատութեան քրիստոսի։ Ո՛չ է մարդկայնոյս բնութեան բարին գոլ, այլ աստուծոյ միայն։ Առ զմարդկային աթոռն դաւթի զըստ մարմնոյ հօրն իւրոյ։ Երկուս կամս աստանօր ցուցանէ, է ին՝ որ մարդկային, որ է մարմնոյ, եւ է ինչ՝ որ աստուածային. քանզի մարդկայինն վասն տկարութեան մարմնոյն հրաժարէ ի չարչարանաց, իսկ աստուածայինն նորա յօժար է. (Աթ. ՟Ա։)
humanity, human nature;
humanity, mankind;
multitude, many people.
Որքան ինչ ասէ գիր, թէ ա՛ռ որդի, վասն մարդկութեան նորա ասէ, ո՛չ վասն աստուածութեանն։ Զմարդկութիւն նորա արար աստուածութիւն նորա տէր եւ օծեալ. (Աթ. ՟Ա։)
human;
humanly, as a man, according to human nature.
Իւրացուցանէ զմարդկօրէնսն։ Կատարէր զմարդկօրէնն։ Ի մարդկօրէն տկարութենէ։ Ամենայն իրք մարդկօրէնք։ Թողուլ զիրս մարդկօրէնս։ Զմարդկօրինաց չունել ինչ փոյթ յանձին։ Զմարդկօրինացս մի՛ ինչ փոյթ յանձին կալցուք. (Պրպմ. ՟Ի՟Ե։ Ճ. ՟Գ.։ Դիոն. եկեղ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 2. 10. 13. 18։)
Խրատէ չախտանալ մարդկօրէնս ինչ. (Բրսղ. մրկ.։)
Եղեւ այր բարեպաշտ ոզիա, բայց յետոյ կրեաց ինչ մարդկօրէնս՝ ի բարեփառութենէն յաղթահարեալ. (Ոսկ. ես.։)
confine or frontier of a state, march, border;
province, district;
— դնել, to reduce to a province.
պ. մէրճ, մէրզ, մէրզիւպիւմ. (լծ. եւ յն. մէ՛ռօս, մէ՛ռիս ). Ճանապարհ եւ վայր հեռաւոր. մասն ինչ բաժնի տէրութեան. կողմն. սահման.
governor of a march, of a county or province, exarch.
Բառ ռմկ. որ գրի եւ ՄԱՐԱԶՊԱՆ. Չափ ինչ, որպէս մար, կամ սափոր. գուցէ որպէս ռմկ. մորշափայ, մոշրոպա.
means;
possible;
— է, it is possible, it may he so;
it is fitting or proper.
Չէ՛ մարթ այդմ լինել։ Միթէ մարթ ի՞նչ իցէ մանկանց առագաստի սուգ առնուլ։ Ոչ է մարթ մարգարէի կորնչել արտաքոյ քան զերուսաղէմ։ Իսկ ի նազարեթէ մարթ ի՞նչ իցէ բարւոյ իմիք լինել։ Եթէ հաւատաս բոլորով սրտիւ քով, մա՛րթ է։ Ամենայն ինչ ինձ մարթ է, այլ ոչ ամենայն ինչ օգուտ է.եւ այլն։
ingenious.
Ամենայն արուեստաւորք զրո ինչ ունին մարթական հանճար եւ արուեստ, ի հոգւոյն է. (Տօնակ.։)
stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.
Իմաստասիրութիւն, եւ ամենայն առաքինի մարթանք հանճարոյ։ Ուստի՞ զառաքինի եւ զիմաստուն մարթանսդ ունիս։ Արուեստական գործ ոչ ինքնին լինել, այլ ի հանճարէ մարթանաց իմատուն գործն զկատարելութիւն ընդունիցին։ Արջք՝ որ ինչ միանգամ մանկավարժից սովորութիւն է՝ մարթանօք գիտութեանն զամենայն ինչ գործեն։ Ըստ արուեստի իմն մարթանաց հանճարոյ. (Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. լիւս.։)
to find means, to invent, to contrive, to find out.
Աղաչէր, կամ ջանայր հնարս ինչ մարթել խնդրել գտանել. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
Վերստին քննեալ՝ մարթացից ինչ գրել. (Գծ. ՟Ի՟Ե. 26։)
it is possible;
զիա՞րդ — այդմ լինել, how can these things be?
չ-, ոչ —, it can't be, it is impossible;
—ցի՞, is it possible?.
Խնայել յինչս կամ յանձ մարթիցի՞, այսպիսի ունելով յոյս. (Խոսր.։)
hen.
Երկու ծիծռան գլուխ, մէկն որձ, եւ մեկն մարի։ Ի մէջ մեղուաց զինչ մարին կու գործէ, զայն որձն ուտէ. (Վստկ. ՟Մ՟Յ՟Ա։)
pleasing or grateful to the senses.
Որ ինչ ախորժ եւ հաճոյական է մարմնոյ. հեշտալի.
tickling, titillation, stimulant;
any movement of the body.
ՄԱՐՄՆԱՇԱՐԺՈՒԹԻՒՆ. ասի ռամկօրէն՝ եւ Պատահական շարժուած ինչ ո՛ր եւ է մասանց մարմնոյ. կոչեցեալ նաեւ Մարմնախաղաց։ Զորմէ կայ յիմարական գրուած ուրումն տգիտի յետնոյ։
bodyguard, life-guardsman, yeoman of the guard.
Ի ձեռն մարմնապահացն մինչեւ յանկողինս հասելք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)