that partakes of the nature of God, that belongs to God, divine.
Որ ինչ բնիկ կամ սեպհական է այսինքն.
Ոչ եթէ ըստ աստուածաբուն զօրութեան, զոր միայն միածինն ունի. (Ագաթ.։)
written or engraved by God.
Ընդ օրէնս այսինքն մարտնչիս, ընդ տախտակս աստուածագիծս. (Ածաբ. ի մակաբ.։)
Յառանուլ Մովսէսի զաստուածագիծ տախտակսն. (Արշ.։)
Պատգամք աստուածագիծք ի տախտակս քարեղէնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Հոգւովն այսինքն ընկալաւ նա զօրէնս աստուածագիծս. (Լմբ. հանգ.։)
Ի տապանակն աստուածագիծ ոչ էր ապաւինել. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
cf. Աստուածագիծ.
cf. ԱՍՏՈՒԱԾԱԳԻԾ. Աստուածագիր, կամ օրէնք.
who walks in the ways of God.
Սալն աստու է (կամ ազդու է) ի հարկանիլն ուռամբ. (Վանակ. յոբ.։)
made by God;
that consecrates, that causes God to descend;
divine, sacred.
θεόκτιστος a deo creatus, traditus ՅԱտուածոյ գործեալ. որ ինչ է գործ այսինքն, եւ աստուածային.
Ճառէ զպէսպէս նշանացն աստուածագործաց. (Տօնակ.։)
Կամ Ատուածով գործեցեալ ի գործեցեալ ի մարդկանէ.
Քահանայագործն աստուածագործ է. (Ոսկիփոր.։)
to render godlike;
to consecrate.
Ետես ասէ զՅիսուս գերապատուեալ ընդ աջմէ հօրն լուսոյ, աստուածագործեալ զլուսոյն տաճար. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
Լինի մշտնջենաւորն աստուածամարդ վասն մեր, զի զմեզ աստուածագոծեալ՝ հրաշափառս արտսցէ։ Սակս աստուածագործելոյ զմեզ. (Զքր. կթ.։ Թէոդոր. խչ.։)
Հոգւովն սրբով զեղականքս բանն աստուածագործէ, որով աստուածագործին ստացուածքս. (Աթ.։)
Աստուածագործել զմկրտեալսն հոգւոյն պարգեւօք։ Աստուածագործիլն մեր, որ հանդերձեալ է խորհրդածութեամբ պատարագին սրբոյ երեւել. (Լմբ. պտրգ.։)
resemblance, conformity with God;
consecration.
θεουργία divina operatio, actum divinitus Աստուածապէս գործելն այսինքն մարդացելոյ.
Ասելովն այրական, յայտնելով թէ կատարեալ մարդ եղեւ. եւ աստոածագործութեամբն, թէ Աստուած է եւ մարդ՝ նոյն ինքն զաստուածայինսն նշանագործեալ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Բարւոք աստուածագործութիւնս կոչեաց զյաղագս մեր տնօրէնութիւնն. քանզի ճշմարտապես Ատուածոյ գործք են. Մաքս. (ի դիոն.։)
ἰερουργία sacrificatio, consecratio Որպէս Սրբազնագործութիւն. քահանայագործութիւն.
Ո՛րեւէ գործ աստուածային կամ հոգեւոր.
Արժանի գտաք զաստուածագործութենէն բուռն հարկանել. (Ժող. հռոմեկլ։)
established or ordained by God.
Աստուածադիր ժամանակ, կամ պատուիրան, կամ կէտ կոչման. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Ճ. ՟Ա.։)
divine.
Աստուածազան այր։ Աստուածազանն Մովսէս, կամ եղիա, կամ առաքեալ. (Պիտ.։ Զքր. կթ. ստէպ։ Նիւս. կազմ.։)
Աստուածատեսք եւ աստուածախօսք եւ աստուածազանք լինէին. (Եփր. պհ.։ Մանդ. ՟Գ։)
Խրատեալք առ աստուածազան արս։ Աստուածազան ոգւոյն օրինադրէ։ Ուսեալք յաստուածազան գրոց. (Փիլ.։)
Ճշմարտութիւն արարէ՛ք ասեն աստուածազանն դիրք. (Սարկ. քհ.։)
adorned by God, or with the grace of God.
Աստուածազարդ քահանայից, եւ սրբասէր պաշտօնէից. (Աստուածազարդ. ՟Ժ՟Բ։)
Մարգարէին աստուածազարդ. (Շ. յիշ. առակ.։)
Թեւս աստուածազարդ պատրաստեցսէ առ ի վերացուցանել ի բարձրութիւնս երկնից. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Աստուածազարդ.
Աստուածազարդեալ փայտ. (Անյաղթ բարձր.։ Թէոդոր. խչ.։)
that bears god;
carried by God.
θεόφορος theophorus, deifer;
deum in se ferens, gerens, portans Զգեցօղ զԱստուած յինքեան, որպէս թէ արկեալ զիւրեաւ, կամ բարձօղ յանձին. այն է ըստ յն. ոճոյ՝ զԱստուած կրօղ յինքեան. աստուածակիր. որ եղեւ իբր մականուն սրբոյն իգնատիոսի անտիոքայ հայրապետին. որ եւ ԱՍՏՈՒԱԾԱԶԳԵՍՏ.
Իգնատիոս, որ է աստուածազգեաց. (Ածազգ. ի սկիզբն ամենայն թղթոցն. կամ ըստ Ճ.)
Որ է աստուածազգեստ։ (ըստ Ճ.)
Առաքելոց սրբոց եւ մարգարէիցն աստուածազգեաց պարուք։ Հարսն աստուածազգեաց. (Խոր. հռիփս.։)
Եթէ ոք իշխեսցէ ասել մարդ աստուածազգեաց զՔրիստոս, եւ ոչ Աստուած Ճշմարիտ, նզովեա՛լ եղիցի. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե.)
Աստուածազգեաց լոյս, կամ փառք, յարութիւն, յարմարութիւն. (Շար.։ Խոր. հռիփս. Ստէպ։ Յայս միտ կարծի յոմանց Աստուածազգեաց կոչումն իգնատիոսի, ըստ որում բարձեալ եղեւ ի մանկութեան ի գիրկս Յիսուսի՝ ըստ Շար. եւ Յայսմաւ. յն. եւ հյ։)
cf. Աստուածազգեաց.
Որպէս աստուածազգեստիցն էր ծանօթ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Զի մի՛ աստուածազգեստ իմանայցի Քրիստոս։ Ոչ բնակեալ ի մարդում եւ աստուածազգեստ, որպէս զայլսն՝ որք եղեն հաղորդ աստուածութեան նորա. (Պարամպմ. ՟Խ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Ե. եւ այլն։ Զայսոսիկ գրէ կիւրեղ ընդդէմ նեստորի. իսկ Ածաբ. առ որս. ՟Ժ. յուշ առնէ, թէ երբեմն ապողինարիտք չառնուին յանձն ասել զՔրիստոս աստուածազգեստ, այլ միայն մարմնազգեստ, զի չնդունէին զանձնաւորական միաւորութիւն աստուածութեան ընդ մարդկութեան։)
ըստ յն. ոճոյ, առաւել նշանակէ զլցեալն հոգւով մարգարէութեան.
Նախասաց բարբառ աստուածազգեստից. այսինքն մարգարէից. (Զքր. կթ. հմբ.։) Եւ ըստ այսմ առաւել բայիւ վարի. ἕνθεος γίνομαι, ἑνθουσιάζω, ἑπιθειάζομαι cf. ԱՍՏՈՒԱԾԱՐԵԼ, իբր մարգարէանալ.
Ոչ կարեմ ունել զհեշտութիւնս, աստուածազգեստ լինիմ, փոքր ինչ եւ իբրեւ զՅովհաննէս աւետարանեմ. (Ածաբ. յայտն.։)
Աստուածազդեստ եղեալք արք եւ կանայք՝ մի պար եղեալք երգէին։ Յորժամ աստուածարէ եւ աստուածազգեստ լինի միտքն, ոչ եւս է յինքեան։ Ոգիք յորժամ աստուածազգեստք լիցին. (եւ այլն. Փիլ. ստէպ։)
military, soldierly, soldier-like;
soldier;
— արուեստ, tactics.
στρατιωτικός militaris Որ ինչ ա՛նկ է զինուորին, եւ զինուորութեան.
Զինուորն իմաստութեամբն զզինուորական իրին արհեստն կրթէ. (Պիտ.։)
Որպէս զզինուորական ոմն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Միթէ զինուորակա՞ն ես, եւ կամ ծառայ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Կոչէր զբազումս ի զինուորական քրիստոնէից. (Եղիշ. ՟Բ։)
fellow-soldier;
—ք իմ, my comrades, my brothers in arms.
Շնորհեա՛ Տէր եւ զինուորակցաց իմոց եւ ընկերաց զխաղաղութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Զինուորեմ.
Զինուորեցէ՛ք զձեզ Աստուծոյ. (Ճ. ՟Բ.։)
Ռոմիղոս նախ յռամկէ զինուորեցոյց արս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Զերկուս ի նոցանէ զինուորեցուցին ի դուռն կայսեր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Ի հոգեւոր իշխանութիւն զինուորեցուցանէ. (Լմբ. եկեղ.։)
Մերթ՝ որպէս Զինել.
Օրէնս հակառակ մտացս, զոր զինուորէ, մարմինս. (Լմբ. սղ.։)
to take up arms, to fly to arms, to arm one's self;
to oppose;
to take up the profession of arms;
ո՞սք երբեք զինուորիցի իւրովք թոշակօք, who goeth a warfare any time at his own charges ? զի գու զինուորիցիս նոքօք զգեղեցիկ զինուորութիւնն, that thou by them mightest war a good warfare.
Ո՞ ոք երբէք զինուորեցի իւրովք թոշակօք. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 7։)
Ոչ ոք զինուորեալ աստէն՝ ընդ կեանս աշխարհիս պատաղի. (՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 4։)
Աշակերտութիւնք կրօնաստանաց ... Տեառն զինուորեալք։ Մատուցեալ ի յօգոստաբնակ ... պալատ՝ զինուորէր. (Նար. ՟Հ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
Զի թէպէտեւ մարմնով գնամք, այլ ոչ եթէ ըստ մարմնոյ զինուորիմք. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 3։)
Ի բաց մերժիլ ի մարմնաւոր ցանկութեանցն, որ զինուորին ընդդէմ ոգւոց. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 11։)
militia, arms, profession of war;
army;
armament;
tactics;
soldiership;
մտանել, գրիլ ի —, to enlist;
— հրեշտակաց, զուարթնոց, անմարմնոց, choir, or host of angels.
Զէն զինուորութեան մերոյ ո՛չ է մարմնաւոր. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 4։)
Կատարել զպարտս զինուորութեան։ Այնպիսի պատուական զինուորութիւնն հասանէր ի չարաշուք անարգութիւն. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ։)
Որոշէ կարգս զինուորութեանց։ Պաշտօնէիցն զինուորութիւնք, եւ նահապետքն. (Խոր. ՟Բ. 7. 57։)
who? which? what?
how? why?
that, which, what;
— կերիցուք, կամ — արբցուք, կամ — զգեցցուք, what ye shall eat, or what ye shall drink, what ye shall put on;
— եւ իցէ, whatever, whichever;
— է ինձ ? what does it matter? — կամիք ? what do you like ? — խնդրէք ? what are you seeking ? — աղագաւ ? why ? for what cause ? — օրինակ ? in what manner? — ասիցեն ? what will they say? — ինչ ? what ? — ինչ առնել էր եւ ես ոչ արարի ? what is that which I ought to have done and have not done ? — ապա ? what ? what then ?
nature, substance, state of a thing.
ԶԻ՞ՆՉ τίς; τί; quis, quae, quid? Անուն հարցական, կամ իբր հարցական, զի՛նչ, զի՛նչ ինչ։ Առընթեր ներգործական բայից է որպէս հայցական բառիս Ի՞նչ այսինքն զո՞ր կամ զո՞րպիսի. ի՞նչ, ի՞նչ բան.
Զի՞նչ կերիցուք, կամ զի՞նչ արբցուք, կամ զի՞նչ զգեցցուք։ Զի՞նչ տեսեալ՝ արարեր զբանդ զայդ։ Զի՞նչ արասցես ինձ։ Զի՞նչ տաց քեզ։ Մի՛ գիտասցէ ձախ քո՝ զի՛նչ գործէ աջ քո։ Մի՛ հոգայցէք, թէ ո՛րպէս կամ զի՛նչ խօսիցիք, զի տացի ձեզ ի ժամուն յայնմիկ՝ զի՛նչ խօսիցիք.եւ այլն։
Առընթեր էական բայից եւ չէզոքաց՝ կամ առանց բայի, է ուղղական. իբր Ո՞ր կամ ո՞րպիսի ինչ. ո՞ր բան, ո՞ր.
Զի՞նչ դիւրին է. ասե՞լ ... եթէ ասել։ Գիտէ հայրն ձեր, զինչ պիտոյ է ձեզ։ Եւ մի՛ ամենայնի, զի՛նչ ընկերի քոյ իցէ.եւ այլն։
Եւ ապա յանդիմանութիւն այսոցիկ զի՞նչ, եթէ ոչ անտես առնել. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Զի՞նչ վարձք իցեն։ Զի՞նչ օգուտ է մարդոյ։ Զի՞նչ շահ եղեւ։ Զի՞նչ գործ գործեալ է քո.եւ այլն։
Զի՞նչ պատճառ է։ Վասն զի՞նչ պատճառի. (Դիոն.։)
Զի՞նչ են զարմանըք հիացման, թէ ... եւ այլն. (Շ. խոստ.։)
Զի՞նչ ոք յառաջ քան զայս էր Անտոն. (Աթ. անտ.)
Բժշկացն պաշտօնն զի՞նչ գործոյ գործակից հանդիպիցի գոլ պաշտօնական. առողջութեան։ Եւ նաւակառուցաց պաշտօնն զի՞նչ գործոյ գործակից պաշտօնական իցէ. նաւու. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
ԶԻ՞ՆՉ. մ. τί; quid? ut quid? quomodo Առ ի՞նչ. առ ի մէ՞. զիա՞րդ. զի՞. ի՞ւ.
Զի՞նչ է ինձ՝ ի թիւ արկանել։ Եւ զի՞նչ է ինձ սակաւս յօդել, կամ ի կիր արկանել։ Զի՞նչ վնասեսցեն զիս պարտիքս. (Նար.։)
ԶԻ՞ՆՉ. Ո՛րպէս. ո՛րչափ. քանի՛.
ԶԻ՛ՆՉ. նխ. Որպէս. իբրեւ, զերթ. ինչպէս, պէս, ընտոր
Ղամբարափայլ ծագես յաւէտ՝ զինչ զարեգակըն բազմագէտ ... Շո՛ւրջ պատեսցես ուսման գըրոց, որ զմիտս առնէ՝ զինչ բով հալոց ... Զի յիւր հօրէն՝ խօսի խախուտ, որ զմարդն արար՝ զինչ զփայտ փուտ. (Երզն. այբուբ.։)
Նոյնպէս եւ այլ տաղասացք ի նոյն դարս, եւ զկնի։
ԶԻ՛ՆՉ, կամ ԶԻ՛ՆՉ ԵՒ. ԶԻ՛ՆՉ ԵՒ ԻՑԷ. Անորոշ հարցական, Որ ի՛նչ միանգամ. զոր ինչ եւ իցէ. զի՛նչ ինչ.
Արա՛ նմա՝ զի՛նչ հաճոյ է առաջի աչաց քոց։ Պատմեսցի Յակոբայ եւ Իսրայէլի, զի՛նչ կատարելոց իցէ Աստուած։ Զի՛նչ եւ անուանեաց Ադամ, այն անուն է նորա.եւ այլն։
Եթէ եպիսկոպոս ոք գտցի զինչ եւ իցէ ի վատթար գործս. (Կանոն.։)
ԶԻ՛ՆՉ ԷՆ, էին, էումն. գ. τὸ τί ἑστιν ..y quid est, q.d. quidditas Զի՛նչ ինչ գոլն իրին, իբրու զինչութիւն սահմանաւ եւ անուամբ բացատրելի. էութիւն. իսկութիւն.
Զի՛նչ էն կա՛մ անուամբ ճանաչի մեզ, եւ կամ սահմանաւ։ Յորժամ զի՛նչ էն սահմանաւ ճանաչի, յայնժամ որպիսի ինչ էն ի զինչ էումն տեսանի։ Իսկ յորժամ զինչ էն անուամբ ճանաչի. յայնժամ որպիսի ինչ էն ոչ տեսանի ի զինչ էումն. (Սահմ. ՟Ա. 1։)
Զի՛նչ էումն ստորոգի. այսինքն ի վերայ զինչ էին, կամ զզինչ էէն. (Անյաղթ պորփ.։)
ԶԻ՛ՆՉ ՕՐԻՆԱԿ. մ. Որո՞վ կամ զինչպիսի՞ օրինակաւ. ո՞րպէս. ի՞նչպէս, ի՞նչ կերպով.
Կամիցի ուսանել, թէ զի՛նչ օրինակ մեք զԱստուած հայր կոչեմք. (Կոչ. ՟Է։)
Զի՞նչ օրինակ առ ուխտաւոր կուսանսն տեսութիւն արասցուք։ Զի՞նչ օրինակ ի մարմնում աստուածութիւնն. որպէս հուր յերկաթում. (Բրս. հց. եւ Բրս. ծն.։)
how ? what can it be ? how can it be ?
ԶԻ՛ՆՉՈՒԶԻ՛ՆՉ. τίποτε; quidnam? Զի՞նչ ինչ. զի՞նչ երբէք.
Թէպէտեւ չգիտիցեմք իսկ քաջ, զի՛նչուզի՛նչ այսր աւուր մեղուցեալ իցէ. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 19։)
what ? in what manner ? how ?
Զինչպիսի հնարիւք զելս իրացն գտանել կարասցեն։ Զինչպիսի հնարիւք ցուցանիցէ Աստուած. (Փարպ.։)
Որպիսի՞ ինչ չար, կամ զինչպիսի՞ ինչ վնաս առ յինէն քեզ բերաւ արդեամբք. (Յհ. կթ.։)
caprice, whim, freak, humour, fantasy;
ի կամս անձին զինչպիտութեան բերիլ, to follow one's own caprice or fancy;
թողուլ զոք ի կամս անձին զինչպիտութեան, to leave one to his ways or caprices.
Զի՛նչպէտ կամ ումպէտ ընթացք կենաց. ինքնագլխութիւն. ինքնահաճութիւն. անպիտան եւ անկարգ հաճոյք անձին.
lower, sunk.
Տեսիլ նորա զիջագոյն իցէ քան զմորթն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 25։)
mild, humble, condescending, complaisant.
Վասն այսորիկ դարձեալ զիջական. զոր ետուր ինձ ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
cf. Զիջանեմ.
Զիջանէր տակաւ, երթա՛յր ջուրն եւ թուլանայր յերկրէ. (Ծն. ՟Ը. 3։)
Յառաջին զուարթութենէ անտի զիջեալ տրտմագոյն երեսօք. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 19։)
Զիջաւ փոքր մի ի հպարտութենէն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Այլ ոչ զանգիտեալ երբէք զիջանէր ի բարձրագոյն հաւատոցն՝ որ ի Քրիստոս. (Նանայ.։)
Զիջանելով ընտելացուցանէր. (Ագաթ.։)
ԶԻՋԱՆԻԼ. որպէս Ներել. յարմարել զինքն այլոյ. ... որ եւ ԶԻՋԱՆԵԼ. συμπεριφέρομαι cedo եւ այլն.
Ոչ երբէք զիջայ ընդ նմա՝ ո՛չ ի ցանկութիւն, եւ ոչ ի սրտմտութիւն։ Պա՛րտ է եւ քեզ զիջանել ընդ նովաւ։ Եւ զի մանուկ էր, եւ ես զիջանէի զկնի տկարութեան նորա. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Զ. եւ ՟Բ։)
calmness, tranquillity;
subsiding;
condescension, connivance, deference;
indulgence.
Երկինք ցօղովն (սնուցանեն)՝ յամպոց զիջմանէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
Մի՛ ինչ յայսմանէ երկիցես, քանզի զիջութիւն է իրողութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տնօրէնութիւն՝ ո՛չ է սեպհական գործ, այլ զիջումն ի պէտս հօտին։ Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զԱստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Զիջութիւն.
Երկինք ցօղովն (սնուցանեն)՝ յամպոց զիջմանէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
Մի՛ ինչ յայսմանէ երկիցես, քանզի զիջութիւն է իրողութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տնօրէնութիւն՝ ո՛չ է սեպհական գործ, այլ զիջումն ի պէտս հօտին։ Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զԱստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to calm;
to eool;
to extinguish;
— զոք առ ի վշտակցութիւն, to soften, to render compassionate.
Զիջուսցէ զխորհրդոցն գերապանծութեան բարձրութիւն. (Փիլ. բագն.։)
Ոչ եթէ զԱբրահամ ինչ զիջոյց ի հայրապետութենէ անտի. (Ագաթ.։)
Զամբոխեալսն բարկութեամբ եւ ամբարտաւանութեամբ զիջուցանէ ի հաշտութիւն. (Յճխ. ՟Ե։)
Զիջուցաք զհպարտութիւնն։ Այս խոստումն փառաց զիջուցանէ զնա առ ի վշտակցութիւն. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
to raise a tumult or disturbance;
— զաղանդ, fo divulge, to publish.
ԶԻՐԱՐԵՄ ԶԻՐԱՐԻՄ Զիրերօք անցուցանել, եւ անցանել, վէճս յուզելով կամ շշնջելով. պատատիլ. խառնիլ. իրարու անցընել, իրար անցնիլ, շշնկոց հանել.
Ըզգտեալ ի նմա աղանդն յայտնագոյն զիրարէր։ Իսկ եկեալքն զիրարեալք ընդ միաբանս՝ շարժէին զխնդիրն. (Սոկր. ՟Բ. 29. ՟Է. 34։)
Եւ յայսմանէ իմ խուճապին՝ զգայարանօքըս զիրարին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
cf. Զիրարեմ.
ԶԻՐԱՐԵՄ ԶԻՐԱՐԻՄ Զիրերօք անցուցանել, եւ անցանել, վէճս յուզելով կամ շշնջելով. պատատիլ. խառնիլ. իրարու անցընել, իրար անցնիլ, շշնկոց հանել.
Ըզգտեալ ի նմա աղանդն յայտնագոյն զիրարէր։ Իսկ եկեալքն զիրարեալք ընդ միաբանս՝ շարժէին զխնդիրն. (Սոկր. ՟Բ. 29. ՟Է. 34։)
Եւ յայսմանէ իմ խուճապին՝ զգայարանօքըս զիրարին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
cf. Զիւրովի՞՞՞երթալ.
Միթէ զիւրովի՞ն երթայցէ։ Ձգեաց զսուսեր, եւ կամէր երթալ զիւրովին։ Եդ զսուսերն, եւ չոգաւ զիւրովին. (Յհ. ՟Ը. 22։ Գծ. ՟Ժ՟Զ. 27։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 44։)
to deny, to retract, to refuse, to deprive, to rocain.
ԶԼԱՆԱՄ կամ ԶԸԼԱՆԱՄ. ἁποστερέω, στερίσκω , στερέω, ἁδικέω, πλεονέκτω privo, spolio, orbo, fraudo, injuriam facio συκοφαντέω defraudo (Արմատն է յայլազգականն, զիւլ, զուլմ, կամ ի հյ. ծոյլ՝ ի լնուլ զիրաւունս) Որպէս Զրկել. անիրաւել. դրժել. հատանել զիրաւունս. անտես առնել. յետնել. պակասեցուցանել. մերկել. կողոպտել. նենգել. խարդախել. զրկանք ընել.
Զլանամ զանձն իմ ի բարութենէ. այլձ. զրկեմ. (Ժող. ՟Դ. 8։)
Անձամբ անձին զանձինս ի սրբութենէ պարգեւաց անտի զլանան։ Ա՛յր դու, չզըլանամ ինչ զքեզ, բայց կամիմ տալ սմա՝ որպէս եւ քեզդ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6. եւ 8։)
Եթէ զուրուք ինչ զլացեալ իցեմ, հատուցից չորեքպատիկ. (Բրս. հց.։)
Զանձն իւր զրկէ եւ զլանայ, ո՛չ զԱստուած ... զրկել եւ զլանալ. (Փիլ. այլաբ.։)
Զտաճարն տեղի արարին վաճառոյ, եւ աւազակօրէն զլանալոյ. (Իգն.։)
Զառաջին մարդն խաբեցի, եւ յանմահութենէն զլացայ. (Վանակ. յոբ.։)
Ոչ զլանայր զծառայակիցս իւր ի տէրունեացն աւանդից ոգւոյ կերակրոց. (Սկեւռ. լմբ.։)
Բաժակ մի ցուրտ ջուր տալ հրամայէ, եւ ոչ զայնորիկ զվարձս զլանայ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Զտասանորդացն ասէ, զոր զլանային տալ ի տաճարն՝ ղեւտացւոց. (Մխ. երեմ.։)
Զնորա պատուիրանաւն զլացաք։ Զլացան զտէր այգւոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
Զանզբաղութիւն անապատին զլանալ ոչ յօժարէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
Թաքուցանել երկուցեալ, զի մի՛ երբէք իբրեւ զըլացօղ պատուհասեալ դատեցայց. (որպէս զծոյլ եւ զապաշնորհ ծառայն քանքարաթաքոյց) (Փարպ.։)
Զժողովուրդն զլացօղ ի ժողովրդենէ իւրմէ եհան. (Եփր. ել.։)
denial;
recantation, refusal;
wrong.
ԶԼԱՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒՄՆ. Զլանալն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս Ապերախտութիւն.
Ո՛վ զլացողութիւնդ, որ եղեւ ի քէն առ բարերարն քո. (Վեցօր. ՟Թ։)
Եղեւ բարութիւն՝ զլացութիւն նոցա (փշով պսակողացն զՅիսուս), որպէս զի նովաւ խոցոտիցի թշնամին. (Երզն. մտթ.։)
Որպէս Զրկողութիւն, դրժանք.
Եւ ոչ զըլացմամբ արգելու յումեքէ զարժանն. (Փարպ.։)
Զլացումն. այսինքն որ բանիւ կամ գործով զընկերն իւր զուր մատնէ. (Կիր. երզն. խր.։)
Որպէս Ուրացումն. ինքեար.
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
cf. Զլացողութիւն.
ԶԼԱՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒՄՆ. Զլանալն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս Ապերախտութիւն.
Ո՛վ զլացողութիւնդ, որ եղեւ ի քէն առ բարերարն քո. (Վեցօր. ՟Թ։)
Եղեւ բարութիւն՝ զլացութիւն նոցա (փշով պսակողացն զՅիսուս), որպէս զի նովաւ խոցոտիցի թշնամին. (Երզն. մտթ.։)
Որպէս Զրկողութիւն, դրժանք.
Եւ ոչ զըլացմամբ արգելու յումեքէ զարժանն. (Փարպ.։)
Զլացումն. այսինքն որ բանիւ կամ գործով զընկերն իւր զուր մատնէ. (Կիր. երզն. խր.։)
Որպէս Ուրացումն. ինքեար.
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
Անուն զլացութեան (նորա)՝ հայր գանգի. զի որպէս բանից կարգ է ասել, զդանգ առաւել քան զաստուած մեծարէր. (Ղեւոնդ.։)
cf. Զլացողութիւն.
ԶԼԱՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒԹԻՒՆ ԶԼԱՑՈՒՄՆ. Զլանալն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս Ապերախտութիւն.
Ո՛վ զլացողութիւնդ, որ եղեւ ի քէն առ բարերարն քո. (Վեցօր. ՟Թ։)
Եղեւ բարութիւն՝ զլացութիւն նոցա (փշով պսակողացն զՅիսուս), որպէս զի նովաւ խոցոտիցի թշնամին. (Երզն. մտթ.։)
Որպէս Զրկողութիւն, դրժանք.
Եւ ոչ զըլացմամբ արգելու յումեքէ զարժանն. (Փարպ.։)
Զլացումն. այսինքն որ բանիւ կամ գործով զընկերն իւր զուր մատնէ. (Կիր. երզն. խր.։)
Որպէս Ուրացումն. ինքեար.
Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն տէրունական գրոցն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 4։)
chagrin, grief, vexation, crabbedness.
Կծումն եւ կծկումն սրտի. դժկամակութիւն. դառնութիւն. զայրոյթ. ստրջանք. խշխշուք, սրտի էրուք.
to embitter, to afflict, to torment;
cf. Զկծիմ.
Որչափ ողոքես, զայրանայ, եւ զկծէ, թէ ընդէ՞ր ոչ չարին չար հատուցանես. (Լմբ. առակ.։)
to displease, to vex, to trouble, to offend, to chagrin;
to nettle, to sting, to peck at;
զկծեցուցից եւ ես զձեզ բանիւք, I will sting yon with my words.
παροξύνω, παροργίζω exacerbo ἑνάλλομαι insilio, insulto Տալ զկծիլ կամ զգածիլ դառնութեամբ. կծանել. կսկծեցուցանել. զայրացուցանել. դառնացուցանել. կճել, սիրտը ծակել՝ էրել՝ խշխշցընել, թթուեցնել.
Եւ Մաղաքիա, թէ որ զկծեցուցանէիք զԱստուած բանիւք ձերով, եւ ասէիք՝ թէ ի՞ւ զկծեցուցաք զնա. (Ոսկ. ես.։)
Որպէս մանանիխ լեալ կսկծեցուսցէ, եւ ճնշեալ՝ զկծեցուցանէ. (Եփր. աւետար.։)
Նաեւ չքոտեօք զկծեցուցանէ զմեզ. (Եզնիկ.։)
Շատխօսութեան հոսանք իբրեւ յաղբերէ դիմեն, որպէս ասաց ոմն ի հնոցն, եւ զկծեցուցանեն զամենայն գիներբուս եւ զհրապարակս. (Խոր. ՟Բ. 89։)
to be vexed, grieved, concerned, moved, soured, exasperated;
— գինւով, to intoxicate, to get drunk.
Որպէս Ջեռնուլ, ըստ եբր. եախան. յն. իբր բաղեղն պատատիլ. ἑγκυσσάω, ἑγκυσσεύομαι hederae more volvor, implicor
Խաշինքն ... զկծիցին ... եւ զկծէին խաշինքն ի գաւազանսն։ Զկծէին խաշինքն ի խառնսն եւ յղենային։ Առ ի զկծելոյ նոցա ըստ գաւազանացն. (Ծն. ՟Լ. 38 = 41։)
Սմա վարձեցաւ ոչխար ասրաբերութեամբ, եւ ինքն ի սառուցմանէն զկծի (այսինքն կծկի առ ի ջեռնուլ). (Լմբ. յանառակն։)
ԶԿԾԻՄ. παροξύνομαι exacerbor Այրիլ սրտի, կսկծիլ, խանձիլ, վառիլ, զայրանալ, դառնանալ ստրջանօք. սիրտը խշխշալ, էրիլ մրկիլ.
Չի՛ք այլ ինչ զօրաւոր, որ այնպէս խածանէ զսիրտ մարդոյ իբրեւ զնախատինսն ... սակայն եւ ոչ յայսոսիկ զկծեցաւ արդարն. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Չարակն կոչի այն, որ ընկերին բարութեամբ զկծի։ Մոռանայ զնախագործեալ բարիսն, եւ զկծի՝ թէ ընդէ՞ր սխալեցի. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Գիտեմ զի կծեալ սրտիւք խօսիք զայսպիսի խօսս (ընդդէմ Արտաշրի). (Փարպ.։)
Սա ոչ միայն գինւով զկծէր (կամ, ոչ զկծէր), այլ եւ ոչ ջրով զծարաւոյն պէտսն կատարէր. (Արծր. ՟Դ. 8։)
Վասն առաքելոցն ասէին զկծեալք, զի՞նչ արասցուք արանցս այսոցիկ. (Ոսկ. գծ.։)
after, since;
behind, hack, backward;
after, since, then, afterwards, hereafter, underneath, behind, one after another, next to, subsequently;
Տրայիանոս կալաւ զինքնակալութիւնն — Ներուասայ, Trajan was emperor after Nerva;
— միմեանց, զմիմեանց կնի, մի զմիոյ կնի, one after the other, subsequently, blow upon blow;
— երկուց ամաց, two years ago;
— ոչ բազում աւուրց, some days after;
— ապա, at length;
զերիս ամս ամ զամի —, during three successive years;
եկայք — իմ, follow me;
որ զմեր կնի ոչ շրջի, who is not of us;
զդուռն ձգել — իւր, to shut the door behind or after one;
մի զմիոյ կնի կցեալ, one tied to another;
linked;
եւ որ ինչ — այսորիկ, եւ որ —, and so on, & etc.;
— բնութեանս, suitable or according to the nature, natural, like nature;
— գալ, գնալ, երթալ, ընթանալ —, to follow;
— պնդիլ, մտանել, լինեմ, to pursue, to follow up, to hunt, to persecute;
— խոտորիլ, to be allured;
to be carried away;
մոլորիլ — խրատու, to be swayed by bad advice;
— կամաց իւրոց ածել զոք, to make the slave of one's will.
ὁπίσω, μετά, ἑχόμενος, κατόπισθε post, pone Զհետ. (զի կին, կինք, է հետք ոտից. որպէս եւ կնիք՝ տպաւորիչ զհետս իւր.) ընդ հետս կամ յետ ոտից այլոց հետեւելով. յետոյ քան. իզը կոխելով, ետեւ, ետեւէն, ետքի կողմը, ետքը.
Եկա՛յք զկնի իմ։ Որ զկնին իմ գայ։ Զդուռն ձգեաց զկնի իւր։ Զերիս ամս՝ ամ զամի զկնի։ Զմեր կնի ոչ շրջէր։ Մի զմիոյ կնի կցեալ։ Զփառաց զկնի արձակեաց զիս յազգսն. եւ այլն։
Քանզի զնորին կնի ածէ, թէ եւ այլն։ Քանզի ասէ իսկ զնորին կնի՝ թէ ձեռք քո ոչ կապեցան. (Կիւրղ. ել. եւ Կիւրղ. թագ.։)
Ամենայն օրէնքն Աստուծոյ դիւր է, եւ զկնի բնութեանս։ Ճանապարհ օրինացն Աստուծոյ քաղցր է եւ ախորժ, զի զկնի բնութեանս է, եւ զօտարն ի սմանէ հատանէ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.) իբր հետեւորդ եւ համաձայն, ընթացակից։ Բցռ. խնդ. իբր ռմկ. ասկից ետեւ.
Ի յայսմանէ զկնի՝ թուելոցն. այսինքն ի թուելոցն զկնի այսորիկ. (Նար. ԿԱ։)
ԶԿՆԻ մ. ἑκ τοῦ ὅπισθε, ἑξόπισθε, ὔστερον e tergo, ex adverso, post Յետոյ. յետուստ. էտեւէն, ետեւ, ետքը.
Եւ ոմն՝ թէեւ զկնի ժամանակաւ. այսինքն յետոյ. (Պիտ.։)
ԶԿՆԻ (ուրուք կամ ոմանց) ԳԱԼ, ԳՆԱԼ, ԵՐԹԱԼ, եւ այլն. ἁκολουθέω sequor Հետեւիլ. էտեւէն գալ, երթալ.
Զկնիսդ ոչ ունի պէտք մեկնութեան. (Մխ. երեմ.։)
Զեկուցանի ի ձեռն զկնիցս։ Եւ էառ մի ի կողիցն նորա. եւ զկնիսն (այսինքն եւ այլն)։ Առաջոյքս ոչ տեսանեն զկնիսն. իսկ որ զկնին են, տեսանեն որք կանն առ նոսա. (Փիլ.։)
Երկրորդել ... զկնիսն։ Ամենեցունց՝ որ առ իւրովքն էին ժամանակօք՝ նախանձելի, եւ զկնեացս ըղձալի՝ ինքն եւ ժամանակ իւր։ Առաջի պղնձի հարկանելով փողս, եւ զկնիսն՝ ձայնարկու գուսանք սեւազգեստք։ Այլ միայն (պատմեսցուք) զորս հաւաստին գիտեմք, զկնիսն (այսինքն յետոյ յիւրում կարգի). (Խոր. Ա. 2. 23։ Բ. 47. 57. 61։)
after, then, since;
with, together;
— առաքել, to send for;
— բերել, to add, to subjoin;
— գալ, to follow, to come after;
to result;
to depend;
գնալ, երթալ —, — շրջիլ, to follow, to go after;
to imitate;
— երթալ դատարկութեան, to love idleness;
— ելանել, ընթանալ, հեծանել, մտանել, յարձակիլ, ունել, պնդիլ, վարիլ, to run after, to pursue, to overtake, to follow, to persecute, to be at the heels, to give chase;
իւրաքանչիւր — միմեանց, one near the other, close to;
— լինել ճանապարհաց ուրուք, to follow tracks;
զհաց ոչ առաք — մեր, we have brought no bread with us;
մի զմիոյ հետ, one after the other, a little at a time, by degrees;
զոյր — ելեալ ես, who is he whom thou pursuest?
ԶՀԵՏ. որպէս ռմկ. հետ, հետը. այսինքն Ընդ. (որպէս եւ յն. մէդա՛՝ է յետ, եւ ընդ)
κατόπισθε, ὅπισθεν, ὁπίσω, μετά post, pone Ի ձայնէս Հետ, հետք. նոյն ընդ Յետ. յետոյ. Զկնի. էտեւ, էտեւէն, ետքը.
Արձակեաց զաղաւնին զհետ նորա։ Գնաց Յովսէփ զհետ եղբարց իւրոց։ Աղաղակէ զհետ մեր։ Եւ զհետ նոցա ի կարգին կալաւ Անանիա. եւ զհետ նոցա կալաւ հռափիա. եւ այլն։
Զառաքելոցն հետ պարտ է երթալ. (Ոսկ. գաղ.։)
Զորոյ զհետ երթայ եւ այն։ Զնորին հետ (կամ զհետ) զնովիմբ ածեալ՝ ասէ. (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. ել.։)
Մի զմիոյ հետ. այսինքն հետ զհետէ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 89։)
Այր զեղբօր զհետ երթիցէ. (Յոբ. ՟Խ՟Ա. 7։)
Պակասեաց ջուրն եւ արմաւն, զոր ունէի զհետ իմ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
(Որպէս եւ ՟Բ. 11.)
Դատախազ ոք չէ՛ զհետ. (Փարպ. (որպէս թէ խնդիրն զօրութեամբ, նորա, նոցա)։)
Ասէ ցայնոսիկ՝ որ զհետն երթային. (Մտթ. ՟Ը. 10։)
Յաղագս որոյ զհետ բերէ ասացելոցս. (Բրսղ. մրկ.։)
Երթային զհետ նորա։ Գնացին զհետ նորա։ Զհետ եղեն նորա կոյրք երկու։ Զհետ շրջէին նորա։ Զո՞յր զհետ երթիցես։ Երթալ զհետ սրտից, կամաց, կամ վհկաց, կամ զբարեաց, կռոց, տեառն, հրամանի Տեառն.եւ այլն։
ԶՀԵՏ պնդիլ, կամ յարձակիլ, ելանել, մտանել, վարիլ, լինել, հեծանել, երթալ, գալ. Իբր Ընթանալ առ ի հասանել ումեք կամ իմիք. հետամուտ լինել. հալածել. զակատիլ. էտեւէն վազել՝ ինկնալ, քշել.
Պնդեցար զհետ իմ։ Պնդեցարո՛ւք ստէպ զհետ նոցա, թերեւս հասանիցէք նոցա։ Յարձակեցան զհետ նոցա մինչեւ ի մուտս Գեթայ։ Զո՞յր հետ ելեալ ես արքայդ Իսրայէլի, եւ զո՞ հալածես։ Ի փախուստ դառնային. սոքա զհետ երթային նոցա օր մի։ Զի ես երթայի զհետ արդարութեան։ Գնաց զհետ նորա Սիմովն, եւ որ ընդ նմայն էին։ Ողորմութիւն քո Տէր զհետ իմ եկեսցէ։ Ապա թէպէտ եւ զհետ եղեւ նոցա, չկարաց հասանել։ Զհետ մտեալ եմ, թէ հասից։ Ընթասցի զհետ հոմանեաց իւրոց, եւ մի՛ հասցէ նոցա։ Զհետ լինին ցքւոյն։ Զհետ երթալ զնանրութեան։ Զհետ երթայ դատարկութեան։ Զհետ հեծանէր ժողովրդեան։ Զհետ վարել ճշմարտութեան բանիցն. եւ այլն։
consequences;
accessories.
Որք զերկրաւս են պատճառք, են այս զհետերթանք։ Զհետերթանք ինչ ո՛չ, գործ բնութեան փութալի առաջին է։ Ահա եւ հուր՝ բնութեան հարկաւորագոյն է գործ. եւ զհետերթանք սորա են ծուխ։ Ո՛չ առաջինք են բնութեան, այլ հետեւեալ են հարկաւորաց, եւ նախառաջնացելոց զհետերթանք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cornelian cherry, cornel;
cornel tree.
ԶՂԱԼ κρανεία, -ον cornus, -um որ եւ գրի ԶՈՂԱԼ. (այլազգ. զէղալ) Ծառ, եւ Պտուղ, որ այլով անուամբ կոչի ՉՈՒՄ, ՀՈՅՆ, ՊՐՐՒ. (Բժշկարան.։)
plaintive;
penitent.
Ուր գոյ զեղջ. Որպէս Զղջացօղ, եւ Ողբական.
Պա՛րտ է թողուլ զղջականին. (Յիսուս որդի.։)
to repent;
to be sorry, to regret, to complain, to acknowledge one's fault.
Որ ի չարիսն ո՛չ զղջայ, դիւաց նմանեալ է այնպիսին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
cf. Զղջամ.
Յանկողինս ձեր զղջացարո՛ւք։ Ոչ գոյ մարդ, որ զղջանայ ի վերայ չարեաց իւրոց։ Ոչ զղջանամ, թէպէտեւ զղջացեալ էի։ Ո՛չ դարձցի, եւ ոչ զղջասցի տէր. զի ո՛չ եթէ իբրեւ զմարդ է ի զղջանալ։ Զղջացայց եւ ես ի վերայ չարեացն, զոր խորհեցայ առնել նոցա։ Զղջացայց եւ ես ի վերայ բարեացն, զոր խօսեցայ առնել նոցա։ Ետես Տէր, եւ զղջացաւ ի վերայ չարութեանն (վնասու)։ Զղջացաւ ըստ բազում ողորմութեան իւրում (իբր խղճել, խղճալ) եւ այլն։
Զղջանայր զառաջին քակտումն ի նոցանէ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ընդէ՞ր զպոռնկութիւնն զղջանաս եւ ապաշխարես, եւ զարբեցութիւնդ անփոյթ արարեալ արհամարհես. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
to make repent, to affect, to move.
Զմեղաւորսն կամեցաւ զղջացուցանել։ Զղջացուցանէ զնա խղճիւն յապաշաւանս. (Եփր. ծն. եւ Եփր. աւետար.։)
Զնոսա զղջացուցանել բաւական էր. (Մխ. երեմ.։)
compunction, repentance, contrition;
penitence;
ի — գալ, ի զղջման լինել, to repent;
ի — ածել, to make repent.
Գործեալն առ ի սոցանէ՝ առանց զղջութեան լինիցի։ Ոչինչ ներգործեն այսպիսի անձանց զղջութիւնք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
cf. Զղջութիւն.
Խորագէտն գայ ի զղջումն։ Թերեւս յետ ուխտելոյն զղջումն լինիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 15։ ՟Ի. 25։)
Որ զղջմանն հրով հալել զինքն դիտիցէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի զղջման եղեալ՝ գտանէ եւ այնմ ներումն. (Իգն.։)
Հանապազ ի նմին զղջման կային։ Զղջումն մտաց մերոց այս է, թէ ընդէ՞ր ընդ առաջինսն չկատարեցաք զկեանս մեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զարբանեակս սատանայի բազում զղջմամբք ամաչեցուցեալ նշաւակէ աստ եւ ի հանդերձելումն. (Փարպ.։)