rocky;
jaggod;
shoaly, shelvy.
ԺԱՅՌԱՒՈՐ. գ. Ազգ հալուէի խորտուբորտ. որ եւ ԺԵՌԱՒՈՐ.
հալուէ չորս ազգ. ինկրէ, անդրատարազ, ժայռաւոր, ծակոտկէն. (Վրդն. ծն.։)
rust, verdigris, oxyde;
rustiness;
venom, poison;
moss;
blight, mildew;
plague, pestilence.
ԺԱՆԳ ԺԱՆԿ. ἱός rubigo, et venenum Ամենայն աղտ եւ ապականութիւն նիւթեղինաց՝ որպէս թոյն ի դուրս տուեալ, եւ ապականիչ նոցին իսկ նիւթոց. մանաւանդ երկաթոյ եւ պղնձոյ, եւ այլն կարմրագոյն, կամ կանաչ. ժանկ.
Ժանգ՝ որ կռուի յերկաթուստի ելանէ. մաշէ զնա եւ վատնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
Կաթսայ (մսոյ եփելոյ) լի ժանգով, եւ ժանգն ի նմանէ ոչ պարզեցաւ։ Պղինզ նորա հալեսցի, եւ պակասեսցի ժանգ նորա. (Եզնիկ. ՟Ի ՟Դ. 6=12։)
հրահալելի նիւթք յորժամ ընդ հրոյ միանան, ժանգ ապականութեան՝ եթէ իցէ ի նոսա, ծախի. (Շ. թղթ.։ Ժանգն կարէ ուտել եւ ապականել զարծաթն ձեր. Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Երկաթոյ ջանգ, կամ ժանկ աղացեալ. (Գաղիան. որպէս յն.)
Դալուկն կամ ջորեակ կամ ժանգ եթէ լինիցի. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 37։)
Զոր օրինակ ժանգ, առանձին ցորենոյ ախտ, սոյնպէս մախանք՝ սիրելութեանն հիւանդութիւնք. (Բրս. մախ.։)
Ի կարկտոյ, յերաշտէ, ի ժանգոյ. (Հ=Յ. մայ. ՟Թ.։)
Ո՞ր կեղցաւ զոր ժանգն անուանեն, գիտէ այնպէս փաղաղել ուտել զմարմինն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Բուժէին ի ցաւոցն, զոր ժանգ անուանեն. (Ճ. ՟Բ.։)
Նախանձ իբրեւ զժանգ մահաբեր յանձինս նոցա բնակէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։)
Այրեսցէ զժանգմեղաց տգիտութիւն ձերոյ. (Ագաթ.։)
deadly, deleterious, pestilent, venomous, baneful.
ἱοβόλος venenosus, exitialis Որ ինչ բերէ զժանգ. ապականարար. մահաբեր.
cf. Ժանգաբեր
Որ բղխէ զժանգ.
full of rust, quite rusty, rusty.
Ու՞ր պատմուճանքն ցեցակերք, ու՞ր է արծաթն ժանգալից. (Ոսկ. ղկ.։)
venomous, pestiferous.
Նեխեալ չածաւ ժանկախառնեալ, հոտ գարշութեան յինեն բուրէ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ժանգակեր.
Ի խորշակէ եւ ի ժանգահար լինելոյ.. . զերծեալ, յարդիւնս գայ սերմանողաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Անձրեւն զորայն ժանգահար գործէ. (Լմբ. առակ.։)
Նիւթ մոմոյ եւ կապարի յոյժ նուաստագոյն է.. . նոյնպէս եւ մեք երբեմնաք երախայ ժանգահար եւ վատանիւթ. (Զքր. կթ.։)
mildewed state;
rustiness.
Ժանգառութիւն պատրաստէ զվնասն, եւ ցամաքեցուցանէ զկանաչաձեւ բոյսս դալարիցն. (Ագաթ.։)
rusty;
venomous, poisonous.
Օձն յայտ առնէ զբարեկամաց ժանկաւոր զդժնդակութիւն. (Կոչ. ՟Թ։)
to rust, to oxydize.
Պղինձ զունողաց ձեռս ժանգոտէ զմիտսն. (Եփր. պհ.։)
to grow rusty, to oxydize.
Կորո՛ զարծաթ վասն եղբօր եւ բարեկամի, եւ մի ժանկոտեսցի (կամ ցէ) ընդ քարիւ ի կորուստ. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 13։)
furnished with tusks, tusked, tusky.
Զգազան չար եւ մագլաւոր եւ զժանեղ ըմբռնեսցէ. (Տօնակ.։)
Ըմբռնեսցէ զգազան չար եւ անընտել, զժանեւոր եւ զմագլաւոր. (Սարգ. ՟ա. պետ. 12։)
cf. Ժանեղ.
Զգազան չար եւ մագլաւոր եւ զժանեղ ըմբռնեսցէ. (Տօնակ.։)
Ըմբռնեսցէ զգազան չար եւ անընտել, զժանեւոր եւ զմագլաւոր. (Սարգ. ՟ա. պետ. 12։)
palanquin, (kind of carriage used in the East, born on the backs of elephants or camels).
Կին նորա եկեալ էր նմա ժանուաւ (կամ ժանուարաւ), ի նմին ի նորին վաշտու էր ընդ առն իւրում. (Բուզ. ՟Գ. 15։)
immoral, wicked, of evil manners, perverse.
Կարգէր ի վերայ երկրիս հրամանատարս ապարասան եւ ժանդաբարոյ անաստուածութեամբ, որք զերկիւղ աստուծոյ անգամ եւ ընդ միտս ոչ ածէին. (Ղեւոնդ.։)
pestiferous, malignant, pestilent, pestilential.
Ասեն ղօդոց երկրին, թէ ժանտաբերք են. (Կաղանկտ.։)
malefactor, scoundrel, rascal;
obscene, immodest;
pernicious, pestilential, contagious;
— ցաւ, հարուած, pest, plague, pestiferous scourge.
Պղծութիւն զայր ժանտագործ աղտեղի առնէ յաւուր չարի։ Իջցեն փառաւորք եւ մեծամեծք եւ մեծատունք եւ ժանտագործք նոցա։ Ձգեցին զձեռս իւրեանց ի ժանտագործս։ Ածից ի վերայ քո օտարս ժանտագործս յազգաց.եւ այլն։
Վասն ժանտագործ ազգին բարբարոսաց։ Ժանդագործին րահաբու զհիւրընկալութիւն լրտեսացն համեմատէ. (Կորիւն.։)
Եւ որպէս ժանտացուցիչ. վնասակար. ապականարար. λυμαινόμενος, λυμαίων labefactans, exitiosus, perniciosus
Կարիցեն մեռանել ժանտագործ ցաւքն ոգւոց մերոց։ Մոլորեցուցիչս կամ ժանդագործս, կամ թէ այլ ինչ կոչիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. 15։)
Ի ժանտագործ հարուածոցն ապրեալ լինիցի. իմա՛, ի ժանտախտէ. յն. ի ժանտէ.
misdeed, wickedness, rascality, villany;
obscenity, libertinism
Յոչընչէ կարող էր առնել զլուսաւորսն. . . եւ ոչ ի ժանդագործութենէ. (Եզնիկ.։)
sycamore-tree.
Որ ոչ իջանէ ի ժանդաթզենոյն, այսինքն որ ոչ դառնայ ի մեղաց, ոչ կարէ ապրել. (Տօնակ.։)
abandoned towick-edness, very wicked, remorseless, hardened in sin.
Որպէս թէ ժանդին ժանտն. յետին անզգամ. գէշին գէշը.
Եւ ժանտաժուտն ասէ արհամարհանօք. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ ՟Ե. 5. յն. ἔτερος կամ ἐραῖρος , գործակից ի չարիս։)
pestiferous;
mortiferous.
λοιμώδης pestilens Որ ինչ սեպհական է ժանտախտի. ժանտ. մահաբեր.
she-devil, fury.
Բառ անստոյգ. որպէս թէ Կին ժանտ.
Զժանտականայս ժողովեալ, զի զի նոցա մատաղ մանկունս զենոյր. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ.) իսկ յն. է այլազգ։
of a harsh taste, crude, sour, bitter.
Որոյ ժանտ է համ. անախորժ. վատթար.
կողովն երկրորդ ժանտահամ թզոյ, որ ոչ ուտիսցի ի ժանտութեան իւրմէ. (Երեմ. ՟Ի ՟Դ. 2. յն. յոյժ չար թզոյ։)
infection.
Ինքն ժանտահարութեամբ սատակեալ լինի. (Միսայէլ խչ.։)
cf. Ժահահոտ.
δυσώδης, ὅδωστης graviter olens, foetidus Ժանտ հոտով. որ բուրէ զհոտ ժանտ. ժահահոտ. գարշահոտ. հոտած.
Եթէ դիցուկ սպաս ինչ լինել ի յափշտակութենէ, առաւել քան զէչ մեռեալ՝ լինէր ժանդահոտ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
Ի ժանտահոտ եւ ի դառնաճաշակ ծովէ. (Երզն. լս.։)
cf. Ժահահոտութիւն.
Յորմէ բուրէ եւ բուրի սաստիկ ժանդահոտութիւն. (Մանդ. ՟Թ։)
Ընդէ՞ր փոխանակ քաղցրաշունչ օդոյս զնշխար ժանդահոտութեան սփռես ի վերայ իմ. (Պիտ.։)
մեռեալն ըզտասն օր միայն հոտեցավ, եւ սա մեղօք զամենայն աւուրս կենաց բուրէ ժանտահոտութիւն։ Ածուխ եւ մոխիր եկ գազախ է, եւ անհնարին ժանտահոտութեան ծանօթ. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Ժանտախտ.
δυσωδία malus odor, foetor. Որպէս Ժանտախտ, եւ Ժանտախտական.
to fall into a passion, to become enraged, angry;
to become ferocious, cruel;
to degenerate;
to spoil, to get spoiled, to ret.
Եւ եթէ եւս ժանտանայցէ, եւ զանձն եւս դիցէ ի վերայ. (Առակ. ՟Ժ՟Թ. 19։)
Աղմկէին զամենայն.. . ինչ զի ետ այսօրիկ եւ՛ս ժանդանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
Ամօթալիցս տեսանէք՝ եւ անտեսառնէք, եւ պղծեալս եւ ժանտացեալս. (Ոսկ. մտթ.։)
ill-favoured, of bad aspect, ugly.
Իբրութէ դէմք ժանտատեսիլք ի վերայ կերպարանին գեղեցկութեան. (Նիւս. կազմ.։)
to render wicked or cruel, to divest of humanity;
to irritate, to enrage;
to corrupt, to spoil.
Որ զանձն իւր ոչ բժշկէ ի գործս իւր, եղբայր է անորիկ՝ որ ժանտացուցանէ զնձն իւր (այլ ձ. որ անձին առնիցէ). (Առակ. ՟Ժ՟Ը. 9։)
Կինճն զգեղեցիկ մարդկութեանս այգի ժանտացոյց. որպէս ասէ մարգարէն, եթէ ժնտացոյց զնա խոզ յանտառէ։ Զանառակ գինին, զորոյ շնորհն՝ կրպակավորացն ջուր ոչ ժանտացոյց. (Նիւս. երգ.։)
Արտմտութիւն հուր է, զմարմին ժանդացուցանէ, եւ զհոգի ապականէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
Նուազութիւն եւ գերազանցութիւն նմանապէս ժանտացուցանեն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Պակասելոյ մսին ամօթ եւ զառողջին զշնորհսն ժանդացուցանէ. (Նիւս. կուս.։)
holly.
Ազգ ինչ փշոյ ժանտ եւ խայթիչ յոյժ, որպէս զդժնիկ.
bitterness, harshness of taste;
rage;
ferocity, cruelty;
perversity, impurity, vice;
մահ ժանտութեան, plague, pestilence.
Որք անարժանութեամբք զօրացեալ էին՝ ժանտութեամբքը իւրեանց. (Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 7։)
Թուզ՝ որ ոչ ուտիցի ի ժանտութենէ իւրմէ. (Երեմ. ՟Ի՟Դ. 2. եւ 3։)
Խիստ է պոռնկութիւնս այս, եւ գարշելի եւ ատելի ժանդութիւն հոգւոց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17։)
to hem, to border, to trim;
to lace, to ornament with lace or ribands.
Ժապաւէն ածել շուրջ զզգեստու. վերջաւորօք պատել.
Ժապաւինեալս նարօտօք ագանէր։ Ագանէր նա ղամղայեալս եւ ժապաւինեալս. (Բուզ. ՟Զ. 2. 14։)
cf. Ժառանգ.
Րահաբ.. . հայրենի տամբ եւ ընտանեօք եղեւ ժառանգակալյիսրայէլ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։)
heir;
possessor;
beneficed clergyman, incumbent.
Առնէր կտակագիր որդւոց իւրոց ժառանգաւորաց թագաւորութեան. (Սոկր.։)
Խրատէ քահանայապետօք եւ ժառանգաւորօք եկեղեցւոյ. (Յճխ.։)
ecclesiastical benefice, living.
ԺԱՌԱՆԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս կղերիկոսութիւն. clericatus. որ է վիճակաւորութիւն եկեղեցւոյ՝ մանաւանդ ի սուրբ աստիճանս.
Տուն ահարոնի կոչէ զվիճակեալս ի պատիւ ժառանգաւորութեան եկեղեցւոյ. (Լմբ. սղ.։)
to inherit, to succeed to, to take possession of, to seize;
— զոք, to inherit from;
— զսիրտ, to gain the affections;
— զառաքինութիւնս՝ զփառս նախնեաց, to inherit the virtues, the glory of one's ancestors;
— զանուն զպարծանս, to acquire a glorious or renowned name, glory;
— զամօթ, to be overwhelmed with shame.
κληρονομέω, κατακληρονομέω haereditatem adeo, possideo Ստանալ զինչ որպէս ժառանգ հարազատ. մտանել ի ժառանգութիւն հայրենի. եւ լայնաբար, ի ձեռս բերել եւ վայելել զիմն հաստատութեամբ որպէս ժառանգութիւն յաւէժ.
Ընդոծինն իմ ժառանգեսցէ զիս։ Ո՛չ ժառանգեսցէ զքեզ դա, այլ որ ելանէն ի քէն՝ նա ժառանգեսցէ զքեզ։ Մի՛ ժառանգեսցէ որդի աղախնոյդ ընդ որդւոյ իմում իսահակայ։ Ժառանգեսցէ զաւակ քո զքաղաքս հակառակորդաց իւրոց։ Անցանէքընդ յորդանան՝ ժառանգել զերկիրն. եւ ժառանգեսջիք զնա։ Եկայք օրհնեալք, ժառանգեցէ՛ք զպատրաստեալ ձեզ զարքայութիւն ի սկզբանէ աշխարհի։ Զի զորհնութիւն ժառանգեցէք։ Ժառանգեցէ՛ք զանուն յաւիտենից։ Ժառանգեաց զաթոռ թագաւորութեան յաւիտենից։ Բայց ի կատարած զամօթ դաւոյն ժառանգէր. եւ այլն։
Որ զհայրենեանն յաջորդեալ ժառանգիցէ իշխանութիւն. (Պիտ.։)
եթէ չիցէ որդի, դուստրն ժառանգիցէ. (Մխ. դտ.։)
Զեղբայրութեան խնամսն ժառանգէք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
տանջանօք զմահուն ժառանգեսցէ պատուհաս. (Պիտ.։)
to make heir, to cause to inherit or possess;
անուն պանծանաց անձին —, to achieve great renown;
կորուստ —, to cause to perish.
κατακληρονομέω, κληροδοτέω haeredem facio, sorte distribuo Տալ ժառանգել. մուծանել ի ժառանգութիւն. ժառանգ եւ տէր կացուցանել. վիճակեցուցանել. սեպհականել.
Սոքա են զորս ժառանգեցոյց մովսէս։ Ժառանգեցուցանիցեն ձեզ զերկիրն։ Ընդէ՞ր ժառանգեցուցեր մեզ մի ժառանգութիւն։ Ի վաստակս ժողովրդոց ժառանգեցոյց զիոսա.եւ այլն։
Իշխան է կենօքն ժառանգեցուցանել զնոսա. (Մխ. դտ.։)
Զիւր թագաւորութիւնն նոցա խոստովանայ ոչ տալ միայն, այլ եւ ժառանգեցուցանել. այս ինքն սեպհական նոցա առնել, որպէս եւ իւրն է սեպհական. (Խոսր.։)
Քան զամենայն աղէտս զհիքագոյնն ժառանգեցուցանէ կորուստ։ Անուն պանծանաց յաւիտեան իւրումն ժառանգեցուցանէր անձին. (Պիտ.։)
he who inherits.
Ժառանգող, ժառանգ տիրապէս, ստացօղ եւ տէր.
Խափանեալ է իգացն ժառանգութիւն՝ ցորչափ կայ արու ժառանգիչ. (Մխ. դտ.։ Եւ իբր Վայելօղ.)
cf. Ժայռաւոր.
ԺԵՌԱՒՈՐ կամ ԺԵՌԱՒՈՐԻ. Նոյն ընդ Ժայռաւոր, որպէս ատամնաւոր ազգ խնկոց.
Գոհար հալուէից չորս. ինտրէ, սանգրատարազ, (գուցէ սանդրատարազ), ժեռաւոր, ծակոտկէն. (Խոր. աշխարհ.։)
Զչորս ազգ խունկն ասէ, որ խառնեալ աղային ի սպաս խորանին. կնդրուկ, քաղբան ծակոտկէն, ժեռաւորի. (Լծ. նար.։)
animalcule, insect, worm;
shell, shell-fish;
buzzing, humming, buzz;
cf. Ճպուռն.
ԺԺՄԱԿ որ եւ ԺԻԺՄԱԿ, ԺԺՄՈՒՆՔ, ԺԻԺՄՈՒՆՔ. որպէս թէ խժաձայն ճճի. զեռուն սողուն՝ ազգի ազգի, ցամաքային եւ ջրային, եւ Խլաձայն հնչիւնք նոցա. ճիճի, եւ ժըժ մըժ խժըլտոց։ Հ. յայսմաւ.։
cf. Ժժմակ.
որպէս Ժժմակք, կամ ժժմունք։
cf. Ճպուռն.
Բառ ռմկ. որպէս ճպուռն.
Ժիժիքն ասեն, թէ ի վարսաւոր ծառս հանգչեաք, եւ անոյշ երգով զճանապարհորդս ուղարկեցաք. (Վրդն. առակ.։)
cf. Ժժմակ.
Ի նոցա տունս դժուարահայեաց ժիժմակն սողեալ մտանէր. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
Ցուրտն սատակէ զամենայն ժիժմակն՝ զոր բորբոս երկրի ծնաւ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ժժմակ.
Որպէս Ժժմանք.
cf. Ժժմակ.
ԺԻԺՄՈՒՆՔ. Որպէս Ժժմանք, կամ ԺԺՄՈՒՆՔ.
to be niggardly, sordid, parsimonious.
Շուայտացաւ ժողովուրդն յաւար անդր. այսինքն, զի ժլատացան եկւ տարան ցխաչինսն եւ զանդեայս, եւ կերան հանդերձ արեամբն։ աւարել քարոզեցին նոցա, եւ ոչ մարտնչել. եւ ժլատել, եւ ոչ պատրաստել։ Այր քան զընկեր իւր ժլատեսցի յաւար անդր ժողովել յապուռ։ Ոչ յաւարել կամ ժլատել ինչ, որպէս եւ դատարկ ձեռքս իմ վկայեն. (Եփր. թագ.։)
Ժլատեալ ի նորա նուէրսն բերեն աչս, եւ այնմ ցանկան. (Բուզ. ՟Դ. 14։)
cf. Ժլատանամ.
Շուայտացաւ ժողովուրդն յաւար անդր. այսինքն, զի ժլատացան եկւ տարան ցխաչինսն եւ զանդեայս, եւ կերան հանդերձ արեամբն։ աւարել քարոզեցին նոցա, եւ ոչ մարտնչել. եւ ժլատել, եւ ոչ պատրաստել։ Այր քան զընկեր իւր ժլատեսցի յաւար անդր ժողովել յապուռ։ Ոչ յաւարել կամ ժլատել ինչ, որպէս եւ դատարկ ձեռքս իմ վկայեն. (Եփր. թագ.։)
Ժլատեալ ի նորա նուէրսն բերեն աչս, եւ այնմ ցանկան. (Բուզ. ՟Դ. 14։)
niggardliness, stinginess, sordidness, tenacity, avarice, parsimony.
ՅԱփշտակողքն անիրաւք. զի վասն ժլատութեան, եւ ոչ վասն օգտի հանեն ի նոցանէն. (Նիւս. բն.։)
Այլ ի բռնաւորութեան հինին, որ եկեալ ժլատութեամբ կոտորէ զաշխարհ, եւ մեկանայ յընչից եւ յստացուածոց. (Եզնիկ.։)
Զօրհանապազ վասն ժլատութեան եւ ագահութեան խօսիս։ Ի բաց հատցուք զժլատութիւն։ Վասն սորա զանցանեմք առաւել քան զպէտսն, եւ վասն սորա է առաւել ժլատութիւն, որ առ հանդերձս, եւ ուժգին բազմութիւն ծառայից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. ստէպ։)
Առ կացոյց զնա տէր մեր քսակակալ. այլ նա ժլատութեամբ գողութեան իւրոյ ոչ յագեցաւ. (Ոսկ. գծ.։)
Խափանել է յայժմուսի ժլատութեան տուողացն. (Շ. թղթ.։)
Ժլատութիւն է՝ ըստ որում ծախեն ըստ սակաւի. (Արիստ. առաք.։)
Ժլատութիւն եւ վատութիւն անհանճարութեան է պտուղ. որպիսի էր նաբաղ ի ժլատութեան. (Լմբ. իմ.։)
to confound, to confuse, to perplex;
to make noise, to alarm, to rouse up.
Ժըխորեալք եւ յուզեալք էին յայն յաւուրսըն. (Նանայ.։)
Թէ ի խնդրալոյն ժամն լաս, ժխորես սիրոյ եղբօրն. կա՛մ ընթերցի՛ր, ժխտես, եւ կամ իմա, յաղաչես, եւ խանգարիչ լինիս։ (Լմբ. ժղ.)