aiding, helping, assisting, auxiliary, subsidiary;
confer derate, allied;
— — բայ, auxiliary verb.
· Calfa
իմա՛ ի վերայ սպանողաց, որք զօրէնս օժանդակ առնուն. (Երզն. մտթ.։)
to aid, to succour, to assist, to protect, to favour, to support, to sustain.
· Calfa
Ձեռն իմ ասէ օժանդակեսցէ նմա, եւ բազուկ իմ զօրացուսցէ զնա։ Զնոսա երդմնեցուցանելով՝ յամաքինութեանն կենցաղ օժանդակէ. (Նիւս. երգ. (ըստ յն. ներդ)։)
Ոյժ կամ ձեռն տալով զօրացուցանել. ձեռամբացի առաջնորդել. բարգաւաճ առնել. պաշտպանել. պատսպարել. ամրացուցանել. յանձանձել.
Ի ձեռն վեհիդ սպասաւորութեան զտկարս օժանդակելով։ Օծ արքայութիւնս, օժանդակեաց թագաւորս։ Իբր առ նուազ՝ լաւ օժանդակեաց։ Հոգելի զօրութեամբդ օրհնեալ օժանդակեսցես կատարելապէս զայս պատճէն տառի։ Զորդւոյն գարշապարս օժանդակեաց. (Նար. Ե. ԼԴ. եւ մծբ։ Կոլ։)
Օգնիլ. եւ Պաշտպանիլ. կամ զօրանալ. պատսպարիլ. ամրանալ. ապաւինիլ. իմտատ պումագ, վէ սըղենմագ.
cf. Օժանդակ;
courier, runner.
· Calfa
Զարանցզառաքինութիւնս եւ զհաւատս ա՛ռ քեզ օժանդակ։ Ահա եւ այլս բազումս գտանես օժընդակ զօրու գուրգենի։ Գտեալ օժընդակ չար եւ սադրիչ՝ անօրէն մտածութեանն իւրում այր մի ի տոհմանէն սիւնեաց. (Արծր. ՟Գ. 17։ Փարպ.։)
s. adj. stranger;
foreign;
remote, distant;
other;
extraordinary, strange;
vainly, in vain, unjustly, wrongfully.
· Calfa
Աստուածք օտարք։ Զհետ աստուածոց օտարաց։ Բուռն հարին զաստուածոց օտարաց։ ՔՕտարք կերիցեն։ Թողցեն օտարաց։ Յազգաց օտարաց։ Յորդւո՞ց իւրեանց՝ թէ յօտարաց։ Խունկ օտար։ Հուր օտար։ Կարաս ծակ է տուն օտար։ Օտար համարեալ ի քումմէ զօրութենէ։ Որպէս թէ օտար ինչ իրք ձեզ դիպցին։ Յօտարքն լերինս կարճէր ի կենաց.եւ այլն։
bringing day, luciferous.
· Calfa
Որ բերէ զօր կամ զտիւ. մակդիր արեգական, կամ լուսոյ մեղ երեւելոյ.
Ephionithes, daily baptists.
· Calfa
Զաղանդն բառնայ զօրամկրտչացն զեբենացւոց, որք զջուրն աստուած պաշտեն յաղագս լուացութեան. (Տօնակ.։)
bundle of corn, sheaf, shock, stack.
· Calfa
Այրիցէ զկուլ կամ զօրան։ Արձակեաց յոճ այլազգեացն, եւ այրեաց զօրանն։ Հոլովի սայլ լի օրանաւ։ Ժողովեաց զնոսա իբրեւ զօրան ի կալ. (Ել. ՟Ի՟Բ. 6։ Դտ. ՟Ժ՟Ե. 5։ Նմովս. ՟Բ. 13։ Միք. ՟Դ. 12։)
fatal, unlucky or inauspicious day.
· Calfa
Անասնագոյք ... զօրաչար՝ ժամաչար՝ պարտ չարեացն եղելոց դինցեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4.) (յն. զդեւս կամ զբախտս չարս, եւ զժամ չար)։
livelihood, daily bread.
· Calfa
Գնացին (ձուկն օրսալ). զի բերցեն զօրապահի աւուրն. (Եփր. յար.։ Ճ. ՟Գ.։)
Ի գարի սերմանեաց պատրաստեալ զօրապահիկ կերակուր. (Լաստ.։)
Գնացին (ձուկն օրսալ). զի բերցեն զօրապահի աւուրն. (Եփր. յար.։ Ճ. ՟Գ.։)
Ի գարի սերմանեաց պատրաստեալ զօրապահիկ կերակուր. (Լաստ.։)
skilled in the law;
legist, jurisconsult, lawyer, civilian;
doctor in Law;
— առնել, to initiate in the laws, to indoctrinate in jurisprudence.
· Calfa
Զի յամօթ արասցէ զօրէնսգէտսն. (Եփր. համաբ.։)
legislative.
· Calfa
Օրէնսդրականն՝ որոյ անունն է դէպուղիղ սատակիչ։ Զօրէնսդրականն եւ զսատակիչ զօրութիւնն. (Փիլ.։)
cf. Օրինագրութիւն.
· Calfa
Մովսէս օրէնսդրութիւնն։ Սա ինքն է կտակ յառաջ քան զօրէնսդրութիւնն։ Սկսաւ հոգեւոր օրէնսդրութիւն յաստուծոյ։ Զմոլար օրէնսդրութիւն կրօնիցն. (Յճխ. զ։ Մծբ. ՟Բ։ Եղիշ. ՟Բ։ Շ. մտթ.։ Արծր. ՟Դ. 12։)
professor of jurisprudence, legist, lawyer;
legislative, instructive.
· Calfa
νομοδιδάσκαλος legis doctor. Ուսուցիչ եւ վարժապետ օրինաց. օրինաց վարդապետ. Գամազիէլ՝ օրէնսուսոյց վարդապետացն մատնեցաւ։ Զքահանայապետսն եւ զօրէնսուսոյցսն. (Ագաթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
dinner bespoke for a certain day;
days earning's or wages.
· Calfa
Ընթրիք սեպհական աւուրց ինչ խրախութեան. խրախճան. խնջոյք. կամ սեղան յերկարեալ ուտելեօք եւ ըմպելեօք զօրն ողջոյն.
cf. Օրէնսդիր.
· Calfa
Ճանապարհ ասէ զօրինադիրն զմովսէս եւ զմարգարէս. (Պիտառ.։)
to establish, to give laws;
to ordain, to decree, to enact, to emanate, to prescribe.
· Calfa
transgressing, breaking law;
transgressor, law-breaker, prevaricator, infractor;
— լինել, to violate the laws, to prevaricate.
· Calfa
παράνομος legum violator παραβάτης transgressor. որ եւ ՕՐԷՆՍԶԱՆՑ, ՕՐԷՆՍԱԶԱՆՑ. Որ զանցանէ կամ զանց առնէ զօրինօք. յանցաւոր ընդդէմ օրինաց. պատուիրանազանց. ուխտազանց.
Իբրեւ զօրինազանց գտանիցիս։ Տիրական սուրբ օրինացն եղեր քարոզ առ օրինազանցսն. (Մանդ. ՟Զ։ Շար.։)
transgression, offence, prevarication, infraction of the law.
· Calfa
παρανομία, παράβασις transgressio legis. Օրէնսազանցութիւն. զանցումն զօրինօք. պատուիրանազանցութիւն. մեղք. ապստամբութիւն.
Ի հրէական ուխտադրուժ օրինազանցութէնեն ի բաց լինել՝ Աստուծոյ թողուլն, եւ մեր չմոռանալն զօրինազանցութիւնն մեր։ Պարտական գտաւ օրինազանցութեանն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Իգն.։ Լմբ. սղ.։)
Ի՛մն թէ եւ օրինազանցութիւն է, յաղագս փրկութեան մարդկան էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3. յն՞ ես թէ եւ զօրէնս լուծի։)
example, model, exemplar, original;
transcript, copy;
idea, shadow, image;
drawing, design, plan, project, representation;
form, manner, way, sort, figure;
sample, pattern, specimen;
paradigm;
as, in imitation of, after the fashion of, by way of, like...;
զայս —, զայս ձեւ օրինակի, զ— զայս, ըստ սմին օրինակի, — զայս, պէս զայս —, in this manner or way, thus, so;
զայն —, զնոյն —, ըստ նմին օրինակի, in that way, in the same way, likewise;
զոր —, օրինակի աղագաւ, — իմն, for example, for instance;
— իմն, let us say, we will suppose;
ըստ —ի, after the manner of, according to the example of, in imitation of, like;
սովին օրինակաւ, like that, in that way;
աստուածահրաշ օրինակաւ, in a divine way;
որով օրինակալ եւ է or իցէ, in whatever way it may be;
բարի՝ չար՝ քնաղ՝ գեղեցիկ —, good, bad, rare, fine example;
— տալ, to give or set the example;
— առաջի ընծայել, to indicate as an example;
— առնուլ, to take for example or for model, to follow;
— զանձն ընծայեցուցանել, կացուցանել, to shew or set oneself an example of;
—աւ իւրով քաջալերել, to encourage by one's example;
— եկաց թագաւորաց, he was the model of kings.
· Calfa
ՕՐԻՆԱԿ ԶԱՅՍ. մ. ԶՕՐԻՆԱԿ ԶԱՅՍ. ԶԱՅՍ ՕՐԻՆԱԿ. (որ են զօրութեամբ խնդիր նախադրուեանց, իբրեւ. որպէս. պէս. հետեւողութեամբոճոյ յունաց. առ որս որ է ըստ առնու խնդիր հյց) τὸν τρόπον τοῦτον, τοῦτον τὸν τρόπον, τὸνδε τὸν τρόπον hoc modo, in hunc modum. Ըստ այսմ օրինակի. ըստ օրինակս ըստ այսմիկ. օրինակաւս այսուիկ. ասանկ.
Զօրինակ՝ զոր ունէր ի մտի իւրում սրահից, եւ զօրինակ քերովբէիցն։ Որպէս ցուցաւ քեզ օրինակ ի լերինն։ Օրինակ խորանի, եւ օրիինակ ամենայն սպասուց նորա.եւ այլն։
Առաջինն զօրինակ զայս փոխեցաւ յաշխարհէ. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 7։)
ՕՐԻՆԱԿ ԻՄՆ. τρόπον τίνα (զօրինակ իմն) quodam modo. Ըստ այնմ օրինակի՝ որպէս թէ. իբրու այն թէ. գրեթէ. ըստ իմիք. օրինակաւ իւիք խօսելով. զո՛ր օրինակ.
book-copying;
copyist, transcriber, scribe.
· Calfa
Աղաչեմ զօրինագիծ գծողսդ. (Յիշատ. գր. վկ. ի վարս ոսկ.։)
figurative.
· Calfa
Յարեաւ ոմն օրինական։ Փարիսեցիքն, եւ օրինականքն։ Ոմն յօրինականացն։ Եւ ձեզ վա՛յ օրինականացդ։ Զզենոն զօրինական դպիր, եւ այլն։
cf. Օրինաւոր.
· Calfa
Յարեաւ ոմն օրինական։ Փարիսեցիքն, եւ օրինականքն։ Ոմն յօրինականացն։ Եւ ձեզ վայ օրինակացնացդ։ Զզենոն զօրինական դպիր, եւ այլն։ Իսկ Այսօր ծերքն օրինականք՝ մանկամբք նորոյ սիոնի. (Շար.) հայի եւ ի յաջորդ նշանակութիւն։
to copy, to transcribe;
to figure, to trace, to delineate, to represent, to show;
to give or present as example or model.
· Calfa
Մանաւանդ՝ նախանկարել. նշանակել. երեւեցուցանել զօրինակ ինչ. յայտ առնել տպաւորաբար. նմանեցուցանել. յօրինակ բերել. Զմշտնջենաւոր քահանայութիւնդ քո օրինակեաց։ Ոմն օրինակէր զիջանել նորա որպէս զանձրեւ։ Ձմեռն զդժնեայ վդառնութիւն դժոխոցն գաղափարեալ օրինակէ։ Որ ի կեանս վերադարձի բնութեանս դարձմամբ յորդանանու օրինակեցեր ... Ձողաբարձնպատակ օրինակեալ քառաթեւ սուրբ խաչին. եփր։ (Զքր. կթ.։ շար։)
cf. Օրինապահ.
· Calfa
Որ կրէ յինքեան զօրէնս. օրինապահ. կամ առնելի օրինաց, որպէս դնի ի յն. Յարեսջի՛ք ի ձեզ զամենայն օրինակիրս օրինաց. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 67։)
fulfilling, observing or keeping the law.
· Calfa
Աստուածասէր թագաւորն օրինապահն կալով։ Օրէնսգիրքն եւ օրինապահքն։ Օրինապահքն պսակեցան։ Օրհնէ աստուած զօրիապահսն, եւ անիծէ զյանցաւորսն. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Գ. ՟Թ։)
νομοφύλαξ . որպէս νομοτήρων legum observator. Որ պահէ զօրէնս. պատուիրանապահ.
legal, legitimate, lawful, permitted, conformable to the law or to custom;
legal, juridical, canonical;
valid, efficacious, in due form;
legist, doctor in law;
— ցուցանել, կացուցանել, to legitimate, to authorize, to sanction.
· Calfa
Մտեալ ընդ օրինօք, զի զօրինաւորսն փրկեսցէ. (Ագաթ.։)
Կուսան համեստ որպէս զօրինաւոր ոք. (Խոր. ՟Բ. 79։)
Խրատեցար ոչ լինել քան զօրէնս օրինաւոր. (Լմբ. պտրգ.։)
to legalize, to legitimate.
· Calfa
օրինաւորեալք են բնական սովորութեամբ։ Անցուցանէր զաւուրսն զայնոսիկ զօրինաւորեալսն կանոնիւ։ Եւ ոչ օրինաւորեալ լինէր ի ձեռն արքունւոյն. (Պիտ.։ Ասող. ՟Գ. 17։ Փիլ. ել.։)
legality, legitimity;
legalization, authentication.
· Calfa
Զքաղաքն կորուսեալ զտաճար եւ զօրինաւորութիւն եւ զգաւառ։ Ուտի բարիօք օրինաւորութիւն, եւ ոչ մի ինչ չար։ Աթ. (՟Թ։ Նիւս. ի սքանչ.։)
girl, maid, virgin, maiden, damsel;
young lady.
· Calfa
Առնուլ զօրիորդն ալանաց իւր կնութեան։ Կոյս օրիորդիս. (Խոր. ՟Բ 47։)
extremity, last moment, agony, death;
fate, destiny, fatality;
— մահու, the point of death, deaths-door;
յ— իւր ճեպել, to run to one's ruin;
ժամանէ յ— վախճանին, his last hour is at hand.
· Calfa
Այսպիսի օրհասաւ հրամայեցին զտնօրէն շիմսն ի վերջոյ ջնջել։ Անցուցանել զօրհասն։ Զմահաբեր զօրհասի ժամանակն զանցուցանել։ Անցեալ զօրհասաւն։ Քրկել զնոսա յանհնարին օրհասէն. (՟Բ. Մակ.։ ՟Գ. Մակ.։)
in the pangs of death, at the last gasp, dying, expiring;
cf. Օրհասաբեր.
· Calfa
cf. Օրհնութիւն.
· Calfa
Եղեւ պատճառք այսց օրհնութեանց, որ ելանեն այսօր ի հեթանոսաց, այն՝ որ յառաջհայհոյութիւն փոխանակ օրհնից հանէին. Զի զօրհնից կամ զանիծից մշակապէս՝ ըզթոշակ վարձուց առցեսարդարապէս. (Յիշատ.։)
singing hymns, lauding, praising God.
· Calfa
զեռահիւսակն առնու զօրհնաբան՝ զփառաւորութիւնն սրոբէական. (Գանձ.։)
blessed;
holy;
consecrated;
— դու ի Տեառնէ, God bless you;
— է Աստուած, Heaven be praised.
· Calfa
Օրհնեալ տէր աստուած՝ աստուած սեմայ։ Օրհնեալ է աստուած բարձրեալ։ Մեծ է ր, եւ օրհնեալ յաւիտեանս։ Որ է ի վերայ ամենեցուն աստուած օրհնեալ յաւիտեան։ Դու ես քրիստոս որդի աստուծոյ օրհնելոյն։ Ապա մեծագո՞յն է քրիստոս քան զօրհնեալն. քա՛ւ եւ մի՛ լիցի զայդ ասել. (Աթ. ՟Թ։)
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
· Calfa
Օրհնեաց զնոսա աստուած, եւ ասէ, աճեցէ՛ք եւ բազմացարու՛ք։ Օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ, եւ սրբեաց զնա։ Օրհնեցից զքեզ, եւ եղիցիս օրհնեալ։ Օրհնեցից զօրհնիչս քո։ Այո՛ օրհնելով օրհնեցից զքեզ.եւ այլն։
ՕՐՀՆԻԼ. յն. ոճով, որպէս Ընդունե զօրհնութիւն.
cf. Օրհնիչ.
· Calfa
Ամենասուրբ երրորդութեանն են օրհներգուք։ Ի հնոցէն ապրեալք՞ օրհներգուք քեզ եղեն։ Եւ զօրհներգուսըն սիոնին, ի դերութիւն խիստ վարեցին. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։ Խոսր.։ Յիսուս որդի.։)
hymn, canticle, praise.
· Calfa
Զառաւօտու զօրհներգութիւնս մեր. (Շար.)
Կոչէին զարարածս յօրհներգութիւն աստուծոյ։ Յամենայնի զաղօթս եւ զօրհներգութիւնս ի բերան կալցուք։ Օրհներգութեանց եւ սաղմոսաց փոյթ առնել. (Յհ. իմ. ատ.։ Լմբ. սղ.։ Մխ. առակ.։)
bringing bless-ing or benediction;
— ցուցակ, Ritual.
· Calfa
Որ բերէ զօրհնութիւն.
Զաւետաւորեալն զաւակ դաւթի եւ աբրահամու զօրհնութիւնաբերն հեթանոսաց։ Օրհնութիւնաբեր կոյս. (ՃՃ.։)
Կարապետեցին զօրտնութիւնաբեր գալուստն կենարարին։ Օրհնեսցէ յառաջին անիծից անտի զերկիր, իւրովք օրհնութիւնաբեր գարշապարոքն եկեալ նորոգեսցէ. (սարկ. ՟Ա. Պետ. ՟Է։ Ագաթ.։)
brother;
—ք, Crusaders;
Templars, Knights templars.
· Calfa
cf. ՖՌԷՐ;
ձայն գաղղիական ի լատինականէս ֆռա՛դեր. պրս. պիրատէր . այսինքն Եղբայր։ (ի յետին օրինակս թղթոյ դաշանց. որ ըստ հին գրչութեան ունի լինել Փրեր։) Իսկ ի Պատմ. մատթէի ուռհայեցւոյ եւ Գրիգորի երիցու՝ Ֆրեր կամ Փրեր կոչին խաչակիր զօրք լատինացւոց։ Որպէս եւ Երզնկացին ի յիշատ. քեր. ասէ.
Խոնարհեցուցեր զանձն քո, եւ ասացեր, թէ ամբարտաւանեցի։ Մի՛ ամբարտաւանէք, այլ ընդ խոնարհս զիջանիցիք։ Բարձրացաւ սիրտ նորա, եւ ոգի նորա զօրացաւ յամբարտաւանել։ Կամեցան հպարտանալ, ամբարտաւանել։ Յամբարտաւանիլ (կամ նել) ամբարշտին՝ այրի աղքատն. եւ այլն։
Արիացեալ ամենայն զօրութեամբ իւրով ընդդէմ ամենաբոյծ շարժմանց. (Մաշտ. սքեմ.։) (գուցէ գրելի էր՝ ԱՄԵՆԱԲԻԾ։)
Ամենազօրն աջ, եւ ձեռնն ամենագործ. (Պրպմ. ՟Լ՟Գ։)
Կոչէ եւ ձեռն վասն ներգոյին ի նմա ամենագործ զօրութեան։ Ստեղծեալ ամենագործ զօրութեամբ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Աչք եւ ականջք Աստուծոյ զամենահաս զօրութիւնն դնեմք։ Ամենահաս քննութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Ժողովեալ ազգ ազգ յընտրելոց զօրաւորաց ամենայարդար պատրաստութեամբ։ Յաջողեցաւ թագաւորութիւնն Արտաշեսի ամենայարդար պատրաստութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 5. 11։)
Որ իշխէ բաւէ առնել զամենայն զոր կամի. ամենազօր.
Ամէնիշխան զօրութեամբն զսա կեցոյց. (Լմբ. սղ.։)
Մարդիկ հանապազօր յայգորել ելեալ մտանէին. (Բուզ. ՟Ե. 22։) ԺԱՄ ԱՅԳՈՐԵԼԻ՝ է ժամանակ ատենի.