herd, flock, cattle;
— ձիոց, stud;
— այծից, ոչխարաց, flock of goats, of sheep;
— խողից, herd of swine.
· Calfa
Բազում երամակս փղաց յղէր ընդ նմա. (Եղիշ. ՟Գ.)
Զձի եւ զջորի երամակ արարեալ՝ դատաարկ վարէին. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
flock of goats.
· Calfa
Այծերամակս, եւ անգեայս, եւ հօտս։ Հօտից, եւ անգէոց, եւ այծերամակաց. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
that goes in company, sociable.
· Calfa
Զիա՛րդ ոմանք (ի կենդանեաց) երամականք են, եւ այլք միայնակք. (Առ որս. ՟Է։)
shepherd.
· Calfa
որ եւ ԿՈՒՏՊԱՆ. Պահապան երամակաց.
Բերէին երամակապանքն յերամակէն ձի մի. (Կեչառ. աղեքս.։)
Փաղանուն ասի՝ երամակապան (կամ երամակպան) եւ կոյտապան, բիր եւ մահակ. (Երզն. քեր.։)
of the same flock, or company.
· Calfa
Գիշակերք ի թռչնոց ո՛չ ունին համբոյրս ընկերութեան ընդ երամակիցս. (Վեցօր. ՟Ը։)
Լինել արդարոցն երամակից. (Մանդ. ՟Բ։)
Նոցա երամիցն զքեզ ցանկացի՛ր առնել երամակից. (Նեղոս.։)
drove or multitude of camels.
· Calfa
Երամակք ուղտուց, ուղտերամակքն մադիամու։ Զուղտերամակս նոցա։ Ուղտերամակք նոցա. (Ես. կ. 6։ Երեմ. ՟Խ՟Թ. 29. 32։)
Արածել զուղտերմակն։ Բազմութիւն ուղտերամակաց։ Ուղտերամակաց բեռինք բերցին քեզ ոսկւոյ եւ կնդրկի. (Ճ. ՟Բ.։ Պիտ.։ Արշ.։)
troop, flock;
assembly, company;
gathered, assembled;
— —, in several troops, in company;
— թռչնոց, flight;
— հօտից, անգեայց, flock, herd.
· Calfa
(ի, ի-ա, ո հլ. բոլորն էլ յետին, ասկեդարեան հոլովումը պիտի լինէր ի-ա?) «բազմութիւն, խումբ (մարդոց, կենդանինե-րի, ձկների ևն)» Ագաթ. Եւս. պտմ., որից՝ ե-րամ երամ «խմբերով, խումբ խումբ» Գ. մակ. զ. 12. Վեցօր. 139, երամական «իշխանի հե-տևորդները, շքախումբ» Գոր. և շմ. էջ 52. ևփո. վկ. արև. 187, երամակ «անասունների խումբ». ՍԳր. (գրուած է արամակ Տիմսթ. կուղ, էջ 286 և Կնիք հաւ. 172, երմակ Մխ. ռտ.), երամովին «խմբով» Ես. և. 8=երա-մաւին Կոչ. 425, երամանալ «հաւաքուի,, խմբուիլ» Ագաթ., երամախմբեալ (չունի ՆՀԲ) Պարականոն շար. էջ 113, խոզերամակ Շ. հրեշտ., ուղտերամակ ՍԳր., երամակից Վեցօր. 163, ազատերամ Պիտ., բազմերամ Լմբ. սղ., մանրերամ Վեց. 141, շներամն Մագ. թղ. 165, խուռներամ Նար. տաղ. ծն. Տաղ., համերամ Ճառընտ. -ոտանաւորների համար յատկապէս սղուած մի ձև է րամ, ի հլ. «երամ, խումբ» Գնձ. Շար. ժմ. 46, որից էլ՝ րամայն «երամովին» Տաղ. յհ. եղբ. հեթ., րամապետ, րապետ «երամապետ» Գնձ. Շնորհ. տաղ., րամել «հաւաքել» Շնորհ. յիշ. Տաղ. Շար., րամօրէն Շնորհ. տաղ., րամեալ «ժողովուած» Շար։-Նոյն բարն է նաև ռււմ (ոամիկ), որի վրայ տե՛ս առանձին։-Բոլո-րովին նոր առում ունի երամակ «ոջիլ», որ մէկ անգամ գտնում են գործածուած Նար. 127 «Անիծք անկերպաւորք և երամակք ո-մանք քրտնածինք զազրաթորմիք կսկծեցու-զիչք և մարմաջողականք». որի անցման աս-տիճանն էլ ներկայացնում է Սեկունդու (հրտր. Տաշեան, Մատեն. մանը ուսումն. Ա. էջ 233) «Քանզի ի նոսա զեռունք խառան և ի քեզ ճճիք և երամակք ոջլաց»։ (Բառիս աւս առման մասին տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր հին մատեն. Ա. էջ 147 և Բ. էջ 288)։
Երամ երամ միաժողով շրջին». յն. երամական են. (Վեցօր. ՟Ը։)
heap, mass, pile;
great crowd, throng;
flock, herd, drove;
meadows, grazing grounds;
— ձիոց, paddock.
· Calfa
ե հ,. «բարդ, խումբ, բազմութիւն» ՍԳր. «երամակ, խումբ, ջոկ՝ մանաւանդ ձիերի» նորագիւտ Բ. մնաց. թ. 25. Փիլ. շն. 279. Խոր. բ. է. Պտմ. աղէքս. 16. «մարդոց բազմութիւն» Խոսր. պտրգ. որից կուտել «դիզել, հաւաքել» ՍԳր. Ոսկ. կուտոց Եփր. թգ. 457. բազմակոյտ ՍԳր. Ագաթ. Կոչ. 110. Վեցօր. հայակոյտ Ագաթ. գաւառակոյտ Ա. մակ. դ. 1. դիակոյտ Յհ. կթ. լեռնակոյտ Ա. նան. եևեղ. խաղաղակոյտ Մծբ. Կոչ. խե-ցակոյտ Ագաթ. ծերակոյտ ՍԳր. Մծբ. նա-խարարակոյտ Ագաթ. Բուզ. կարկառակոյտ Յես. գ. 13. կուտակ Մծբ. Կոչ. կուտակել ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. ես. կուտակութիւն Կոչ, կուտապան «ձիերի երամակի վերակացու» Երզն. քեր. (գրուած է կոյտապան), որ և կուտպան Սիւն. քեր. 209. Միխ. աս. էջ 619. կուտկէն «ուղտի սապատ» Կիր. տպ. Վե-նետ. էջ 214 ևն։
Զկոյտս երամակացն եւ հօտիցն. (Խոսր.։)
ԿՈՅՏ. ἁγέλη (յորմէ թ. աղըլ ). grex, caterva ἰπποφορβία, ἰπποστασία greges equorum, qui aluntur. Ջոկ. երամակ անասնոց, մանաւանդ ձիոց.
flock or herd of animals;
— լինել, to jump, skip or leap for joy, to bound with joy.
· Calfa
(ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «այծի, ուլի կամ նաև ոչխարի հօտ, երամակ» Երգ. դ. 1. Փիլ. քհ. 194. Պիտ. Նար. 114. Մխ. առակ. «փարախ» Փիլ. Օրբել. հրտր. Էմ. էջ 175. զրուած է նաև հո-րան Մագ. թղ. 121։-Այս բառից է ըստ ՆՀԲ հօրան լինել «ուրախանալ, խայտալ, այծի պէս ցատկռտել» Ոսկ. եբր. իգ. 526, որ Վարդանեան ՀԱ 1914, 327 սրբագրում է յօ-րան և կցում յօրանալ «յղփանալ, լիանալ» բային։
Վարսք քո իբրեւ զհօրանս (կամ զերամակս) այծից. (Երգ. ՟Դ. 1։)
ՀՕՐԱՆ ἁγέλη grex, et ovile. գրի եւ ՀՈՐԱՆ. Ջոկ այծից եւ ուլուց. եւս եւ հօտ ոչխարաց, եւ երամակ արջառոց, եւ Հօտարան. փարախ.
cf. Այծի.
· Calfa
Զատոյց զքաղս կապոյտս եւ զպիսակս, եւ զամենայն այծս կապոյտս։ Քազք ելանէին ի վերայ այծից։ Արջառ կամ ոչխար կամ այծ։ Իբրեւ երկու երամակք այծից. եւ այլն։
to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.
· Calfa
Արշաւել ի կողմանս պասից, կամ ի հռովմայեցւոց տէրութիւն, կամ զհետ երամակաց ցռուց, կամ փութանակի ի տեղին. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ 62։ ՟Գ 55։ Փարպ.։)
adj. s. that pastures, eats grass, at pasture, at feed;
that leads cattle to pasture, herdsman, shepherd;
pasturage.
· Calfa
to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.
· Calfa
Արածօղս զերամակս զազիրս. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
stable;
drove of horses, horses.
· Calfa
ԱՍՊԱՍՏԱՆ ԱՍՊԱՍՏԱՆԻ ἰπποστασία, -σιον equile, stabulum vel statio equorum. Կայան կամ ախոռ ձիոց. (թերեւս նաեւ կոյտ կամ երամակ ձիոց).
flock, herd, cattle;
fields, country.
· Calfa
Զերամակս ձիոց, եւ զդասակս անգէոց, եւ զհօտս ոչխարաց. (Յհ. կթ.։)
to nourish, to feed;
to treat, to dress;
to fatten.
· Calfa
Ասիացւոց իշխանն՝ երամակ փղաց բուծանէր առ ի ձիամարտութիւն։ Էշս մեծամեծս բուծանէին։ Թագաւորն առաքեալ կոչեաց զբուծանօղսն. (Փիլ.։)
to run, to fall upon one, to run to, to rush, to dart;
to have recourse, to apply.
· Calfa
Անց ընդ գետն, եւ դիմեաց ի լեառն։ Դիմեաց ջուրն ի տեղի իւր։ Դիմեսցեն ի հեռաստանէ։ Դիմեցին ի վերայ գորգեայ։ Դիմեցին առ հասարակ ի վերայ նոցա։ Իբրեւ զարծուի դիմեսցէ։ Դիմեաց ջորեակ։ Դիմեաց ամենայն երամակն ի դարէ անտի ի ծով.եւ այլն։
nasty, ugly, impure.
· Calfa
Անիծք անկերպաւորք, եւ երամակք ոմանք քրտնածինք զազրաթորմիք. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
to assemble in two troops or regiments.
· Calfa
Երկգնդեցան ... իբրեւ երկու երամակք այծից. (՟Գ. Թագ. ՟Ի. 27։)
troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).
· Calfa
Նուաստ կամ անարգ դաս. երամակ. վոհմակ. հոյլ. ջոկ անբանից եւ նմանեաց նոցին. յն. պէսպէս ἁγέλη, βουκόλια, ἑσμός եւ այլն.
throne;
seat, chair;
dignity;
precipice, high and very steep place;
անկանել ի —է, —է ի ժ կործանիլ, հտիլ ի —ից, ի —իցն վիժել, to be precipitated, to be thrown or to fall from one precipice to another;
ի —ից մղել, to precipitate.
· Calfa
Դիմեաց երամակն ի գահէ անտէ ի ծովակն. (Ղկ. Ը. 33։)
assembly, company, circle, banquet, table-companions;
բազմել —ս —ս, to sit down by companies or groups;
—ք, mouth, lip.
· Calfa
ԵՐԱԽԱՆՔ. Ո՛րպիսի եւ իցէ խումբ. դաս, կաճառ. ջոկ, երամակ.
wild ass.
· Calfa
Սոքա (ցիռք) անձին երամակս եղեալ, առաջնորդութեամբ իշայրոյն յանապատս արօտական եղեալ՝ ոչ անկանին ընդ ձեռամբ. (Վանակ. յոբ.։)
only, sole;
quite alone.
· Calfa
Կենդանեաց ոմանք երամականք են, եւ այլք միայնակք. (Առ որս. ՟Է։)
stud-groom, stud-master.
· Calfa
ռմկ. կուտպան. Պահապան եւ վերակացու, որ հոգայ զկոյտս երամակաց.
Փաղանուանք՝ երաակապան եւ կոյտապան. (Երզն. քեր. (ա՛յլ ձ. երամակպան եւ կուտպան)։)
crane;
the -;
crane.
· Calfa
Իսկ գայիւ ասել խորդք՝ զերամակս կռունկ թռչնոց նշանակէ. (Երզն. քեր.։)
to cut, to cut off, to lop, to cut down;
to divide, to separate;
to take away, to discontinue, to retrench;
to shear sheep;
to cut hair;
to castrate, to geld;
— ընդ մէջ or յերկուս, to divide in halves;
— ի չորս մասունս, to cut in quarters, to quarter;
— զանդամս մարմնոյ, to cut off, to amputate, to maim, to mutilate.
· Calfa
Կտրելն զխաչինս իւր։ Ոի՛ կտրեսցես զանդրանիկս հօտից քոց։ Կտրէ նաբաղ զհօտս իւր։ Զոր զենի պատրուճակս կտրողաց իմոց։ Իբրեւ զերամակս կտրելոց, եւ այլն։ Զօգիս եւ զայծիս քո ես ոչ կտրեցի. (Մծբ. ՟Ժ։)
louse, vermin;
մածանող —, crab-louse;
— արմտեաց, grub, mite, weevil;
cf. Ուտիճ;
քաղել զ—ս, մաքրել յոջլոց, to louse.
· Calfa
Ի ծովս զեռունք քաղան, եւ ի քեզ ճճիք, եւ երամակք ոջլաց. (Պիտառ.։)
to overdo, to cook too much, to burn, to spoil;
to corrupt, to ruin.
· Calfa
Եգիտ զպարտէզն՝ զի խահրեալ եւ կիզեալ էր յերամակէ խոզիցն։ Ոչ եթող զիս աստուած՝ խահրել եւ գթել զքեզ։ Առաւել թարշամեալ եւ խահրեալ մարմնով քան զայն՝ որ ի շաբաթուն միանգամ ճաշակէր զոսպն. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Զ. ՟Ժ՟Ա։)
foraging together.
· Calfa
Իբրեւ զձիս շամբուշ յերամակի ճարակեալս ... ոչ ոք ի ձէնջ հասեալ՝ զիւրն առ ի ճարակակցաց ընկալցի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
cf. Կիզում.
· Calfa
Խահրեալ եւ կիզեալ է յերամակէ խոզիցն։ Կիզիմ յահէ քումմէ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Զ։)
to contribute the fifth part of, to take up or give the fifth part of the fruits.
· Calfa
Հինգերորդել հրամայէ զամենայն երամակս ձիոց եւ զանգեայս արջառոց. (Յհ. կթ.։)
very far, farther;
far, from afar, afar off.
· Calfa
Հեռացաւ յինէն հեռագոյն քան որպէս էրն։ Մինչդէռ հեռագոյնէր։ Երթայր զհետ նորա հեռագոյն։ Էր հեռագոյն ի նոցանէ երամակ.եւ այլն։
flock, flock of sheep, of goats, fold;
cf. Յօտ;
the faithful, the universal Church.
· Calfa
ποίμνιον, ποίμνη grex եւ ἁγέλη ovile եւ այլն. (լծ. հովիւ. հովիտ. արօտ) Հաւաքումն կամ հոյլք խաշանց. ջոկ ոչխարաց, եւ փարախ նոցա. եւս եւ երամակ այլոց չորքոտանեաց.
stable, stud;
cf. Ձիաստաց.
· Calfa
Կայք ձիոց. տեղի երիվարաց, կամ երամակ ձիոց.
rapacious, lacerating.
· Calfa
Դիք ձրձիտք մուտ եւ ել առնէին ի փոր նորա։ Վատթարագոյն քան զերամակ ձրձիտ աղուեսուց. (Եղիշ. դտ.։)
insult, outrage, injury, opprobrium, shame, infamy;
infamous, ignominious, opprobrious, base, villainous;
despised, scorned, vile;
— լինել, to become an object of scorn or ignominy, to be infamous.
· Calfa
Արածօղս զերամակս ... նախատ վարձկանութեանց. կա՛մ է նախատինք, եւ կամ նախատական։
bath;
wash-house;
scullery;
privy, watercloset, close-stool;
slop-pail;
ջուր —լեաց, suds, slop sink, drain;
ջերմ —ք, thermal baths, hot baths.
· Calfa
Ատամունք քո իբրեւ զերամակս կտրելոց, որք ելանեն ի լուալեաց. (Երգ. ՟Դ. 2։ ՟Զ. 5։)
s. zool. crane.
· Calfa
յորժամ ասեսխորթք, զայն որ հարազատ որդի չեն զնոսա նշանակէր. իսկ գայիւ եդեալ խորդք զերամակս կռունկ թռչնոց նշանակէ. (Երզն. քեր.։)
to be startled, alarmed, terrified;
to waver, to be in suspense;
to be hasty, precipitate;
to flee precipitately.
· Calfa
to push, to repulse, to remove, to disperse, to scatter about.
· Calfa
Զբարձակիցն ի բազմականացն ի բաց պուղեաց։ Սուսերաւ զերամակս փղացն պուղէր. (Խոր. ՟Բ. 60. եւ 79։)
troop, band, company, flock, group;
—ս տալ, առնուլ, to enrol soldiers, to levy troops;
—ս տողել, to collect a multitude, to raise a troop;
—ս ջախջախս ջարդոցաց հասուցանել, to make a slaughter.
· Calfa
Բազում այլ ջոլիրս ի բազմապատիկ անասնաց։ Ըստ հօտից եւ անդէոց եւ այծերամակաց ընդ այլոց ջոլրաց։ Ի վայրենի ջոլիրս։ Ջոլիրք ընտանեաց՝ միանգամայն եւ վայրենեաց. (Փիլ.։)
ἁγέλη grex, agmen, turma. Բոլորեալ կամ ոլորեալ բազմութիւն. ջոկ. հօտ երամակ. խումբ. գունդ. ջայլ.
herd, drove, flock of animals.
· Calfa
ՎՈՀՄԱԿ որ եւ ՈՀՄԱԿ. պ. պէհմ, պէհէմ, պիւհէմ. Ջոկ անբանից. երամակ անասնոց եւ գազանաց. սիւրիւ.
herd, herdsman, herdsman;
porter, door-keeper.
· Calfa
φυλάσσων τὴν αὑλήν custos aulae vel caulae, ovilis. (ի ձայնէս Վտառ ըստ ա նշ) Պահապան վտառաց՝ երամակաց՝ հօտից. եւ Պահ՝ բակ եւ փարախ նոցա.
savage.
· Calfa
Ընդ վայրագասուն գազանս արածեալ։ Արածօղս զերամակս զազիրս վայրագասունս խոզից արօտականաց. (Ագաթ.։ Նար. ՟Խ՟Զ։)
to wander, to go wandering.
· Calfa
Իբրեւ երամակք վայրենիք վայրայածեալք անկարգութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 1։)
scattered about, dispersed, sporadical.
· Calfa
Իբրեւ զերամակս արօտականաց՝ որոց ոչ իցէ հովիւ, վայրավատինս ցրուէին։ Վայրավատինք եղեալ ի գլուխ լերանց եւ յամենայն խորաձորս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ. ՟Զ։)
completion of a century.
· Calfa
Դիմեաց ամենայն երամակն ի դարէ անտի ի ծով. (Մտթ. Ը. 32։ եւ Մրկ. Ե. 13։)
cf. Ծովային;
—ք, aquatic animals.
· Calfa
Նման ես ծովուց եւ ծովականաց. քանզի ի նոսա զեռունք խաղան, եւ ի քեզ ճճիք եւ երամակք ոջլաց. (Պիտառ.։)
boar, sow;
pig, hog, swine;
—ք, spoke of a wheel;
scrofula, king's evil;
— մատակ, sow;
— մալեալ, hog;
— ծովային, sea-hog;
ցնկնիլ —ի, to farrow, to pig;
ծնունդք —ի, litter of pigs;
— խանչէ՝ բոհբոհէ՝ կնչէ՝ գրդայ՝ կռնչէ, the hog grunts.
· Calfa
behaviour;
policy;
police;
good breeding, civility, urbanity, courtesy, politeness, affability;
— կենաց, personal conduct;
անսագիւտ —, unimpeachable morality or integrity;
ծայրացեալ —, deep policy.
· Calfa
Ունիք զզօրականաց քաղաքավարութիւն, եւ ո՛չ զայնոցիկ՝ որ ի քաղաքս իցեն բնակեալ, այլ որպէս զձիս շամբուշ յերամակի՛ ճարակեալս ընդարձակ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
hair, head of hair, locks, tresses;
foliage, leafy branches, leaves, green dress;
coma, beams;
—ք գիսաւորի, beams or tail of a comet;
—ք բերինիկեայ, Berenice's hair, coma Berenicis;
—ք առիւծու, ձիոյ, mane;
—ք գեղածփեալ, waving, flowing locks;
cf. Հիւսակ;
հողս արկանել զ—իւք, to cover the head with ashes;
cf. Հեր, cf. Մազ.
· Calfa
Ցցունս ի վարսից գլխոց ձերոց մի՛ առնիցէ՛ք։ Աճեցուցեալ զվարսս մազոյ գլխոյ իւրոյ։ Կտրեաց զվարսս իւրոյ։ Առեա զվարսից իմոց՝ փետտեաց զիս։ Կալաւ զվարսից գլխոյ նորա։ Վարսք իբրեւ զառիւծուց մեծացան։ Զվարսս իւրեանց մի՛ անօսրացուսցեն։ Զգլխոյն մորթն վարսիւք հանդերձ զերեսօքն արկանէին։ Վարսք քո իբրեւ զերամակս այծից.եւ այլն։
cf. Երամ.
· Calfa
Նոյն ընդ Երամ. (պ. ար. եբր. րէմ, րամ. որպէս եւ րէմէ, երամակ արածելի) Ջոկ. ժողով. համօրէն բազմութիւն. հոյլ. խումբ. դաս.
whole, total, all together.
· Calfa
Իբր Երամիկ, երամական. բոլորական. միահամուռ. համօրէն. (չէ՛ շփոթելի ընդ Ռամկական)
to thread, to string;
to arrange, to place or put in order, to classify;
to draw up, to range, to marshal, to array;
to write, to compose.
· Calfa
Շուն ես դու, եւ երամակ շանց՝ որ զկնի քո տողեալ սահին։ Խորդք տողին ի գնալն իւրեանց. (Արծր. ՟Բ. 19։ Մխ. առակ.։)