to warm, to notify, to make known, to signify, to relate, to communicate, to reveal;
to declare, to denounce;
to divulge, to publish;
to manifest, to intimate, to mark, to denote;
կանխաւ —, to forewarn;
ելէք առ մեզ եւ ծանուսցուք ձեզ բանս, come & you shall prove the temper of our steel.
γνωρίζω notum facio. Տալ ճանաչել. ցուցանել. յայտնել. ծանօթ՝ տեղեակ, իրագէտ առնել. զեկուցանել. ճանչցընել, հասկըցնել, իմացում տալ.
Ծանեաւ զնա, եւ ծանոյց զինքն նմա. (Եղիշ. խալել։)
of a slow tongue or hard language;
lisping, stammering, stuttering;
— լինել, to have an impediment in speech.
full of anger, wrathful, out of all patience, furious, foaming with passion;
— լինել, to be enraged, to fume with passion, to become excited, provoked, quite exasperated, to fret fume, to give oneself up to bursts or fits of rage, to storm with passion;
— եմ, I am out of all patience.
heaviness, gravity;
weight, load;
heaviness, grievousness;
importance;
heaviness, dullness;
uneasiness, low-spirits, dejection;
gravity, seriousness;
— գլխոյ ստամոքաց, oppression, heaviness in the head;
weight on the stomach;
— լսելեաց, hardness of hearing;
— քնոյ, lethargic sleep.
βάρος gravitas δυσχέρεια difficultas, molestia. Չափ առաւելութեան ի կշիռս. ծանր գոլն. ծանրանալն ըստ ամենայն առման. ծանտրութիւն.
որ զծանրութիւն աւուրն բարձաք եւ զտօթ։ Ոչ արկից զձեօք այլ ծանրութիւն։ Հպարտացուցանէ զքեզ սիրտ քո ծանրութեամբ։ Ծանրութիւն համարեցաք խնդրել ի թագաւորէն հետեւակս. եւ այլն։ Ծանրութիւն բեռանց։ Բեռինք ծանրութեան (այսինքն ծանունք)։ Ծանրութիւն հարկաց, արուձիոյ, վշտի, ողբոց, ցաւոց, փառաց։ Քուն եւ ծանրութիւն։ Ծանրութիւն քնոյ, կամ որովայնամոլութեան. եւ այլն. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Եղիշ. եւ այլն։)
knowing, known, manifest;
recognizable;
connoisseur, good judge of;
acquaintance;
friend;
indication, token, sign;
disciple, scholar;
—ս տալ, to make known, manifest, to disclose, to reveal;
to make acquaintance with;
—ս տալ զանձնէ, to make oneself known, to manifest or reveal oneself;
ի —ս գալ, to be known, manifest or revealed;
— լինել, to know, to be acquainted with;
—ք մեր, our acquaintances, friends, the people of our acquaintance.
Ծանօթս աստուծոյ եւ հաղորդս զամենեսեան առնել. (Ճ. ՟Ա.։)
Վարպետն, եւ ծանօթն։ Որդիք առ ծնողս, եւ ծանօթք առ վարդապետս։ Վարդապետաց սովորութիւն է, յորժամ ինչ ծանօթիցն պատմիցեն տեսիլ (կամ տեսութիւն), հրամայեն յիշել եւ ասել։ Վարդապետաց ծանրացեալ ընդ ծանօթից դժուարուսմնութիւն. (եւ այլն. Փիլ.։)
Յայտնել եւ մեզ ծանօթ առնել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
ԾԱՆՕԹ, ի, կամ ոյ. ա. Յայտնի ինչ, արգէն ծանուցեալ. Յայտ կամ գիտելի.
Փորձիւ ծանօթինց. այսինքն իրաց ծանուցելոց կանխաւ. (Լմբ. իմ.։)
Էր եւ ծանօթ գիտութեան գրոց։ Ընտել եւ ծանօթ էր ճարտասանական հրահանգիցն. (Արծր. ՟Բ. 4։ ՟Գ. 9։)
Ծանօթք եղիջիք պատրաստական վայելչութեանն. (Յհ. կթ.։)
Գիտօղ եւ ծանօթ լինել անյայտից եւ ծածկելոց իրաց. (Բրսղ. մրկ.։)
ԾԱՆՕԹՍ ՏԱԼ. ա. ἁναγνωρίζω, γνωρίζω, -ζομαι notus facio. կր. innotesco Ծանուցանել, իլ. յայտնել. զանձն կամ զիրս. իրագէտ առնել. նշանակել. նշանակս տալ.
Նոքա յաւելին ծանօթս տալ, զի ծանիցէ. (Իգն.։)
Յիւրեանց ուշի պահել, եւ այլոց ծանօթս տալ։ Սէր ընդ աստուծոյ եւ ընդ մարդկան միաւորէ, եւ քրիստոսի աշակերտութեան տայ ծանօթս. (Խոսր.։)
Զմիածինն չեւ էր ուրուք ծանուցեալ, վասն այսորիկ յիրաւի զնորա ծանօթս ի սկզբան անդ փութացաւ դնել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. յն. ծանօթութիւն.)
Ըստ այսմ իմա՛ եւ զասելն (Սեբեր. ՟Ժ.)
knowledge;
—յս լինել, to be known, manifest, evident.
Մերոցս (լաւութեանց՝) յոգւոցն արժան է ծանօթոյս լինել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
knowledge;
notion;
information;
acquaintance, familiarity, friendship;
note, annotation, notice, explanation;
—ս առնել յաւելուլ, to annotate, to comment on.
Սեռն սիրելութեամբ բարեկամացն ծանօթութիւնք. (Պիտ.։)
ԾԱՆՕԹՈՒԹԻՒՆ. γνῶσις cognitio, notitia. Ճանաչումն. տեղեկութիւն. հմտութիւն. խելամտութիւն. գիտութիւն. ճանաչողութիւն.
Ոչ գտանելով ի նմա ի հնոյն սերմանեցելոյ ծանօթութիւն։ Ոչ ունի զծանօթութիւն յաղագս հոգւոյն սրբոյ, այլ սոսկ ասի վասն հոգւոյ. (Աթ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
service, office;
servitude, slavery, captivity, yoke;
vassalage, dependence, subjection;
ի— արկանել՝ կացուցանել՝ նուաճել, ի հարկի ծառայութեան կացուցանել, to subjugate, to reduce to slavery;
— առնել, հարկանել, մատուցանել, to serve, to render service.
δουλεία servitus. Ծառայ գոլն. վիճակ ծառայից. ծառայանալն, եւ ծառայելն. սպասաւորութիւն. պաշտօն. աշխատութիւն. հպատակութիւն. ստրկութիւն. գերութիւն. հարկատուութիւն.
applause, clapping of hands;
earthen baking-dish;
—ս or — զ—ի հարկանել, to applaud, to acclaim, to clap the hands;
to praise, to approve.
κρότος plausus, applausus, strepitus, crepitus. Բասախումն ափոյ ընդ ափ. ծափ զարնելը.
Ի ծափս ձեռին, ի տրոփումն կարթելոյ կաքաւման ոտին. (Նար. խչ.։)
ԾԱՓ ԶԾԱՓԻ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. ԾԱՓՍ կամ ԾԱՓ ՀԱՐԿԱՆԱԼ. κροτέω, ἑπικροτέω, ἑπικρούω plaudo, applaudo, complodo, pulso. որ եւ ԾԱՓԵԼ. Զերկոսին ափսն ընդ միմեանս բաբախել՝ ցնծալով, կամ ծիծաղելով, կամ վարանելով.
old age;
ալիք ծերութեան, ալեւորեալ —, great age, extreme old age;
decrepitude;
ի— խոնարհել, to be getting old;
ի խոր — հասանել, to attain an advanced age;
մեռանել ի բարւոք ծերութեանմ to die in a happy old age.
Սնեալ ի բարւոք ծերութեան։ Մեռաւ ի բարւոք ծերութեան։ Ի ժամանակի ծերութեան։ Ծերութիւն պատուական կամ պարարտութեան։ Արժանի իմոյ ծերութեանս երեւեցայց։ Կերակրել զծերութիւն քո։ Որդի ծերութեան։ Ծնայ որդի ի ծերութեան իմում։ Մի՛ արհամարհեր զծերութիւն մօր քոյ։ Եղիսաբէթ ղղի է ի ծերութեան իւրում.եւ այլն։
to smile, to laugh;
to laugh at, to scoff, to deride, to mock;
to look pleasant, to smile, to laugh;
ընդ քիմս —, to laugh constrainedly;
— ընդ միտս, to laugh in one's sleeve;
մեղմ —, to titter;
— յանդէպս, to giggle;
բարձրաձայն —, to burst out laughing, to laugh out;
— յոյժ յոյժ, յանչափս, to burst, to split ones sides with laughing, to choke with laughter;
չիք ինչ —ղելոյ, there is nothing to laugh at;
եւ —ղեցան յոյժ, and they burst out laughing;
անդ ծիծաղէր լիութիւն եւ գեղեցկութիւն, the whole country laughed with fertility & beauty.
γελάω, ἑκγελάω, καταγελάω rideo, irrideo, derideo եւ այլն. Ծաղկիլ երեսաց ծաղու. ցուցանել զծաղր ուրախական, կամ այպանողական. ժպտիլ, որ է թեթեւ ծաղր, եւ քրքջալ, որ է մեծաձայն. ծիծաղիլ, խընտալ. (եբր. ծաղաք. յորմէ սահակ, իսահակ)
Աբրահամ ծիծաղեցաւ, եւ խօսեցաւ ի սրտի իւրում։ Ծիծաղեցաւ սառա ընդ միտս։ Ոչ ծիծաղեցայ։ Ո՛չ այդպէս, այլ ծիծաղեցար. (որ էր հաստատութիւն ծնանելոյ զիսահակ։) Ժամանակ լալոյ, եւ ժամանակ ծիծաղելոյ։ Երանի որ լան այժմ, զի սգայցէք եւ լայցէք։ Եթէ ծիծաղէր, ծիծաղէր ընդդէմ նորա։ Եւ ասէ դանիէլ ծիծաղելով, մի՛ խաբիր արքայ. եւ այլն։
Ընդ մարմնապէս ծիծաղելն՝ առ նմին հեծէ հոգեպէս. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Մարմնոյն ծիծաղելն փափկութեամբ. այսինքն խնդալ. (Լմբ. ժղ.։)
Բարի է ծով ի խաղաղ ժամու ծիծաղելով ի գոյնս երփն երփն զարդուց. (Վրդն. ծն.։)
Շինէ զքարաբլուրն ապարանս, ընդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի. (Արծր. ՟Ա. 11։)
ԾԻԾԱՂԻՄ. իբր Այպանել, ծաղր առնել (խնդ. պարառ. կամ ի վերայ).
Զծիծաղելն զմեօք, եւ զարհամարհելն. (Խոր. ՟Գ. 68։)
birth, delivery;
after-birth;
origin, source, rise, birth;
ovarium;
ի ծնէ, by birth;
from one's birth;
կոյր ի ծնէ, born-blind, blind from his birth;
զծնէ կաղն դնացուցանել, to cause the bornlame to walk;
*mole;
*patch.
Զամարայնոյն ցուցանէ կատարելագոյն ծնունք. (Պիտ.։)
purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.
ԾԻՐԱՆԻ. իբր գ. որ եւ ԾՈՎՈՒ ԾԻՐԱՆԻ. Ներկ խեցեմորթի ծովուն կամ ի կոկորդի կոնքեղի գտելոյ ի ծովն տիւրոսի կամ ծուրայ, եւ նիւթ կամ հանդերձ արքունի նովիմբ ներկեալ.
Գտեալ կոնքեղ՝ եկեր, որով այժմ ներկեալ լինի ծիրանին։ Քաղելով առ ծովեզերբն զկոնքեղն, եւ նովաւ կազմէին զծիրանին. (Նոննոս.։)
Կապուտակ. եւ ծիրանի, եւ կարմիր կրկին։ Ի բեհեզոյ մանելոյ, եւ ի կապուտակէ, եւ ի ծիրանւոյ, եւ ի կարմրոյ մանելոյ։ Կապուտակաւն եւ ծիրանեաւն, եւ կարմրովն։ Զկապուտակ, զծովու ծիրանիս։ Բեհեզս եւ ծիրանիս։ Վարսք գլխոյ քոյ իբրեւ զծիրանի (ոսկեգոյն)։ ծիրանիս զգեցցի։ Զգեցուցին նմա ծիրանիս. եւ այլն։
Բոց ծիրանի ի դուրս ելանէր. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
to burn incense;
to send forth, to emit smoke;
to smoke-dry;
to smoke (tobacco);
— խունկս անուշից, to incense, to offer incense, to burn perfumes;
— ծխելիս, to smoke the chibook or narghileh.
θυμιάζω, θυμιάω adoleo, suffitum facio, suffio. Այրելով զխունկս ի ծուխ լուծանել կամ ծխել. խունկ արկանել՝ մատուցանել. խնկել. խունկ ծխել.
Ծխել խունկ. կամ խունկս ի վերայ սեղանոյ. կամ առաջի տեառն. (Ել. լ. 9։ եւ այլն։)
ԾԽԵԼ. ԾՈՒԽ ԱՌՆԵԼ կամ ՏԱԼ. ծուխ՝ մուխ ընել, տալ. ... καπνίζω fumo.
սիրտդ եւ լեարդդ ... զայս արժան է ծխել առաջի առն յորում խունկք ծխեալ են. եւ դիցես, եւ ծխեսցես. (Տոբ. ՟Զ. 8. 18։)
form, figure, visage, countenance, face, aspect, look;
presence, appearance, mien, bearing, deportment;
attitude, posture;
image, effigy;
semblance, representation;
state, condition;
character, temper, comportment;
rudiment, first element, idea;
idle fancy, whim, crotchet;
feint, pretext;
coat, dress;
cf. Կենդանագիր;
—ք բանից, sense, meaning or interpretation of a word;
անպաճոյճ —ք, a simple exterior;
անյողդողդ, աղաչաւոր —, firm countenance;
supplicating posture;
մեղկ —, an effeminate manner;
— լուրջ անժպիտ, cold, frigid, reserved, constrained air;
լուրջ եւ խիստ —, serious air, severe manner;
— սէգ եւ սպառնական, haughty, disdainful, proud, threatening air or manner;
ի —ս ծառայի, in the form of a servant;
առնուլ զ—ս ուրուք, to counterfeit the character of;
ունել զ—, զ—ս իրիք բերել յանձին, to appear like, to seem, to resemble;
ածել ի —ս, to shape, to form;
to figure;
զկերպարանս ճշմարտութեան ի ներքս բերել, to be probable, to have some truth in it;
կերպարանս տալ մտացածինս, to give false a idea of, to create an erroneous or exaggerated impression;
ընդունել զ—ս վանականութեան, to take the crowl.
Զառաքելոցն ունել զկերպարանս։ Խորդք ի թռչելն ձեւացուցանեն զկերպարանս գրելոյ։ Ընդունել զկերպարանս հանդերձիս։ Եփուտ, կերպարանք ինչ հանձնի է։ Զկերպարանս ձեւոյ սրբութեան։ Ըստ կերպարանաց խաչի կախեալ կային։ Կերպարան անձանց խոնարհից։ Կերպարանք ոգւոյս։ Կերպարանք ճշգրտագոյնք կամ ծիծաղելիք։ Ի կերպարանաց պատկերի բանին ծանուցեալ, եւ այլն։ Ու աստուած տեսանիցէ, անդ չեն ինչ պէտք կերպարանաց, եւ ոչ պէսպէս պատմուճանաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
Հաւաստեաւ եւ ոչ կերպարանօք ի վերայ հասանել քննութեան եղելոցն. (Կանոն.։)
Կերպարանքն տուան ի ձեռն մովսէսի, եւ ճշմարտութիւնն եղեւ ի ձեռն յիսուսի քրիստոսի։ Մի՛ ումեք համարել, թէ առ աչօք եղեւ, եւ կամ կերպարանօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13. 36։)
Հարցանել՝ կերպարանօք վասն մոգուցըն, եւ ծածուկ չարութեամբ յաղագս նենգալոյ զմանուկն. (Շ. մտթ.։)
conformable;
like, similar, resembling;
— առնել, to conform;
— լինել, to comply with.
Կերպարանակից առնել զմարմին խոնարհութեան մերոյ ըստ նմանութեան մարմնոյ փառաց իւրոց. (Ժմ.։)
transformed, metamorphosed;
transmuted;
— լինել, to be transformed, metamorphosed, to change from, to bear another aspect;
— առնել, to counterfeit, to disguise, to transform, to metamorphose;
to change the aspect or appearance;
– զաշխարհ, to change the face or state of the world;
— եղեն իրքն, things bear quite another aspect;
the tables are turned.
ԿԵՐՊԱՐԱՆԱՓՈԽ ԼԻՆԵԼ. μετασχηματίζομαι transfiguror. Փոխել զկերպարանս. փոխիլ յառաջին կերպարանաց.
Աշխարհս ամենայն կերպարանափոխ լինելոց է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Յորժամ բռնութիւն հողմոցն ի ներքս անկանի (ի ծովն), ամենայն ինչ նմա կերպարանափոխ լինի։ Զբարբառն ի խաչին, եւ սքանչելիք աւուրն այնորիկ ահաւորի, եւ զկերպարանափոխ լինելն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ եւ ՟Ա. ՟Բ։)
to conform;
to take the form, to put on or assume a look, state, manner or appearance, to give oneself airs;
to affect, to pretend, to simulate, to feign, to counterfeit, to give oneself out for, to set up as, to pass oneself off for;
զառաքինութիւն —, to simulate virtue or probity, to affect a sanctimonious exterior;
— զանմեղութիւն, զտղայութիւն, to put on a look of innocence;
to play the child;
զխլութիւն՝ զառատաձեռնութիւն —, to give a deaf ear to;
to pretend to be generous, liberal;
cf. Խելք.
Պատերս կերպարանեալս։ Ի խելս կերպարանեալս. (՟Բ. Մակ. 2։ ՟Ժ՟Գ. 3։)
Կերպարանի ի կերպարանս առաքելոց քրիստոսի։ Մի՛ կերպարանիք կերպարանօք աշխարհիս այսոցիկ, կամ անգիտութեանն ցանկութեամբք. (՟Բ. Կոր. ՟Դա. 13։ Հռ. ՟Ժ՟Բ. 2։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 14։)
chin-bandage;
chin-strap;
— լինել, to hold one's tongue, to be silent, speechless.
ԿԶԱԿԱԿԱՊ ԼԻՆԵԼ. Կապիլ կզակաց. ափիբերան լինել. լռել. բերանը կղպուիլ.
pass, defile, narrow passage;
straits, channel;
neck, isthmus;
առնուլ, ունել զ—ս, to hold or defend a pass, to be master of the communications, to hold the roads, to close the passage.
Ի մէջ կրճին՝ ընդ որ խնդրէր անցանել։ Զկիրճս յորդանանու։ Նե՛ղ էին անցք կրճից (լեռնային կողմանն)։ Առ ծովեզերբ ծովուց, եւ ի կիրճս նորա։ կալարու՛ք զկիրճս ջրոյն։ Զկիրճս ամենայն գնացից։ Պատասխանի ետուն արք կրճացն. եւ այլն։ Կիրճք ինչ էին գետոց, ուր փախստականն դիմէր. (Ոսկ. ես.։)
Ընդ երկուս ճանապարհս ելեալ, եւ հանդէպ միմեանց կայցեն ի կրճի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
Ի կիրճս ճանապարհացն արգելին զնոսա։ Ունէին զացս մտիցն, եւ կիրճս ճանապարհացն։ Ունէր զկիրճսն եւ նեղուցս պողոտայիցն։ Զմուտս կրճիցն. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 9։)
passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.
πάθος, πάθη, πάθημα, passio, perpessio, affectio, afflictio, calamitas, եւ այլն. նոյն ընդ Կիր՝ որպէս արմատ Կրելոյ. (հակադրեալ ներգործութեան) եւ ընդ Կարիք, որպէս վիշտ, նեղութիւն, չարչարանք, անցք, այլայլութիւն զգայական. Յօժարութիւն. եւ ընդ Քարշ, որպէս իրք՝ զորս կրէ ոք յանձին. ախտ. եւ Շարժումն ներքին. քաշածը, քաղելը. չետիյի, չէքմեսի, զարեզ, տերպ, շէվք, աշգ, էլէմ.
Առանց կիրս կրելոյ է աստուածութիւնն, այլ իբր զթշնամանեալ խօսի. (Մխ. երեմ.։)
Կրեաց (տէրն ի մարմնի) զկամաւոր կիրսն եւ զչարչարանսն։ Կիրք՝ քաղցնուլն, վաստակիլն, բեւեռիլն ի խաչին. ներգործութիւն խաւարել զարեգակն, եւ այլն. (Ճ. ՟Է.։)
Սոյնպէս լիցի եւ մեզ աստուածեղէն զօրութեամբն ընդ ամենայն կիրս անցանել առանց յանցման. (Յճխ. ՟Բ։)
Կրիցս կարեաց։ Տաժանմամբ կրից։ Կիրս կսկծելիս։ Կենարարն կրիւք։ Ընդ խչի քո կրից։ Ընդ մերում կրիցս կարեկցելով։ Անբռնադատ կրիցն։ Դու ի վեր քան զկիրս երկրիս. (Նար.։)
Համեղահամ դիւրամոքելի կրից կոկորդաց. (Նար. խչ։)
Սանձել զկիրս որովայնին. (Յս որդի։)
որպէս Բնաւորական յատկութիւն. վիճակ. գովելի հանգամանք՝ զոր կրէ ոք յինքեան, այս ինքն տիրապէս ունի. եւ Վարք՜ կիրթք.
Յիւրմէ աստուածութենէն եւ յաստուածավայելուչ կրիցն ոչ անկանէր։ Զիւրաքանչիւրոցն (անձանց) զառանձնաւորութիւն եւ զյատկական կիրսն։ Այն կիրք՝ որ անկաւոր աստուածութեանն է, հասարակաց է։ Առաջի դնէ նոցա զկիրս առաքինութեան՝ պանդուխտս զնոսա ասելով եւ նժդեհս. զի այս կիրք կարի իմն յանկաւորք են առաքինութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ եւ ՟Ա. ՟Դ։)
biting, sharp, acute, caustic, poignant;
— առնել, to burn, to scorch;
to pain, to torture.
Մունք խոշտանգիչ մանրածնունդ բարուց, եւ կծուակիծ բանից նոցին. (Նախ. ել.։ եւ Վրդն. ել.։)
ԿԾՈՒԱԿԻԾ ԱՌՆԵԼ. Չարաչար տոչորել, կիզմամբ կսկծեցուցանել. Տաղել, խշխշցնել.
female sex;
womanhood;
marriage, matrimony;
լինել ումեք կնութեան, to marry, to wed a husband;
առնուլ կնութեան ou ի —, to take to wife, to espouse, to take in marriage;
տալ ումեք զդուստր իւր կնութեան, to give one's daughter in marriage.
Լինելն կին ումեք. Հարստութիւն. ամուսնութիւն. ըստ յն. եւ լտ. Կին ասի. γυνή mulier, uxor.
Առի զդա ինձ կնութեան։ Ետ զնա աբրամու առն իւրում կնութեան։ Եսաւ առ զմայելէթ ի վերայ այլոց կանանց իւրոց՝ իւր կնութեան։ Ետ նմա լաբան զռաքէլ դուստր իւր կնութեան։ Ա՛ռ դու ինձ զաղջիկս զայս կնութեան։ Եղեւ նմա ի կնութեան։ Լինել քեզ կնութեան։ Եղիցին նոքա մեզ կնութեան եւ այլն.
Խօսել կնութեան։ Ածել ի կնութիւն կամ ի կնութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։ Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
Ի կնոջէ յառն բնութիւն ոխէր ... ի յառնէ ի կնութիւն (յն. ի կին) պատուհաս սմա լնելով. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
godfather, sponsor;
— լինել, to stand godfather.
Մի՛ յանհաւատից արանս կամ կանանց ... առցէ ոք կնքահայր՝ մանկանց մկրտելոց. (Շ. ընդհ.։ որպէս Կանոն. եւ Վրդն. պտմ.։)
godmother, sponsor;
— լինել, to stand -.
Կին կնքահօր, կամ գործակից կնքելոյ զերախայն. կնքամար, ինքեամար.
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
ἴστημι, σταθμάομαι, ζυγοστατέω libro, pondero, appendo եւ այլն. Ընդ կշռով արկանել. չափել կշռով զծանրութիւն իրաց. եւ Կշռով տալ. անվրէպ հատուցանել. վճարել.
Կշռել զհեր գլխոյ։ Կշռել կշռով, կամ ի կշիռս արդարութեան։ Առցես կշիռս, եւ կշռեսցես զնոսա։ Կշռեցաք եւ տուաք զնոսա զարծաթ եւ զոսկին։ Կշռեալ տուաք։ Տաղանդ մի արծաթոյ կշռեսցես (այսինքն վճարեսցես)։ Կշռեցին նմա երեսուն արծաթի.եւ այլն։
ԿՇՌԵԼ. δοκιμάζω, κρίνω, ἑγκρίνω perpendo, examino, probo եւ այլն. Փորձել. քննել. ընտրել. դատել. չափել. խորհել. որոշել իրօք կամ մտօք.
Ոչ իշխեմք կշռել, եւ հաւասարել զանձինս մեր ոմանց. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 12։)
Ամենայն մարդասէր կամօք կշռելով իմ՝ հրամայեցի ամենայն ազգաց. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 11։)
Կշռել եւ խորհել, ասել եւ առնել՝ որ ի հաճոյս աստուծոյ. (Յճխ. ՟Դ։)
ԿՇՌԵԼ. συγκρίνω comparo. Համեմատել. բաղդատել. հաւասարել.
Յորժամ կշռեսցես դու ի գիրս աւետարանի խելամուտ լինիս։ Յամենեցունց ընդ միմեանս կշռեալ համեմատութենէն ճշմարիտ գիւտն հասանիցի։ Կշռիցէ զհռոմայեցւոց ժամանակսն ընդ յունաց։ Առ նինեաւ կշռի եգիպտացւոց ՟Ժ՟Զ հարստութիւնն. (Եւս. պտմ. եւ Եւս. քր.։)
Են ցաւք՝ որ ի կշռելոյ խառնուածոց. այսինքն յանհամեմատութենէ. (Եզնիկ.։)
glutted, surfeited, very much satiated;
to satiety;
— վայելել՝ ուտել, to eat one's belly full, to eat ones fill, to cram oneself.
Պնդեալ կշտիւ. լցեալ զորովայն կերակրովք. լի եւ լի յագեալ. յն. ծծելով կամ դիելով. ἑκθηλάσας exsugens.
Կշտապինդ վայելիցէք ի գալստենէ փառաց դորա. (Ես. ՟Կ՟Զ. 11։)
Կշտապինդ վայելեցէ՛ք ի հացն երկնային. (Երզն. մտթ.։)
cf. Կոխ.
— առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.
Եղեն իբրեւ զխոտ վայրի ... եւ կոխան առաջի հասելոց. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 26։)
Ժառանգութիւն ասէ ո՛չ իբր զսեպհական եւ զսիրելի, այլ որպէս զկոխան եւ զատելի. (Լմբ. սղ. ՟Բ։)
ԿՈԽԱՆ ԱՌՆԵԼ, ն. ԿՈԽԱՆ ԼԻՆԵԼ. կ. καταπατέω, -έομαι conculco, -or. Կոխել, կոխոտել, առ ոտն հարկանել. եւ Կոխիլ, կոխոտիլ, ոտքի տակ առնել, ինկնալ.
Կոխան առնել զքաղաքս, կամ զերեսս երկրի, զգեստս, զազգս. (Ես. ՟Ժ. 6։ Յուդթ. ՟Բ. 6։ Եզեկ. ՟Լ՟Բ. 2. ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 6։)
Կոխան լինել աղի, սերմանեաց, երուսողէմի, սրբութեանց եւ այլն. (Մտթ. ՟Ե. 13։ Ղկ. ՟Ը. 5։ ՟Ի՟Ա. 24։ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 45։ Ես. ՟Ի՟Ե. 10։ ՟Ի՟Ը. 3։)
ԿՈԽԱՆ ՏԱԼ. Տալ կոխել. տալ ի կոխումն.
Եւ զսատանայ կոխան տայր հաւատացելոց իւրոց. (Ագաթ.։)
Եբարձ քրիստոս զզօրութիւն նորա, եւ տկարացոյց, եւ կոխոն ետ հաւատացելոց իւրոց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Կոխան;
լինել ի —, to be trodden under foot;
տալ ի —, to give to be trampled on.
πάτημα (լծ. թ. պասմա ). καταπάτημα conculcatio. որ եւ ԿՈԽ, ԿՈԽԱՆ. Կոխելն եւ կոխիլն (ըստ ամենայն նչ)
Տալ, կամ առնել կամ լինել ի կոխումն. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 7։ Ես. ՟Ի՟Բ. 18։ եւ ՟Ե. 5։ ՟Ժ՟Դ. 25։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 4։)
Ի կոխումն գռեհաց տուեալ զհրամանն արքունի։ Յարագել ի կոխումն եւ ի կործանումն եւ յընկճումն եւ ի կորուստ ժողովրդեան տեառն. (Յհ. կթ.։)
Ի կոխմանէ մատանց ի լարս քնարին տպաւորի ելուստ ձայնին. (Երզն. քեր.։)
indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.
Չա՛ր է նախանձ. ի հիւանդութենէս յայսմանէ լի են դատաստանք դատաւորաց։ Մերժել զհիւանդութիւնս այնոցիկ, որք զտունս պայծառս շինեն։ Հիւանդութիւնս այս (կոծոյ) առաւել յաղթահարէ զկանայս. քանզի պարծանս համարին զլալիւնս եւ զաղաղակս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. եւ 16։)
to divine, to augur, to prognosticate, to bewitch, to conjure, to charm, to enchant;
հմայեալ հայելիք, magic glass;
cf. Թուղթ.
οἱωνίζομαι, μαντεύομαι opinor, auguror, divinor, praestigior, experior, vaticinor. Որպէս թէ Հմուտ կամ իմացօղ հանդերձելոց զինքն ցուցանել. գուշակել ստութեամբ եւ ճարտարութեամբ. դիւթել. ըղձութիւնս առնել. բարեմաղթել խտրանօք, եւ խոստանալ զբարեբախտութիւն. փորձել զփորձ անգիտելեաց՝ սնոտի իրօք կամ գործակցութեամբ դիւին. փորձել զաստուած. բան գիտցօղ ցցընել զինքը՝ վարպետութեամբ կամ կախարդութեամբ.
Հմայեցի, զի օրհնեաց զիս աստուած յոտին քում։ Հմայելով հմայէ այր որ իբրեւ զիս է։ Արքն հմայեցին, եւ նուիրեցին, եւ քաղեցին զբանսն ի բերանոյ նորա։ Դիւթեցին դիւթութիւնս, եւ հմայեցին հմայս։ Հմայս հմայել, գաւազանս ընկենուլ։ Մի՛ հմայիցէք, եւ մի՛ հաւահարց եւ մի՛ հաւադէտք լինիցիք։ Հմայիցէ, եւ հաւահարց լինիցի.եւ այլն։
Մի՛ ի հմայեալ հայելիս ամենեւին հայեսցիս. (Կոչ. ՟Դ։)
divination, augury, prognostication, witchcraft, sorcery, conjuration, enchantment;
— յանուանէ, onomancy, nomancy;
չարագոյժ —, evil presage;
հմայութիւնս առնել, հմայս հմայել, to seek a sign or augury;
to believe in divination;
cf. Հմայեմ;
հմայից անսալ, to have faith in diviners;
լուծան հմայք, the charm is broken.
οἵωσις, οἱώνισμα, οἱωνισμός , κληδονισμός, μαντεία, -είον ominatio, omen, augurium, praestigia, -gium;
vaticinium, hariolatio. (լծ. իմայք. իմացք. եւ հմտութիւն) Սուտ գուշակութիւն. ըղձութիւն. ըղձապատումն լինել. կախարդութիւն.
Հմայք մեղք են։ Հմայից եւ դիւթութեանց անսան։ Լցաւ աշխարհ նոցա հմայիւք։ Հմայս հմայել։ Ըղձութիւնս եւ հմայս.եւ այլն։
inventor, contriver;
inventive, ingenious, clever;
— լինել, to invent, to contrive, to find out.
Միտումն, որպէս ասեն, արհմն եղեւ հնարագիւտ՝ լինելոյ։ Բարի բարի արարածոցն հնարագիւտ. (Եզնիկ.։)
sound, noise, rumour;
echo;
— զանգակաց, tinkling, peal, jingle, ringing;
— հողմոց, ծովու, murmur, roar;
— խորտակելոյ ալեաց, rushing, dashing;
— որոտման, rumbling, roll;
— անձրեւոյ, pattering;
— հրոյ, crackling;
— հրետից, boom, roar;
— թմբիկ, roll;
— կառաց, rumble;
— հարազանի, crack;
— զինուց, clash, clang;
— շղթայից, clank, clanking;
— ժամացուցի, tick;
— բարբառոյ, aspiration;
— հանել, to make a noise;
եղեւ —, a noise was heard;
— դրամոց, chink.
Կամ իբր Հնչեցուցանելն.
guardian, trustee;
intendant, steward, agent, purveyor;
inspector, overseer, surveyor;
— լինել, to care, to take care of.
Երանելի հոգաբարձուացն. (Կորիւն.։)
dying, agonizing, expiring, at the last gasp, in the e pangs of death;
—ք, pangs, agony, death-struggle;
լինել ի —ս, to be in agony, dying, giving up the ghost, to be in the last gasp or at the point of death.
Պարտ է ասելն զհաւատամքն վասն նոցա՝ որք ի հոգեվարի են։ Որ ի հոգեվարուն է. (Ոսկիփոր.։)
Յերկարել ի հոգէվարսն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.
Հրամայեցին հոլանի առնել զնա, քանզի սքողեալ էր. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 32։)
Առնեն հոլանի եւ գօտելոյծ։ Հոլանի եւ անգօտենի. (Մաշտ.։ Լմբ. եկեղ.։)
Բազմաց հոլանի սորայն երեւեսցի վատթարութիւն։ Որք ոչն կարէին հոլանի ի դէմս նորա հայել. (Պիտ.։)
storm-beaten, agitated by the wind;
squally, tempestuous;
— առնել, to agitate with wind.
Տեսանիցեն զբռնութիւն սաստկութեանն հողմակոծ ալեացն պատահելոց. (Ագաթ.։)
"degustation;
cf. Ճաշակելիք."
γεῦσις, γεῦμα gustus, esca. Ճաշակելիք, եւ ճաշակ. ճաշակումն.
Հպելութիւն եւ ճաշակաւորութիւն։ Ճաշակաւորութեան համ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Ունէր եւ զճաշակաւորութիւն. այլ միայն զհարկաւորաց. (Եղիշ. խաչել.։)
Կոչելով ի խարախական ճաշակաւորութիւն։ Դարաստանքն ընձեռէին զպտղոցն քաղցրահամ ճաշակաւորութիւն. (Պիտ.։)
effusion, shedding, spreading;
— արեան, blood-shed, effusion of blood, slaughter, crnage, butchery;
—իս արեան գործել, հանել արեան —իս, արեան —եօք լնուլ, to slaughter, to shed rivers of blood;
բազում արեան —իք եղեն or գործեցան ի ճակատամարտին, rivers of blood were shed in that battle;
cf. Հեղում.
Սկսան կոտորել, եւ եղեն արեան ճապաղիք։ Լինիցին գայլք, եւ հանեն ճապաղիս (կամ ճախճախիս) արեան ի գառանցն. (Զենոբ.։ Ագաթ.։)
clasp, hasp, buckle;
hutton;
loop, catch, hook;
— գրոց, clasp;
խառնել զօղսն ընդ ճարմանդսն or ճարմանդեմ, to put the taches into the loops, to clasp, to fasten, to hook.
ՃԱՐՄԱՆԴ ἁγκύλη ansa, ansula, cochlea. գրի եւ ՃԱՐԱՄԱՆԴ. Խոյօղ. գործի զօդելեաց. զօդ. աղխ. կարթաձեւ յօդիչ. օղակ, խուլբ, խօպճա. ... եբր. վավ, շօլ.
to exercise one's wits, to seek expedients, to devise means, to invent;
to make use of stratagems, to use artifices, wiles, shifts;
to pretend to be learned, to affect learning;
մի՛ ճարտարեր առաւել, զի մի՛ թիւրեսցիս, let the cobbler stick to his last.
σοφίζω, -ομαι argute comminiscor, conficio. Ճարտարութեամբ հայթայթել. արուեստակել. իմաստակել. եւ Իմաստասիրել. եւ Ճարտարաբանել. եւ Ճարտարանալ.
Մի՛ ճարտարեր առաւել, զի մի՛ թիւրեսցիս. (Ժղ. ՟Է. 17։)
Մի՛ աւելի քան զօրէնս ճարտարեր։ Արտաքոյ կարեաց ճարտարիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Եբր. ՟Դ։)
Ընդէ՞ր զառնելն եւ զծնանելն ճարտարիցէ հերետիկոսն, թէ նոյն է։ Տե՛ս զիա՞րդ ճարտարեն հակառակորդքն. (Սեբեր. ՟Է։)
running swiftly;
diligence, stage-coach, coach;
— երագութիւն, fast, express train;
— լինել, to run or go at full speed.
ՃԵՊԸՆԹԱՑ ԼԻՆԵԼ. Ճեպով ընթանալ. շուտով վազել.
cry;
warbling, chirping;
— հանել, to utter a feeble cry.
ՃԻԿ ՀԱՆԵԼ. Ճնճուողել. ճչճչել. ճիվ ճիվ ընել, պզտի ձան մը հանել.
Ոչ ոք իշխէ բերան բանալ, եւ ճիկ հանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
cry, shrill cry, shriek, screech, scream;
squalling, wailing, outcry;
աղիողորմ —, piteous cry;
— առնուլ, բառնալ, ղճչի հարկանիլ, to cry, to make a loud outcry, to shriek, to scream, to screech, to squall, to howl, to yelp, to whine;
— բարձեալ աղաղակել, to utter piercing screams.
γόος, κραυγή luctus, emitus, clamor. Ճիկ մեծաձայն. ողբ. բողոք. կական. գոչիւն. կանչիւն. գուժումն. հեծութիւն. աղաղակ կանացի. կանչելը, կանչւըռտելը.
Վայիւք եւ ճչօք, եւ զճակատ հարկանելով։ Ելանելով ի տեղի մարտին վայիւք եւ ճչօք. (Ղեւոնդ.։)
ՃԻՉ ԱՌՆՈՒԼ, ԲԱՌՆԱԼ. ԶՃՉԻ ՀԱՐԿԱՆԻԼ. իբր Ճչել. բողոք եւ գոյժ արկանել՝ բառնալ եւ այլն.
claw, talon, nail, pounce;
fang;
paw;
զ—սն ցցել, to stretch out the claws;
—ամբք խղել, to claw, to scratch;
cf. Մագիլ.
ὅνυξ unguis. Ճապուռ. ճիւղք մատանց, եւ եղնգուք՝ առաւել պատառօղ գազանաց եւ գիշակեր հաւուց.
Յօրինեցին զճիրանացն լինելութիւն (ի մարդիկ՝ փոխանակ մագլաց անասնոց). (Պղատ. տիմ.։)
exactness, punctuality, accuracy, precision, regularity;
rigour, austerity;
thrift, economy, parsimony, stinginess;
հատուցանել բազում ճշդութեամբ, to pay exactly, strictly, rigorously, to a farthing, with rigorous exactness.
Զարմացել եմ ճշմարտիւ վասն ճշդութեան (կամ ճշտութեան) առակացս. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
truth;
veracity;
reality;
sincerity;
բուն —, plain truth;
— իրաց, the bottom or basis of things;
անպատրուակ ասել զ—, to tell the whole truth;
աղարտել զ—, to offend against truth;
ճշմարտութեամբ, cf. Ճշմարտիւ.
Արդարութիւն եւ ճշմարտութիւն։ Ողորմութիւն եւ ճշմարտութիւն։ Ճանապարհ ճշմարտութեան։ Խօսել կամ առնել զճշմարտութիւն։ Ճշմարտութիւն է զօրութիւն թագաւորաց եւ իշխանութիւն եւ մեծութիւն, եւ է օրհնեալ տէր աստուած ճշմարտութեանն։ Ես եմ ճանապարհ, եւ ճշմարտութիւն, եւ կեանք։ Հոգին ճշմարտութեան.եւ այլն։
turning a deaf ear, listless, disobedient;
— լինել, to turn a deaf ear, to simulate deafness, to disobey.
Հեղգ ի լսելն. կամաւոր խուլ. անունկնդիր.
torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.
κατακλυσμός diluvium, inundatio πλημμύρα maris aestuantis accessus χειμάρρους torrens. (իբր Հեղհեղումն. ողողումնն) Զեղումն, մանաւանդ ջուրց. յորդորութիւն անչափ. ուղխ. տես եւ ՋՐՀԵՂԵՂ. ջուր կոխելը.
Իբրեւ կոհակք հեղեղոյ բերելով զցաւս. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Փրկել յութերորդումն ի հրոյ հեղեղէն. (Տօնակ.։)
Եթէ ամենայն հեղեղքն (կամ հեղհեղքն) որ ի ծովու անդ իցեն, որսասցին. (Եփր. ել.։)