that does not eat;
not eaten;
that has nothing to eat, famished.
ԱՆԿԵՐ ԱՆԿԵՐԱԿՈՒՐ Որ չունի զկեր եւ զկերակուր. չուտօղ՝ ի բնէ կամ ի հարկէ, կամ կամաւ. անսուաղ. բան չկերօղ, եւ առանց ուտելու. եէմէզ. եէմէքսիզ.
Զոմանս անկերակուր եւ անվարձ ծառայեցուցանելով. (Սարգ. յկ. ՟Ժ. (այս ինքն առանց տալոյ զկերակուր)։ Իսկ Փիլ. այլաբ.)
want of food;
hunger;
phthisis.
Հալել զմիտսդ անկերակրութեամբ. (ՃՃ.։)
shapeless;
unformed, imperfect;
ugly.
Զհասանելիսս մեզ կերպարանս առաջի դնեն զանկերպիցն եւ գերաբնից տեսութեանց։ Որպէս ի կերպի զանկերպիցն նմանութիւն. (Դիոն.։)
cf. Անկերպ.
Նաեւ ասելն անկերպարան՝ զկերպարանացն յայտ առնէ (չեւ կատարելոց). (Եզնիկ.։)
Ուրախ լիցին անկերպարան առասպելօքն. (Միսայէլ.։)
cf. Անկերպարանութիւն.
Ակնարկելով առ անկերպութիւն առաջիկայիցն (դիականց) ամենայն տաղտկութեամբ լցեալ. (Նիւս. թէոդոր.։)
Ի բաց բառնալով յաշխարհէ զզարդն՝ ընդունել սպասել զայն՝ որ էրն բնական իւր անկերպութիւն։ Գեղեցկութիւնք ի բաց բարձեալ են, տխուր անկերպութեամբ ամենայն ինչ զգածաւ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
unburnt;
incombustible.
որ եւ ԱՆԿԻԶԵԼԻ, ԱՆԲՈՑԱԿԷԶ. Ոչ կիզեալ. առանց կիզման. չէրած, առանց էրելու. եանմազ. դութուշատան.
without a point;
without pause, eternal.
Որոյ չիք կէտ աւարտման կամ սահման. անեզր. անվախճան. եւ անսկիզբն. անժամանակ. կամ անչափ. անբաւելի. վերջ չունեցօղ, յաւիտենական. նիհայեթսիզ. էպէտի.
not subject to passions;
impassive, incapable of suffering.
Որոյ ոչ գոն զգալի կիրք. որ չկրէ ինչ. անկարիք. անախտ. անչարչարելի.
Ոչ եւս ասելի է անկիրս զայնպիսիսն գոլ ամենեւին. (Անյաղթ հակակ.։)
Եւ իբր անկրելի. անտանելի. անբովանդակելի.
uncultivated, uncivilised, unpolished;
indocile, untractable.
Անկիրթ մտօք համոզել. (Յհ. կթ.։)
Ի տան հօր ասելն՝ վասն Դաւթի կարծել՝ անկիրթ ոչ է. (Իգն.։)
angular;
— վէմ՝ քար, corner-stone.
Զանկիւնակալ քարն առաւել ընտրութեան արժանի վարկանին։ Ի հիմունսն վէմ, եւ յանկիւնսն անկիւնակալ քար՝ զերկուս որմսն ի միասին կապել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
angulous, angular.
Անկիւնաւոր՝ խորանանման՝ տախտաձեւ յինքեան ունելով գահոյք զբօսանաց. (Արծր. ՟Ե. 7։)
to be dissolute.
(լծ. յն. էնգլինօշ. ἑγκλίνω . լտ. ինգլինօ. inclino. խոտորիլ, հակիլ). Յարիլ. զակատիլ. մոլիլ. բանի մը չարաչար սէր ձգել. սէվտա վէրմէք. տատանմագ.
not marked, unsealed;
not baptized.
Անկնիք ոսկի դիւրաւ ձեռնարկանելի է գողոց. (Բրս. մկրտ.։)
Զկնքելովք տամբքն սատակիչն անցանէր, եւ յանկնիքսն մտանէր, եւ կոտորէր զանդրանիկսն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Առեալ մկրտել որպէս զանկնիք. (Կամրջ.։)
Վասն անկնիք մեռանելոյ մանկանն. (Կանոն.։)
that cannot be weighed;
inestimable, incomparable.
Առանց կշռելոյ.
untrodden, desert.
Յերկիր անկոխ։ Յանկոխ երկրին։ Անապատ անկոխ։ Անկոխ ճանապարհ։ Յանկոխս (այս ինքն յանկոխ վայրս) հարին զխորանս։ Թողլոյ զնա յանապատ, եւ առցէ նոխազն յինքն զանօրէնութիւնս նոցա յանկոխն։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէնն. եւ այլն։
Ընդ խիստ եւ ընդ քարուտ եւ ընդ անկոխ հետեւել եւ ընդ անճանապարհ. (Փիլ. բագն.։)
Սերմանել եւ ի վիհս անկոխս, թէ հնար ինչ իցէ. (Սահմ. ՟Թ։)
Նաղ է փարախս, սակայն գայլոցն անկոխելի. (Առ որս. ՟Ը։)
Վայր անմխիթար, եւ ամենայն մարդկային գնացից անկոխելի. (Կլիմաք.։)
Կամ ուր ոչ լինի կոխել. անմատոյց.
Գերազանց քան զբնակութիւն ի յանկոխելին տեղի ձեռնարկէր։ Իմաստասիրութիւն վերնական եւ անկոխելի. (Նար.։)
bed-fellow.
Յանկողնակցէ քումմէ զգո՛յշ լեր պատմել ինչ նմա. (Միք. ՟Է. 5։)
Արգելու զիւրսն յօտար անկողնակցաց. (Պիտ.։)
bed-fellowship.
Ի հասանելն նոցա ի միաբանութիւն անկողնակցութեան. (Մխ. դտ.։)
to make a bed.
ԱՆԿՈՂՆԱՐԿ ԼԻՆԵԼ. Արկանել կամ յարդարել զանկողին. տէօշէք պրագմագ. տէօշէյի եափմագ.
that cannot be plundered, not subject to devastation.
ԱՆԿՈՂՈՊՈՒՏ ԱՆԿՈՂՈՊՏԵԼԻ ἅσυλος. inspoliatus, intemeratus, tutissimus. Զոր չէ մարթ կողոպտել. անկապտելի. անքոյթ. անձեռնարկելի. անապական, որ չի թալլըւիր. սօյուլմազ. չալընմազ. էմին.
Յանկողոպուտ գանձս արքայութեանն համբարիցես։ Սատանայ անգամ չկարէ կողոպտել. այլ յանկողոպուտ գանձին պահեսցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 25։)
Աստի անդր մատուսցուք յանկողոպտելի գանձանակն ի ձեռն աղքատաց։ Զամենայն ինչ անդր ժողովեսցուք յանկողոպտելի գանձարանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24. 28։)
Գանձ կամ զգեստ անկողոպտելի. (Շար.։)
Հարսն Քրիստոսի հարազատ, նուէր անկողոպտելի. (Ածաբ. կիպր.։)
Անկողոպտելի մաքրութիւն. (Խոսր. հռիփս.։)
Անկողոպտելի ուրախութիւն. (Զքր. Ծն.։)
uncalled, not named;
uninvited;
— բազմական, parasite, smell-feast, trencher-friend.
Փոյթ սիրելի յուրախութիւնսն կոչեցեա՛լ (այս ինքն ի կոչիլն եւեթ) պարտ է մերձակայիլ. իսկ ի փորձութիւնսն (բարեկամին՝) անկոչ. (Ոսկիփոր.։)
Մերթ՝ անանուն. անյորջորջելի յատուկ կոչմամբ. ἅκλητος. nomine carens, apellatione potior.
Անկոչի, եւ գերագոյն քան զանուն երեւեցելոյ գերագոյի Աստուածութեանն։ Օրհնել զանկոչին եւ անանուան Աստուածութեանն բազմանունութիւնս. (Դիոն. ածայ.։)
not fallen;
that cannot fall or be thrown down.
Քաղաք անկործան։ Արձան հաստատեա՛ միշտ անկործան։ Կայ կանգուն՝ անկործան։ Սիւն անկործանելի. (Նար.։)
Անկործանելի մնալ ի դրդուողացն. (Լմբ. սղ.։)
Հաւատ անկործանելի զարգանայ խորհրդով ընդ խոկումն մահու. (Կլիմաք.։)
that cannot be lost, imperishable;
without loss.
Ուր չիք կորուստ. որում անմարթ է կորնչել. անպակասելի. անվատնելի. որ չիկորսըւիր. գայպ՝ զայ օլմազ.
Զի զիս զանարժանս՝ անկորուստ եւ անվնասելի ընդ փրկեցելոցն հաղորդեսցես. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
weaving, texture;
weft.
որ եւ ԱՆԳՈՒԱԾ. ὔφασμα, συνυφή. textura, contextura. Ոստայնանկութիւն. եւ հիւսուած. ընդելուզումն. գործած. բանուածք. տօգույուշ. էօրմէ. եւ գործն անկեալ՝ հիւսեալ. բանած բան. իշլէնմիշ տօգունմուշ շէյ.
Ոսկէթել անկուածովքն. (Լմբ. սղ.։)
woven.
Ոստայնանկեալ. հիւսեալ. հիւսկէն. ընդելուզեալ. բանած, հուսած. տօգունմուշ. եօրմէ. ὐφαντός. textus, textilis.
fall, tumble;
overthrow, ruin, subversion;
degradation;
cadence;
վերստին —, second fall;
relapse.
Արտաքս անկումն. իբր ի դուրս բերումն, յաւելուած. (Արշ. ԺԳ։)
Աստանօր յանգման գրոցս կարգեաց զյաղագս ունելոյն բան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Բաբիլոնացւոց անկմամբ ոսկեղէն թել ճեղանակ. (Պտմ. աղեքս.։)
to kick, to strike with the hind feet;
to resist, to reject.
եւ չ. ԱՆԿՈՒՇԵՄ ԱՆԿՈՒՇՆԵՄ որ եւ ԱՆԳՈՒՇԵԼ, ԱՆԳՈՒՇՆԵԼ. (լծ. ընդ անգոսնել, անկոսնել, անկուսնել. մերձի եւ ի հյ. կուշտ. եւ ի պրս. կիւշիտէն, ունկն դնել) աքցանել. կիցս ընկենուլ. որպէս թէ տալ անկանիլ յուսոց. ἁπολακτίζω. recalcitro. թէքմէ վուրմագ, չիֆտէ սալմագ.
Յագեցաւ, յօրացաւ, եւ անկուշեաց զսիրելին. (Օր. ՟Լ՟Բ. 15։)
Անգուշնեաց սիրելւոյն. (Լմբ. սղ.։)
Եւ իբր անգոսնել. ստունգանել. անսաստել. կամ առ ոտն հարկանել. ընդ վայր հարկանել. ընդվզիլ. թօթվել, չսեպել.
not carved, unpolished, rough.
Ոչ կոփեալ. անտաշ. եւ դժուարին ի կոփել. չտաշած, չկոկած, ձեռք չիդպուցած, ամբողջ. պիւթիւն՝ էնտամըյլա.
without cries;
unable to cry out.
Որ ոչ կռնչէ կամ չկարէ ճիկ հանել. անբարբառ. ձանը կտրած.
without contention;
without resistance;
without quarrel.
Անկռիւս լինել. (Տիտ. ՟Գ. 2։ (այլուր, մի՛ կռուօղ)։)
Եւս եւ ըստ յն. ոճոյ իբր անկռուելի. անառիկ.
impassive, insensible.
Անկիր. անկարեկան. ոչ կրօղ կիրս ինչ յինքեան կամ յայլմէ. անվնասելի. անախտ. անապական.
disjoined, separate;
that does not participate, that takes no share.
Անկցորդ մնացեր ի մասնէ հողածնելոցս հասարակաց։ Անկցորդ տեսականաց, կամ պարտեաց մեղանաց։ Առ օրէնս երկրի անկցորդ. (Նար.։)
not fusible;
indissoluble;
indigest.
Ոչ հալեալ. առանց հալելոյ կամ եղծման. չհալած, չաւրած. էրիմէտէն, էրիթմէտէն.
Զոր պահեաց անհալ՝ նկարելով ի նմա պատկեր արքունի. (Երզն. մտթ.։)
Կամ որ ինչ դժուարաւ հալի ի ստամոքսն. դժուարաւ մարսելի. անմարս. հազմ օլունմազ.
that does not participate;
incommunicable;
that does not receive the communion.
Հաղորդելոցն ասաց լինել ի թողութիւն մեղաց, եւ ոչ անհաղորդիցն. (Գր. հր.։)
ἁμέθεκτος, ἁκοινώνητος. incommunicabilis, non communis. Անհաղորդական. անհաղորդելի. որում ոչ լինի հաղորդ լինել ըստ ամենայն բանի.
ՅԱստուծոյ անհաղորդ էէն յառաջ եկեալ առատ հեղմամբ (գոյք ամենայն). այս ինքն յԱստուծոյ՝ որ ըստ Աստուածութեանն է անհաղորդելի. (Դիոն. ածայ.։)
Կամ որ չկամի հաղորդակից լինել մարդկան, որպէս եւ որ չկամի հաղորդել այլոց զիւր բարիս. ուրիշներէն հեռացօղ. եւ ուրիշի բարիք մը չընօղ.
incommunicable.
որ եւ ԱՆՀԱՂՈՐԴ ասի, ըստ որում անհաղորդելի. սեպհական. ոչ հասարակ. ἁκοινώνητος.
insipid, unsavoury;
nauseous, disgustful.
Երկրորդել զանհամ պատմութիւնս նոցա. (Վեցօր. ՟Զ։)
Անհամ խօսելով. (ՃՃ.։)
to grow insipid, to be nauseous, to be disgustful.
Անհամ լինել. կորուսանել զհամ՝ իրական կամ նմանական. անհամնալ. տադսըզ լանմագ.
not brief, not concise, prolix.
Անհամառօտ յոյս (Աստուած)։ Կատարեցեր զյուսոյն յերկարաձգութիւն, որ առ քեզ պահեալ անհամառօտելի. (Նար. ՟Գ. ՟Ծ՟Բ։)
innumerable, infinite.
ἁναρίθμητος. innumerabilis. Որոյ չիք համար կամ թիւ. անթիւ. անթուելի. անհաշիւ. համրանք չունեցօղ. հիսապսըզ. հատսըզ. սայըսըզ.
Կամ ἅλογος. որոց համարն ոչ է առեալ. ոչ հաշուելի. դժուարին ի հաշուել. սայըլմազ.
Անհամար բամբասելով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
Առանց համար պահանջելոյ, կամ քննելոյ. անպատուհաս.
impatient;
intolerant.
Անըմբերելի. անհանդուրժելի. անտանելի. չդիմանալու. սապր օլունմազ. տայանըլմազ.
impatience;
intolerance.
Իւրաքանչիւր չարի յօրինել զներհակն, անհամբերութեանն՝ համբերութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
haughty, unsociable, reserved, austere, churlish, uncivil, morose, sullen, surly, harsh, forbidding.
Ոչ համբոյր. անընդել. վայրենի. կատաղի. դժնդակ. անհաշտ. անողոքելի. որ ոչ համբուրէ զբարի ինչ, կամ ոչ է համբուրելի առ դժնէութեանն. անճահ. անդէպ. ἁνήμερος, ἅγριος, μαινόμενος, ἁμείλικτος, ἅσπονδος. immanis, furiosus, implacabilis.
Անընտել գազան եւ անհամբոյր։ Մեղքն՝ դժնդակ, եւ անհամբոյր գազանն։ Ալիք անհամբոյրք. (Ոսկ.։)
Փորուած քարի անհամբոյր առ ի բնակել սակս քարաժեռ խոժոռութեանն. (Յհ. կթ.։)
disproportionate;
incomparable, unparalleled, matchless.
Անհամեմատ առաւելութեամբք գերակայ։ Անհամեմատիւք տարբերութեամբք. (Պրպմ.։)
Եթէ կամիցի յիրս ինչ համեմատել, անհամեմատ գտցէ զնա. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Զմերս զարտուղի եւ անհամեմատ սոցա ընթացս քննել. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Անհամեմատ.
Անհամեմատելի է տարբերութիւն Արարչի եւ արարածի. (Կիւրղ. հանգ.։)
Անհամեմատելի արութիւն. (Պիտ.։)
Մի՛ միայն զփառսն Աստուծոյ կարծար անհամեմատելի ասացեալ ի սրբոյս։ Տեսանե՞ս զանհամեմատելի գործն. (Լմբ. սղ.։)
disproportion;
inequality.
Անհամեմատն գոլ. անբաղդատ առաւելութիւն. աննմանութիւն.
Զփառացն եւ զվայելչութեանն անհամեմատութիւն կամեցաւ ցուցանել. (Լմբ. յայտն.։)
cf. Անհամանամ.
Նոյն ընդ անհամանալ. անհամնալ. պադսըզլանմագ. μωραίνομαι. որ եւ մորոսանալ. յիմարիլ. եւ անհամեստ լինել. լտ. լայնաբար ասի evanesco փճանալ. եւ infatuor, stulte ago. խենդենալ.
Անհամեալ էր ամենեւին ամենայն բնութիւն մարդկան ... Այլոց անհամելոց մարթի ձեռօք գալ ի համեստութիւն։ Եւ դու ծիծաղիս, եւ անհամիս, լկտանաս, եւ խօլանաս. (Ոսկ. մտթ. եւ Եբր.։)
insipidity, ill flavour;
nauseousness.
Զանհամութիւն կերակրոցն համեմել. (Շ. մտթ.։)
fatherless.
ἅπατωρ. patris expers. Որոյ չիք հայր. հայր չունեցօղ. աթասըզ. պապասըզ. Զմելքիսեդեկէ ասի, ըստ որում չիք հայր նորա նշանակեալ ի սուրբ գիրս.
Առաւել զՔրիստոսէ, որ ըստ մարմնոյ ծնաւ ի կոյս մօրէ առանց մարմնաւոր հօր.
Անմայր ի Հօրէ անսկզբնաբար՝ լինել անհայր ի սրբոյ Կուսէն։ Անհայր ծնունդ. (Շար.։)
Հայր ոչ եթէ անհայր (կամ անհօր) վանիցն լինել. (Լմբ. պտրգ.։)
inquietude, uneasiness;
agitation.
Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի՛ պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ. (Փիլ. լին.։)
cf. Անհանդուրժակ.
ԱՆՀԱՆԴՈՒՐԺԱԿԱՆ ԱՆՀԱՆԴՈՒՐԺԵԼԻ Որում անհնար է կամ դժուարին է հանդուրժել. անժուժալի. անըմբերելի. անբերելի. անտանելի. ահաւոր եւ սաստիկ յոյժ. որ քաշելու՝ դիմանալու՝ տարւելու բան չէ. տայանըլմազ. չէքիլմէզ. կեօթիւրիւլմէզ. ἁφόρητος. intolerabilis.
Զանհանդուրժական (մեզ) բնութիւն հրեշտակին յայտնելով. (Վրդն. դան.։)
Աստուած երեւեալ զօրութեամբ անհանդուրժելի. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Առաւել զայրացեալ անհանդուրժելի բարկութեամբ. (ՃՃ.։)
Ողբք անհանդուրժելիք. (Յհ. կթ.։)
Անհանդուրժելի տանջանք. (Խոսր.։)
Անհանդուրժելի վշտաց եցոյց պատահել մեզ. (Տօնակ.։)
Անհանդուրժելի երկեղ. (Լմբ. պտրգ.։)
Անհանդուրժելի արդեօք զծախիցն իցէ առնել յոլովութիւն ընչից. (Պիտ.։)
Եղեւ բորոտ յոյժ անհանդուրժելի. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Անհանդուրժելի ճառագայթք արձակին. (ՃՃ.։)
foolish, imprudent, ill-advised.
ἁσύνετος, ἁφρονέστατος, ἁλογώτερος. եւ այլն. insensatus, insipiens եւ այլն. Անբաժ ի հանճարոյ. անիմաստ. անխորհուրդ. անմիտ. անբանագոյն. անխելք. ագըլսըզ. լաշգըն.
Անհանճարիցն եւ խստապարանոցաց մարմնաւոր իմն տեսիլքն վայելէին։ Ոմանք յանհանճարիցն ասեն։ Անհանճարացն ոչ այնպէս պատուհասք ծանունք թուին, որպէս տանջանքն ահագինք։ Զանհանճարացն ճառել. (Ոսկ.։)
Ի նուաստացուցանելոյն զնա անհանճարիցն ի յերեւելոյն մարմնոյ. (Պրպմ.։)
Չէ՛ անհանճար սգոյ այնպիսի արտօսր, այլ՝ գթոյ եւ խնամոց, եւ միւսն անհանճար սգոյ է։ Տրտմութիւն անհանճար։ Կամելն Աստուծոյ ո՛չ անհանճար ինչ է։ Զի՞նչ բան զայն անհանճարոյ կայցէ. (Ոսկ.։)