professor, master, teacher;
school-master;
preceptor, tutor, instructor;
gymnasiarch, ludi magister;
— իմաստասիրութեան, professor of philosophy;
— օրէնսգիտութեան, բժշկութեան, աստուածաբանութեան, law-professor, physic-professor, divinity-professor.
Ես գրիգոր՝ կրտսեր վարժապետաց, կամ յետին վարժապետաց. (Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)
to be dissipated, dispersed;
to be turned to vapour, to be evaporated, volatilized, exhaled;
tobe in one's dotage, to twaddle, to dote, to get heedless;
— յարտասուս, to melt in tears;
— մտօք, to be wrapt or absorbed in contemplation, to be absent in mind, inattentive.
to put to flight, to cause to flee, to drive away, to dislodge.
flattering, caressing, coaxing;
diminutive;
— բառ, term of endearment.
inn, hostelry;
dwelling, lodging, habitation, convent;
a day's journey;
երանաւէտ — արդարոց, the happy abode of the just;
օթեւանս առնել՝ առնուլ՝ ունել, to lodge in, to dwell in, to reside in, to live in, to inhabit;
ո՞ւր են —ք քո, where do you live ? հեռի երեսուն —օք, thirty days journey distant.
Մերձեալք որպէս թէ օթեւանաւ միով ի սուրբ տեղի տան նահատակին գրիգորի. (Փարպ.։)
cf. Օծելութիւն;
anointing, consecration;
վերջին օծումն, extreme unction.
Իւղն օծութեան՝ զոր արկանէր գրիգոր ի վերա մարդկանն։ Ի լեառն պարարտ օծութեան։ Տէրն՝ պետութեան անուն է, եւ քրիստոսն՝ օծութեան. (Ագաթ.։ Գանձ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
law;
precepts;
faith, religion;
constitution;
rule, regulation;
right;
principle, maxim;
usage, uses, custom;
institution;
condition, fashion, mode;
district, canton, province;
— աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news;
—ք քահանայապետականք, decretals;
հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist;
—ք կանանց, menses, menstrua, catamenia;
—ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy;
—ք ազգաց, the law of nations;
—ք մտաց, principles;
— պատուոյ, decoration, insignia, badge;
—ք անօրէնք, corrupt practice, abuses;
—ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule;
հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally;
աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law;
according to law, legally, legitimately, lawfully;
duly, suitably, regularly, properly;
խնդրել —ս, to come to Communion;
տալ —ս, to administer the Sacraments, to communicate;
արժանի լինել օրինաց, to be worthy of receving the Sacrament;
—ս դնել, հաստատել cf. Օրինադրեմ;
—ս դնել, to dictate or lay down laws;
to give laws to, to prescribe laws;
—ս տալ, to give laws;
պահել զ—ս, to keep, to obey the laws;
ընդ օրէնս համարել, to lay down or state as a principle;
խոտորել յօրինաց, to swerve, to depart or deviate from the laws;
զանցանել օրինօք, to transgress, to violate the law;
բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, to abolish, to repeal, to abrogate a law;
բազում օրինօք հակառակիլ, to resist or oppose in many ways;
լինել ի կանանց օրինի or ի կանանց —ս, to have the menses;
ի կանաց օրինաց պակասել, to cease to be after the manner of women;
եթէ — իցէ ասել, if it may be said;
— է, it may be, it is allowed, one may;
— էր նմա, he was allowed to;
— էր քեզ, you might;
օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ —, is it allowed to ? չէ —, it is not permitted to;
յետ օրինացն կցորդութեան, after the Holy Communion;
—ս իւր կալեալ էր, he holded as a maxim or principle;
—ս կարծեցին անձանց, they believed themselves permitted to.
professor of jurisprudence, legist, lawyer;
legislative, instructive.
Զգրիգոր հովիւ կացուցանել մեզ. զի նորոգեսցէ զմեզ օրէնսուսոյց խորհրդով արարչին մերոյ աստուծոյ. (Ագաթ.։)
Տալ մասն (նշխարաց) ի յօրէնսուսոյց ծնօտէն խոստովանողին քրիստոսի մեծին գրիգորի. (Կաղանկտ.։)
brother;
—ք, Crusaders;
Templars, Knights templars.
herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.
քարոզ ի սրբոյն գրիգորէ լուսաւորչէն ասացեալ վասն սրբոց հռիփսիմեանցն։ Քարոզ հայրապետաց, կամ մարտիրոսաց. (Ժմ.։)
poet;
philologer;
grammarian.
Թարգմանեցան գիրք սրբոյն գրիգորի նիւսեայ եպիսկոպոսի՝ ի ձեռն ստեփաննոսի քահանայի եւ քերթողի՝ աշակերտի տեառն Մովսեսի սիւնեաց եպիսկոպոսի. (Յիշատ. նիւս.։)
dignity of a —, rural bishopric.
Մեծ քորեպիսկոպոսն դանիէլ ... տեսուչ եւ հոգաբարձու էր ամենայն եկեղեցացն հայոց ... եւ էր սորա ընկալեալ զքորեպիսկոպոսութեան ձեռնադրութիւն աստիճանին ի ձեռաց մեծին գրիգորի. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
cupel, crucible;
cf. Հալոց.
Արկանել զգրիգոր ի քուրայս նեղութեան. (Արծր. ՟Գ. 5։)
Christ, the Anointed, Jesus Christ, Messiah, the Saviour of the world.
called or invited by J.-C.
Ապա հասանէր գրիգորի քրիստոսակոչ կատարումն. (Արծր. ՟Գ. 5։)
Christ's vicar.
cf. Գանգատիմ.
Քանքատէին (վատ հեռաւորութեան սրբոյն գրիգորի՝) կարօտեալք ի կայս նորա. (Ագաթ.։)
priest, chief priest;
pontiff;
hierarchy;
—ն, հռովմայ, sovereign pontiff.
Քահանայապետ Աստուծոյ, եւ պատմօղ աստուածային օրինաց՝ տէր սուրբ գրիգոր։ Ի յիշատակի քահանայապետացս աստուածայնոյ։ Ընդ քահանայապետս աստուածային օրինօք պատուեալս. (Շար.։)
pontifical.
Ո՛վ գրիգորիոս քահանայապետական գլուխ. (Իգն. յռջբ։)
priesthood;
hierarchy.
Ո՛վ քահանայապետ սուրբ (գրիգոր), վերնոյն եւ հրեշտակական քահանայութեանն կարդակից։ Միջին եւ վերջին քահանայութիւն անմարմնոցն. (Երզն. լս. եւ Երզն. ՟ժ. խորան.։)
Սկսեալ այնուհետեւ պատուհասակոծ առնէր (տրդատ զգրիգոր). (Ագաթ.։)
Քահանայապետ Աստուծոյ, եւ պատմօղ աստուածային օրինաց՝ տէր սուրբ գրիգոր։ Ի յիշատակի քահանայապետացս աստուածայնոյ։ Ընդ քահանայապետս աստուածային օրինօք պատուեալս. (Շար.։)
echo;
resound, repercussion;
— տալ, to echo.
• Հներից Գրիգոր Նարեկացին իմանում է գանգիւն արձանաց, ըստ որում գրում է. «Ոչ արձագանք արձանաց ի խորոց ինչ դանչութենէ խիստս առաքեցեալ». Նար. ղբ։ Այստեղ արձան ասելով հասկացւում է «քար, ժայռ, վէմ», որով արձագանգ լինում է «քարերի ձայնը»։ Այսպէս հասկանում նաև ՆՀԲ։ Տէրվ. Altarm. 55 և Մասիս 1882 մարտ 10, ❇ 3133 արձ+զmնգ(իւն). արձ դնում է արձակ
latten, brass.
• ՓՈԽ.-Հայերէնից առնուած է վրաց რვალი բվալի «պղինձ, արոյր», որի հին ձևը պիտի լինի *րվարի. հմմտ. Գրիգոր>վրաց. Գրիգոլի, մարգարիտ >մարգալիտի։
pallium.
• = Լտ. pallium «երկար ու նեղ՝ սպիտակ բուրդէ խաչազարդ մի տեսակ վերարկու» (որ առաջին անգամ Լուկիոս Գ. պապը նուի-րեց Գրիգոր տղային, և յետոյ հետզհետէ տարածուեց մեր մէջ)։ Սոյնից է և յն. πάλλι-ον, παλλίον։-Հիւբշ. էջ 369։
antichrist.
• , ն հլ. (-ին, -ամբ, -ինք) «սուտ Քրիստոս, անտիքրիստոս, գալոց վերջին սուտ Մեսիան» ՍԳր. Ոսկ. բ. թես. Կոչ. 318 Եփր. հռ. 34, 35. Եւթաղ. 143. Իգնատ. թղ. 100. որից նեռնագործ «չարագործ» (Ալի-շան, Հին հաւ. էջ 232)։ Կղնկտ. հրտր. Էմի-նի, էջ 59 ունի «չար ոգի» նշանակությամբ. «Սկսաւ տրտնջել և հայհոյել զնահատակն Քրիստոսի զԳրիգորիս և ասէր. Մեզ Նեռն ընտրեցաւ Գրիգորիսն այն». (նկատողութիւն 2. Ն. Ակինեանի՝ ՀԱ 1929, էջ 703-4)։
like, similar, resembling, approaching;
equal, conformable, analogous;
— է, it suits, it is proper, fit or becoming;
it seems, it appears;
ամենեւին — է նմա, he is as like him as can be;
— զ—ն սիրէ, like loves like;
similarly, in the same manner, alike, such.
• (յետնաբար ի հլ.) «հանգոյն, պես» ՍԳր. որից նման է «յարմար է, կարելի է ա-սել» Ոսկ. մ. բ. 27. Եփր. ծն. և թգ. նմանիլ ՍԳր. Ոսկ. Եւս. պտմ. նմանագոյն Սեբեր Եւս. քր. Ոսկ. ես. և բ. տիմ. նմանակից Կոչ. Ոսկ. ես. Ագաթ. Բուզ. նմանահան Ագաթ. նմանութիւն ՍԳր. Ագաթ. Եւս. պտմ. նմանի Յոբ. լե. 8. Ոսկ. եփես. Եւս. քր. եմանավիշտ Իմաստ. ե. 3. աննման Իմ. բ. 15. Սեբեր. Վեցօր. Ագաթ. աննմանագոյն Ոսկ. մ. բ. 22. հայրանման Փարպ. զուգանմանութիւն Ճա--ընտ. ծովանման Ագաթ. խորանանման Ա-գաթ. խաչանման Ագաթ. Կորիւն. նմանողա-կից Եւթաղ. 91. խեցանման Վեցօր. գեղնման կամ դեղնման Եփր. եբր. 218. Ոսկ. կող. Փիլ. (տե՛ս Նորայր, Հայկ. բառաք. 8)։-Ըստ Ակինեան, ՀԱ 1907, 149-150 սրանից ծագած նմանեցուցանել բայը ունի նաև «ընտրել» իմաստը. այսպէս հետևեալ օրի-նակների մէջ. «Խորհուրդ ի մէջ առեալ Պար-սիկք թէ զո՜ արժանի թագաւորութեան նը-մանեցուցանել կարասցեն (Փարպ. էջ 157 հրտր. Տփղիսի). Ապա իբրև ոչ ոք գոյր ի տանէն Գրիգորի այնմ (կաթուղիկոսութեան) արժանի, ապա նմանեցուցին զՇահակ ոմն անուն (Բուզ. Գ. ժէ). նմանեցուցէք տեղիս դիւզնագիւտ որսոց ինչ, որով լոկ զբօսուս-ցուք զնա (Բուզ. Գ. ի)»։ Յետիններից Շիր, ունի «համարել» իմաստով. «(Ի շարժել ամ. պոց) զլերինս բարձունս ի հեռաստանէ՝ շար-ժունս նմանեցուցանեմք»։ -Նոր բառեր են նմանաբուժութիւն, նմանաբուժական, նմա-նողութիւն, նմանողաբար ևն։
cf. Վեստ.
• «ազատ, ազնուական, իշխան» Մագ. թղ. 104, 213 (գրուած վէստ). Ապմ. անեց. 106, Կիր. պտմ. ամէնից վաւե-րական վկայութիւնն ունի Խծկոնից արձա-նագրութիւնը՝ 1033 թուից, որ վէստ ձևով է (տե՛ս Շողակաթ, էջ 180 և տախտակ ժԱ). նշանակութիւնը ճշդում է Սամ. անեց. 107, որ գրում է. «Տէր Պետրոս և ազատ Սարզիս (այլուստ գիտենք վեստ Սարգիս) և Գրիգոր Բջնեցին նենգեցին զԳագիկ և զԱնի ետուն ի կայսրն Յունաց»։
great, noble, illustrious.
• «ազատ, ազնուական, իշխան» Մագ. թղ. 104, 213 (գրուած վէստ). Ապմ. անեց. 106, Կիր. պտմ. ամէնից վաւե-րական վկայութիւնն ունի Խծկոնից արձա-նագրութիւնը՝ 1033 թուից, որ վէստ ձևով է (տե՛ս Շողակաթ, էջ 180 և տախտակ ժԱ). նշանակութիւնը ճշդում է Սամ. անեց. 107, որ գրում է. «Տէր Պետրոս և ազատ Սարզիս (այլուստ գիտենք վեստ Սարգիս) և Գրիգոր Բջնեցին նենգեցին զԳագիկ և զԱնի ետուն ի կայսրն Յունաց»։
curtain;
veil;
պատուհանաց, մահճաց, window-curtain;
bed-curtain;
— դրան, door-curtain;
թատրոնի, —, drop-scene;
— մետաքսեայ, silken curtain;
— ծալածոյ, զսպանակաւոր, roller-blind, spring-blind;
ձգել զ—, to draw the curtain, to draw down the blind;
բանալ զ—, to open or to draw back the curtain;
փակել զ—, to shut the curtain;
—աւ խօսել, to speak under a pretext.
• ԳՒՌ.-Ալշ. Ախց. Կր. Մշ. վարագ'ուր, Հմշ Ննխ. Շմ. Պլ. Ջղ. Ռ. Սեբ. Սչ. վարաքուր, Տփ. վարաքուր, վարաքուլ (հմմտ. Դրիքուլ< Գրիքուր <Գրիգոր), Սլմ. վmրmքիւր, վm-րmքիւ, Վն. վmրmկ'ուռ, Մկ. վmռmկ'իղ, Զթ. վառագ'օլ, վառագ'ոլ, Երև. վարարքու, բոլորն էլ «եկեղեցու խորանի վարագոյր»։