sorrow, chagrin, affliction, dejection, sadness, melancholy;
cf. Ընկղմիմ.
λύπη, τὸ λυπηρόν tristitia, dolor, moeror, maestitia κατήφεια vultus remissus κλαυθμός fletus. Տրտմելն. տրտումն գոլ. տխրութիւն. թախծութիւն. ցաւագնութիւն. ցաւ. վիշտ. հոգ. առիթ տրտմելոյ. իրք տրտմականք.
feast.
Տօն գոլն կամ պահիլն աւուր. տօնախմբութիւն. տօն.
to feast, to celebrate a feast in company, to solemnize together.
Հրեշտակք մեզ տօնակից լինին, կամ տօնակի՛ց լերուք։ Հրեշտակաց բազմութիւնքն տօնակից լինին ըստ մեզ։ Տօնակից հոգեղինաց գոլով. (եւ այլն. Շ. տաղ. հրեշտ։ Շար.։)
love of festivals.
Տօնասէրն գոլ. սէր տօնից եւ տօնախմբութեանց.
passion, love, lust, sensuality, lechery, concupiscence;
զվավաշոտ ցանկասիրութեամբ թեւակոխել, to abandon one-self to voluptuousness.
φιληδονία voluptatis amor. Ցանկասէրն գոլ. սէր ցանկութեան. հեշտասիրութիւն. տռփանք.
tribe, caste, race, branch;
—ից —ից, various, diverse.
Երեցունց ցեղիցն մետասան գոլով ցաբրահամ եւ ցնինոս եւ ցմերն արամ։ Որոշեաց Աստուած զերկուս ցեղսն ի միմեանց, զցեղն Սեթայ, եւ զազգն կայենի։ Նախաստեղծն՝ որ հայր էր մարդկան ցեղի. (Խոր. ՟Ա. 4։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։ Լմբ. իմ.։)
switch, stick, rod, verge;
penis, member, genitals.
Անդամ արուական, այսինքն վարոց առն։ Տղայ մի, որ ունէր դ ոտք, եւ դ ձեռք. նոյնպէս եւ ճուճն այսինքն է վարոցն կրկին եւս գոլով. (Մարթին.։)
government, direction, conduct;
triangular table of laws.
Ի ձեռն վարչութեան յիսնապետութեամբ եւ նաւապետութեամբ պէսպէս գոլով մարդկան. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
thickness, abundance or beauty of hair.
Վարսագեղն գոլ, գեղեցկութիւն վարսից (ըստ ամենայն նշ)
cf. Վաւաշութիւն.
ՎԱՒԱՇՈՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՎԱՎԱՇՈՏՈՒԹԻՒՆ. ἁκολασία, λαγνεία libido, luxuria, venus, petulantia. Վաւաշոտն գոլ. եւ հեշտախտութիւն. հեշտ ցանկութիւն. անառակութիւն. բղջախոհութիւն. պղծութիւն.
Ո՛չ հարկաւորք եւ ո՛չ բնաւորականք. որպէս արբեցութիւնք եւ վաւաշոտութիւնք։ Մի՛ ոք կարծեսցէ զվաւաշոտութեան ցանկութիւն կամ զսրամտութիւն՝ յակամայիցն գոլ մեղաց. (Նիւս. բն.։)
superiority, pre-eminence.
ՎԵՀԱԳՈՒՆՈՒԹԻՒՆ βελτίωσις major praestantia τὸ κρείττον optimum, bona pars ἑξαίρετον electum, peculiare ἁμείνον amoenissimum. (գրի եւ ՎԵՀԱԳՈՅՆՈՒԹԻՒՆ). Վեհագոյնն գոլ. գերազանցութիւն. առաւելութիւն. վսեմութիւն. մեծութիւն. բարձրութիւն. լաւութիւն. ընտրականութիւն.
above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.
Կարօղ գոլով՝ ի վեր քան զվիշտս (այսինքն առանց վշտաց) զտնտեսութեան աւարտել խորհուրդ։ Ոչ ես գրաւեալ ընդ մասամբք ախտից ի վերդ քան զբան. (Նար. ՟Խ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Զ։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
Վերաբերք լինին գոլոշիքն ըստ բնութեան անօսունք եւ նուրբ. (Նիւս. կազմ.։)
suffumigation.
ἁναθυμίασις suffitus, exhalatio, evaporatio. Ի վեր ծխումն՝ բուրմուն՝ ցնդումն. արտաշնչութիւն. շոգիք. գոլորշիք.
raised on high, lifted up, ascending;
ascensive;
bearing, carrying in the arms, raising from the earth.
ՎԵՐԱՄԲԱՐՁ. մ. Ամբարձեալ կամ ի վեր բարձեալ գոլով. յօդս վերացեալ կամ վերացուցեալ բարձր.
cf. Վերաշնչումն.
Եւ այսմ իսկ սեռի վերաշնչութիւն, եւ արտաշնչութիւն ասեմք ... ի ներքս եւ արտաքս վերաշնչութեան գոլով. (Պղատ. տիմ.։)
respiration, breathing;
— հողմոց, blowing of the wind.
Եւ այսմ իսկ սեռի վերաշնչութիւն, եւ արտաշնչութիւն ասեմք ... ի ներքս եւ արտաքս վերաշնչութեան գոլով. (Պղատ. տիմ.։)
director;
bishop.
Զարտեմիս առեն որսոյ եւ աղեղնաւորութեան վերատեսուչ գոլ։ Վերատեսուչ որթոյ ասեն զդիոնիսոս։ Աթենա ասի վերատեսուչ կարկամ. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)
in six ways or manners.
Այսպիսի կարեւոր՝ վեցաբար ասի գոլ. կամ որպէս նիւթ, կամ եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
six-angled;
in six manners.
Մեծ գործելով ծոցս շրջաբոլորս վեցակուսի։ Վեցակուսի գոլով եւ ինքն ձեւով. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. երգ.։)
highflown, arrogant, proud, saucy, insolent, haughty, fierce;
harsh, hard-hearted, cruel, inhuman, brutal;
cross, crabbed, surly, peevish.
Վէս բարուք զընկերն այպանէ ստութեամբ, գոլով եւ ինքն սխալոտ բնութիւն։ Վէսքն եւ ամբարտաւանքն ոչ խոնարհին առ խորհրդակցացն խրատն. (Լմբ. առակ.։)
arrogance, insolence;
cruelty.
որ եւ ՎԷՍՈՒԹԻՒՆ. Վէսն գոլ. ինքնահաճութիւն. խստապարանոցութիւն.
to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.
Որում ցուցեր այսօր փափաքողին զվէրս մարմնոյդ։ Մայրն գոլով նորա, վայելչաբար յանձնէր զնա փափագողին։ Եւ ոչ շահավաճառ եղելոյ հանդիպել կարող է փափաքեցելումդ. (Շար.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։ Ածաբ. մկրտ.։)
daintiness, delicateness, nicety.
ՓԱՓԿԱԿԵՐՈՒԹԻՒՆ եւ ՓԱՓԿԱԿԵՑՈՒԹԻՒՆ. ἀβρωδίαιτον vitae mollities τρυφή deliciae. Վարելն զփափուկ կեանս ի կերակուրս եւ ի հանդերձս. փափկակեացն գոլ. գրգութիւն.
delicate or voluptuous life, daintiness, softness, delicacy, effeminacy.
ՓԱՓԿԱԿԵՐՈՒԹԻՒՆ եւ ՓԱՓԿԱԿԵՑՈՒԹԻՒՆ. ἀβρωδίαιτον vitae mollities τρυφή deliciae. Վարելն զփափուկ կեանս ի կերակուրս եւ ի հանդերձս. փափկակեացն գոլ. գրգութիւն.
delicacy, tenderness;
effeminacy, daintiness, delight, pleasure, voluptuousness;
— խղճի, scrupulousness of conscience, scrupulosity;
— իմաստից, niceties or delicacies of thoughts;
— սրտի, ախորժակի, delicacy of heart, — of taste;
— կերակրոց, luxurious feeding, delicacies, dainty meats, good living;
արօտք փափկութեան, pleasant pastures;
պարտէզ փափկութեան, garden of delights;
օր փափկութեան, holiday;
ի հանդերձս փափկութեան զարդարեալ, tastefully, daintily clothed or dressed;
ընկղմիլ ի —ս, to revel in voluptuousness;
cf. Հատանեմ.
ՓԱՓԿՈՒԹԻՒՆ. τρυφερότης, ἀπαλότης mollities, teneritudo. Փափուկն գոլ. մեղկութիւն. կակղութիւն. մատաղութիւն. լաւութիւն. ազնուութիւն.
spouse, bridegroom;
husband;
son-in-law.
ՓԵՍԱՅ. γαμβρός gener. իբր առնաչակից ընդ ուներոյ եւ զոքանչի՝ յետ խօեցեալ գոլոյ դստեր նոցա.
nuptials, marriage, wedding.
νύμφευσις desponsatio. Փեսայանալն. փեսայ գոլն. փեսութիւն.
spotted, stained, sullied, dirty;
unclean, impure, obscene.
Գիտասցէ զինքն, զի փիծ է եւ անմաքուր։ Զփիծ, զամօթալին, եւ զանօգուտն։ Կարէ վատթար եւ փիծ գոլ վարուք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. լին. ՟Գ. 18. 43։)
piece, bit, particle;
cf. Փխրելի.
Վասն դիւրաբեկ գոլոյն, եւ զօրէն փխրանի լուծանելոյն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Փծանք.
որ եւ ՓԾԱՆՔ. μίασμα inquinamentum. Փիծ եւ պիղծ գոլն. աղտեղութիւն. շաղախումն. փիսութիւն. (յն. միասմա. լտ. ինքուինամէբդում.
half-elephant-half-goat, chimera.
Ոչ միայն եղջերուաքաղս, այլեւ փղաքաղս եւ ուղտաքաղս լուծմունսդ կասկածիմ գոլ. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
astringency, acrity, acerbity.
Փոթոթն գոլ. տըտպութիւն.
to emigrate, to remove.
Ենոք փոխաբնակեցաւ՝ անթլփատ գոլով. (Աթ. ՟Թ։)
transport, transposition, transmission, translation;
removal.
Կարելոյն ոչ գոլ, եւ ներընդունականումն ոչ գոլ, որք են ի փոխադրութենէ ստորասութիւնք. հետեւանան դարձեալ ի փոխադրութենէ անկարին եւ հարկաւորին բացասութիւնքն, ոչ անկարն ոչ գոլ, եւ ոչ հարկաւորն ոչ գոլ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
instead of, in the place of, for;
cf. Փոխանորդ.
Փոխան գառինն ինքն գոլով։ Փոխան սիրոյ զնա մատնելով։ Փոխան գառանցն օրինակին։ Սրբափայլ պճնեալ զարդուն՝ զոր զգեցուցեր ահարովնի, փոխան՝ պսակ ի փշոց եդին։ Ընկալ փոխան յոբայ ջանին. (Շար.։ եւ Յիսուս որդի.։)
restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.
Որ տաս լիապէս առանց փոխատրութեան փոկանաց։ Այնպէս բարերար է, որպէս (զի ) եւ Ո՛չ զփոխատրութիւնսն պահանջէ, այլ շատանայ միայն սիրեցեալ (գոլ ) յոյս ետն։ Որք անսան հրամանին՝ հարցանէ ի փոխատրութեան ուսանիլ զպարգեւ սն. (Նար. ՟Զ։ Բրս. հց.։ Իգն.։)
recompense, compensation, retribution, remuneration, reward;
return, requital, satisfaction, revenge;
in exchange or return for, instead of, for;
reciprocally;
— վնասուն, amends, indemnity, reparation;
— այցելութիւն, return visit;
դարձ —րինի, condign recompense;
առնել զդարձ —րինի, to give like for like;
հատուցանել զ— վնասուն, to make up to, to indemnify for.
Նոյն ինքն գործն՝ որոյ այս փոխարէն է, միւս եւս պարգեւ գոլ։ Ակն ունելով հատուցման փոխարինին։ Եւ անդրադարձ փոխարինի՝ բազումերկանցն պատշաճի. (Շ. մտթ. եւ Շ. բարձր. եւ Շ. վիպ.։)
mutable.
Ոչ անմարմին բնութիւնն եղեւ եյլայլական, եւ կամ մարմնոյ ինչ թանձրութեան փոխարկական։ Ջերմին եւ չոր՝ ցրտին եւ գէճ՝ բնաւորական, զի աստեղաց բնութեանց է յոյժ փոխարկական։ Սա յարեւելս գոլով բոլոր իսկ ի լրման, եւ առ սակաւ սակաւ խաւար փոխարկական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
atom, mote, minute particles.
Փոշետեսակն գոլ ինչ մի նման փոշւոյ. շամանդաղ.
throwing down, overturning, subversion, ruin, fall;
rolling;
declension.
Հա՛րկ է զմենայն բան բացերեւական նարտաբայէ, գոլ, կամ ի տապալմանէ. (Պերիարմ. ՟Բ։)
misery;
poverty.
Տառապեալն գոլ. նեղութիւն. խոնարհութիւն. աղքատութիւն.
ten, the number ten.
δεκάς decussis. Տասնեակն գոլ. տասնեակ.
living abroad, expatriated;
excluded.
Ոչ տարաբնակք գոլով. սակայն թշուառականք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
distance.
Վասն յոյժ աւելի ի միջոցին տարակացութեան առ ոլորտս աշխարհիս գոլ։ Եւ կամ տարակացութեամբս երկրի, որպէս երկրաչափականն. (Արիստ. քանակ.։ Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
to difference, to diversify, to distinguish, to vary, to change;
cf. Տարբերիմ.
ՏԱՐԲԵՐԵՄ, եցի. չ. ՏԱՐԲԵՐԻՄ, եցայ. ձ. διαφέρω, -ομαι differt. Տարբար գոլ. որոշիլ. զանազանիլ.
Տարբերէ՛ ունակութիւն ի տրամադրութենէ վասն տեւողագոյն եւ յոգնամանակագոյնն գոլ։ Տարբերի եւ քար ի քարէ զօրութեամբ իւիք. (Արիստ. որակ.։ Նիւս. բն.։)
difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.
διαφορά differentia. Տարբեր գոլն, եւ տարբերիչ բանն. զանազանութիւն, որոշումն. խտիր. աննմանութիւն.
unworthy;
cf. Տաժան.
Գրեսցէ ասելով. գրոյն տարժան գոլ այսմիկ, եւ այս առաքինութեանց եւ իշխանութեանն պատուոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
starling.
Զտարմահաւ թռչունն ի բարեգործութիւն մարդկան գոլ ստացօղն բոլորեցուն հնարեցաւ. (Բրս. ընչեղ.։)
distinct, different, separate.
Զմարմին գոլ տարորոշ՝ եռամսնեայ քո սահմանեալ. այսինքն բունն խաչի հանդերձ երկու թեւօք կցելովք. (Մագ. ոտ. խչ.։)