Entries' title containing ա : 10000 results

Անպատկառ, ից

adj. adv.

impudent, disrespectful, irreverent, immodest, shameless;
impudently, without shame, irreverently, disrespectfully.

· Calfa

NBHL (9)

Մեղայ անպատկառս՝ քո բարձրութեան։ Կերպ անպատկառ. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Ծ՟Զ։)

Ոչ ունելով զերկիւղ, եւ անպատկառ ի մարդկանէ. (Շար.։)

Պարզերես. աչալուրջ. համարձակ. անաչառ. պանծալի. ուր չիք տեղի ամօթոյ. ճեռմակերես.

ἁναιδής. impudens, ἁναίσχυτος. inverecundus. Որ ոչ պատկառի. անամօթ. լիրբ. աներես. ութանմազ, առլանմազ, առսըզ.

Անպատկառ դիմօք, անդանդաղ ճեպով։ Անպատկառ խօսնակք։ Անպատկառ յանդիմանիչ. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք. եւ ՟Ձ՟Ը։)

Զնա ածել մեզ անպատկառ ի պատասխանիսն վկայ. (Մագ. ՟Դ։)

Անպատկառ քննութիւն իրաւանց. (Խոսր.։)

Անպատկառ ճգնութեանց. (Նար. կուս.։)

cf. անպատկառաբար;
cf. անպատկառապէս.


Անպատկառութիւն, ութեան

s.

effrontery, impudence, shamelessness;
irreverence, disrespect.

· Calfa

NBHL (3)

Փոքր համարեցաւ կամ զանպատկառութիւն ի հօրէն, եւ եղեւ ի յանէծս. (Եփր. գող.։)

Հետեւեալ լինի զեղխութեան՝ անկարգութիւն, անպատկառութիւն, անպարկեշտութիւն. (Արիստ. առաք.։)

ἁναίδεια. impudentia. Չպատկառիլն. անամօթութիւն. աներեսութիւն. աներեսութիւն. առսըզլըգ, էտէպսիզլիք.


Անպատկեր

adj.

without image.

· Calfa

NBHL (2)

ἅμορφος. informis. Որոյ չիք պատկեր զգալի. անտեսակ. անմարմին.

Յորժամ անպատկեր ասասցի, զի անմարմին է՝ կոչի անպատկեր. (Սեբեր. ՟Է։)


Անպատճառ

adj. adv.

without cause, — principle, causeless;
without reason or motive;
absolutely, peremptorily.

· Calfa

NBHL (26)

Օրհնաբանի՝ բարին որպէս ամենայն բարեաց պատճառ, որպէս չարեաց անպատճառ. (Դիոն. ածայ.։)

Անպատճառդ միշտ իմում կորստեան. (Նար. ՟Կ՟Գ։)

Անպատճառ է չարեաց աստուած. (Բրս. չար.։)

Որ չէ պատճառեալ յայլմէ. սեպհականեալ ստորոգելի հօր աստուծոյ, որպէս ոչ ծագեալ յայլմէ անձնէ, ոչ ծնաել, եւ ոչ բղխեալ.

Եթէ մեծ է հօր ոչ յումեքէն լինել, ոչ ինչ նուազ որդւոյ՝ յանպիսւոյ հօրէ (գոլ). վասն զի անպատճառի փառացն հաղորդի, եւ յանպատճառէն (է). (Առ որս. ՟Գ։)

Հայր անպատճառ է, եւ պատճառ. որդի յանպատճառէն, եւ ոչ պատճառ. (Ի գիրս հց. տաթեւ.։) cf. ԱՆՍԿԻԶԲՆ.

որպէս Անեղ, հասարակ երից անձանց.

Պղատոն ասէ, մի է պատճառ ամենայնի, եւ ինքն անպատճառ է. (Ոսկիփոր.։)

Հայր է պատճառ անպատճառից, որդւոյ ծննդեամբ՝ հոգւոյն բղխմամբ. (Շ. խոստ.։)

Որ բոլորից ես պատճառ էից, անպատճառից, եւ որոց պատճառաւ. (Շար.։)

Չունօղ զպատճառ արարչական, կամ վախճանական, կամ ապացուցական, եւ կամ իրաւացի. սէպէպսիզ, վէսիլէսիզ.

Ոչինչ անպատճառ լինել տացի եւ ի մէնջ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Անբան արհեստք լսին, այսինքն ոչ անպատճառք. քանզի ոչինչ է արհեստ, որ ոչ ունի պատճառս։ Հմտութիւն է միոյ իրի անպատճառ գիտութիւն, ոչ գիտելով զպատճառն։ Ի ձեռն տեսականին եւ բանի գայ ի գործածականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Թ։)

Անպատճառ սպանումն. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Բ։)

Անպատճառ օցտօղ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

Որ ոչ տայ պատճառս բամբասանաց. անմեղ. աննվաս. անմեղադրելի.

Անխիղճ եւ անպատճառ իցեն առ հեռաւորս եւ առ մերձաւորս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ղ։)

Զի դու անպատճառ եւ անխոշտանկելի իցես. (Պտմ. աղեքս.։)

Առանց պատճառի. իբր անյայտ ծագմամբ. ինքնին, եւ վայրապար.

Ունի եւ ջուր, որ անպատճառ այսր եւ անդր հոսի. (Խոսր.։)

Թագաւորն անպատճառ լի ցասմամբ կայր. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)

ἁναίτιος, -ον. non causa, non habens causam. Որ չէ պատճառ իմիք. պատճառ չեղօղ. սէպէպ տէյիլ.

Եթէ այրն անպատճառ թողու զկին. (Մխ. դտ.։)

Եւ Անվրէպ. առանց կարելոյ պատճառել ինչ. հարկաւ.

Այս բան հոռոմոցն սովորութիւն է, զատկի անպատճառ հաղորդելն. (Լմբ. պտրգ.։)

Պատարագ մատչի անպատճառ. (Տօնաց.։)


Անպատմելի, լւոյ, լեաց

cf. Անպատում.

· Calfa

NBHL (4)

ἅφραστος. inenarrabilis. Անպատում. անթարգմանելի. անճառելի. անասելի. անբացատրելի. տիլէ՝ վասֆէ կելմէզ.

Անպատմելի աստուածութիւն, կամ լոյս, կամ յեղանակ ծննդեան, երանութիւն, պատիւ. պարգեւասիրութիւն, կարողութիւն. թշուառութիւն. (Աթ. ՟Դ։ Շար.։ Կիւրղ. գանձ.։ Նար.։) (Պիտ.։)

Հրաշալի օրինակաւ.

Ոչ մատամբ տառ ձեւացեալ աստուծոյ, այլ ե՛ւս անպատմելի, արեամբ որդւոյն աստուծոյ. (Անյաղթ բարձր.։)


Անպատշաճ

cf. Անպատեհ.

· Calfa

NBHL (7)

Ասել անպատշաճ է. (Եզնիկ.։)

Առն թագաւորի անպատշաճ. (Փարպ.։)

Զպատշաճն իմ յառաջագոյն՝ անպատշաճ վարկեալ զկնի. (Արշ.։)

Անպատշաճ հարցուածք, կամ կարգումն (բանի), վարք, իրք. (Եզնիկ.։ Փարպ.։ Լաստ. ՟Ի՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)

Յանպատշաճսն տեսանիցեն զոք եղեալ. (Շ. ընդհ.։)

Զտերունի գանձն յանպատշաճ ձեռս մատնէ։ Զմանկունս տգէտս եւ զանպատշաճս՝ քահանայութեան վիճակեցաք. (Լմբ. պտրգ.։)

ἁνήρμοστος, ἁπρεπής, ἁνάξιος. incongruus, inconveniens, indignus. Անպատկան. անպատեհ. անյարմար. անվայելուչ. անտեղի. անարժան. անկարգ, անշնորհք. մինասիպէթսիզ, ճայիզսիզ.


Անպատշաճութիւն, ութեան

s.

cf. Անպատեհութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ կարեն մանկունք առագաստի պահել սակս անպատշաճութեանն. (Նանայ.։)


Անպատուադիր

adj.

disrespectful.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ոչ դնէ այլում պատիւ. անարգու. անգոսնիչ.

Զամենեսեան ատելիս (այսինքն ատեցօղս) եւ անպատուադիրս ունին. (Իգն.։)


Անպատուասէր

adj.

that does not love honours.

· Calfa

NBHL (4)

Որ ոչ սիրէ կամ ոչ խնդրէ զպատիւ. խոնարհ. անփառասէր.

Խոնարհագոյն էր, եւ անպատուասէր քան զամենայն ոք. (Սոկր.։)

Եւ Ո՛չ պատուասիրելի. անարգ. անշուք.

Մին անպատուասէր է, եւ միւսն անկարգ. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։) Ըստ կրկին նշ. ասի եւ յն. ἁφιλότιμος.


Անպատուաստ

adj.

not grafted;
that cannot be grafted;
that cannot be united.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆՊԱՏՈՒԱՍՏ եւ ԱՆՊԱՏՈՒԱՍՏԵԼԻ. Զոր չէ մարթ պատուաստել. անկցելի. եւ Անկարկատելի օրինակաւ. աշթոսթմազ, էքլէնմէզ.

Քակտիչ լուծանօղ անպատուաստ խզմամբ։ Բաժանեցայ, եւ անպատուաստելի կտրեցայ։ Անպատուաստելի հարուածեալս, կամ լուծեալս. (Նար. մծբ. եւ Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)


Անպասուաստելի

cf. Անպատուաստ.

· Calfa


Անպատուար

cf. Անպարիսպ.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղաքս անպատուր. (Նար. ՟Լ՟Թ։)


Անպատուեմ, եցի

va.

to dishonour.

· Calfa

NBHL (13)

Մի՛ անպատուեր զնա. (Սիրաք. ՟Գ. 15։)

Ոչ անպատուեաց զտիկինն իւր, այլ անպատուեցաւ տիկինն. (Փիլ. լին.։)

Աստ զժամանակն միայն անպատուեմք, ուր մանաւանդ պատուելի՛ է զի դէպ ժամանակն։ Մի՛ որ յայսոսիկ է զարդն՝ անպատուեսցուք։ Ընդ բեթղեհեմի դասեցայց, ընդ մսրոյն անպատուեցայց։ Զաստուած անպատուես. (Առ որս. ՟Ա. ՟Ը։)

Անպատուել զդիս, կամ զթագաւորս. (Ագաթ.։)

ἁτιμάζω. honore privo, dehonsto, contemno. Չպատուել. անպատիւ առնել. անարգել. արհամարհել. թշնամանել.

Զոր առ աստուածսն ունին, անարգեն շատք, եւ անպատուեն. (Եզնիկ.։)

Անպատուել զյիմարաբար պատուեալն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Աստուածութիւնն ոչ յարգի յումեքէ, եւ ոչ անպատուի. (Յճխ. ՟Բ։)

Զոր աստ անպատուեաց եւ խոտեաց, անդ ընդէ՞ր պատուեաց. (Մագ. ՟Է։)

Սիրելի՞ է՝ որ անպատուեացն, մի՛ կորուսաներ զսիրելւոյն բարին. մի անգամ անպատուեաց, եւ բիւր անգամ պատուեց եւ պատուէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Ոչ անպատուիս ի քաղցրութեանց։ Անպատուեցաւ ճաշակն պտղոյ։ Անօգուտ եղեալ՝ անպատուի։ Հողոյս անպատուելոյ. (Նար.։)

Ամենայն մարգարէ յիւրում գաւառի անպատուի։ Յանպատուիլ մի՛ խռովիք. (Կլիմաք.։)

Աշտէիւ խոցեալ յանպատուողաց հրէից. (Սարկ. հանգ.։)


Անպատուհաս

adj.

unpunished.

· Calfa

NBHL (5)

Ոչ պատուհասեալ. անպատիժ. առանց պատուհասի կամ պատժոյ. անպարտ. անվնաս. ճէզասըզ, միւֆթէ կեչմիշ.

Ոչ անպատուհաս. թողու զչարութիւնն. (Փիլ. լին.։)

Թողցին անպատուհաս. (Պիտ.։)

Անպատուհաս ես մնացից յահեղ մրրկէ անտի. (Յհ. կթ.։)

Անպատուհաս անցցուք. (Կոչ. ՟Ծ՟Զ։)


Անպատում

adj.

unspeakable, unutterable, inexpressible, ineffable.

· Calfa

NBHL (12)

Անպատում պարգեւ. (՟Բ. Կոր. ՟Թ. 15։)

Կառք անպատմին. (Գանձրն.։)

Անքնին եւ անպատում է առ արարածս իւր։ Անպատում բարիք։ Ի տեսիլս անպատումս։ Առեալ զանպատումն ի պատմել. (Ագաթ.։)

Ամենայն աշխարհն լի էր անպատում նեղութեամբք. (Եւս. պտմ.։)

Անպատում համերութիւն, կամ չարչարանք. (Փարպ.։ Յհ. կթ.։)

Գործեցեր զանպատումսն. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)

Չեւ պատմեալ. անլուր.

Իրս անպատումն իմն նորոգս ցուցաւ. (Փարպ.։)

Ասէ. նախանձեցուցի զձեզ յազգս անպատումս, վասն ազգին քրիստոնէից. (Եփպ. օրին։)

Չպատմօղ. որ զանց առնէ պատմել.

(Վասն հրեշտակաց) անպատում եղեալ մովսեսի, զի մի՛ ընդ անզգայ արարածքս համարեսցին. (Ագաթ.։)

ἁνεκδιήγητος, ἅφραστος. inenarrabilis, inexplicabilis, indicibilis. Անպատմելի. անթարգմանելի. անճառ. անասելի. նագլ օլունմազ, տիլէ՝ վասֆէ կէլմէզ.


Անպատուութիւն, ութեան

s.

irreverence;
dishonour.

· Calfa

NBHL (11)

Յանպատուութենէ (կամ յանպատութենէ) ի պատիւ վերաբերեաց. (Յճխ. ՟Դ։)

Տեսեալ զմարդն յայնպիսի անպատուութեան՝ ոչ կարաց անտես առնել. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Ընդ կուսութեան զծնունդն, եւ ընդ անպատուութեան՝ եւ որ քան զամենայն պատիւս բարձրագոյն։ Դարձուցեր զերեսս քո, եւ անպատուութեամբ լցաք. (Ածաբ. յայտն. եւ Ածաբ. կարկտ.։)

Անպատուութիւն արհամարհանաց. (Նեղոս.։)

Համբերել նախատանաց եւ անպատուութեանց. (Սարգ. կ. ՟Գ։)

Լցուցանել ի ծնողսն անպատուութիւն. (Պիտ.։)

Արդարն ոչ զրկանս համարի իւր զոմանց անպատուութիւնն. (Լմբ. առակ.։)

Ոչ իմացաւ զպատիւն, գոնեա զանպատուութիւն զգասցի. (Ճ. ՟Ա.։)

Անպատուելն այլոց զմեզ. անարգելն.

Ամենեւին բռնադատեա՛ զբնութիւնդ ի վերակացուին մերոյ պատուական անպատուութիւնն, ի հարկանելն եւ ի սաստելն եւ այլն. (Կլիմաք.։)

որ ի գրչաց ոմանց գրի եւ ԱՆՊԱՏՈՒԹԻՒՆ. ἁτιμία. ignomina, ignobilitas, dehonestamentum, contumelia. Անպատիւն գոլ. վիճակ անպատիւ. անշքութիւն. անարգութիւն. նուաստութիւն. ցածութիւն. անարգանք. թշնամանք. անպատուելն, եւ իլն. ի թիպարսըզլըգ, հագարէթ, ալչագլըգ, այըպ.


Անպատսպար

adj.

insupported, unprotected, abandoned.

· Calfa

NBHL (10)

ԱՆՊԱՏՍՊԱՐ ԱՆՊԱՏՍՊԱՐԱՆ. Ոյր չիք պատսպարօղ եւ պատսպարան, իբր հովանի կամ պատօղ ասպար. անօգնական. մերկ յամրութենէ. անմասն ի նպաստից եւ ի պաշտպանութենէ. թողեալ լքեալ. անմխիթար.

Անպատսպար տառապեալ, կամ թշուառ, կամ անկեալ։ Ոչ անպատսպար ի մնալ թեւոց քոց օգնականութենէ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)

Անպատսպարանք լինիցին ի քումմէ բարերարութենէդ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 11։)

Անպատսպար եւ անայցելու. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)

Անպատսպար վայրս ունէր քաղաքն. (Լաստ. ՟Ժ՟Թ։)

Անպատսպար աղքատութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ Վրք. ոսկ.։ Շ. մտթ.։)

Եւ Այն՝ յոր ոչ լինի պատսպարիլ կամ ապաւինիլ.

Ի յայսմ անպատսպար ապաւինութենէ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)

Զի ապրեսցուք մեք յանօրէն եւ յանպատսպարան մարդկանէ. այսինքն ի հալածչաց եւ ի կեղծաւորաց. (Եփր. ՟բ. թես.։)

Ի մտախաբ՝ յանպատսպարան բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)


Անպատսպարան

cf. Անպատսպար.

· Calfa

NBHL (10)

ԱՆՊԱՏՍՊԱՐ ԱՆՊԱՏՍՊԱՐԱՆ. Ոյր չիք պատսպարօղ եւ պատսպարան, իբր հովանի կամ պատօղ ասպար. անօգնական. մերկ յամրութենէ. անմասն ի նպաստից եւ ի պաշտպանութենէ. թողեալ լքեալ. անմխիթար.

Անպատսպար տառապեալ, կամ թշուառ, կամ անկեալ։ Ոչ անպատսպար ի մնալ թեւոց քոց օգնականութենէ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)

Անպատսպարանք լինիցին ի քումմէ բարերարութենէդ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 11։)

Անպատսպար եւ անայցելու. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)

Անպատսպար վայրս ունէր քաղաքն. (Լաստ. ՟Ժ՟Թ։)

Անպատսպար աղքատութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ Վրք. ոսկ.։ Շ. մտթ.։)

Եւ Այն՝ յոր ոչ լինի պատսպարիլ կամ ապաւինիլ.

Ի յայսմ անպատսպար ապաւինութենէ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)

Զի ապրեսցուք մեք յանօրէն եւ յանպատսպարան մարդկանէ. այսինքն ի հալածչաց եւ ի կեղծաւորաց. (Եփր. ՟բ. թես.։)

Ի մտախաբ՝ յանպատսպարան բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)


Անպատրաստ, ից

adj. adv.

unprepared, unfurnished, unprovided;
յանպատրաստից, without preparation, unawares, unexpectedly;
cf. Յանկարծակի.

· Calfa

NBHL (25)

Երկիր էր աներեւոյթ եւ անպատրաստ. (Ծն. ՟Ա. 2.)

Անպատրաստ առ ի բուսուցանել. (Լմբ. սղ.) կամ անպատրաստ (ի պէտս) բնակութեան։

Զանդունդս անպատրաստս. (Ագաթ.։)

Զի մի՛ բնակարանք անպատրաստք լինիցին. (Նիւս. սքանչ.։)

Գտանիցեն զձեզ անպատրաստս. (՟Բ. Կոր. ՟Թ։ 4։)

Անպատրաստ գտան գալստեան փեսային շիջեալ լապտերօք. (Շար.։)

Անպատրաստք էին։ Անպատրաստ տեսանէր զիւր գունդն. (Փարպ.։)

Ձայնն ահագնալուր ի լսելիս անպատրաստիս հասեալ. (Բենիկ.։)

Որ դոյզն պատկերն է անպատրաստից։ Մնացի անպատրաստ։ Անպատրաստ գտեալ զիս ինքեան. (Նար.։)

Անպատրաստ, այսինքն անպատշաճ եւ անգործ ի բնական կրիցն, զոր այժմ ունի պտղատու լինել. (Շ. ՟բ. պետ. խ։)

Ցաւն անպատրաստ առնէ զնա առ ամուսնութիւն. (Մխ. դտ.։)

Յայլ յանցանաց զգուշանայ, այլ անպատրաստ լինի ի բամբասել, ի բարկանալ. (Նար. խրատ.։)

Վնասեն օդոյ փոփոխմունք, կամ աշխատութիւնք անպատրաստք. (Խոսր.։)

Մի՛ տապ տօթոյն յանպատրաստս պահուն զարմատս հատեալ ցամաքեցուսցէ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)

Անպատրաստաբար. անզգուշութեամբ, թուլութեամբ.

Յանպատրաստ ուտելոյ եւ ի քնոյ (շաժին պոռնկական խորհուրդք). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)

ՅԱՆՊԱՏՐԱՍՏԻ ԼԻՆԵԼ. Անպատրաստ գտանիլ. չեւ պատրաստեալ ունել զկարեւորս. թէտարիքսիզ պուլունմագ.

Նոքա յանպատրաստի էին ի մարդոյ եւ յանասնոյ. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)

Ոչ իբրեւ զգող ի վերայ հասանէ մեզ, եւ ոչ յանպատրաստից տանի։ Յանպատրաստից ի ձեռս անկանիցիք. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Ա։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)

Պարտիմք զգուշութեամբ գնալ, զի մի՛ երբէք յանպատրաստից անկեալ ի նոսա՝ վնասիցիմք. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ այլն։)

Յանպատրաստից ի վերայ հասեալ. (Լաստ. ՟Դ։)

Եկն եհաս յանպատրաստիցն ի վերայ քաղաքին։ Յանպատրաստիցս, որպէս ասացաք. (Ճ. ՟Ա.։)

ՅԱՆՊԱՏՐԱՍՏԻՑ. ἁφυλάκτως, ἁιφνίδιον. incaute, improvise. Յանակնկալ պահու. յանկարծակի. զաֆիլ, ափանսըզ.

ἁκατασκεύαστος, ἁπαρασκεύαστος, ἁπαράσκευος. incompositus, incomparatus, imparatus. Որ չէ պատրաստ կամ պատրաստեալ. ուր չկայցէ պատրաստութիւն. անյարդար, անկազմ. անյարմար. թէտարիքսիզ, հազըր օլմայան.

ἁφύλακτος. incautus. Անզգոյշ. անհոգ. թոյլ. սագընմազ.


Անպատրաստութիւն, ութեան

s.

want of preparation;
unfurnished state.

· Calfa

NBHL (12)

Ոչ գոլն յօրինեալ՝ կազմեալ պատրաստութեամբ. անզարդութիւն, անշքութիւն. անպաճոյճ գոլն.

Զհասարակական բառս եւ զձայնի անպատրաստութիւն ամենայն ուրեք նախապատուէ. (Բրս. գորդ.։)

Զի՞նչ իցէ անպատրաստութիւն երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)

Զնախնի խաւարն գեղատխուր անպատրաստութեանն ի լոյս փոխեցեր. (Նար. գանձ հոգ.։)

Եւ Անպատրաստ գտանիլն անձին.

Կենաց դեղս վասն անպատրաստութեանն ինձ պատժելոյ լինի առիթ. (Լմբ. պտրգ.։)

Կրկին ամօթ է յանպատրաստութենէդ, որ ոչ մնացեր վշտաց գալոյն. (Վրք. հց. ՟Ը։)

Անզգուշութիւն. անհոգութիւն. պղերգութիւն. իհմալլըգ, շաշգընլըգ, ահմագլըգ.

Դաւիթ յանպատրաստութենէն անկաւ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)

Ցաւք եւ հիւանդութիւնք՝ ոմանց լինի յանպատրաստութենէ, եւ ոմանց յորկրամոլութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)

Յանպատրաստութենէ եղեալ (վնասն՝) առողին լիցի. (Մխ. դտ.։)

Մեռանիցի մանուկն յանպատրաստութենէ նոցա. (Կանոն.։)


Անպարագիծ

cf. Անպարոյր.

· Calfa

NBHL (3)

cf. ԱՆՊԱՐԱԳԻՐ. Անպարագիծ էին բոլորից բնութեանց՝ լայնածաւալ տեղի. (Շար.։)

Անպարագիծն աստուած բանիւ ձեւացեալ. (Անյաղթ բարձր.։)

Բաւանդակեցաւ ի մարմնի անպարագիծն աստուած. (Շ. բարձր.։)


Անպարագիր

cf. Անպարոյր.

· Calfa

NBHL (5)

Աճեցոյց զերեւոյթն անպարոյր եւ անպարագիր մեծութեամբ. (Փիլ. իմաստն.։)

Անպարագիր պատկեր, կամ տիպ, կամ զօրութիւն։ Անպարագիր տեղի ամենեցուն։ Անպարագիրն հայր, կամ էակ. (Նար.։ որ եւ խչ. ասէ.)

Որ անպարագիրն է յէութեան. (Շար.։)

Զլայնագոյն եւ զանպարագիր կալուածս։ Ջուրց համատարած անպարագիր մեծութեամբ ծաւալեալ. (Պիտ.։)

ԱՆՊԱՐԱԳԻՐ որ եւ ԱՆՊԱՐԱԳԻԾ. ἁπερίγραφος, ἁπερίγραπτος. incircumscriptus, non circumscriptus, incomprehensibilis, immensus. Անպարագրելի. անպարոյր. անբովանդակելի. զոր չէ մարթ շրջափակել ծրիւ. անվայրափակ. անսահման. անեզրական. եւ անչափ. ընդարձակ յոյժ յոյժ.


Անպարագրութիւն, ութեան

s.

immensity.

· Calfa

NBHL (3)

Անպարագիրն կամ անբովանդակելին գոլ. անբաւութիւն. անչափութիւն.

Զտուեալն ի տեառնէ զիւրն անպարագրութեան ամենասուրբ եւ աստուածային պատկեր բարեպաշտին աբգարու. (Սարկ. պատկ.։)

Երկիցսն ասել, բազմացուցից զքեզ յոյժ յոյժ, զբազմութեանն զանպարագրութիւնն եւ զանբաւութիւնն ցուցանել. (Փիլ. լին.։)


Անպարապ

adj.

busy, not at leisure;
not engaged in business

· Calfa

NBHL (9)

ἅσχολος. cui otium non est, occupatus. Որ չունի ժամանակ պարապորդ. զբաղեալ յոյժ.

Այր եմ ծերացեալ, եւ անպարապ ի թարգմանութեանց. (Խոր. ՟Գ. 65։)

Լի ամենայն բարութեամբ, շնորհեն եւ անպարապիցն. (Փարպ.։)

Գնացէ՛ք, զի անպարապ եմ ես. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)

Անպարապ լինելով ի մարմնամոլութեանն յղփութենէ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Անպարապ լեալ ի պատերազմէ. (Ճ. ՟Բ.։)

Ի հալածանաց եւ ի խռովութեանց անպարապ պատահեցան. (Մխ. դտ.։)

Որ ոչ պարապի ի գործ. պղերգ. դատարկ.

Անպարապ հոգեւորական զինուն արարեալ, մահու ծառայեցուսցէ. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)


Անպարապանամ, ացայ

vn.

to be busy, to be occupied.

· Calfa

NBHL (4)

Ոչ դատարկանալ. չլինել թափուր. չպակասիլ. չպարպիլ, լեցուն մնալ.

Լի եւ պատարուն վերելեաւն՝ յաւիտեան անպարապասցի. (Անյաղթ բարձր.։)

Չունել զպարապ. զբաղեալ գտանիլ.

Ոչ առաքեցին յանտիոք. վասն զի առ երուսաղէմացիսն անպարապացեալ էին. (Ոսկ. գծ.։)


Անպարապութիւն, ութեան

s.

want of leisure, business.

· Calfa

NBHL (8)

Տկարութիւն, տարակուսանք, ժամանակի անպարապութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Յանպարապութեան նորա՝ եղբարցն հոգալ (այլ ոք կարասցէ)։ Մի՛ գուցէ՝ կարացեալ ուրուք լնուլ զպատուէրն, պատճառեսցէ զգործոյն անպարապութիւն։ Արուեստաւոր հնարքն անպարապութեան առիթք լինէին։ Ո՛վ գարշելի եւ անկատար անպարապութեանն. (Բրս. հց. եւ Բրս. չար. եւ Բրս. մկրտ.։)

Յաղագս այլ ինչ մեծ անպարապութեանց չհոգացան իրացս. (Փարպ.։)

Անպարապութիւն յաշխարհակալացն հարստահարութենէ. (Յհ. իմ. ատ. ՟Դ։)

ἁσχολία. occupatio. Անպարապն լինել ի յաճախութենէ գործոց. պատաղումն. զբաղանք. չունելն զժամանակ. այնպէս պարապելն յիրս ինչ՝ մինչեւ չկարել պարապել յայլ ինչ.

σχολή. mora, studium, lucubratio. Դեգերումն. պարապումն. փոյթ. բանի մը հետ ըլլալը.

Զբազմապատիկ ի մարմնի զոգւոյ դեգերմունս անպարապութեան։ Ոչ երբէք դադարէ յայսպիսի անպարապութենէ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Բ։)

Ի սոյն զանպարապութիւն մեր մաշեսցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)


Անպարիմանալի

adj.

incomprehensible.

· Calfa

NBHL (4)

Ի քեզ հաճեցաւ բնակել անպարիմանալին աստուած։ Անպարիմանալին խորք. (Թէոդոր. կուս. եւ Թէոդոր. խչ.։)

Ըստ անճառելի եւ անպարիմանալի խառնմանն եւ միաւորութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։ Գր. տղ.։)

Յիշեա՛ անպարիմանալիդ զաշխարհակեցոյց տնօրէնութիւն։ Վասն անպարիմանալի պարանոցին (մօր քո եւ կուսի), զորով փարեցար. (Բենիկ.։)

ἁπερινόητος. qui mente comprehendi nequit. Զոր անմարթ է պարագրելով իմանալ. անբովանդակելի. տիրապէս անիմանալի. անհասանելի.


Անպարիսպ

adj.

without rampart, unwalled.

· Calfa

NBHL (3)

Քաղաք անպարիսպ. (Թուոց. ՟Ժ՟Գ. 20։ Առակ. ՟Ի՟Ե 28։)

Յաղագս մահուան ամենայն մարդիկ ի քաղաք անպարիսպ իցեն բնակեալ. (Ոսկիփոր.։)

ἁτείχιστος. carens muro, muro non cinctus. Որ չունի զպարիսպ. անպատուար. հիսարսըզ, տուվարսըզ.


Անպարծ

adj.

without bragging, modest.

· Calfa

NBHL (2)

Անպարծ զարդ։ Վասն անպարծելի զիրսն համարելոյ։ Տե՛ս զանպարծելի բարեխնամութիւնն. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21. եւ 37։)

ԱՆՊԱՐԾ եւ ԱՆՊԱՐԾԵԼԻ. ἁκόμπαστος. alienus a jactantia et ostentatione. Հեռի ի պարծելոյ. ոչ պարծօղ. անսեթեւեթ. խոնարհ. չպարծենցօղ.


Անպարծութիւն, ութեան

s.

want of boasting.

· Calfa

NBHL (2)

Չհրամայեաց ասել (ումեք), զի անպարծութիւն եւ անմեծարգութիւն ուսուցանիցէ։ Զի ուսանիցիս զանհպարտութիւն եւ զանպարծութիւն։ Տե՛ս դու ինձ զքրիստոսի զանպարծութիւնն։ Զի ամենեւին զնուազութիւն (խոնարհ), եւ զանպարծութիւն ցուցանիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25. ՟Բ. 6։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։ եւ Ոսկ. ես.։)

τὸ ἁκόμπαστον, ἁκενόδοξον. Չպարծելն. անփառասիրութիւն. խոնարհութիւն.


Անպարկեշտ, ից

adj. adv.

immodest, unchaste, indecent, bawdy, obscene;
dissolute, debauched;
—ս, indecently.

· Calfa

NBHL (6)

Քննին անպարկեշտիցն բանք. (Մանդ. ՟Գ։)

Պարկեշտացուցանել պանծալի տառիւք զանպարկեշտսն. (Սարկ. լուս.։)

Անպարկեշտ ծաղկեցեալ ալիքս եփրեմի. (Նար. ՟Բ.)

Անպարկեշտ էր կարծել զնոյն ինքն զքսերքսէս ինքնին զգործն կատարել. (Արիստ.։)

Զատանել ի մէջ սրբոց եւ պղծոց. եւ ի մէջ պարկեշտից եւ անպարկեշտից. (Ղեւտ. ՟Ժ. 10։)

ἅσεμνος, incastus, impudicus, inhonoratus, ἁκάθαρτος, immundus, impurus. Օտար ի պարկեշտութենէ. անհամեստ. անամօթ. եւ Անվայելուչ. անմաքուր. աղտեղի. անսուրբ. անդէպ. էտէպսիզ, փիս, եագըշըգսըզ, պէթ.


Անպարկեշտութիւն, ութեան

s.

immodesty.

· Calfa

NBHL (4)

Ի պարկեշտացուցանել զանպարկեշտութիւնն ապաստան լինին։ Անպարկեշտութեանն պատնէշս բանից շուրջ արկանեն. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)

Հետեւեալ լինի զեղխութեանն՝ անկարգութիւն, անպատկառութիւն, անպարկեշտութիւն. (Արիստ. առաք.։)

Նոյնաբանութիւն ելով՝ անպարկեշտութիւն ըն՛բառսն ցուցանէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)

ἁκοσμία. invenustas. Պակասութիւն պարկեշտութեան եւ վայելչութեան. անամօթութիւն. անպատշաճութիւն. անշնորհքութիւն. էտէպսիզլիք. էրքեանսըզլըգ.


Անպարոյր

adj.

uncircumscribed;
unbounded, immense;
incomprehensible.

· Calfa

NBHL (6)

ἁπερίγραφος, incircumscritus, ἁπερίληπτος, qui comprehendi nequit, incomprehensus. ԱՆՊԱՐՈՅՐ որ եւ ԱՆՊԱՐՈՒՆԱԿԵԼԻ. Որ ոչն պարուրի. ոչ շրջափակեալ. անպարագրելի. անբովանդակելի.

Անորոշելի եւ անպարոյր ժամանակ։ Անպարոյր եւ անպարագիր մեծութեամբ։ Բազմութիւն անպարոյր։ Ազգի ազգի խնկոց բազմութիւնք, անպարոյր զանազանութիւնք. (Փիլ.։)

Սկիզբն եղելոցս՝ անպարոյր, եւ առանց ծայրից ըմբռնման. (Շ. բարձր.։)

Անպարոյր են իմաստք երրորդութեանն. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)

Իբր Անսահմանաբար.

Աստուած ոչ ժամանակի կարօտանայ, այլ՝ ամենայն անժամանակ եւ անպարոյր ի գիտութեան նորա կային անմարմնապէս. (Նախերգ. փիլ.։)


Անպարունակ

cf. Անպարոյր.

· Calfa

NBHL (10)

Պարունական՝ անպարունակ, անկարօտ այլոց. (Դիոն.։)

Անպարունակ մեծութիւն, կամ բացարձակութիւն։ Ի քեզ անպարունակն աստուած մարդացեալ. (Նար.։)

Անպարունակ եւ անվայրափակ կայենիցն. (Անան. եկեղ։)

Պարունական ամենայնի, իսկ ինքն անպարունակելի։ Անպարունակելին թաքնութիւն. (Դիոն.։)

Անհասանելի եւ անպարունակելի. եւ ասեմ, ոչ զի էն, այլ եթէ զի՞նչ է. (Առ որս. ՟Է։)

Անպարունակելի աստուածութիւն. (Նար. յովէդ.։)

Անպարունակելին ի քեզ պարունակեալ տաղաւարեցաւ. (ՃՃ.։)

Աստուածային անվայրափակ եւ անպարունակելի զօրութեանն. (Անան. եկեղ։)

Անպարունակելիդ վարակեալ դրժանօք. (Պիտ.) իբր անչափ եւ անհամար։

ԱՆՊԱՐՈՒՆԱԿ ԱՆՊԱՐՈՒՆԱԿԵԼԻ. cf. ԱՆՊԱՐՈՅՐ. ἁπερίληπτος. non comprehensus. Որ ոչն պարունակի. անբովանդակելի.


Անպարունակելի

cf. Անպարունակ.

· Calfa

NBHL (10)

Պարունական՝ անպարունակ, անկարօտ այլոց. (Դիոն.։)

Անպարունակ մեծութիւն, կամ բացարձակութիւն։ Ի քեզ անպարունակն աստուած մարդացեալ. (Նար.։)

Անպարունակ եւ անվայրափակ կայենիցն. (Անան. եկեղ։)

Պարունական ամենայնի, իսկ ինքն անպարունակելի։ Անպարունակելին թաքնութիւն. (Դիոն.։)

Անհասանելի եւ անպարունակելի. եւ ասեմ, ոչ զի էն, այլ եթէ զի՞նչ է. (Առ որս. ՟Է։)

Անպարունակելի աստուածութիւն. (Նար. յովէդ.։)

Անպարունակելին ի քեզ պարունակեալ տաղաւարեցաւ. (ՃՃ.։)

Աստուածային անվայրափակ եւ անպարունակելի զօրութեանն. (Անան. եկեղ։)

Անպարունակելիդ վարակեալ դրժանօք. (Պիտ.) իբր անչափ եւ անհամար։

ԱՆՊԱՐՈՒՆԱԿ ԱՆՊԱՐՈՒՆԱԿԵԼԻ. cf. ԱՆՊԱՐՈՅՐ. ἁπερίληπτος. non comprehensus. Որ ոչն պարունակի. անբովանդակելի.


Անպարսաւ

adj. adv.

irreproachable;
irreproachably

· Calfa

NBHL (7)

Անպարսաւ լինել. (Տիտ. ՟Բ. 8։)

Ստուգադրութիւն անպարսաւ. (Փարպ.։)

Անպարսաւ վարք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Անպարսաւ կիրք. (Տօնակ.։)

Ճշմարիտ եւ անպարսաւ խորհդածաց. (Սարկ. քհ.։)

Անպարսաւ է աղօթելն՝ քան չարաբանելն վասն նորին. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

ἁκατάγνωστος, ἁνεπίληπτος. irreprehensibilis. Ազատ ի պարսաւանաց. անստգիւտ. անմեղադրելի. անանգոսնելի. այըբլանմազ.


Անպարսպաւոր

cf. Անպարիսպ.

· Calfa

NBHL (1)

Յանպարսպաւորքաղաքի կամ յաւանի իցէ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)


Անպարտ, ից

adj.

unblamable, innocent;
not due;
— առնել՝ կացուցանել, to clear, to acquit.

· Calfa

NBHL (19)

Մինչեւ յե՞րբ զարիւն անպարտից հեղուս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Դնել նշան ի ճակատ անպարտիցն արանց. (Շ. հրեշտ.։)

Զանպարտսն պարտաւոր մահու արարեալ։ Եւ ես անպարտ եւ ատաքոյ մեղադրութեան մնացից. (Յհ. կթ.։)

Անպարտ գտաւ յիսուս յատենի. (Գանձ.։)

Առանց պարտեաց. յանիրաւի. տարապարտ. նահագ եէրէ.

Մի՛ լայք մեռեալք զյիսուս կենդանին, զայն որ անպարտ վիրաւորեցին. (Գանձ.։)

Իսկ անդ յասելն՝ Զիմ միածինն անպարտ տանջեցին, լինի ած. եւ մկ։

Մեք յանպարտս զմարդիկ սպանանէաք, եւ սա յաշխարհի զմեռեալս յարուցանէր. (Եղիշ. երէց.։)

Անպարտ խոցոտիմք ի չարէն. (Լմբ. սղ.։)

Նոյնպէս իմա՛ զասելն.

Վտարանդի լեալ յանպարտ թշնամեաց տարապարտուց. այսինքն յանիրաւի (գործողաց) ի թշնամեաց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 33։)

Զոր չէ պարտ առնել. անվայելուչ. տարադէպ.

Անպարտ հանդերձ. (Ոսկ. եբր.։)

Գուցէ այլ մեծամեծս եւ անպարտս խօսեսցի. (Ճ. ՟Ա.։)

Եւ ձեզ անպարտ (էր) մոռանալ զճգնութիւն հարցն սրբոց. (Բուզ. ՟Գ. 14։)

որպէս Անպարտելի. անյաղթ. եէնիլմէզ.

Ի վերայ հասեալ անպարտ եւ անշարժ մտաց վկային. (Ճ. ՟Ա.։)

Յայսմ անպարտ եւ անվանելի արուեստից լուծցին որոգայթքն. (Նար. ղ։)

ἁθῷος. innocens, insons, ἁναίτιος, innoxius, καθαρός, purus. Ոչ պարտաւոր. անպարտական. ազատ ի պարտուց, ի յանցանաց. ի պատժոց. անմեղ։ արդարացեալ. քաւեալ. սուչսուզ. տե՛ս (Ծն. ՟Խ՟Դ. 10։ Ել. ՟Ի՟Ա. 19. 28։ ՟Ի՟Գ. 7։ Օր. ՟Ի՟Դ. 5։ ՟Բ. Թագ. ՟Գ. 29։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 16։ ՟Ի՟Դ. 4։ Երեմ. ՟Է. 6։ ՟Ի՟Բ. 3. 17։ ՟Ի՟Զ. 15։ Դտ. ՟Ժ՟Ե. 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Բ. 9։ Յովէլ. ՟Գ. 21։)


Անպարտագոյն

adj.

very or more innocent.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Անիրաւագոյն.

Որ այսր ի խնդիր արկանիցի, անիրաւագոյնս եւ անպարտագոյնս խնդրիցէ. (յն. մի բառ, անտեղագոյն) (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)


Անպարտական, ի, աց

adj.

not guilty;
innocent.

· Calfa

NBHL (6)

Ոչ պարտակեալ. չամփոփեալ. ցրիւ. ցիր եւ ցան.

Դեւք զպատկերն աստուծոյ ամենայն ուրեք անպարտակ ցրուեցին. (Վրդն. սղ.։)

Անպարտականդ մահու. (Ագաթ.։) (Շար.։)

Անպարտականդ այս տարագրութեան։ Յայնմ սոսկալի եւ անպարտական զենման. (Նար. ՟Կ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)

Ո՞յր աղագաւ անպարտականին խաչն նախատանաց. (Լմբ. ստիպ.։)

Զօրութիւն մեծ, եւ հարստութիւն անպարտական. (Գէ. ես.։)


Անպարտակիր

adj.

that suffers innocently, innocent.

· Calfa

NBHL (4)

Անպարտ ի կրել. անպարտ չարչարեալ.

Յանպարտակիրդ մարմին չափեալ զբնութեանս մերում զտաժանականն տագնապ. (Նար. ՟Հ՟Զ։)

Որ ինչ ոչ է ի պարտուց, այլ ձրի. կամաւ յանձն առեալ. կամաւոր, եւ անակնունելի.

Անպարտակիրն ազգակցութեան (այսինքն մարդեղութեան բանին) երկնիչ վերստին. (Նար. կուս.։)


Անպարտասելի, լւոյ, լեաց

adj.

indefatigable.

· Calfa


Անպարտելի, լւոյ, լեաց

adj.

invincible, unquered;
insurmountable, unsubdued.

· Calfa

NBHL (9)

ἁήττητος, ἁκαταγώνιστος. invictus, insuperabilis, inexpugnabilis. Անյաղթելի. անյաղթ. հզօր. զօրաւոր. բուռն. եէնիլմէզ, ալթ օլմազ.

Մարտն յերկոցունց կողմանց մնայր անպարտելի. (Խոր. ՟Ա. 10։)

Անպարտելի զօրութիւն. (Եղիշ. ՟Ա։) (Շար.։)

Անպարտելի բռնութիւնք, կամ տարերք, կամ պարիսպ. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։)

Զանպարտելի զշնորպսն աստուծոյ՝ պղնձոյ նմանեցոյց մովսէս. (Եղիշ. խաչել.։)

Մեծ եւ անպարտելի է սէրն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)

Անպարտելի մնացին ի հրապուրանաց. (Շար.։)

Փորձ գտեալ եւ անպարտելի ի տրամականսն։ Երկոքումբք անպարտելի գտաւ. (Իգն. ՟Ժ՟Բ։)

Ոչ յամենայնի լեալ իմաստունք, եւ մի՛ (այսինքն եւ ո՛չ) անպարտելիք. (Առ որս. ՟Գ։)


Անպարփակ

cf. Անվայրափակ.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆՊԱՐՓԱԿ եւ ԱՆՊԱՐՓԱԿԵԼԻ. Անվայրափակ. անպարոյր. անպարագիր.

Անպարփակ թագաւոր։ Անպարփակելի աստուած. (Զքր. կթ.։)


Անպէտ

adj. adv.

useless, vain, frivolous, insignificant;
vile, abject, miserable, despicable, worthless;
— առնել, to render useless, to spoil;
յանպէտ, յանպէտս, vainly.

· Calfa

NBHL (14)

Յամենայն պէտս անպէտ կացցէ. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 19։)

Որոշել զպիտանացուն, եւ զանպէտն. (Անյաղթ պորփ.։)

Շիւղ մի անպէտ։ Սովորութիւն անպէտ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)

Անպէտ դատաւոր, կամ քաղաքապէտ. (Ճ. ՟Բ.։)

Զբանս անպէտս. (Գր. տղ.։)

Անպէտ էր ասել զայս. եւ ոչ վայրապար անպէտ, այլ եւ վնաս մեծ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)

Ընկալուչք յանպիտաց. (Նար. մծբ.։)

Զսարգիս մեղապարտ ծառայ աստուծոյ եւ զանպէտ կրօնաւոր յիշեցէ՛ք ի քրիստոս, աղաչեմ. (Սարգ. յիշ. ՟բ. յհ։)

ՅԱՆՊԷՏ, ՅԱՆՊԷՏՍ. Յումպէտս. վայրապար. ի զուր. յանպէտ իրս. նաֆիլէ.

Մի՛ վատթարաց վատներ յանպէտ. (Շ. այբուբ. ՟Ա։)

Մի՛ յանպէտս զժամանակս մեր ծախել. (Խոր. ՟Ա. 4։)

իբր Առանց կարեւոր պիտոյից. անխնամ.

Թողեալ զծերն անպէտս, եւ սովեալս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)

ἅχρηστος, ἁνωφελής. inutilis. Որ ոչ լինի ի պէտս. անպիտան. անշահ. անօգուտ. չնչին. ումպէտ. անարգ. անկարգ. ֆայտասըզ, իշէ եարամազ.


Անպիտան

cf. Անպէտ.

· Calfa

NBHL (9)

Ի բանից եւ ի ձեռաց անպիտան առնէր. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 5։)

Եւ եւս՝ որպէս մերժելի, հերքելի. ընկեցիկ. անհաճոյ. խոտան. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 27։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 5―7։ Եբր. ՟Զ. 8։ ՟Բ. Տիմ. ՟Գ. 8։ Տիտ. ՟Ա. 6։ Իմ. ՟Ժ՟Գ. 12։)

Ընտրել զպիտանին, եւ զանպիտանն. (Փարպ.։)

Ո՛վ անպիտանդ ի պիտանեանց։ Անպիտան աստուծոյ, եւ սրբոցն մասնակցութեան. (Նար. ՟Ը. ՟Թ։)

Կարի յոյժ քամահելի անպիտանիցն։ Ազատ յանպիտան անարգութենէն. (Պիտ.։)

Անպիտան եւ վնասակար ուսմամբ։ Անպիտան եւ գարշելի օրինացդ։ Յաղտեղի եւ յանպիտան մարդկանէ։ Անպիտան մահուամբ ելանիցեմք. (Փարպ.։)

Անպիտան գրեցին զդէմս բանին, եւ պարսաւելի. (Նար. մծբ.։)

Մարդոց ապականելոց մտօք, եւ ի հաւատս անպիտանից. (Սարկ. հանգ.։)

ἅχρηστος, ἁχρεῖος. inutilis, ἁδόκιμος, improbatus, rejectaneus. Նոյն ընդ ԱՆՊԷՏ. որպէս Ոչ իմիք պիտանացու. անշահ՝ անօգուտ իր։ կամ անձն։ (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 22։ Մտթ. ՟Ի՟Ե. 30։ Ղկ. ՟Ժ՟Է. 10։ Ովս. ՟Ը. 8։ ՟Բ. 11։ ՟Գ. 11։ ՟Դ. 5։ ՟Ժ՟Գ. 10։ ՟Ժ՟Զ. 29։ Փիլիմ. 11։)


Անպիտանանամ, ացայ

vn.

to be useless, to become useless, to spoil.

· Calfa

NBHL (3)

Տեղի՝ որ արատի, անպիտանանայ. (Խոսր.։)

Ցօղն եւ անձրեւն ի դէպ ժամու պիտանի, եւ ի տարադէպն անպիտանանայ. (Լմբ. առակ.։)

ἁχρειόομαι. inutilis sum. Անպիտան լինել կամ գտանիլ. (Սղ. ՟Ժ՟Գ. 3։ ՟Ծ՟Բ. 4։ Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 16։ Հռ. ՟Գ. 12։)


Անպիտանացուցանեմ, ուցի

va.

to render useless.

· Calfa

NBHL (3)

Զամենայն վիճակս բարիս անպիտանացուսջիք. (՟Դ. Թագ. ՟Գ. 19։)

Ի սպառսպուռ ջախջախանս անպիտանացուցանել. (Դատ. ՟Է. 26։)

ἁχρειόω. inutile reddo. Անպիտան առնել կամ կացուցանել.


Անպիտանութիւն, ութեան

s.

inutility;
littleness, insignificance;
baseness, vileness.

· Calfa

NBHL (6)

Անպիտանութիւն փայտի որթոյն. (Պիտ.։)

Անպիտանութիւն մարդոյ, եւ վարուց նորա. (Եզնիկ.։)

Անպիտանութիւն ծնողացն. (Լծ. կոչ.։)

Յանպիտանութիւնս կործանելոց է. (Եզնիկ.։)

Յերեսացն անպիտանութենէ կոչէ զանուն ազգին անգեղտուն. (Խոր. ՟Բ. 7։)

ἁχρηστία. inutilitas Անպիտանն գոլ. անշահութիւն. խոտանութիւն. վատութիւն. վատթարութիւն. տգեղութիւն.


Անպիտոյք, ոյից

s. pl. useless things.

· Calfa


Definitions containing the research ա : 5914 results

Ն (nou)

s.

the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.

· Calfa

NBHL (36)

Ոչ ասեն նմա մարգարէ՝ իբրեւ մի ի բազմաց, այլ թէ դու ես մարգարէն։ Ոչ ասաց լոկ Քրիստոս, այլ՝ Քրիստոսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15. 18։) Ստէպ յարակից ունի եւ զդերանունդ՝ այն. զոր օրինակ, մարդն այն, զմարդն զայն. այրն այն, արքն այնոքիկ. եւ այլն. ան մարդը, մարդիկները։

Յարի եւ ի դերանուանս, ի բայս, եւ ի մակբայս, ի պէտս զարդու, եւ առ ի յարաբերել զնախանշանակեալ ինչ դէմ, կամ զներկայութիւն ներգործութեանց եւ կրից. զոր օրինակ.

Եսն, դուն, նայն. (իբր ես ինքն. դու ինքն, նա ինքն։)

Զոր առնեմն, զոր գործեմքն. զոր արարաքն. որ հովուէն, որ յաջողէն. վասն որոյ խօսէիրն. այս ինքն զայն՝ զոր. այն՝ որ։

Զոր ոչն գիտես. մինչ ոչն մեղանչէին. որպէս բարւոքն վկայեաց. այս ինքն զայն՝ զոր ոչ. մինչ նոքա ոչ. որպէս երբեմն, յայնժամ կամ նա վկայեաց։ Ուր յերրորդ դէմս բայից դիտեա՛ քաջ, զի մի՛ լիցի շփոթել զյանգս եզական բայից յօդիւ, էն, ին, ընդ յոգնականս անյօդս՝ են, ին. զոր օրինակ.

Զի որ սրբէն, եւ որ սրբին, ի միոջէ էին ամենեքին. (Եբր. ՟Բ. 11. այս ինքն նա՝ որ սրբէ, եւ նոքա՝ ոյք սրբին։)

Յօդ. որպէս ռմկ. ը. յարի ի վերջկոյս անուանց՝ նշանակութեամբ դերանուանցս ծագելոց յիւրմէ, այն, նա, նոյն ինքն. որպէս յն. ὀ, ἠ, τό եւ իտ. il, la, lo.

Ամենեքեան մահկանացու եմք, այն՝ որ բժշկէն, եւ որ բժշկին. (Եղիշ. ՟Ը. այս ինքն որ բժշկէ, եւ որ բժշկի։)

Յօդդ ն, դնի եւ փոխանակ գոյական անուան՝ զոր ի մէջ բերէ զօրութեամբ, մանաւանդ ի յարիլն ի սեռական բառս, եւ ի ստացական դերանուանս. զոր օրինակ,

Տո՛ւք զկայսերն կայսեր, եւ զԱստուծոյն Աստուծոյ։ Եւ ոչ զԱստուածոյսն ոք քննէ, եթէ ոչ հոգին Աստուծոյ.եւ այլն։

Զորդւոյն՝ հոգւոյ ասէ, եւ զհոգւոյն՝ որդւոյ. (Ոսկ. հռ.։)

Ճանաչեմ զիմսն, եւ ճանաչիմ յիմոցն։ Զիւրսն զամենայն. եւ այլն։ Ըստ այսմ կազմին բառքդ, նորայքն, նոցայքն եւ այլն։

Անսովոր կարծի ասելն Ածաբ. ի մակաբ.

Ոչ առանց ի Քրիստոս հաւատոցն՝ այսմն հանդիպեալ. այս ինքն՝ այսմ իրի։

Տառ բաղաձայն ի կարգէ կիսաձայնից եւ նայից՝ նուրբ. եւ անուն նորա Նու, կամ Նոյ. սեռ. Նուի կամ նոյի. յայլ լեզուս՝ նուն, նի, նիւ, էն, կամ էննէ.

Դայն ի մէջ տիւնի եւ թոյի. ղատն՝ նուի եւ լիւնի. (Թր. քեր.։)

(Յանգս, թիւն, թեան) յօդաւորեալ է նոյիւ, իսկ բաղխեցեալ թոյիւ. (Մագ. յիշ. ոտ. խչ.։)

Քրիստոսին եւ Աստուծոյ ասելով, զնոյն (կամ զնուն) վերադիր եդ. իսկ Աստուծոյ՝ ոչ եդ (զյօդ). քանզի Քրիստոս իսկ Աստուած է ճշմարիտ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)

Ն. Ստէպ դնի ի մեզ որպէս թարմատար. զի գրի Ադամանդ, եւ անդամանդ. ադրիանոս, անդրիանոս. կրուկ, կրունկ. ցականիլ, ցանկանիլ, եւ այլն։

Ն. Երբեմն լծորդ է ընդ մ. զոր օրինակ անբիծ, ամբիծ. հանգոյն, իբր համգոյն, նոյնգունակ. հանդէպ, իբր համդէպ, եւ այլն։

Ն. Տայ հետեւորդ բաղաձայնից մեղմ հնչել. զոր օրինակ, Անդի, անգանիմ, ինձ, հունձ, եւ այլն. իբր անտի, անկանիմ. ինծ, հունծ. եւ այլն։

Ն. Ի յանգս բառից երբեմն ի բաց ձգի առ դիւրաւ հնչելոյ, որպէս զռամկական ձայնքս, բեռ, գառ, սառ, յիշում, լրում. եւ այլն.

Հարցի վասն սառինն. գո՞յ ջերմութիւն ի սառս յայս։ Թէ եւ արեգակն ծագէ ի սառս յայս, ոչ ջեռնու. (Ճ. ՟Ը.։)

Ն. ՟ն. Որպէս նշանակ թուոյ՝ է Չորեքհարիւր։

Ի խորհուրդ անուան տառիս գրի.

Նուն (կամ նո՛յն), Նոյ յազգի անդ ասէ ընտրեալ՝ միայն գըտաւ իւրովքն ապրեալ. (Շ. այբուբ.։)

Նախդիր անպէտ՝ նախ քան զձայնաւոր տառս. իբր ըն. որ է յն. ἑν լտ. in ի հին թարգմանութեան մակացութեանց կազմէ զհոլով ներգոյական. որպէս ի. յ.

Նենթակայում ոչ յումեք է։ Նենթակայում՝ որ ն՝ումեք։ Նենթակայոջքն. ի ն՝ ենթակայոջացն (այսինքն յայնցանէ՝ որ յենթակայում են)։ Յաղագս որոյ ն՝այլս ճառելի է։ Զն՝այսմ տեղւոջ ասիցեալ պակասութիւնս։ Ներկոսին ամանակս։ Ոչ միայն ն՝որակութեան, այլ եւ ն՝այլս գտանեմք ստորոգութիւնս։ Որպէս ն՝ամանոջ (այս ինքն յամանի)։ Ըն մարմնոջ կենդանեաց, ն՝ոգւոյն մարդոյն (այս ինքն ի մարմնի, յոգւոջ). (Արիստ. ստէպ։)

Ի ներում զինչ էն ստորոգեալ. ի ներում որպիսի ինչ. այսինքն յորում, յում. (Պորփ.։)

Եւ երբեմն կազմէ զբացառական. որպէս ի. առ ի. յ. իբր յն. ἑκ, ἑξ լտ. ex, e.

Բարդիցն զարմանազանութիւնք, են որ յերկուց աւարտելոց են, են որ ըմպակասեցելոց եւ նաւարտեցելոյ։ Մեծասարն ներկայանէ եւ նաղօտէ. մեծավերջն նաղօտէ եւ ներկայնէ. անգայտն ներկուց աղօպաց։ Վերջատանջն ներկուց նաղօտաց, եւ իեզէ ներկարէ. եւ այլն. (Թր. քեր.։)

Հուր եւ ջուր, եւ այլ այսպիսիք, նորոց եւ կենդանին բաղկացեալ է. (Արիստ. առինչ.։ (Այսոքիկ եդան առ իմանալ. այլ վարել ո՛չ երբէք է օրէն)։)

Ն. Իբր բաղադրական մասնիկ՝ բնական բաղադրութեամբ ի սկիզբն բառից՝ սաստկացուցանէ զոյժ նշանակութեան նոցա. որպէս Ըն, ներ, ի ներքս, տիրապէս, քաջ, եւ այլն։ Յայտնի օրինակաւ տեսանես ի ձայնքս, Հայիմ, Նայիմ. Հիւթ, Նիւթ. Կրթիմ, Նկրտիմ. եւ Նեցուկ, որպէս յեցուկ կամ գործի յենլոյ. Զիստ, Նիստ։ Որպէս եւ Նստիմ. ըստ լտ. սէ՛տէօ. իսկ սէ՛տէս. լծ. ընդ թ. սէտիր. յն. է՛տրա, գաթէ՛տրա։ Եւ առաւել անյայտ օրինակաւ տե՛ս ի բառսդ, Նախ, Ներել, Ներքոյ կամ ի ներքս. եւ այլն։

ՆԵՐՈ՛ՒՄ, կամ ՆԷՐՈ՛ՒՄ. այսինքն Յորում. յո՛ւմ. (ի ն, էր, էրո՛ւմ) ἑν ᾦ in quo.

Սեռ է, որ ըստ յոլովից տարբերեցելոց տեսակաւ՝ ի ն՝երում զի՛նչ էն ստորոգեալ։ Յասելն՝ ի ն՝երում զինչ էին, որոշէ ի տարբերութենէ (որ է ի ն՝երում որպիսի ինչ), ի յատկէ եւ ի պատահմանէ (որ են ն՝երում որպիսի)։ Այս սեռ ի ն՝երում զինչ էումն ստորոգի. իսկ պղատոնականքն սեռք ի ն՝եր որպիսի ինչ էումն ստորոգին. եւ ն՝եր որպիսի ինչ էն ընդ որակութեամբ է. (Անյաղթ պորփ.։)

Կէտ աւարտեալ հոգին սուրբ. ն՝երումն (այսինքն յորում, որով, կամ ըստ որում) աւարտէ զեկեղեցի սուրբ՝ հրաշափառագոյն կոչմամբ եւ եօթնարփետն շնորհօք. (Քեր. քերթ.։ (Այսոքիկ եդան առ իմանալոյ, եւ ոչ հետեւօղ լինելոյ)։)


Նգեմ, եցի

va.

to demolish with levers or crow-bars, to dismantle, to throw down, to raze.

· Calfa

NBHL (7)

Եթէ ունիցի իշխան այր, բանիւք իւրովք զնա մղեալ նգաբեկէ, եւ առ նենգութիւն սպանման սրէ. (Ոսկ. հերոդ. (գրեալ էր, ընգաբեկէ)։)

Քարինքն (այսինքն զքարինս) նգախարխար առնելով ի վայր արկանել. (Պտմ. աղեքս.։)

Փորեալ զհիմունս, եւ նգախարխար արարեալ. (Խոր. ՟Գ. 28։)

Թոքին ի ձեռն հանապազորդ շարժման ձգելով առ ինքն զաղին՝ ընդարձակէ առ ի ձգումն օդոյն զանցս մտիցն, եւ նգելով դարձեալ ի դուրս փչել զ՝ի ներքս արգելեալն պատրաստէ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)

Զերկին ի վեր, եւ զերկիր ի խոնարհ նգելով. (Վրդն. ծն.։)

Զտէգն նգեալ. (Մամիկ. ա՛յլ ձ. ձգեալ զտէգն։)

ՆԳԱԲԵԿԵԼ եւ ՆԳԱԽԱՐԽԱՐ ԱՌՆԵԼ ՆԳԵՄ. ἑκμοχεύω, ἁνοχλίζω vecte submoveo, vel elevo, vectibus evello, excito. Նգով խորտակել, խախտել, խարխարել, քայքայել. շարժել, շարժլել, տապալել.


Նգոտիմ, եցայ

vn.

to grow mouldy, to get spoiled.

· Calfa

NBHL (2)

Ցո՛յց արեգական զնգոտեալ տեղիսն. (Բրս. սղ.։)

ՆԳՈՏԻԼ. εὕρωτάω cariosus sum, situ obsitus sum, marceo. (ռմկ. մգլոտիլ ). Բորբոսիլ. նեխիլ. եբր եւ ապականութիւն կրել. փտիլ.


Յօտոց

s.

pruning-knife, pruning-bill, hedge-bill, bill-hook.

· Calfa


Յիզդիմ

vn.

cf. Յեզդիմ.

· Calfa

NBHL (3)

ՅԻԶԴԻԼ կամ ՅԵԶԴԵԼ. Որպէս Հանգչել կամ փոքր մի ցամաքիլ ի խոնաւութենէ.

Զի լիցի յիզդիլ գետին՝ ջրհեղեղին զգուշացեալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 64։)

Յեզդիլ զերկիր ասէ չտայ թոյլ ի վերայ երկրի ելանել ջըրհեղեղին. (Լծ. փիլ.։)


Յեզդիմ

vn.

dry the waters off the earth.

· Calfa

NBHL (3)

ՅԻԶԴԻԼ կամ ՅԵԶԴԵԼ. Որպէս Հանգչել կամ փոքր մի ցամաքիլ ի խոնաւութենէ.

Զի լիցի յիզդիլ գետին՝ ջրհեղեղին զգուշացեալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 64։)

Յեզդիլ զերկիր ասէ չտայ թոյլ ի վերայ երկրի ելանել ջըրհեղեղին. (Լծ. փիլ.։)


Յեհ

int.

oh! ah!

· Calfa

NBHL (2)

ՅԵ՛Հ. Վա՛հ. որպէս ռմկ. եա՛հ, եէ՛հ, եա՛, էօյլէ՛ եա.

Հեգնականն, ո՛ւհ, յե՛հ. (Թր. քեր. հյ.։)


Յեղեմ

va.

cf. Յեղում.

· Calfa

NBHL (2)

Առաւել եւս ի նոյն յեղելով տապալեցան. (Եղիշ. ՟Դ։)

Յեղիլն ի չար՝ ասաց ոչ մնալ հոգի ի մարդկան. (Մխ. դտ.։)


Յեղյեղութիւն, ութեան

s.

versatility.

· Calfa

NBHL (2)

Փոփոխութիւն. եւ դարձ (ի մեղաց).

Կամի զմեզ խրատել, կամ եթէ յեղյեղութիւն (կամ յեղեղութիւն) իսկ վերաբերել. (Մագ. ՟Ա.։)


Յեղյեղում, ղի

va.

cf. Յեղյեղեմ.

· Calfa

NBHL (10)

cf. ՅԵՂՅԵՂԵԼ, ըստ ՟ա. նշ.

Բազում անգամ զ՝որովն եւ ի ձեռն նորա՝ յեղյեղուն։ Ստէպ վեր ի վայր զայն յեղյեղումք։ Քաղցր ճառիս՝ զոր ստէպ ոչ դադարեմք յեղյեղուլ, լուիցուք։ Յաճախապէս յեղյեղու զբանս զայս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)

Յեղյեղու զլուսոյն հանգամանս։ Վասն է՞ր այնքան յեղյեղու զյարութենէն։ Է՞ր աղագաւ այնքան յեղյեղու զհօրէ. (Նանայ.։)

Պարզ է, դիւրահոս, եւ անկարօտ յեղյեղուլ քննութեամբ. (Լմբ. ժղ.։)

Կամ իբր կր.

Նոյնք բազում անգամ յեղյեղուն (խորհուրդք ընթերցուածոց). այսինքն կրկնին պէսպէս օրինակաւ. (Արշ. ՟Բ։)

Նախ յեղյեղին զյոյն գիրս ի հայերէն այբուբենս. (Հ. կիլիկ.։)

Յեղյեղու զջուրս, որպէս եւ կամի. այսինքն շրջշրջէ որպէս ղեկաւ. (Յոբ. ՟Լ՟Է. 10։)

Մինչեւ ցփրփրել անգամ, եւ զաչս յեղյեղուլ. (Եզնիկ.։)

Միտք միշտ յեղյեղուն, ամենապատիկ ընդունելով փոփոխմունս։ Կայ մնայ ի նմանութեան՝ ոչ յեղյեղեալ։ Որք զկնի երկնի են, յեղյեղլիք եւ փոփոխելիք են. (Փիլ.։)


Յեղումն, ման

s.

cf. Յեղյեղումն;
— սրոյ, rotation of a sword;
յեղմունք լուսնոյ, the phases of the moon.

· Calfa

NBHL (10)

τροπή, παρατροπή versio, conversio, deflexio, digressio. Այլայլութիւն. փոփոխումն. յեղափոխութիւն. պէսպիսութիւն. շրջշրջումն.

Հիացումն՝ յեղումն մտացն՝ քուն է նորա։ Եթէ յեղումն արդարն կրէ, սա ոչ է արդար. (Փիլ.։)

Յեղումն կրել։ Յեղումն ընդունել. (Անյաղթ սահմ. եւ Անյաղթ ստորոգ.։)

Յեղումն ինչ է նոցա չարն (գոլ), եւ ի պատշաճիցն իւրեանց ի բաց ելումն. (Դիոն.։)

Եղեւ մարմին բանն՝ ո՛չ ըստ փոխադրութեան կամ յեղման. (Պրպմ.։)

Ունի (բնութիւն մեր) տրտմութեան յեղմունս, եւ մեղաց, եւ արդարութեան. (Եպիփ. սղ.։)

Որպէս անկատար ինչ յարմարի տիոց, յիւր ինքեան բերեալ դիւրապատիր յեղմունս. (Պիտ.։)

Ի բարիս ունին զյեղումն՝ օրինօք դաստիարակեալ. (Իգն.։)

Սուր աստուածամուխ՝ ի ձեռն աջողակ աջոյն Յիսուսի յեղմամբ շողշողեալ. (Նար. խչ.։)

ՅԵՂՈՒՄՆ. Եղանակ տարւոյ. Արեւադարձ. Շրջան լուսնի, եւ քառորդք նորա. Զուգօրութիւնք, եւ յեղմունք ամառնային եւ ձմեռնային։ Յեղմունք լուսնոյ եօթներեկօք լինին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 1. եւ այլաբ։)


Յեռեմ, եցի

va.

cf. Յեռում.

· Calfa

NBHL (2)

Զաննիւթն ի նիւթ յեռեցին. (Ճ. ՟Ը.։)

Յորժամ միտքն յերկնաւորն յեռի, եւ ի նոյնն զուարճանայ. (Լմբ. առակ.։)


Յեռումն, ման

s.

setting, mounting, enchasing;
fitting in, mortising;
insertion, intercalation;
connexion, concatenation.

· Calfa

NBHL (3)

Ընդելուզումն. աղխաղխումն. շարունակութիւն.

Նշուլափայլ մաքուր ուլանցն յեռմամբ. (Նար. կուս.։)

Յեռումն եւ կարգ յարմարման երեւեցուցանէ մի ըստ միոջէ պատկանեալ յոճ տէրունեան պատգամսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 179։)


Մգլիմ, եցայ

vn.

to grow musty or mouldy, to mould;
to strive, to strain.

· Calfa

NBHL (2)

Իսկ յասելն. (Ոսկ. ես.)

Ոչ ոգորիցի եւ ոչ ջանայցէ, եւ ոչ մգլիցի։ այլ դիւրաւ հեշտաւ իմն զմարմին թողուցու. իմա՛ առաւել՝ որպէս մագլցել, մաքառիլ։


Մեզէն

cf. Մեզոյն.

· Calfa

NBHL (7)

ՄԵԶԷՆ ՄԵԶՈՅՆ. Մեզ մնալով. առ ի մէնջ. յանձանց մերոց. մեօք. (ի յն. լտ. ասի, մեք ինքեանք, ի մէնջ յինքեանց). մեզնէ, մեզմէ, մեզմով.

Մեք մեզէն իսկ շինեսցուք զտուն տեառ։ Մեզէն իսկ լուաք ի դմանէ. (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 3։ Յհ. ՟Դ. 42։)

Մեզէն իսկ ընթեռնուլ արժանաւորեցաք։ Մեզէն իսկ ականատես եղաք այն դիւանին. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 9։)

Լսել նախ՝ զոր ասիցեմքն՝ մեզէն, եւ ապա յամենալուր ականջսն աստուծոյ արկանել. (Խոսր.։)

Յորժամ զգաստանամք, մեզէն տեսանեմք զպիտանացուն. (Մաշկ.։)

Ոչ լսել, այլ ասել մեզոյն իսկ ձայնիւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 5։)

Մեք մեզոյն (կամ մեզէն) լինիմք քակիչ օրինացս մերոց. (Եղիշ. ՟Ը։)


Մեզոյն

adv.

by ourselves.

· Calfa

NBHL (7)

ՄԵԶԷՆ ՄԵԶՈՅՆ. Մեզ մնալով. առ ի մէնջ. յանձանց մերոց. մեօք. (ի յն. լտ. ասի, մեք ինքեանք, ի մէնջ յինքեանց). մեզնէ, մեզմէ, մեզմով.

Մեք մեզէն իսկ շինեսցուք զտուն տեառ։ Մեզէն իսկ լուաք ի դմանէ. (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 3։ Յհ. ՟Դ. 42։)

Մեզէն իսկ ընթեռնուլ արժանաւորեցաք։ Մեզէն իսկ ականատես եղաք այն դիւանին. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 9։)

Լսել նախ՝ զոր ասիցեմքն՝ մեզէն, եւ ապա յամենալուր ականջսն աստուծոյ արկանել. (Խոսր.։)

Յորժամ զգաստանամք, մեզէն տեսանեմք զպիտանացուն. (Մաշկ.։)

Ոչ լսել, այլ ասել մեզոյն իսկ ձայնիւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 5։)

Մեք մեզոյն (կամ մեզէն) լինիմք քակիչ օրինացս մերոց. (Եղիշ. ՟Ը։)


Մեծուհի, հւոյ, հեաց

s.

woman of quality, dame, lady, lady of rank.

· Calfa

NBHL (3)

Մեծազգի կամ մեծապատիւ կին. տիկին.

Եւ դարձեալ առ մեծուհի մայր վանացն, ասէ. (Ճ. ՟Ա.։)

Ո՛վ կանայք պատուականք մեծուհիք։ Մեծ թագուհին թագաւորին, եւ ամենայն մեծուհիքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։) (ռմկ. տօմնա, տօմնի՛սսա. որ է տիրուհի, տիկին։)


Մեծօր

s.

long day.

· Calfa

NBHL (2)

ՄԵԾՕՐ կամ ՄԵԾ ՕՐ. Օր մեծ. այսինքն երկայն տիւ.

Բացագոյն էր իբր մեծօր հասարակօրոյ միոյ հետեւակագնացի առնն ճանապարհի. (Խոր. ՟Ա. 11։)


Մեկն

adj.

simple, easy, clear, evident, intelligible.

· Calfa

NBHL (3)

Որպէս Մեկնեալ ինքնին. յայտնի.

Ինքն բանն՝ պարզն եւ մեկն է. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Ոչ պատմի նա լեզուով, եւ ոչ լինի մյ՝ խորհրդովք. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ. (տպ. մեկնեալ։))


Մեկնեմ, եցի

va.

to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.

· Calfa

NBHL (14)

χωρίζω, διαχωρίζω, ἁφορίζω , διορίζω separo, sejungo διαστέλλω discerno, distinguo ἁποσπάω abstraho, evello διαστημάζω intervallum facio, disjungo. Մեկին առնել, որպէս մեկուսացուցանել. անջրպետել. անջատել. զատուցանել. որոշել. զատել, բաժնել.

Մեկնել ի ստենէ. (Ովս. ՟Ա. 8.) ըստ յն. ասի՝ Հատուցանել ի ըաթանէ. ἁπογαλακτίζω ablacto.

ՄԵԿՆԵԼ. ἑκτείνω extendo. Մեկին առնել, որպէս պարզել, տարածել, սփռել, ձգել կարկառել, երկայնել զձեռն կամ ձեռամբ. ռմկ. եւս. մեկնել, երկնցընել.

ՄԵԿՆԵԼ. φράζω, μεταφράζω dico, indico, doceo, interpretor ἑπιλύω dissolvo, resolvo, explico διασαφέω declaro, explano συγκρίνω dijudico, conjecto եւ այլն. Մեկին առնել, ըստ որում պարզ եւ յայտնի կացուցանել. պարզել զմթութիւն բանից. յայտնաբանել. բացայայտնել, վերլուծանել. թարգմանել. խելամուտ առնել. մեկնիլ, բացատրել, հասկըցընել պարզ կերպով.

Զոր աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ։ Ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն քրիստոսի։ Մեկնեցէ՛ք զդոսա ի միմեանց ի բաց, եւ քննեսցուք զդոսա։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ քաւարին։ Մեկնեսցեն զչարս ի միջյ արդարոց։ Մահ մեկնեսցէ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Մեկնեսցուք զնոսա ի քաղաքէ անտի.եւ այլն։

Աստուածոյ փառաւորութիւն այն էր, թէ յարարածոցն մեկնեալ էր զպատիւ արարչին. (Եզնիկ.։)

Մեկնէ զանձն յամբոխիցն՝ կալ առանձինն. (Իգն.։)

Նաեւ այլ աշակերտքն մեկնէին զձեռն իւրեանց ընդ նմա ի սկաւառակն. այլ յորժամ մեկնէր զձեռն իւր յիսուս, վերացուցանէին նոքա։ Առաջին ձեռն մեկնեցաւ ի փայտն, եւ էառ զմահն. երկրորդ մեկնումն ձեռացն՝ զկեանքն, զոր կորուսաք, եգիտ. (Բրսղ. մրկ.։)

(Զմեղրն մատամբ) երբ մեկնես, մեկնի դերձանի նման. (Վստկ.։)

Մեկնէ զխորհրդական սնդուն ի վերայս սեղանոյն զգուշութեաբմ. (Աթ. պտրգ.։)

Մեկնեա՛ մեզ զառակ որոմացն, կամ զառակս զայս։ Առաձինն առակերտացն իւրոց մեկնէր զամենայն։ Առն ըստ իւրաքանչիւր երազոյ մեկնեաց։ Մեկնէ զերազս, եւ պատմէ զառակս։ Կարօղ է մեկնել մեկնութիւնս։ Սկսաւ մովսէս մեկնե զօրէնս զայսոսիկ.եւ այլն։

Միտք գրոց ի բազում մեկնին. (Նար. երգ.։)

Մեկնեցան սոքա ի հռոմ լեզուէ։ Մեկնեցաւ յունարէն. (Եւս. պտմ. ՟Է. 12։ եւ ՟Բ. 2։)

Եւ ἐρμηνεύω, μεταβάλλω . Յեղուլ թարգմանութեամբ.


Մեկնիչ, չի, չաց

s.

interpreter, commentator, expositor.

· Calfa

NBHL (9)

ἐρμηνευτής, ἐρμηνευτικός interpres, interpretativus ἑξηγητής enarrator, explicator γραμματεύς scriba. Յայտնիչ. պարզօղ մթութեան բանից, թարգման. պատմօղ. քարոզ. դպիր. եւ Մեկնողական.

Ընթերցուածք, եւ մեկնիչք. (Եղիշ. ՟Գ։)

Երէնէոս մեկնիչն զհերեսիովտացն գրեաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)

Մեկնիչքն՝ հարքն մեր. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)

Զիա՞րդ լուիցեն առանց քարոզչի, այսինքն առանց մեկնչի, որպէս փիղիպոսն ներքինոյն. (Եփր. հռ.։)

Դաւիթ մեկնիչ արիստոտէլի. (Ոսկիփոր.։)

Զմեկնիչն խրատէ տէր (զօրինական դպիրն)։ Իւրաքանչիւր ուրուք ի սոցանէ մեկնիչ՝ սահմանն իմանի. (Նիւս. կազմ.։)

Դու բելիար՝ հեռացուցիչ յաստուծոյ, եւ մեկնիչ ի քրիստոսէ, եւ օտարացուցիչ ի հոգւոյն սրբոյ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)

ՄԵԿՆԻՉ. χωριστής, χωρίζων amovens, sejungens. Ի բաց որոշիչ, զատիչ.


Մեկնոց, աց

s.

cloak, mantle, surtout.

· Calfa

NBHL (6)

Ծրարեսցես ի մեկնոցի քում։ Բե՛ր զմեկնոցդ՝ որ ի վերայ քո է. եւ չափեաց վեց չափովն գարի, եւ եդ ի վերայ նորա. (Եզեկ. ՟Ե. 3։ Հռութ. ՟Գ. 15։)

Որպէս ոմն յումեմն մեկնոցի հուր ծրարելով՝ վերաձայնէ ոչ կիզուլ մեկնոցին ի հրոյ անտի. (Խոսրովիկ.։)

Զմեկնոցն զոսկեհուռ, զոր արար աննա սամուէլի մանկան. (Եփր. թագ.։)

Լուծանել զհանգոյցս մեկնոցին. (Բուզ. ՟Զ. 8։)

Թարմատարդ, իբրու ճամուկ ի մեկնոցի. զի ոչ զպէտս մեկնոցին վճարէ. այլ զգեղեցկութիւն. (Երզն. քեր.։)

ἁναβολή amictus, pallium περίζωμα cingulum, cinctura. Վերարկու՝ իբրու զանձամբ տարածելի. թիկնոց. աղաբողոն. կրկնոց. արկանելի. սփածանելի. սինդոն


Մեկնութիւն, ութեան

s.

explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.

· Calfa

NBHL (18)

διασάφησις declaratio, explanatio λύσις solutio διάκρισις discretio, distinctio ἐρμηνεία interpretatio ἑξήγησις enarratio. Մեկնելն զմթութիւն բանի. բացատրութիւն. վերլուծութիւն. լուծումն. թարգմանութիւն. իմաստ կամ միտ բանի՝ ըստ ճառին եւ ըստ խորհրդոյ.

ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. ἀπλότης simplicitas. Մեկին գոլն, ըստ որում պարզութիւն, անխառնութիւն.

ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. χωρισμός, ἁναχώρησις secessio, discessio, segregatio, secessus, recessus, solitudo. Մեկնիլն ի բաց. մեկուսութիւն. անջատումն. հրաժարումն. առանձնութիւն.

Ի ձեռս աստուծոյ իցէ մեկնութիւն սոցա։ Ո՛վ գիտէ զմեկնութիւնս բանից։ Զմեկնութիւնս առակաց. (Իմ. ՟Ը. 8։)

Յովսէփ փառաւորի մեկնութեամբ երազոցն փարաւոնի. (Նախ. ծն.։)

Շա՛տ են եւ սոքա ի մեկնութիւն սոցա. (Պորփ.։)

Ի մեկնութիւն բերեալ զայնս. (Մաքս. ի դիոն.։)

Զմեկնութիւնն առաջի եդեալ մեզ աւետարանիչն՝ ասաց, թէ սելովամ, եւ յաւել՝ որ թարգմանի առաքեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)

Վասն ժողովրդեանս ասէ առնեմ. եւ զմեկնութիւնն ինքն թարգմանէ, զի սոքա հաւատասցեն. (Մամբր.։)

Մի ըստ միոջէ մեկնութիւն ընծայեցուցանէ անուանելոյ կախաղանաւոր բուարաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Զգրոյն զօրութիւն ոչ գիտէին, որ է մեկնութիւն. եւ միայն ի բառսն հայէին. (Մեկն. ղկ.։)

Եղեւ հողագործ. իսկ մեկնութեամբ՝ երկիր զմարմինս կոչէ, մշակ զմիտս հոգւոյն.(Մեկն. ծն.։)

Պատմեաց երկուց եղբարցն արտաքոյ ... մեկնութեամբ՝ չար բարքն խնդայ ընդ այլոց գայթանս. (անդ։)

Ի պարզ բնութեան եւ ի մեկնութեան աստուածութեան. (Նիւս. կազմ.։)

Մեկնութիւն առնէին յապստամբացն անօրէնութենէ. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 3։)

Մահ՝ մեկնութիւն է ոգւոյ ի մարմնոյ։ Որոց այսչափ մեկնութիւն եւ որոշումն ի միջի է. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)

Զցանկութիւն թարշամեցուցանէ քաղց եւ վաստակ, եւ մեկնութիւն։ Ի մեկնութենա անդ յառաջադէմ լինել. (Եւագր. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)

Մեկնութիւն, որ է հեռանալ ի կանանց եւ ի խօսից նոցա. ((մանաւանդ յաշխարհէ) Կիր. ՟ը. խհ.։)


Մեկնօրէն

adv.

in explaining.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ՄԵԿՆԱՊԷՍ, կամ ՄԵԿՆՈՂՕՐԷՆ.

Իբրեւ մեկնօրէն զբանն առաջի դնէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)


Մեկոնիոն, ի

s. bot. poppy.

· Calfa

NBHL (3)

Այլ յայլում լինի՝ ի քրքմի, յապրասամի, ի մեկոնի. (Նիւս. կազմ.։)

Մահաբեր արմատքն՝ մեկոնիոն եւ ղեբերոս։ Լորք եւ հաւփալք (ուտեն) զմեկոնիոն եւ զղեբերոս, եւ ոդ վնասին. (Վրդն. ծն.։ եւ Յայսմաւ.։)

ՄԵԿՈՆ ՄԵԿՈՆԻՈՆ. ռմկ. մեգ. դաղմ. մագ. յն. միգօն. μήκων papaver. Բոյս՝ որ ունի ծաղիկ գեղեցիկ, այլ դիւրաթօթափ. եւ ունդ նորա մանր՝ բազմաթիւ, որ լինի թմրադեղ.


Մեկուսիմ

vn.

to remove, to go away, to retire, to stand aloof, to withdraw to a lonely place.

· Calfa

NBHL (5)

Մեկուսեալ էր մարդկութիւնս յաստուծոյ. (Պրպմ.։)

Մեկուսեալքն ըստ զիա՛րդ գոլոյն բանի. (Կիւրղ. գանձ.։)

Ըստ ծայրագունին առ միմեանս մեկուսելոց. (Նիւս. կազմ.։)

Անկատարն բարի եւ կատարունն ի բաց մեկուսեալ (են). Դոզն ինչ ի նմանէ մեկուսեալ. (Դիոն. ածայ.։)

Զգաստ մեկուսեալ ի կանանց. (Վրք. հց. ձ։)


Մեկուսեմ, եցի

va.

to remove, to separate, to keep away, to put or place farther off.

· Calfa

NBHL (6)

Մեկուսացոյց զնա ի ճանապարհէն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 29։)

Մեկուսացոյց սակաւ մի զերանելիսն ի միմեանց. (Եղիշ. ՟Ը։)

Մեկուսացոյց զանձն ի բազմաց. (Իգն.։ որպէս եւ Նար. խչ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)

Ի բաց մեկուսեալ զնոսա ի միմեանց. (Պրպմ. ՟Թ։)

Վայելչաբար մեկուսեալ եւ ի գերակայ մասին եդեալ զընտրեալսն ի քահանայագործութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)

ՄԵԿՈՒՍԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԵԿՈՒՍԵՄ. ἁφίστημι, διΐστημι seorsum statuo, dirimo, removeo, separo. Մեկուսի կացուցանել. մեկնել. հեռացուցանել. ի բաց որոշել. մէկդի ընել, զատել.


Մեկուսութիւն, ութեան

s.

separation;
retirement.

· Calfa

NBHL (10)

διάστημα, τὸ διάστατον, ἁπόστασις , ἁπουσία distantia, abscessio, absentia, discrepantia, interstitio, spatium, intervallum. Մեկուսի գոլն. մեկուսանալն, եւ հեռաւորութիւն. տարբերութիւն, որոշումն. անջատումն. անջրպետ. միջոց. խտիր.

Ի ԲԱՑ ՄԵԿՈՒՍՈՒԹԻՒՆ. Նոյն ընդ վ. եւ Խուսափումն. ἁποφυγή կամ ἁποφοίτησις declinatio, fuga.

Մեկուսութիւն եւ ոչ մի է հօր եւ որդւոյ։ Մեկուսութիւնս եւ որոշմունս յաստուածայինն էութիւն ի ներքս բերել անուսումնաբար. (Աթ. ՟Գ։ Կիւրղ. գանձ.։)

Առաքինութեանն մեկուսութիւն առ հակառակն (չարութիւն). (Դիոն. ածայ.։)

Արարեալն առ ոչ արարեալն՝ բազում ունի զմեկուսութիւն. (Պիտառ.։)

Տուընջեան եւ գիշերոյ մեկուսութեանցն։ Զերկոտասանից տանց աստեղաց մեկուսութիւն։ Զերրեակ ձեւս մարմնոց ասէ զեռակի մեկուսութիւնն, խորութիւն, բարձրութիւն, լայնութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)

Աստուծոյ առ մարդիկ միաբանութիւն, որպէս եւ ընդդէմն՝ մեկուսութիւն։ Միշտ մեկուսութեամբ վեհիցն՝ պատուեալ լինի վատթարն, զնոցայն ժառանգելով զդաս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Հաւասար շուրջանակի զմեկուսութիւնն ունի. (Պիսիդ.։)

Սկզբնատիպն ոչ կարացեալ ժուժալ՝ հեռանալ պատկերի իւրոյ, տարամերժիլ մեկուսութեամբ. (Պիտառ.։)

Զրկմամբ, եւ ի բաց մեկուսութեամբ, եւ կործանմամբ ի պատշաճիցն նոցա բարութեանց՝ չարք ասին. (Դիոն. ածայ.։)


Մեղկեմ, եցի

va. fig.

to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.

· Calfa

NBHL (10)

Պատրեաց եւ մեղկացոյց զհինգ զգայութիւնս. (Եղիշ. յես.։)

Յառաքինութենէ վաստակոցն մեղկացուցանիցէ. (Ոսկ. ես.։)

Զօրութիւնն աստուծոյ մեղկացուցանէր զնոսա. (Եփր. թագ.։)

Մի՛ մեղկացուսցէ միշտ մայրն մեղաց, եւ հայրն չարեաց. (Խոսր.։)

Մի՛ պարզելս մարմնոյ մեղկացուսցէ զհոգիս մեր. (Սիսիան.։)

Մեղկեն, ի ծուլութիւնս դարձուցանեն։ Ամենայն ուստեք զանձինս մեղկեմք, եւ դիւրինս առ ըմբռնել առնեմք սատանայի։ Զախորժականսն ասաց, եւ մեղկեաց զլսողսն։ Մի՛ մեղկիցես զփոյթն։ Մի՛ մեղկէք զոլոր փութոյն ժամանակօք, այլ մանաւանդ աճեցուցէք։ Զամենայն ոք գինւով մեղկէր. (Ոսկ. ես. Ոսկ. մտթ. Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ղկ.։)

Խորհուրդք զմեզ մեղկեն եւ լքուցանեն։ Ձանձրութեամբն մեղկէ. (Խոսր.։)

Զիմ սէրն մեղկեն, եւ զհակառակորդն սիրեն. (Նար. երգ.։)

Ուրախութիւնս զպնդութիւն հոգւոյն մեղկիցէ. (Մաշկ.։)

ՄԵՂԿԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԵՂԿԵՄ ἑκλύω, καταλύω , χαυνόω, καταμαλακίζω dissolvo, mollio, emollio եւ այլն. Մեղկ կացուցանել. թուլացուցանել. լուծանել. լքացուցանել. կթուցանել. իգացուցանել. թուլցընել.


Մեղկիչ

adj.

softening;
enervating;
languishing.

· Calfa

NBHL (2)

Որ մեղկէ. թուլացուցիչ. իգացուցիչ.

Զմեղկիչ փափկութիւնն անարգէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)


Մեղմեխեմ, եցի

vn.

to simulate, to feign artfully, to dissemble;
to incite, to allure, to draw on;
to ogle.

· Calfa

NBHL (2)

ՄԵՂՄԵԽԵՄ կամ ՄԵՂՄԵՂԵՄ. Կեղծաւորիլ. նենգութեամբ եւ շողոմութեամբ վարիլ.

Կեղծաւորն եթէ ոչ բարւոյ դէմս զգեցեալ մեղմեղիցէ, չկարէ ստերիւրել յիրաւանց զիրաւադէտն. (Եզնիկ.։ (լծ. ռմկ. մըլմըլալ։))


Մեղմիկ

adv.

softly, gently, slowly.

· Calfa

NBHL (4)

Մեղմագին. մեղմով. կամացուկ.

Մեղմիկ խօսէր ընդ նմա, զի մի՛ ոք լուիցէ. (Պտմ. աղեքս.։)

Խօսողացս մեղմիկ եւ հեզիկ. (Յհ. կթ.։)

Մեղմիկ շարժելով (ի կաքաւելն) յայս կոյս եւ յայն հայէր մեղմիկ աչօքն. (Տաղ.։)


Մեղմութիւն, ութեան

s.

softening, mitigation, slackening, assuagement.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հանդարտութիւն մեղմութեան օդոյն քաղցրութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Մեղոյշ

cf. Մեղուշ.

· Calfa

NBHL (2)

ՄԵՂՈՅՇ կամ ՄԵՂՈՒՇ ԱՉՔ. cf. ՄԵՂՈՒԱԿՆ.

Մեղուշ աչք, եւ անձամբն գեղեցիկ. (Ախտարք.։)


Մեղուշ

adj. s.

cf. Մեղուակն;
purple-colour;
flesh-colour or rose-colour.

· Calfa


Մեղուոց, աց

s.

bee-house, apiary.

· Calfa

NBHL (2)

Գործասէր մեղու ի մեղուոցացն ի բաց ելանէ։ Եւ մեք քրիստոսի մեղուոցքս զայնպիսի առեալ զիմաստութեան եւ զաշխատասիրութեան օրինակ. (Ածաբ. նոր կիր.։)

Որպէս զմեղուացն է իմանալ, որ ի ծաղկանց զկարեւորսն ի մեղուոցն բերեն։ Եդեալ ի մեղուոց. (Յճխ. ՟Զ։ Մխ. դտ.։)


Մեղսօրէն

adv.

sinfully, criminally.

· Calfa

NBHL (2)

Ըստ օրինակի զոհին՝ որ վասն մեղաց. կամ Որպէս մեղապարտ.

Յորում կենարարին մերում մահացեալ մարմինն՝ մեղսօրէն դատմամբ. (Նար. խչ.։)


Մեղր, ղու, ղեր

s.

honey;
խորիսխ —, honeycomb.

· Calfa

NBHL (5)

Ռետին, եւ մեղր, եւ խունկ։ Բղխէ զկաթն եւ զմեղր։ Զի՞նչ քաղցրագոյն քան զմեղր։ Համ նորա իբրեւ զխորիսխ մեղու։ Կերայ զհաց իմ մեղու իմով։ Ճաշակեցի սակաւ մի ի մեղուէս յայսմանէ.եւ այլն։

Քաղցրութիւն առտուելով՝ մեղր ընկալաւ առասութիւն. (Պղատ. տիմ.։)

Մեղր. մեղերբ. մեղուի. մեղուաւ. (Պղատ. տիմ.։)

Մեղր. մեղերբ. մեղուի. մեղուաւ. մեղրով. (Յճխ.։ Դիոն.։ Վրք. հց.։ Բրսղ. մրկ.։ Նիւս. երգ.։ Զքր. կթ.։ Շ. թղթ. եւ Շ. խոստով. եւ այլն։)

(լծ. յն. մէ՛լի. լտ. մէլ ). μέλι mel. դաղմ. մէտ. սանս. մատհու. թ. պալ. Քաղցր բերք վաստակոց մեղուաց. cf. ԽՈՐԻՍԽ.


Մեղրուկ

s. bot. honey-wort.

· Calfa

NBHL (2)

Կապուտակ ծաղիկ եզնալեզու ..., կամ նման նմին, յորմէ մղի հիւթ քաղցր եւ մեղրահամ, սիրելի մեղուաց.

Նարգէսն, եւ մեղրուկն, եւ այլն. (Ագաթ. (ա՛յլ ձ. մղրուկ։))


Մեղրօղի, ղւոյ

s.

an intoxicating liquor made with honey.

· Calfa

NBHL (2)

Օշարակ իբրեւ օղի կամ գինի արբեցուցիչ՝ կազմեալ ի մեղրէ (մանաւանդ յեթովպիա).

Օղի, եւ մեղրօղի, եւ ամբրաւօղի մի են. (Կանոն.։)


Մենդոս, ի

s. zool. maena.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ յն. մէնի՛ս, մէնի՛տօս. μαινίς, μαινίδος maena. Ազգ ձկան կամ կիտի մեծի։ (Վեցօր.։ եւ Վրդն. ծն.։)


Մենութիւն, ութեան

s.

solitude, lonesomeness.

· Calfa

NBHL (3)

Զանապատն տեսանիցես, զմենութիւնն նշմարիցես ... ուր մենութիւնն է. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)

Ի միմեանց բաժանեալք (ի բաբելոն) մի մի ի նոցանէ զմէնութիւն (հին տպ. զմեկնութիւն) զկեցութեան յանձինս իւրեանց բերէին. (Ագաթ.։)

ՄԵՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՄԷՆՈՒԹԻՒՆ. μόνωσις solitudo. Մէն միայն գոլն. միայնութիւն. առանձնութիւն. առանձնականութիւն.


Մեռելոյթք

s.

funeral expenses;
the goods of the deceased.

· Calfa

NBHL (2)

ՄԵՌԵԼՈՅԹՔ. որ եւ ասի ՄԵՌԵԼՈՑՆ. Ծախք ի թաղումն եւ ի հոգեւոր օժանդակութիւն մեռելոյն. եւ Որ ինչ իցէ վախճանելոյն.

Թէ ո՛րպէս արժան է զմեռելոցն առնել։ Թէ ձեռնհաս իցէ այրն, զմեռելոյթսն արասցէ (կնոջն). եւ եթէ ոչ իցէ, յիւրոցն (յընչից կնոջն), եւ առն ի ժառանգութիւն մի՛ լիցի. (Մխ. դտ.։)


Մեռելոտի, տւոց

adj. s. fig.

dead;
carcass;
idols, image.

· Calfa

NBHL (12)

θνησιμαῖον morticinum. Մեռեալն կենդանւոյն. դի. գէշ. շաղիղ. դիակունք, եւ դիք հեթանոսաց.

Մերձեսցի ի մեռելոտի կամ ի գազանաբեկ։ Ի մեռելոտիս անասնոց։ Մեռելոտի եւ գազանաբեկ ոչ երբէք կերայ։ Խորշել ի մեռելոտւոյ (յն. հեղձուցելոյ)։ Թաթաւեցան յարեան մեռելոտւոց։ Պղծեցին զերկիր իմ մեռելոտւովք գարշելեացն գարշելեացն իւրեանց (դից կամ կռոց). եւ այլն։

Կերան զզոհեալս եւ զմեռելոտիս. յն. զզոհս մեռելոց. (Սղ. ՟Ճ՟Ե. 28։)

Նման է մեռելոտոյ՝ որ կայ ի տանն հոտեալ. (Համամ առակ.։)

Քան զշուն մեռելոտի գարշելի եղեալ։ Զէշս եւ զձիս մեռելոտիս առ սովոյն վտանգի անխտիր ուտէին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ Եղիշ. ՟Գ։)

Կենդանի է աստուած. իսկ նոքա (չաստուածք կամ կուռքն) մեռելոտի, եւ ոչ մեռեալ. զի ոչ բնաւին իսկ էին կենդանի. (Մխ. երեմ.։)

Սրբեսցէ զխիղճ մտաց ձերոց ի մեռելոտի գործոց անտի (յն. ի մեռեալ գործոց), պաշտել զաստուած կենդանի. (Եբր. ՟Թ. 14։)

ՄԵՌԵԼՈՏԻ. ա. θνησιμαίος, -ια, -ον morticinus, -a, um. Մեռեալ. մեռելական.

Այն քո սիրուն քրիստոսի՝ այսպիսի մեռելոտի հաւատով առ ի մէնջ պաշտի. (Լմբ. պտրգ.։)

Եւ մաշկեկաւ մեռելոտին (այսինքն մեռելոտեաւ), անցո՛ ընդ կեանս այս երկրային. (Յիսուս որդի.։)

Եւս եւ Մահկանացու. մեռոտ.

Անմեռն ընդ մեռելոտիս միաբանի, ընդ աւազակս խաչի. (Ածաբ. խչ.։)


Մեռինէս

s. zool. muraena, lamprey.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԵՌԻՆԷՍ կամ ՄԻՒՌԻՆԷՍ. cf. ՄՈՒՌՈՒՆԷՍ, եւ cf. ՄՈՐԷՍ։


Մեռոն, ի, աւ, իւ

s.

holy oil, chrism;
ointment, perfume.

· Calfa

NBHL (6)

ՄԵՌՈՆ կամ ՄԻՌՈՆ, կամ ՄԻՒՌՈՆ. Բառ յն. μύρον կամ μύρων . որ թարգմանի իւղ անոյշ. եւ առանձինն է սուրբ իւղն օծութեան ի դրոշմել զմկրտեալս, յօծանել զքահանայս, եւ զսուրբ սեղանն եւ զսուրբ սպասս. unguentum, oleum odoratum, chrisma.

Աստուածագործականաւն մեռոնիւ կնքեալ զայրն։ Մեռոնին կատարողականն օծումն անուշահոտ առնէ զկատարեալն։ Նուիրագործութիւն միռոնին։ Խորհուրդ կատարողութեան միռոնին. (Դիոն. ստէպ։)

Զսուրբ միւռոնն, այսինքն զիւղն անուշահոտութեան։ Օծանել զնա միւռոնովն սրբով։ Օծանելն զքարինսն աստուածայնովն մեռոնաւ. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. եկեղ.։)

Մեռոնս այս օրհնաբանեալ՝ թարգմանեալ իմանի ինձ մայր։ Իսկ մառնամուտ՝ որ եւ այս միւռոն՝ ըստ այլում բառի ցուցանի, այսինքն է մթին, մռայլ առձայնի։ Մեռայ՝ որ է դառնութիւն. որ եւ միւռոն ստուգաբանեալ մեկնապէս ըստ մեզ՝ մեռելութեան ազգականութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

ՄԵՌՈՆ. լայնաբար՝ Ամենայն իւղ հոտաւէտ կամ աւիշկ.

Փոխանակ անուշահոտ խնկոցն եւ միւռոնացն՝ զոր հոտոտէի յերկրի, պարտ է ինձ հոտոտել զչար հոտս զայս։ Անուշահոտ մեռոն հոսէր որպէս քրտունք յանձնէն։ Ի գերեզմանէ նորա բղխէր միւռոն. (Վրք. հց. ՟Ե. եւ ՟Դ. ՟Ի՟Զ։)


Մեռոնեմ, եցի

va.

to confirm, to anoint with holy oil.

· Calfa

NBHL (4)

ՄԵՌՈՆԵՄ կամ ՄԻՒՌՈՆԵՄ. Օծանել մեռոնիւ. իւղել.

Յետ մկրտութեանն մեռոնէ. (Բրսղ. մրկ.։)

Սարկաւագք իշխանութիւն ունին լուանալ յաւազանն զեկեալսն ի մկրտութիւն, բայց ոչ միւռոնել. (Վրդն. աւետար.։)

Եւ ո՞յր աղագաւ մեռոնեցաւ. (Լմբ. պտրգ.։)


Մեռոտ

adj.

mortal.

· Calfa

NBHL (1)

Խառնեաց զանմեռն ընդ մեռոտս, զի զամենայն անքակ արասցէ յանմահութենէ աստուածութեան իւրոյ. (Ագաթ.։)


Մեռուցումն, ման

s.

mortification.

· Calfa

NBHL (3)

Արդ է ժուժկալութիւն՝ մեղաց ի բաց ջնջումն, ախտից օտարութիւն, մարմնոյ մեռուցումն. (Բրս. հց.։)

Զի՞նչ է այլ քաղց եւ ծարւ, եթէ ոչ մեռուցումն մարմնական ախտից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)

νέκρωσις mortificatio. Մեռուցանելն. կրթելն ի մեռելութիւն. մահացուցումն.


Մեռօրէն

adv.

like a corpse.

· Calfa

NBHL (2)

Զօրէն մեռելոց. իբրեւ զմեռեալս. մահուչափ.

Մեռօրէն պակեան յահէն դասք պահապանացն։ Ւիւծեալ մեռօրէն տագնապէին զպահապանսն. (Շ. տաղ.։)