Entries' title containing ա : 10000 results

Երկբայանք

s.

cf. Երկբայութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Երկբայութիւն.

Ոչ ի կարծիս կոչէին, եւ ոչ երկբայանօք հաւատացին ի յարուցիչն ամենեցուն. (Մամբր.։)


Երկբայիմ, եցայ

vn.

to doubt, to suspect, to hesitate, to mistrust.

· Calfa

NBHL (4)

cf. Երկբայանալ.

Ոչ երկբայեցան ինչ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)

Մի՛ երկբայեսցուք խոստմանցն. (Խոսր.։)

Առ աստուած ... է՞ր վասն երկբայիս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)


Երկբայութիւն, ութեան

s.

doubt, hesitation, perplexity, irresolution;
suspicion;
incertitude, ambiguity.

· Calfa

NBHL (10)

ἁπορία, ἁμφισβήτησις dubitatio, dubium Երկմտութիւն. տարակուսանք. կասկած. թերահաւատութիւն. վարանք անձին կամ մտաց. եւ Անստուգութիւն իրաց.

Երկբայութիւն մտաց անկատար եւ կաղ է միշտ, եւ կոյր. (Փիլ.։)

Առանց ամենայն երկբայութեան. (Փարպ.։)

Մի՛ ի հարկէ, եւ երկբայութեամբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)

Յերկբայութիւնս անկանէր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)

Ծառայական երկիւղիւ երկբայութիւն արկեալ ծառային, թէ ոչ կամիցի կինն գալ. (Վրդն. ծն.։)

Ամենադժոխ է եւ մանկացն երկբայութիւն». իմա՛, երկբայելին լինել ի խառնակ ծնօղս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

ԵՐԿԲԱՅՈՒԹԻՒՆ. որպէս Երկբանութիւն. տարբերութիւն. անմիաբանութիւն.

Ուր եւ յեբրայեցիսն յիմ սիրելիսն՝ երկբայութիւնս գտանի (ընթեցուածոց). (Եւս. քր. ՟Ա։)

Ոչ գտաւ երկբայութիւն ի սոսա (ի թարգ. եօթանասնից). (Վրդն. սղ.։)


Երկբան, ից

adj.

amphibological, double, ambiguous;
double-dealing, double-tongued.

· Calfa

NBHL (10)

δίλογος bilinguis, fallax Երկխօս. երկլեզու. խաբեբայ.

Նոյնպէս եւ զսարկաւագունս պարկեշտս, մի՛ երկբանս. (՟Ա. Տիմ. ՟Գ. 8։)

Զերկբանսն եւ զերկխօսսն իբրեւ զհրապարականէծս ի բաց ընկեսցուք. (Համամ առակ.։)

Որ նենգաւոր է, եւ երկբան. (Սարգ. յկ. ՟Զ.)

Երկբան իցէ, երկխորհուրդ իցէ. (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)

ԵՐԿԲԱՆ. որպէս Երկբայական, երկդիմի, շփոթ, խարդախ. կամ խարդախութիւն.

Մի՛ երկբան ինչ վասն փութանակի եւ լուսաւորագոյն յարութեանն ի նենգաւորացն համարիցի ... եդին ի գերեզմանի. (Ագաթ.։)

դիմ. ԵՐԿԲԱՆ Է. ԵՐԿԲԱՆԻ. դիմ. διαφωνεῖ dissentit, differt Անմիաբա՛ն է. տարբերի.

Երկբա՛ն է յեօթանասնիցն թարգմանութենէ ամօք հինգ հարիւր ութսուն եւ վեցիւք։ Երկբան են առ հրէից եբրայականն՝ ամօք վեց հարիւր յիսունիւք։ Երկբանի՛ ի հրէական եբրայեցւոցն ամօք երեք հարիւր քառասուն եւ իննուք. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Պարտ է մեզ զերկբանալ խորհրդոցս իմոց պատմել ձեզ». (Շիր.) ընթերցի՛ր կամ իմա՛, երկբանիլ, երկուանալ։


Երկբանութիւն, ութեան

s.

amphibology, ambiguous discourse, ambiguity.

· Calfa

NBHL (6)

διαφωνία discrepantia, dissonnatia, dissensio Անմիաբանութիւն. տարբերութիւն. տարաձայնութիւն.

Բազում երկբանութիւն է ի մէջ հնոցն (ժամանակագրաց)։ Ո՛րպէս զհոմերոսէ առ ի բազմաց եղեւ երկբանութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)

Ղուկաս մի դիւահար ասէ, եւ սա երկուս. եւ ո՛չ այն երկբանութիւն ինչ ցուցանէ. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 3։)

Եւ չեն այս երկբանութիւնք. (Իգն.։)

Մերթ՝ Երկխօսութիւն. խաբեբայութիւն.

Ստախօսութիւն, շոգմոգութիւն, երկբանութիւն, ատելութիւն, չարախօսութիւն. (Սկեւռ. լմբ.) (մա՛րթ է իմանալ եւ Տարաձայնութիւն)։


Երկբաշխ

adj. s. binomial;
— Նեւտոնի, Newton's binomial theorem.

· Calfa


Երկբաշխական, ի, աց

adj.

binomial.

· Calfa


Երկբարբառ

adj. s. diphthong.

· Calfa

NBHL (2)

δίφθογγος diphtongus Ունօղ զկրկին ձայն ի մի վանկ յօդեալ յերկուց ձայնաւորաց, կամ ի մի եւ եթ ձայնաւոր ունակ զօրութեան կրկին տառից. զոր օրինակ ու, իբր լտ. u. աւ, իբր օ. ե՛ւ, իբր իւ, այսինքն եու. եւ ւ, իբր իւ կամ ի. ե, իբր եէ. ա՛յ, իբր աե. եւ այլն. որք ասին եւ Երկձայն.

Երկբարբառք են բունք (ըստ յն. αι, αυ, οι, ευ, ει, ου. ).. եւ բռնաբարբառք երկձայնք. եւ այլն. (Թր. քեր. զոր մեկնիչք նորա Երզն. եւ Նչ. ի հայումս դժուարին քաջ իմանալ։)


Երկբացիկ

adj.

that opens on two sides or doubly, double;
— դուռն, folding-door;
— խեցեմորթ, bivalve.

· Calfa

NBHL (6)

δύο πτυχαῖ Որ յերկուս փեղկս բացեալ լինի.

Երկոցունց դրանց փայտս մայրս, երկբացիկս՝ մի մի դուռն, եւ ծխնիք նոցա երկբացիկք. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 34։)

Իբրեւ դուռն երկբացիկ. (Արշ.։)

Դռնակ մի երկբացիկ քանդակագործ. (Կաղանկտ.։)

Ի ներքոյ ըռնկացն դրանց (կողից ափոյն՝) երկբացիկ սենեկացն պարագրողաց. (Նար. խչ.։)

Եւ են պատուհանք երկբացիկք՝ երկոտասանք. (Պիտառ.։)


Երկբերան, ոյ, ովք

adj.

that has two apertures;
two edged, double-biting, two-bladed.

· Calfa

NBHL (6)

ԵՐԿԲԵՐԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԵԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԻ. եւ այլն. δίστομος geminum os habens, anceps Որոյ են երկու բերանք, կամ կողմանք, սայրք. երկսայրի. երկկողմանի.

Սուր երկբերան. (Լմբ. սղ.։)

(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)

Սուր երկբերանեան. (Յայտ. ՟Ա. 16։)

Ստրկօք երկբերանովք. (Խոր. ՟Գ. 28։)

Աման լուսնին երկբերանի է (իբր ընդունօղ եւ տուօղ զլոյս). (Վրդն. ծն.։)


Երկբերանեան

adj.

cf. Երկբերան.

· Calfa

NBHL (6)

ԵՐԿԲԵՐԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԵԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԻ. եւ այլն. δίστομος geminum os habens, anceps Որոյ են երկու բերանք, կամ կողմանք, սայրք. երկսայրի. երկկողմանի.

Սուր երկբերան. (Լմբ. սղ.։)

(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)

Սուր երկբերանեան. (Յայտ. ՟Ա. 16։)

Ստրկօք երկբերանովք. (Խոր. ՟Գ. 28։)

Աման լուսնին երկբերանի է (իբր ընդունօղ եւ տուօղ զլոյս). (Վրդն. ծն.։)


Երկբերանի, նւոյ

adj.

cf. Երկբերան.

· Calfa

NBHL (6)

ԵՐԿԲԵՐԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԵԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԻ. եւ այլն. δίστομος geminum os habens, anceps Որոյ են երկու բերանք, կամ կողմանք, սայրք. երկսայրի. երկկողմանի.

Սուր երկբերան. (Լմբ. սղ.։)

(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)

Սուր երկբերանեան. (Յայտ. ՟Ա. 16։)

Ստրկօք երկբերանովք. (Խոր. ՟Գ. 28։)

Աման լուսնին երկբերանի է (իբր ընդունօղ եւ տուօղ զլոյս). (Վրդն. ծն.։)


Երկգոգաւոր

s. phys. biconcave, double concave.

· Calfa


Երկգունակ

adj.

of two sorts, diverse.

· Calfa

NBHL (2)

Երկատեսակ. կրկին. եւ Երկու օրինակ.

Տեսանե՞ս զերկգունակ երդմանն, զի ի փառս, եւ ի զօրութիւն բազկի իւրոյ երդնու. (Ոսկ. ես.։)


Երկդիմեան

adj.

of two faces;
of two sorts, diverse;
deceitful, counterfeit;
doubtful, equivocal, ambiguous, amphibological.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ երկդիմեան յանցուցելոցն. ((այսինքն երկոքումբք յանցուցելոցն). Եփր. մնաց.։)


Երկդրամեան, մենի

s.

didrachm, two drachms or pence.

· Calfa

NBHL (4)

δίδραχμον, διδραχμή didrachmum, nummus duabus drachmis par Որ արժէ կամ կշռէ երկու դրամ, կամ տրամ. cf. Դիդրաքմայ, եւ cf. Սիկղ.

Քսան դանգ է երկդրամեանն, եւ կէս երկդրամենին եղիցի հաս տեառն։ Երեք երկդրամեանք արծաթոյ. (Ել. ՟Լ. 13։ Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3=25։ Թուոց. ՟Գ. 47։ Յես. ՟Է. 21։ Մտթ. ՟Ժ՟Է. 24։)

Մովսէս զոյգս յերկոցունց զերկդրամենին պահանջէր վարկ. (Պիտ.։)

Վասն երկդրամենոյն». (Վանակ. յոբ.) որպէս թէ երկդրամենի, մենւոյ կամ մենոյ։


Երկեակ

adj.

binary.

· Calfa

NBHL (10)

δυάς binarius Երկակ. երկու կամ երկաւոր թիւն.

ԵՐԿԵԱԿ. ա. δύο duo Երկու. կրկին.

Հեռութեան սկիզբն է երկեակ։ Զերկեակն բաժանեաց ի միակ։ Զերկեակն եբարձ եթող անբաժանելի։ Քանզի բաժանեալ լինի ի հինգ երկեակս. (Փիլ.։)

Սկիզբն դարինճ երկեակն։ Երկեակն թիւ գոլով՝ զիա՞րդ է սկիզբն։ Երկեակն ոչ է թիւ, այլ սկիզբն թուոյ. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)

Երկեակս ի նմին մահուն մի ըստ միոջէ զօգտութեանն ծածկեաց զսերմանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Թիւ խորհրդական երկեակ տասնեկի։ Երկեակ ճանապարհաւ։ Երկեակ որոմանց։ Երկեակ բնութիւն ի նոյն արձանի։ Երկեակ մարմնով, եւ միով սրտիւ. (Նար.։)

Եւ ի յերկեակսն փոփոխէր ի թաթսն. (Գանձ.։)

ԵՐԿԵԱԿ. որպէս Երկիցս ամուսնացեալ, երկրորդ անգամ պսակեալ.

Մին կուսան, եւ միւսն երկեակ. (Կանոն.։)

Իսկ զերկեակսն՝ ի պոռնկութենէ, եւ ո՛չ յամուսնութենէ ածելով առ զուգաւորութիւնն. (Յհ. իմ. ատ.։)


Երկեամ

adj.

of two years;
biennial;
զ—, lasting two years.

· Calfa

NBHL (6)

διετής biennis Երկամեայ.

մ. ԶԵՐԿԵԱՄ. գ.մ. ἕτη δύο, διετία ad annos duos, biennium Զամս երկու. երկու տարիի չափ.

Յետ երկեամ մի ամաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 3։ Յհ. կթ.։)

Եւ այս եղեւ զերկեամ մի։ Եւ եղեւ զերկեամ մի բովանդակ իւրով վարձու. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 10։ ՟Ի՟Ը. 30։)

Եւ զայն ոչ թէ զերկեամ եւ զերեամ մի էին կրելոց, յայլ զաւուրս կենաց իւրեանց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)

Զերկեամ միայն թագաւորել։ Զերկեամ միայն կալ յայնպիսի միտս։ Զամենայն զիրս զերկեամ բովանդակեալ՝ մեռանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Երկեմեան, մենից

adj.

of two years, two years old;
յերկեմենից եւ ի խոնարհ, from two years old and under.

· Calfa

NBHL (2)

διετής biennis, bimatus Երկու ամաց. երկու տարուան կամ տարեկան.

Կոտորեաց զամենայն մանկունս ... յերկեմենից եւ ի խոնարհ. (Մտթ. ՟Բ. 16։)


Երկեռեակ

adj.

twice three, six.

· Calfa

NBHL (2)

ԵՐԿԵՌԵԱԿ ԵՐԿԵՐԵԱՆ. Ուր գոն երկիցս երեք. որպէս վեցկողմեան.

Որպէս քուեայ երկեռեակ, կամ երկերեան դիմի. (Շիր.։)


Երկերեան

cf. Երկեռեակ.

· Calfa

NBHL (2)

ԵՐԿԵՌԵԱԿ ԵՐԿԵՐԵԱՆ. Ուր գոն երկիցս երեք. որպէս վեցկողմեան.

Որպէս քուեայ երկեռեակ, կամ երկերեան դիմի. (Շիր.։)


Երկեցուցանեմ, ուցի

va.

to intimidate, to frighten, to terrify, to cast down;
to startle.

· Calfa

NBHL (6)

φοβερίζω, ἑκφοβέω terreo, terrefacio, exterreo Ահացուցանել. զարհուրեցուցանել. վախցընել.

Զի զարհուրեցուսցեն, եւ երկեցուսցեն զիս. (Նեեմ. ՟Զ. 14։)

Որպէս եւ (՟Բ. Եզր. ՟Ժ. 3.) ընթերցի՛ր ըստ ընտիր օրինակաց, եւ յն.

Արի՛ եւ երկեցո՛ զսոսա օրինօքն տեառն աստուծոյ». ուր գրեալ է ի բազմաց. Եւ կեցո՛։

Զորս երկեցուցանէր յաջողումն վարդանայ. (Փարպ.։)

Երկեցուցանէ ահաւորօքն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)


Երկեւան

s.

doubt, suspicion, fear.

· Calfa

NBHL (7)

ἁμφισβητησμός, θόρυβος, ἑρεσχελία , ἕλεγχος dubitandi locus, suspicio եւ այլն. Երկուանք խիթալի. կասկած երկիւղալի. ծուփք եւ յանդիմանութիւն խղճի. պղտորումն. յոյզք մտաց. տարակոյս. երկբայութիւն. պատրանք. կասկածանք, վախ.

Երկեւան երկբայութիւն ունի ասացեալդ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 23։)

Երկեւան ի ճշմարտութիւն դատաստանին մուծանել. (Սեբեր. ՟Թ։)

Չտալ թոյլ երկեւանն ինչ երկմտութեան ի ներքս մտանել. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)

Ոչ եթէ այնպէս սրբեաց, եթէ երկեւանն ինչ մնայր առ ի քննել զբորոտութիւնն։ Մեկնութեամբն փարատիցի երկեւանն։ Մեղմով յայտ ածէր զնոցա մտացն երկեւանսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։ ՟Բ. 26. եւ 11։)

Որ ունիցին յինքեանս հիւանդութիւնս, կամ երկեւանս մեղաց. (Վրք. հց. ձ։)

Այժմ զիս առնէ իշխան մարմնոյ նորա (յոբայ), եւ յայտնեմ զերկեւանս մտաց նորա. (Վանակ. յոբ.։)


Երկեւանութիւն, ութեան

s.

cf. Երկեւան.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մթութենէ երկեւանութեան խաւարի զտեալ։ Երկեւանութիւն ինչ վարկանիցի. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ղ՟Գ։)


Երկթեւեան

cf. Երկթեւ.

· Calfa

NBHL (4)

δίπτερος bipennis, binas alas habens Որոյ են երկու թեւք, կամ բազուկք.

Ամպաչու թռչնոյ երկթեւեան կենդանւոյ. (Նար. խչ.։)

Եւ մարդիկ երկթեւեանս ծնանել, եւ զայլս չորեքթեւեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Երկթեւեան նշանս տէրունական. (Շ. բարձր.։)


Երկժանի

s.

fork, prong;
table-fork;
— զապանակաւոր, trigger, brake with spring.

· Calfa


Երկիջեան

adj.

of two columns (page).

· Calfa


Երկիր պագանեմ, պագի

vn.

to worship, to adore;
to prostrate one's self;
— կռոց, to idolize, to adore idols.

· Calfa


Դաշտաւէտ

adj.

abounding in open country, in fields.

· Calfa


Դաշտաւորիմ

vn.

cf. Դաշտանամ.

· Calfa

NBHL (4)

cf. Տաշտաւոր.

Այգի դաշտաւոր. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)

ԴԱՇՏԱՒՈՐԻԼ. cf. Դաշտանալ.

Այսօր ծով խազացեալ ընդ տիեզերս նաւօք դաշտաւորի. այսօր գետք զիջանեն. (Զքր. կթ.։)


Դաշտեմ, եցի

va.

cf. Դաշտացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Դաշտացուցանել.

Դաշտել յատակել զպարիսպս աշտարակացն. (Եփր. թագ.։)


Դաշտորայք, րէից

s. pl. the fiels, the open country.

· Calfa

NBHL (2)

Դաշտք. դաշտավայրք.

Բարեխառնութիւն առնէ երկրի, եւ շինութիւն դաշտորէից. (Ոսկիփոր.։)


Դառն, ռին

adj.

bitter;
sour, acrid, sharp, harsh, grievous, painful, disagreeable, tiresome, tedious, disgraceful, fatal, sad, tormenting, austere;
maddening;
biting, satirical.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

, ն հլ. (-ռին, -ռանց, -ռինց) «լեղի» ՍԳր. Եզն. Մծբ., «դժնդակ, անտանելի» ՍԳր. Ոսկ. մ. ա. 23. Փարպ., «դառնիճ խոտը» Փիլ, ել., որից՝ դառնանալ «լեղինալ. 2. վշտա-նալ, զայրանալ» ՍԳր, դառնացուցանել ՍԳս. դառնացուցիչ Օր. լա. 27. Եզեկ. բ. 3, ղառ-նացութիւն Եփր. համաբ. 126, դառնութիւն ՍԳր, դառնէնի «դառն պտուղ ունեցող» Վե-ցօր. 97, դառնապէս ՍԳը, դառնաշունչ Ոսկ. ես. և մ. բ. 6. Եփր. թգ. 401, դառնադառն Ոսկ. յհ. ա. 9, դառնահոգի Եփր. թգ. 401, դառնաբեր Ագաթ. Կոչ., խաղողադառն Մծբ.. դառնին «դառն, լեղի» Ագաթ. «խիստ լեղի մի բոյս» (որ և դառինչ) Ոսկ. Եբր. Փիլ. ել. (հմմտ. յն. πιϰρὸς «լեղի» և πιϰρίς «դառնիձ. ղի հազար»), դառնագոյժ (նոր բառ) ևն։

Պատկանեան, Изсл. o cоcт. aрм. яз. 22 համեմատում է քրդ. tāl «դառն» բառի հետ. (րայց այս բառը պրս. [arabic word] ︎ talx «դառն» ձևից ծագած լինելով՝ այստեղ գործ չունի, ինչպէս նկատում է նաև Justi, Göttin. gel. Anz. 1866, 998). Canini, Et. êtym. 27 պելասկ. ϑere. Patrubány, SA, 2, 268 հնխ. denk «կծել» արմատից, իբր յն. δάϰνω «խած-նել» ևն։ Scheftclowilz, BВ 29. 20 սանս. tāra-«թափանցիկ, բաբձրաձայն», պրս. [arabic word] turš «թթու» ևն։ Հիւնք. ռառնալ բայից։ Այսպէս է մեկնում նաև Lidén. Arm. Stud. § 71, մանրամասն ցոյց տալով թէ ի՛նչպես շատ լեզունե-րում դառնալ նշանակող բալը սաանաւմ է «թթուիլ, կծուիլ» նշանակոթիւնը։ Նոյնը գտանում ենք նաև արդի հայերէ-նում, օր. գինին դարձեր է «գինին թթուել է, քացախել է». բայց հին հյ. դառն բառը չունի «թթու, կծու» նշանա-կոթիւնը։ Karst, Յուշարձան, 419 թա-վրաց. մծարե, իմերել. ծարե «դառն»։

ԳՒՌ (dialectal) Կր. Ջղ. դ'առն, Երև. դ'առը, Ալշ. Ախց. Մշ. դ'առ, Տփ. դա՛րը, Մկ. Մրղ. Սլմ. Վն. տmռն, Շմ. տmռնը, Ոզմ. դ'mռ, Ագլ. դէօռնը «դառն», դռնm՛նիլ «դառնանալ»։ Նոր բառեր են՝ դառնաժամ, դառնակողինձ. դառնաջուր, դառնիկ, դառնարիւն, դառնճի, դառնինուկ, դառնուշք։

ՓՈԽ (borrowing) Գ. Փառնակ. Անահիտ, 1906, 233 հայերէնից փոխառեալ է դնում ալբան. dhere «լեղի»։

NBHL (17)

πικρός amarus Անախորժ եւ խորշելի ճաշակելեաց. աղի. կծու. լեղեհամ. լեղի. եբր. մառ, մառա

Ոչ կարէին ըմպել ջուր ի մեռայն, քանզի դառն էր. (Ել. ՟Ժ՟Ե. 23։)

Անձին կարօտելոյ՝ եւ դառն իբրեւ զքաղցր թուի. (Առակ. ՟Ի՟Է. 7։ Տե՛ս եւ Ես. ՟Ե. 20։ Յկ. ՟Գ. 11։)

Հակառակ էր քաղցր դառին. (Եզնիկ.։)

Քաղցունցն եւ դառինցն. (Գր. հր.։)

Դառանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Այսպէս դա՞ռն իցէ մահ։ Չար եւ դառն է քեզ թողուլն զիս։ Զազգ դառն եւ զերագ։ Ձայն աւուր տեառն խիստ եւ դառն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 32։ Երեմ. ՟Բ. 19։ Ամբ. ՟Ա. 6։ Սոփ. ՟Ա. 14։)

Համայն ծա՛նր է եւ դառն։ Դառն իշխան, ծառայութիւն, հալածանք, կամք. եւ այլն. (Փարպ.։)

Դառանց զփորձ առեալ տերանց. (Փիլ. ել.։)

Ասասցե՛ն մեզ դառն խուզօղքն. (Կիւրղ. գանձ.։)

ԴԱՌՆ. δεινός dirus, durus, acerbus Դժնդակ. խիստ. չար.

Մի՛ դառն դահիճ լինիցիս նմա։ Դառն դատախազք լինին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)

Եթէ յաչաղկոտ եմ եւ դառն. (Բրս. մախ.։)

Հիւսիսային դառն շնչմունքն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)

դառն. գ. cf. դառնիճ.

Բաղարջ ընդ դառին (կամ ընդ դառինս)։ Դառամբք ուտեմք զբաղարջն, որք ապաշխարութեան եմք ցանկացեալ. (Փիլ. ել.։)

դառն, մ. եւ cf. Դառնապէս.


Դառնաբարոյ

adj.

vexatious, proud, tiresome, crabbed, cross.

· Calfa

NBHL (5)

Դառն արտասուել. (Շար.։ Մաշկ.։)

Դառնաբար ի վերայ նորա սաստկացուցանել զաշխարհն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Է։)

Դառն բարուք. դժնդակաբարոյ. ժանտ.

Բասիղիդէս դառնաբարոյ, եւ ընդունակ ամենայն աղտեղութեան. (Կոչ. ՟Զ։)

Անողորմ եւ դառնաբարոյ. (Բրսղ. մրկ. ՟Ժ՟Ե։)


Դառնաբեր

adj.

that produces bitterness.

· Calfa

NBHL (6)

Որ բերէ յիւրմէ կամ յինքեան զդառն ինչ. դառնորակ. դառն.

Զսատանայի զդառնաբեր եւ զվնասակար բոյսն հրով ծախել. (Ոսկ. ղկ.։)

Տունկ, ծառ, թզենի դառնաբեր. (Ագաթ.։ Կոչ. ՟Բ. Սարգ. յկ. ՟Թ։ Նար. երգ.։ Ոսկիփոր.։)

Դառնաբեր վիժանք կամ վիժակք (որպէս զջուրն որ ի մեռայն). (Անյաղթ բարձր.։ Անան. եկեղ.։ Լծ. ածաբ.։)

Դառնաբեր մեղք, յանցանք, կեանք. (Շ. բարձր.։ Թէոդոր. խչ.։)

Դառնաբեր քինահանութիւն. (Արծր. ՟Դ. 11։)


Դառնագոյն

adj. adv.

very bitter;
—, —ս, bitterly.

· Calfa

NBHL (8)

πικρότερος amarior, δεινότερος dirior, durior, acerbior Առաւել կամ յոյժ դառն. դժնդակագոյն. աւելի լեղի, գէշ.

Դառնագոյն (կամ դառն) է քան զմահ. (Ժող. ՟Է. 27։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)

Յետոյ դառնագոյն եւս գտանի քան զլեղի. (Առակ. ՟Ե. 4։)

Դառնագոյն լինին չարիքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)

ԴԱՌՆԱԳՈՅՆ մ. Կարի դառնապէս.

Փայտ ընկէց յակն աղբերն, որ հոսէր դառնագոյն. (Շ. բարձր.։)

Դառնագոյն ողբայ զնոսա. (Մխ. երեմ.։)

Քան զվիրածսն դառնագո՛յնս պաղատին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)


Դառնագաժան

adj.

verry bitter.

· Calfa


Դառնադառն

cf. Դառնագաժան.

· Calfa

NBHL (2)

Դառն դառն. կարի դժնդակ. չարաչար.

Դառնադառն մահունս, եւ սաստիկ տանջանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)


Դառնադեղ

s.

bitter remedy.

· Calfa

NBHL (2)

Դառն դեղ (որպէս դնի ի յն)

Ըմպել զդառնադեղսն. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)


Դառնադէմ

adj.

of a horrible aspect.

· Calfa


Դառնաթոյն

adj.

that has dangerous venom.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ունի զթոյն դառնութեան. թունաւոր.

Դառնաթոյն օձին, օձիցն։ Օձս եւ իժս դառնաթոյնս։ Որդունք դառնաթոյնք. (Նար. ՟Զ. ՃՃ.։ Մանդ. ՟Ե։)

Չարահամբաւ եւ դառնաթոյնս անուանեցաւ տեղի. (Պիտ.։)


Դառնաթորմի

adj.

furnished with, or full of bitterness, very bitter

· Calfa

NBHL (2)

Թրմեալ դառնութեամբ (քացախի ընդ լեղւոյ).

Եւ զսպունգն դառնաթորմի ընդ ախորժելի քաղցր ճաշակմանն. (Նար. խչ.։)


Դառնալի

adj.

full of bitterness.

· Calfa

NBHL (3)

Լի դառնութեամբ.

Սոքա են քաղցրաբանք, եւ դառնալիք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Որպէս երբեմն սուրբն շուշան ի դառնալի ծերոց. (Յհ. կթ.։)


Դառնալիր

cf. Դառնալի.

· Calfa


Դառնալուր

adj.

disastrous (news).

· Calfa


Դառնախայրի

adj.

productive of bitter or deleterious fruit.

· Calfa


Դառնածաղր

adj.

very shameful, infamous.

· Calfa


Դառնածեր

s.

bad old man.

· Calfa

NBHL (2)

Դառն ծեր. չար.

Չարածեր, դառնածեր։ Ա՛յ դառնածեր. (Վրք. հց. ձ։ Ճ. ՟Բ.։)


Դառնակոծ

adj.

deploring with much bitterness.

· Calfa


Դառնակոռոչ

adj.

groaning bitterly, painfully.

· Calfa

NBHL (3)

ԴԱՌՆԱԿՈՌՈՉ ԴԱՌՆԱԿՈՐՈՉ. Իբր դառնակառաչ. դառնապէս գոչօղ, կաղկանձօղ.

Որոյ դառնակորոչ չարալլուկ հեծմամբ վճարեալ զոգին. (Փարպ.։)

Դառնակոռոչ ձայնիւ եհան զդառնացեալ ոգին. (Գր. երէց.։)