Entries' title containing ա : 10000 results

Բովանդակ

adj. adv.

all, total, entire, perfect, complete;
—ն, the whole, the total, together. all, entirely, totally, completely.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

տե՛ս Բաւանդակ։

NBHL (17)

ὄλος, ὀλόκληρος totus, integer cf. ԲԱՒԱՆԴԱԿ. այսինքն Բոլոր, ողջոյն, ամբողջ, կատարեալ, համօրէն, ամենայն.

ὄλως, τελείως, ὀλοσχερῶς totaliter, omnino, perfecte, profecto որ եւ ԲՈՎԱՆԴԱԿԱԲԱՐ, ԲՈՎԱՆԴԱԿԱՊԷՍ. Բոլորապէս, կատարելապէս. բոլորովին, ամենեւին, բնաւին, տիրապէս, լիով, իսպառ, առ հասարակ, ընդ ամենայն.

Կամ αὑτάρκως sufficienter, satis Ըստ բաւականին, հերիք.

Եօթն եօթներորդս բովանդակ թուիցես. (Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 15։)

Բովանդակ աւագանին։ Բովանդակ բազմութեան, կամ աշխարհացն։ Որոց բովանդակին զօրագլուխ էր. (Փարպ.։)

Եւ միոյն խօսից ոչ գոյ հնար զբովանդակ զմիտսն գտանել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)

Զբովանդակն յինքեանս ունին տպաւորեալ. (Արշ.։)

ԲՈՎԱՆԴԱԿ. որպէս Բովական, այսինքն բաւական, եհրիք. բազում. շատ. հարուստ մի. շատ, հերիք. խէլ մը

Եւ վասն այսորիկ այսչափ բովանդակ լիցի ասել։ Յառաջ կոյս անցեալ բովանդակ ասպարէզս։ Ամրանան երկոքին կողմանքն բովանդակ աւուրս։ Բովանդակ ժամանակս ընդ երեսս դաշտաց եւ լերանց այլակերպեալ շրջելով։ Փոփոխելով տեղի ի տեղւոջէ ցբովանդակ ամս. (Խոր. ստէպ։)

Կամ Կարօղ. հասու.

Եւ ոչ տեսանել զնա բովանդա՛կ է վասն բնութեան իւրոյ. (Եփր. ել.։)

Բովանդակ սպասեցէ՛ք հասելոց ձեզ շնորհացն ի յայտնութեան Քրիստոսի. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 13։)

Քանզի նա բովանդակ փոխադրեաց եւ որ ինչ ի քարտէզս դիւանին Եդեսիայ. (Խոր. ՟Բ. 9։)

Բովանդակ (կամ բաւանդակ) ամենեւին չէ՛ ոք, որ իմանալ կարիցէ զայս. (Ոսկ. ՟Բ. 4։)

Հասանել նմա բովանդակ. (Կորիւն.։)

Որ լինին բովանդակ, ՟Ս.՟Խ.՟Գ. բիւրք ամաց։ Յանձանձիչս կալ իրացն, բայց բովանդակ եւ ոչ միում ումեք ունել (զաթոռ տէրութեան). (Եւս. քր. ՟Ա։)

Յերկրի աւուրն բովանդակ ի մէնջ առ ձեզ ասացաւ։ Բովանդակ ասեմ, ոչ եթէ ըստ արժանի. (Կոչ. ՟Բ։)


Բովանդակապէս

adv.

cf. Բովանդակ

· Calfa

NBHL (2)

Բովանդակապէս զինելոցն եցոյց քեզ։ Ունի զամենայն բովանդակապէս. (Փարպ.։)

Մասամբ են ընդունակ չարութեան ... եւ ո՛չ բովանդակապէս. (Շ. ամենայն չար.։)


Բովանդակեմ, եցի

va.

to assemble, to gather;
to complete, to accomplete, to accomplish, to finish;
to contain, to inclose, to comprehend;
ի համառօտն —, to abridge.

· Calfa

NBHL (32)

περιέχω, περιλαμβάνω comprehendo, contineo Զբովանդակ լրիւ պարփակել. պարագրել, ամփոփել, տեղեաւ, կամ մտօք. մէջը առնել, սըղմցնել. cf. ԲԱՒԱՆԴԱԿԵՄ.

ԲՈՎԱՆԴԱԿԵԼ. συνίστημι constituo Ի մի վայր բերել զբովանդակն. հաւաքել. ժողովել ի մի, գումարել. ժողվել.

ԲՈՎԱՆԴԱԿԵԼ. ἁνακεφαλαίομαι in summam redigo, perficio Վերածել ի մի ինչ գլխաւոր. գլխաւորել. յանգել. կնքել.

ԲՈՎԱՆԴԱԿԵԼ συντελέω, ἁναπληρόω, περαιόω perficio, consummo, compleo, finio, termino Զբովանդակն ի գլուխ հանել. կատարել լիով եւ անթերի. եզերել, վճարել, աւարտել. լմնցնել, վերջացնել.

Զամենայն բովանդակէ, ոչ յումեքէ բովանդակ որդին Աստուծոյ՝ որպէս զԱստուած հայր իւր. (Աթ. ՟Ը։)

Ոչ եթէ սահմանք ինչ զաստուածականն բովանդակեցին, որով լին է ամենայն, եւ է յամենայնի, եւ ի վերայ ամենայնի։ Վասն մեր էջ ի չքաւորութիւն, եւ ամփոփեցաւ ի մարմին, բովանդակեցաւ ճշմարտութեամբ ի մարմնին. (Ագաթ.։)

Անմարմին բնութիւն ի տեղւոջ ոչ բովանդակի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)

Որ ինձ անթիւն է, օրհնեալդ քում ձեռին բովանդակեալ է. (Նար. ՟Ծ՟Է։)

Բանիւ բովանդակել։ Ընդ գրով բովանդակել. (Փարպ.։)

Զօր կազմեցին, եւ գունդ բովանդակեցին. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 44։)

Գունդս կազմել, եւ զօրս բովանդակել, գումարել զզօրս աղուանից եւ վրաց. (Ագաթ.։)

Որով բովանդակեաց ի միասին զաստուածեղէն զօրութեանցն զգերազանցութիւն. (Շ. բարձր. որ բերի եւ ի ՟Ա եւ ՟Գ նշ։)

Բովանդակել զամենայն Քրիստոսիւ, որ ինչ յերկինս, եւ որ ինչ յերկրի, ի նոյն. (Եփես. ՟Ա. 10։)

Եւ եթէ այլ ինչ պատուիրան է, յայն բան բովանդակին, եթէ սիրեսցե՛ս զընկեր քո իբրեւ զանձն քո. (Հռ. ՟Ժ՟Գ. 9։)

Բովանդակի ի մահն. (Վրդն. թուոց.։)

Բովանդակեցէ՛ք զգործն ձեր ըստ հանապազորդ սակին։ Ընդէ՞ր ոչ բովանդակեցէք զսակ աղիւսոյն ձերոյ. (Ել. ՟Ե. 13. 14։)

Յորժամ բովանդակիցէք զարդիւնս երկրին, տօնեսջի՛ք տեառն զեօթն օր. (Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 39։)

Բովանդակեաց զվարդապետութիւնս առաջին առելոց խմբացն. (Խոր. ՟Գ. 60։)

Յեղյեղմամբ բանիս ... բովանդակեցից առ քեզ զխորհրդական պատմութիւն հարկիս. (Արշ.։)

Եհան մինչեւ առ Ադամ, եւ ասաց, բայց Ադամ յԱստուծոյ, եւ բովանդակեաց. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 7։)

Յառաջ քան զհունձս, յորժամ բովանդակեսցի ծաղիկն. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 5։)

Բովանդակեցաւ ամենայն գործն. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 51։)

Ամենայն լուսաւոր վարք՝ հաւատովք բովանդակին. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)

Բովանդակեալ աւարտեցաւ. (Պիտ.։)

Ի սա (այսինքն ի Շմաւոն) գիրք մակաբայեցւոց բովանդակին։ Որովք բովանդակին ամք ՟Լ՟Զ։ (Եւս. քր. ՟Ա։)

Մեռոն աւարտ ի վերայ եկեալ բովանդակի. (Յհ. իմ. ատ.։)

ԲՈՎԱՆԴԱԿԻԼ. պէսպէս առմամբք, որք վերածին ի նախանշանակեալ միտս.

Զի մի՛ երկուց եւ երից միայն բովանդակեսցի ողորմածացն ողորմութիւն. այսինքն ամփոփեսցի. (Երզն. մտթ.։)

Յաճումն կատարելութեան բովանդակեալք. այսինքն հասեալք, լրացեալք. (Փարպ.։)

Յոլով իջանեն յասպարէսն, բայց ոչ յոլով պսակին, այլ ի մի բովանդակի այն. այսինքն ի մին գլխաւորի. զի մի ոմն առնու զպսակն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

ԲՈՎԱՆԴԱԿԻԼ. իբր Բաւական լինել. բաւել. զօրել.

Այլ եւ ոչ Պետրոս ոք բովանդակի ասել. (Յճխ. ՟Ի՟Բ. ձ. ուր տպ. կարէ ասել։)


Բովանդակութիւն, ութեան

s.

total, totality, sum, amount;
summary, abridgement, contents;
completion.

· Calfa

NBHL (15)

Բովանդակելն, եւ բովանդակիլն՝ ըստ ամենայն նշ. որ եւ ասի ԲԱՒԱԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ.որպէս περίληψις comprehensio Պարփակումն. պարադրութիւն. պարունակումն. եւ Պարունակիչ.

Որպէս συντέλεια, τελειότης, συμπλήρωσις, συγκεφαλαίωσις consummatio, perfectio, complementum, complexio Կատարելութիւն, կատարումն. լրութիւն, լրումն. ամբողջութիւն.

Եւ որպէս πέρας terminus Բաւ, սահման, եզր, աւարտ, ծագ.

Տեղի է բովանդակութիւն պարագրողին. (Նիւս. բն.։)

Յաւէտ անձկութեամբ ամփոփին ի բերումն բովանդակութեան ազրարչական բանին հանգստեան. (Նար. կուս.։)

Ո՛չ մեծութիւն, եւ փոքրութիւն, զի եւ ոչ բովանդակութիւն (լինի յԱստուած)։ Բովանդակութիւն անբովանդակելւոյն, պարագրօղ անպարագրելւոյն. (Սկեւռ. աղ.։)

Անբաւելւոյն բովանդակութիւն, եւ պարագրութիւն անպարագրականի էութեան. (Սարկ. աղ.։)

Միով չափով, մի բովանդակութիւն քրովբէիցն. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 25։)

Եթէ ճշմարտտութեամբ եւ բովանդակութեամբ (յն. կատարելութեամբ) արարէք. (Դտ. ՟Թ. 16. 29։)

Նոյն առաջին՝ եւ նոյն առ յապայ, անպակաս բովանդակութեամբ թագաւորեալ։ Յառաւելութենէ կենդանարարիդ անպակաս բովանդակութեան. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)

Ինեւ առաւել գայր (գործն) ի բովանդակութիւն։ Առանց բազմաջան տաժանմանց տարցի զբովանդակութիւն. (Պիտ.։)

Առ բովանդակութիւն կատարման բոլոր անձինն. (Փիլ. այլաբ.։)

Տեսանեմք ի բովանդակութեան իւրաքանչիւր կենաց մարդոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Գիտութիւն ամենայն էիցս է, եւ յէսս ունի զբովանդակութիւնն. (Դիոն. ածայ.։)

Գիծ է երկայնութիւն առանց լայնութեան, եւ բովանդակութիւն իւր յերկուս կէտս. (Ոսկիփոր.։)


Բովիճայք

s.

aromatics, spice;
incense;
perfume

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«խնկեղէն» Խոր. աշխ. 615, 616. գրուած բովաճառ՝ Թորոսեան, Տետրակ համառօտ բառարանի, Նախիջևան 1794, էջ 65։

Պատկանեան, Խոր. աշխ. 1877, էջ 81 պրս. [arabic word] bōyiča (ըստ Vullers) «con-volvulus, որ է բաղեղ կամ որթի թըր-թուռ»։ Մարքվարտ (նամակ 1926 դեկտ.) պհլ. bōyāk-čār «անուշահոտ ճար՝ դե-ղօրայք»։

NBHL (2)

Խնկենիք առ հասարակ՝ անուշահոտք.որպէս ἅρωμα aroma.

Լինի անդ (ի հնդիկս) եւ ամենայն բովիճայք. հալուէ, փաղանգամուշկ։ Լինի ի նմա (ի տապռոբանիա) ... ակունք պատուականք, եւ բովիճայք. (Խոր. աշխարհ.։)


Բոտոտակեր

adj.

mothy, worm-eaten;
— լինել, to get moth-eaten.

· Calfa

NBHL (4)

ԲՈՏՈՏԱԿԵՐ եւ ԲՈՏՈՏԱԿԵՐԵԱԼ. Կերեալ ի բոտոտից. որդնակեր. որդնահար. ուտճահալ.

Իբրեւ զփայտեղէն պատկերսն՝ որդանց հարեալ, բոտոտակեր եղեալ մաշին. (Ագաթ.։)

Նոքին իսկ աստուածքն բոտոտակերք լինելոց են. (Թղթ. բար. Յն. կերիցին, կամ ճարակ լիցին ուտճաց)։)

Ցեցակերեալք եւ բոտոտակերեալք ապականին. (Թղթ. բար. (յն. ուտիճ)։)


Բորակ, ի, աւ

s.

nitre, borax;
հանք —ի, vein of nitre.

· Calfa

Etymologies (5) · Adjarian

, ի-ա հլ. (գրուած է նաև բուրակ, բաւրակ, բօրակ, բարակ) «մի տեսակ հան-քային նիւթ. լտ. nitrum» Երեմ. բ. 22. Ա-գաթ. 106. Եղիշ. հյր. մեր 199. Վրք. հց. Բ. 323. Ճառընտ. Մխ. դտ. Գաղիան, նոր բա-ռեր են հայբորակ, աղբորակ, բորակածին։

-Պհլ. *borak ձևից, որ չէ աւանդուած, բայց հմմտ. պրս. [arabic word] bōra «բորակ», որից փոխառեալ են ասոր. [syriac word] burqā, վրաց. ბორა բորա, ბორაკი բորակի, արաբ. [arabic word] bavraq, buraq, թրք. [arabic word] boraq, ֆրանս. անգլ. borax, սպան. borrax, borraǰ, իտալ. borrace, ռուս. боръ հոմանիշները։ Բորա-կը՝ ըստ Լէմանի՝ իններորդ դարում մտաւ Եւրոպա։-Հիւբշ. 122։

Առաջին անգամ ուղիղ մեկնեց ԳԴ, յե-տոյ ՆՀԲ, Lag. Gesam. Abhd. 21 ևն, բոլորն էլ համեմատելով պրս. բառի հետ [other alphabet]

ԳՒՌ (dialectal) Երև. բ'օրակ կամ աղի բ'օրակ «շատ աղի», Ալշ. բ'օրագ, Մկ. պmրակ, Վն. պmրmկ. միւսները առհասարակ պարսկերէ-նից կամ թուրքերէնից նոր փոխառութեամբ։ Վանեցոց և Մոկացոց պարակ ձևը շատ լաւ համապատասխանում է Ս. Գրքի բարակ ձե-վին։-Նոր բառ է բորակնոց։

ՓՈԽ (borrowing) Քրդ. [arabic word] porak հայերէնից փո-խառութիւն պէտք է դնել նախաձայն ր-ի պատճառաւ՝ փոխանակ b։

NBHL (4)

ԲՈՐԱԿ νίτρον nitrum գրի եւ ԲՈՒՐԱԿ, ԲԱՒՐԱԿ, եւ ԲԱՐԱԿ. Հող հանքային՝ աղենման գունով եւ համով, մաքրիչ եւ կիզիչ. նատրուն, նըտրուն.

Հրաման ետ բերել աղ եւ բորակ, եւ բարկքացախ. (Ագաթ.։ Նոյնպէս ՃՃ. ստէպ. (զի այդոքիւք շփէին զվէրս վկայից առ առաւել կսկծեցուցանել)։)

Մերկացեալ նստաւ ի ծով բորակին ... մինչեւ կիզեալ սեւացաւ մորթ եւ մարմինն նորա. (Վրք. հց. ՟Է։)

Նիտրոն, բորակ. (Գաղիան.։)


Բորբոսահամ

adj.

mouldy

· Calfa

NBHL (2)

Ունօղ զհամ բորբոսի. մքլած.

Աղեհամ եւ բորբոսահամ գինի. (Վստկ.։)


Բորբոսային

cf. Բորբոսահամ.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ հետք կամ նմանութիւն ինչ բորբոսոյ ըստ բժշկաց.

Այն ազգ ջերմն՝ որ պատճառքն գիճութիւնքն լինին, որք են չորս նիւթն, բորբոսային ասեն։ (Ջերմն) բորբոսային եւ անբորբոս, սուրբ եւ երկարօրեայ. (Մխ. բժիշկ.։)


Բորբոքախառն

adj.

cf. Բորբոք.

· Calfa

NBHL (3)

ԲՈՐԲՈՔԱԽԱՌՆ ԲՈՐԲՈՔԱՒՈՐ. Բորբոքեալ. բոցախառն.

Հուր բորբոքախառն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Հուր փայլակնաւոր, բոց բորբոքաւոր. (Գանձ.։)


Բորբոքեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Բորբոքեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Զի մի՛ ի բարկութիւն զնա բորբոքեցուցանիցէ. (ՃՃ.։)

Բորբոքեցոյց (կամ բորբոքեաց) հուր ի սիոն. (Ողբ. ՟Դ. 11։)


Բորեան, ենի

s.

hyena.

· Calfa

NBHL (8)

Գող զբորէ ըմբռնեաց առիւծ. եւ նա ասէ. զմռեալս ուտեմ. (Մխ. առակ. ՟Ղ՟Գ։)

Գիշերայածու գազան. գերեզմանակրկիտ բորէ. որ ոչ ոք (կամ որք) յաշխարհի են մեռեալ. ի քոյդ մագլաց եւ ի ժանեաց կարասցեն զերծանել. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)

ԲՈՐԵԱՆ ԲՈՐԵՆԻ ԲՈՐԷ կամ ԲՈՐԵՆ. ὔαινα hyena Գազան գիշակեր, մարդախանձ, եւ գերեզմանակրկիա, խառն ի նմանութենէ գայլոյ, վարազու, եւ ընձու՝ ըստ ձեւոյ եւ ըստ բարուց.

Միթէ որջ բորենւո՞յ իցէ ժառանգութիւն իմ ինձ. (Երեմ. ՟Ժ՟Բ. 9։)

Բորենի ընդ շան զի՞նչ հաւասարութիւն. (Սիր. ՟Ժ՟Գ. 22։)

Եգիտ զնա կերեալ ի բորենոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Էր ի տեղւոջն յայն բորեան։ Կասկածեմ ի բորենւոյն։ Եկն ի վերայ նորա բորեանն ... եւ նորա եկեալ՝ ունելով կապեալ զբորեանն. (Վրք. հց. ձ։)

Որջ բորենից իցէ ... գազանս այս զմեռեալս ուտէ՝ հանելով ի գերեզմանաց։ Ասի դարձեալ, թէ գարշահոտ է բորէ, եւ յորժամ մտանէ յորջ, կարծէ ի տեղւոյն զչար հոտն լինել, եւ յաղագս այնր ի բազում տեղի փոխէ. (Մխ. երեմ.։) Բորեն գրի եւ ի բառս Գաղիանոսի։ Եւ զի արաբացիք անխտիր զգայլն եւ զբորենին կոչեն զէիպ կամ զէպ, ըստ նմին ի Բժշկարանի եդեալ է նաեւ վասն բորենւոյ՝ ԳԱՅԼ ՋՈՐԵԿ, եւս եւ ՃԱԳԱՐ. որպէս եւ ՃԱԳՐԱ ի բառս Գաղիանոսի։


Բորբոտեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Բորբոտեմ.

· Calfa


Բորոտանամ, ացայ

vn.

to be or become leprous or scurvy.

· Calfa

NBHL (3)

ԲՈՐՈՏԱՆԱՄ ԲՈՐՈՏԻՄ λεπρῶμαι lepra afficior Բորոտ լինել. ախտանալ զբորոտութիւն.

Նստաւ ի տան իւրում բորոտացեալ. (Եփր. մնաց.։)

Եւ այրն հզօր զօրութեամբ էր, եւ բորոտեալ իբրեւզձիւն։ Եւ ահա Մարիամ բորոտեալ էր իբրեւ զձիւն։ Եւ ահա բորոտեալ էր ճակատն նորա.եւ այլն։


Բոցագոյն

adj.

flame-colour.

· Calfa

NBHL (4)

Որ ինչ է ի գոյն բոցոյ. բոցանման. բոցատեսիլ. կարմրագոյն կամ շառագոյն. եւ ջերմ.

Զդէմս իւրեանց ի Բոցագոյնս դարձուսցեն. (Ես. ՟Ժ՟Գ. 8. յն. որպէս բոց։)

Իբրեւ անթառամ եւ բոցագոյն ծաղկօք. (Վրդն. ծն.։)

Եդովմ՝ առեալ ի հայ լեզու՝ կոչի բոցագոյն, եւ հողեղէն։ Արփի բոցագոյն։ Բոցագոյն է աշունն. քանզի յետ տարեւորականին անցեալ կայ՝ զրաձեւն ցրտացուցանելով։ Առ գարնանային ժամանակաւն բոցագոյն հարաւ սովորեաց ի վերայ անկանել. (Փիլ.։)


Բոցախառն

adj.

mixed with flame, ardent, inflamed.

· Calfa

NBHL (4)

Բոցախառն հրատք տապոյ ժամանակաց ամարայնոյ։ Բոցախառն ճառագայթք արեգական. (Վեցօր. ՟Զ. յն.) θέρος ջեր. եւ πύρωσις հրացումն։

Բոցով խառնեալ. հրախառն. եւ Հրակիզօղ. տոչորիչ.

Մռայլ եւ մառախուղ բոցախառն պատեալ շուրջ զլերամբն. (ՎՐդն. ծն։ եւ Տօնակ.։)

Տապ բոցախառն. (Ոսկ. հերոդ.։)


Բոցածագումն, ման

s.

brilliancy, lustre, brightness.

· Calfa

NBHL (2)

Բոցեղէն ծագումն, հրափայլութիւն.

Անդ երրորդութեանն բոլոր գերակայ փառացն բոցածագումն. (Խոր. վրդվռ.։)


Բոցածաւալ

adj.

that flames, flaming, blazing.

· Calfa

NBHL (2)

Որ բոցս յիւրմէ ծաւալեալ արձակէ. կամ Տարածեալ որպէս բոց մեծ, բոցալից.

Որ կամիցի զերծանել ի բոցածաւալ ծովէն (ի դժոխոց), աստ ծովացուցանէ զաչս իւր արտասուօք. (Յհ. գառն.։)


Բոցակէզ

adj.

inflamed;
kindled, burnt;
— առնեմ, cf. Բոցակիզեմ.

· Calfa

NBHL (9)

Որպէս Բոցակիզօղ. կիզանօղ որպէս զբոց. տապագին. տօթագին.

Բոցակէզ հրդեհ, կամ տոչորումն. (Յհ. կթ.։ Գանձ.։)

Ընկեցան ի բոցակէզ աշխարհն արեւելից. (Եղիշ. ՟Ը։)

Տապ բոցակէզ. (Ճ. ՟Գ.։)

Կամ Բոցով կիզեալ. կիզմամբ բոցոյ եղեալ.

Բոցակէզ պատարագաւ քեզ խաչակցեցաւ. (Շար.։)

Զմօրուսն բոցակէզ առնէին ի ջերմութենէ ջերմ արտասուացն. (Վրք. հց. ՟Դ։)

Հեղեղօք ողողէ, եւ հրդեհութեամբ ի սմանէ բոցակէզ առնէ. (Արիստ. աշխ.։)

Սոդովմայեցւոց գաւառն յառաջ քան զբոցակէզն լինել։ Յարեգականէ բոցակէզ եղեալ. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)


Բոցակիզեմ, եցի

va.

to flame, to pass above the flame;
to burn, to kindle.

· Calfa

NBHL (12)

φλέγω, φλογίζω, φλογέω inflammo, uro, cremo, ustulo Բոցով՝ կամ որպէս բոցով կիզուլ, տոչորել, հրդեհել, այրել, լափել. փաղաղել. խանձողել. էրել մրկել.

ԲՈՑԱԿԻԶԻՄ. կամ ԲՈՑԱԿԻԶՈՒՄ. Ծախիլն ի բոցոյ.

Բոցակիզէ զմեղաւորս։ Բոցակիզեալ զբռնութիւն թշնամւոյն։ Որ հուր աստուածութեանն ոչ բոցակիզեաց զքո սուրբ զորովայնդ, կամ զկուսութիւնդ քո՝ աստուածածին, եւ այլն. (Շար.։)

Ոչ բոցակիզեաց զանդամ կուսական մարմնոյն հուր աստուածութեանն. (Եփր. յայլակերպ.։)

Զգեսցես զհուր աստուածային սիրոյն ի նոսա, եւ բոլորովիմբ բոցակիզեսցես զնոսա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)

Ոչ բոցակիզէ զդատապարտեալ զմատունս մեր արարիչն, այլ ինքն իսկ յորդորէ զմեզ, եւ ասէ, առէ՛ք կերա՛յք. (Ոսկ. նոր կիր.։)

Իբրեւ զխռիւ կիզին, եւ ոչ բոցակիզին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Բ։)

Եւ ետես մանուէ զպատարագն այսպէս բոցակիզեալ. (Փիլ. սամփս.։)

Նմանութեամբ, Աղէկիզիլ. տոչորիլ սրտի. տապանալ. սիրտը էրիլ, աղիքը կտրտիլ.

Ո՞ր հայր մարմնական այնպէս բոցակիզի, յորժամ տեսանէր զորդի մեռեալ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ.)

(Ղովտ ի տեսանել զանօրէնութիւն Սոդոմայ՝) բոցակիզէր չարեօքն. (անդ. ՟Գ։)

Ընդ հիւանդս հիւանդանայր, ընդ գլորեալսն բոցակիզոյր. (Տօնակ.։)


Բոցակիզութիւն, ութեան

s.

burning, inflammation, deflagration.

· Calfa

NBHL (2)

Բոցակիզիլն՝ ըստ ամենայն նշ.

Բոցակիզութեամբ սրտիցն աճեցուցեալ տոչորին. (Լմբ. պտրգ.։)


Բոցակիծ

adj.

that burns, consumes like flame.

· Calfa

NBHL (4)

Որ կծանէ որպէս զբոց՝ կիզելով եւ կսկծեցուցանելով. մարմաջեցուցիչ. մորմոքիչ.

Բիծք բոցակիծք. (Նար. ՟Կ՟Թ.)

ուր ասի ի (Հին լծ.)

Մաթիլն է այն մանրոջիլն. եւ կամ խոց եւ պիտակ։


Բոցակնագոյն

adj.

that has sparkling eyes.

· Calfa

NBHL (3)

Բոցափայլ աչօք. հրաչեայ. կայտառ յոյժ.

Հրաչեայ սա կոչի վասն առաւել պայծառերես եւ բոցակնագոյն իմն լինելոյ. (Խոր. ՟Ա. 11։)

Յաւէտ իմն զուարթատեսիլ եւ բոցակնագոյն նա տեսողացն երեւէր. (Յհ. կթ.։)


Բոցաճաճանչ

adj.

flaming, blazing, bright, brilliant, sparkling.

· Calfa

NBHL (7)

Ջահիւք, եւ բոցաճաճանչ սպասուք. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 22.) յն. ջահակրութեամբ եւ գոչմամբք. μετὰ δᾳδουχίας καὶ βοῶν

Որոյ ճաճանչն է նման բոցոյ. ճառագայթեալ իբրու բոցով. բոցանիշ. բոցափայլ. լուսաւոր. պայծառ.

Բոցաճաճանչ հրաշիւք ի փայլումն նշողիցն համահաւաքեալ ի հոսանս ջուրցն. (Շար.։)

Բոցաճաճանչ փայլմամբ արեգակնայինցն յաղթէր ճառագայթիցն. (Կիւրղ. Երուսաղէմ. թղթ։ եւ Շար.։)

Բոցաճաճանչ փայլատակումն. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)

Բոցաճաճանչ նշուլիւք արտափայլեալ ի յերկիր. (Լմբ. ստիպ.։)

Բոցաճաճանչ շքով. (Նար. գանձ եկեղ.։)


Բոցանիշ

cf. Բոցաճաճանչ.

· Calfa

NBHL (1)

Երեւեալ նշան տէրունական խաչին բոցանիշ փայլմամբ։ Խաչ քո եղիցի մեզ ապաւէն բոցանիշ փայլմամբ իւրով. (Շար.։)


Բացանիւթ

adj. s.

made or composed of flame or fire, luminous;
angel.

· Calfa


Բոցանշան

adj.

cf. Բոցաճաճանչ.

· Calfa

NBHL (3)

Բոցանիշ. բոցաճաճանչ.

Բոցանշան բորբոքեալ մորենւոյն. (Ագաթ.։)

Զսուսերն բոցանշան ունելով՝ ահաբեկ զտեսողս առնէր. (Կաղանկտ.։)


Բոցանշոյլ

adj.

cf. Բոցաճաճանչ.

· Calfa

NBHL (3)

Նշոյլս արձակօղ կամ շողշողեալ որպէս զբոց. բոցաճաճանչ, բոցափայլ. փայլակնացայտ.

Որում ոչն հանդուրժէին բոցանշոյլ սերովբէքն. (Շար.։)

Բոցանշոյլ յակնթաց։ Պատուար բոցանշոյլ. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)


Բոցաշնչութիւն, ութեան

s.

act of sending out flames.

· Calfa

NBHL (3)

Շնչումն բոցոյ. հրացայտութիւն. հրեղէն շունչ.

Որում դողութեամբ մեծաւ սպասեն անմահականաց ահեղից լուսաբերան բոցաշնչութիւնք. այսինքն բնութիւնքն՝ որք զլոյս օրհնութեան եւ զբոց սիրոյ շնչեն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Զողոքական բոցաշնչութիւն ձգօղ կախարդին. այսինքն զպատիր ազդմունս դիւին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)


Բոցաշունչ

adj.

that sends out flames.

· Calfa

NBHL (2)

Շնչօղ զբոց. հրաշունչ. տօթագին. տապախառն. որպէս այրեցած գօտին. ըստ յն. διακεκαυμένος

Որ ի ստորին աշխարհին հարաւոյ բնակեալք իցեն՝ սահմանակիցք բոցաշունչ աշխարհին. (Վեցօր. ՟Զ։)


Բոցատես

adj.

like a flame, flaming, blazing, sparkling, bright, brilliant.

· Calfa

NBHL (7)

ԲՈՑԱՏԵՍ ԲՈՑԱՏԵՍԱԿ ԲՈՑԱՏԵՍԻԼ. Բոցանման տեսլեամբ. բոցակերպ. բոցատիպ. բոցաձեւ. բոցանման. բոցեղէն.

Բոցատես եւ հրանիւթ ճառագայթիւք. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Տօնակ.։)

Անօսրանիւթ եւ բոցատեսակ գոյացութիւնն՝ յեթերային բնութենէն հրացեալն. (Արիստ. աշխ.։)

Զանբարժանելի զզօրութիւն ի բազումս բարժանեալ բոցատեսակս լեզուաց, ի վերայ իւրաքանչիւրոց ընտրելոց արանցն բերիւր. (Գանձ.։)

Հրանուտ եւ բոցատեսիլ. (Զքր. կթ.։)

Բոցատեսիլ հրոյ երեւումն տարածանէր զնովաւ. (Փիլ. ել.։)

Բոցատեսիլ սերովբէք. (Գանձ.։)


Բոցատեսիլ

adj.

cf. Բոցատես.

· Calfa

NBHL (7)

ԲՈՑԱՏԵՍ ԲՈՑԱՏԵՍԱԿ ԲՈՑԱՏԵՍԻԼ. Բոցանման տեսլեամբ. բոցակերպ. բոցատիպ. բոցաձեւ. բոցանման. բոցեղէն.

Բոցատես եւ հրանիւթ ճառագայթիւք. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Տօնակ.։)

Անօսրանիւթ եւ բոցատեսակ գոյացութիւնն՝ յեթերային բնութենէն հրացեալն. (Արիստ. աշխ.։)

Զանբարժանելի զզօրութիւն ի բազումս բարժանեալ բոցատեսակս լեզուաց, ի վերայ իւրաքանչիւրոց ընտրելոց արանցն բերիւր. (Գանձ.։)

Հրանուտ եւ բոցատեսիլ. (Զքր. կթ.։)

Բոցատեսիլ հրոյ երեւումն տարածանէր զնովաւ. (Փիլ. ել.։)

Բոցատեսիլ սերովբէք. (Գանձ.։)


Բոցատիպ

adj.

cf. Բոցատես.

· Calfa

NBHL (2)

Բոցատեսիլ. հրեղէն.

Որ բոցատիպ լեզուօք ... իջեալ ի յերկնից. (Շար.։)


Բոցատերեւ

adj.

furnished with red leaves.

· Calfa

NBHL (4)

Որ ունի զբոցափայլ կամ զկարմրափայլ տերեւս. մակդիր վարդի.

Բոցատերեւ վարդն յանապական Մարիամայ անապական ծաղկեաց. (Ոսկ. յար.։)

Այրել խնդրէր զանթառամ կուսութեան բոցատերեւ վարդն։ Բոցատերեւ վարդիւք։ (Խոր. վրդվռ.։)

Յովհան երուսաղէմացի ասէ. բացատերեւ վարդն յանապականէն մարիամայ անապանաբար ծաղկեալ. պիտառ. (որ ըստ այլոց է բան Յհ. ոսկ. ի յար.։)


Բոցափոյլ

adj. s.

cf. Բոցաճաճանչ. of flame, luminous;
angel.

· Calfa


Բութակ, աց

s.

thumb;
prop, support;
pin, peg;
coppel, crucible;
cork;
ring put on the thumb.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

«մետաղ հալեցնելու յատուկ հողէ աման, քուրայ» Ոսկիփ.։

-Արաբ. [arabic word] butaq «քուրայ», որ փո-խառեալ է պրս. [arabic word] bōta հոմանիշից. սրա-նեզ է նոյնպէս թրք. [arabic word] pota «քուրայ»։

Այս ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ նախ ԳԴ էջ 456 ա (պութէ բառի տակ)։ ՆՀԲ և ՋՐ դնում են ռմկ. բօթա։ Pictet 2, 263 պրս. բառի հետ։

NBHL (4)

(որպէս թէ բոյթ փոքրիկ). Սամիքն, կամ ծակ գործին, զոր ագուցեալ ի սեպս նուագարանաց, եւ պտոյաքեալ պնդեն կամ թուլացուցանեն զաղիս, կամ զթելս.

(Քնարահարն) առեալ զպղնձի բութակն ի ձեռն, եւ ձգէ ի ձեռին ի բոյթսն, եւ զթելսն պնդէ, եւ զյաւէտ ձիգսն թուլացուցանէ. (Յակ. ղրիմ.։)

որպէս ռմկ. բօթա. Քուրայ, այսինքն խեցեղէն անօթ՝ յորում հալեն զհրահալելիս.

Ժողովեա՛ զարծաթն եւ զժանգառն ի բութակ, եւ ա՛րկ ի ներքոյ խարոյկ մեղմագին։ Ա՛ռ զերկուս բութակս կաւակերտս, եւ դի՛ր ի վերայ հրոյ. (Ոսկիփոր.։)


Բութանկիւն, կեան

s.

obtuse angle.

· Calfa

NBHL (2)

ԲՈՒԹԱՆԿԻՒՆ որ եւ ԲԹԱՆԿԻՒՆ. Ըստ երկրաչափից՝ Ունօղ զբութ անկիւն. ἁμβλυγώνιος obtusangulus, obtusum angulum habnes

Եռանկիւն բութանկիւն՝ այն, որ բութ ունի զանկիւնսն (կամ զմի յանկեանց). (Եւկղիդ.։)


Բուժակ

adj.

curative;
medicinal.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքինին՝ բժիշկ է ազգիս մերում, եւ անշուշտ եւ ճշմարիտ բուժակ, չարահալած. (Փիլ. լին.։)


Բուժական, ի, աց

cf. Բուժակ.

· Calfa

NBHL (9)

φαρμακευτικός Բժշկողական, բուժիչ, բժշկարար, ազատարար.

Ի դեղոցն որ բուժականքն են՝ ներկացողք են ապականողացն ընտանացեալք ի մարմնում. (Բրս. ծն.։)

Զաստուածեղէնն ընդձեռեալ բուժական դեղ հոգւոյ եւ մարմնոյ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)

Զբուժական դեղն պատրաստէ. (Լծ. կոչ.։)

Այն որ բուժական մաքրութեամբն լինի. (Պղատ. տիմ.։)

Բուժականք լինին ցաւոցն. (Բրսղ. մրկ.։)

Բուժական բանիւն (ի խոր կտրելով զեկամուտ վնասս ի սրտից աշակերտացն. (Տօնակ.։)

Զհիւանդութիւնսն, որչափ մեծագոյն վիշտս ոչ ունին, ոչ է պարտ բուժականաւն գրգռել. (Պղատ. տիմ.։)

Առ յովիդայէ քահանայապետիւ իմաստասէր էւն ... իպոկրատէս բուժական, թուկիդիդէս ճարտասան. (Շիր. քրոն.։)


Բուիճակ, աց

s.

little horned-owl.

· Calfa

NBHL (2)

ԲՈՒԻՃԱԿ կամ ԲԸՒԻՃԱԿ, Կարծի լինել նոյն ընդ ԲՈՒԷՃ, որպէս ազգ ինչ բուոյ. կամ թէ նոյն ընդ Կասկամ, (որպէս թէ՝ ձայնօղ, բո՛ւ բո՛ւ, ճա՛կ ճակ, եւ այլն)

Բըւիճակ աղաղակէ կա՛ս. եւ միւսն ասէ՝ կա՛մ. սակայն ոչ կայ, այլ թռուցեալ այլուր երթայ. (Մխ. առակ.։)


Բուծական

s.

nourishing;
therapeutic.

· Calfa


Բուծանեմ, ուծի

va.

to nourish, to feed;
to treat, to dress;
to fatten.

· Calfa

NBHL (12)

τρέφω, διατρέφω, ἁνατρέφω nutrio, alo Սնուցանել. դարմանել. տածել. պարարել, եւ բուժել յամենայն վնասուց. պահել, բտել.

Երկու երկու յամենայնէ մուծցես ի տապանն՝ բուծանել ընդ քեզ։ Բուծանել զաւակ ի վերայ ամենայն երկրի. (Ծն. ՟Զ. 19։ ՟Է՟Խ։)

Ասիացւոց իշխանն՝ երամակ փղաց բուծանէր առ ի ձիամարտութիւն։ Էշս մեծամեծս բուծանէին։ Թագաւորն առաքեալ կոչեաց զբուծանօղսն. (Փիլ.։)

Սովոր են թագաւորք առիւծս եւ յովազս եւ այլս ի գազանաց բուծանել. (Մխ. երեմ.։)

Զիա՞րդ նովին կերակրովք բուծանիցին, եւ պիղծ ճճիքն ըստ սուրբ ձկունսն սնանիցին. (Եզնիկ.։)

Բուծին հովիւք զանձինս իւրեանց. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 8։)

Եւ բուծցին աղքատք նովաւ. (Ես. ՟Ժ՟Դ. 30։)

Մի՛ կորուսաներ զբուժեալս արեամբ քո, եւ զբուծեալս ստեամբ քո. (Նար. ՟Ծ՟Է։)

Բուծանի եւ կերակրի իմաստասիրին ոգի՝ ոչ այլով իւիք առաւել՝ քան կարելովն որսալ զախտս. (Փիլ. լին.։)

Նմանութեամբ ասի.

Իւղ բուծանէ զլապտերս հրոյ. (Նեղոս.։)

Դեգերմամբ տեսլեանն բուծեալ զցանկութիւնն՝ առաքեաց ի ներքս յոգիսն զվէրն. (Փիլ. սամփս.։)


Բուծարան

s.

park;
food.

· Calfa

NBHL (2)

Տեղի կամ գործի բուծանելոյ. որպէս կերակուր՝ պարարիչ քմաց.

Ճաշակելով (յարգելեալ պտղոյ դրախտին) փարատէր տեսն. ուր եւ խորսխի առնոյր բուծարանս, որով կոկորդքն քաղցրանայ. (Ճ. ՟Գ.։)


Բունկալ

s.

nest-egg.

· Calfa


Բուսաբեր, աց

adj.

vegetative.

· Calfa

NBHL (6)

Որ բերէ՝ այսինքն բղխէ զբոյսս.

Գարունն բուսաբերս. (Ագաթ.։)

Զերկիրս նորոգեցեր բուսաբեր ծաղկազարդ յօրինուածովք. (Գանձ.) (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)

Բերեալ այսինքն բղխեալ ի բուսոյ. բուսածին. եւ կամ Ծառ, տունկ, փայտ.

Ձիաւորեալ ոչ միայն ի վերայ բուսաբեր արմատոյն (փայտի խաչին)։ Որ եբարձ զփշաբեր անիծադրութիւն բուսաբերին (ծառոյն գիտութեան). (Շար.։)

Ամենայն բուսաբերք՝ ժամանակաւ ունին բերել զպտուղսն (այսինքն տունկք). (Ագաթ.։)


Բուսաբերութիւն, ութեան

s.

vegetation.

· Calfa


Բուսազգեստ

adj.

adorned with herbs or vegetables.

· Calfa

NBHL (2)

Զգեցեալ այսինքն զարդարեալ բուսովք եւ տնկօք.

Զլեռնային եւ զդաշտային վայրս առ հասարակ բուսազգեստ եւ ծաղկազարդ դնդչեցուցանէ. (Պիտ.։)


Բուսակ, աց

s.

small plant;
herb, plant, vegetable.

· Calfa

NBHL (3)

Բուսուկ. բոյս. տունկ. ծառ. ոստ եւ սաղարթ.

Յոքնազանն վերաբերէի բուսակս։ Քաջուղէշ բուսակօք հրճուէի։ Իբրեւ զտերեւախիտն ի բուսակս՝ ի գնացս ջուրց. (Պիտ.։)

(Ըստ գիսակացն սամսոնի) եղեն բուսակք նորոգ եւ կենդանի՝ պտղաբեր եղեալ, ի գլխոյ ժողովրդեանն. (Եղիշ. դտ.։)


Բուսական, ի, աց

adj.

vegetable, vegetative;
—ք, plants, vegetables.

· Calfa

NBHL (4)

լծ. յն. βοτανικός, -κή, -κόν (ի βοή , բոյս) herbarius, botanicus, vegetabilis Սեպհական բուսոց. տնկական. որ ինչ բուսանի. եւ Իրք բուսեալք.

Սերմանեաց ի նմա զբուսական զօրութիւն կենացն հետի. (Եղիշ. դտ.։)

Զկնի բուսական խոտոյ եւ ծառոց. (Վրդն. ծն.։)

Նիւթական աշխարհս յաւելուածութեամբ առ զկատարելութիւն՝ նախ բուսականօք. (Արշ.։)


Բուսանիմ, ուսայ

vn.

to spring, to grow, to pullutate, to bud, to shoot, to take root, to appear, to vegetate, to sprout out;
to grow again.

· Calfa

NBHL (15)

(լծ. յն. ֆիօ, վօ՛օ, եւն) φύω, φύομαι , ἁναφύω, ἁναφύομαι, παραφύομαι, βλαστάνω, ἁναβλαστέω, ἁνατέλλω pulluo, germino, nascor, orior եւ այլն. Տալ զբոյս իւր ի դուրս. ընձիւղիլ. բողբոջիլ. բուսնիլ.

Զամենայն խոտ վայրի՝ մինչչեւ բուսեալ էր։ Բուսաւ խոտն։ Սերմանիքն բուսանիցին։ Ընդ բուսանելն չորացաւ. Բուսցի ի նմա փուշ, կամ փայտ փշաբեր։ Մի՛ սերմանեսցի, եւ մի՛ բուսցի։ Թուփ առ թուփ բուսեալ. եւ այլն։

Նմանութեամբ ասի.

Ի պտղոյ արդարութեան բուսանի ծառ կենաց։ Բուսցին իբրեւ զսէզ իրաւունք ի կորդ ագարակի։ Ի բուսանել մեղաւորաց որպէս խոտ։ Ճշմարտութիւն յերկրէ բուսաւ։ Եւ ոչ ի լերանց բուսանիցին ցաւք.եւ այլն։

Մի՛ ոք ի ձէնջ արմատ ի վեր բուսեալ դառնութեան։

Սկսաւ մազ գլխոյ նորա բուսանել. եւ այլն։

Բուսանել բուսանին մարմինք նոցա. (Ագաթ.։)

Եւ եւս լայնաբար՝ իբր Յառաջագայիլ. արտադրիլ. ծնանիլ. ծագել. ի վեր երեւիլ. սերիլ. աճել.

Նոյնժամայն բուսաւ ցաւ յորովայնի նորա, եւ սկսաւ տապել. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 10։)

Ի դադարել մարմնոյ ի ծփանաց ոգւոցն՝ ազգի ազգի ցնորք առ աչօք բուսանին. (Կիւրղ. թագ.։)

Որ մինչեւ զջրհեղեղն բուսեալք եղեն (ծնունդք Ադամայ)։ Բուսանի յայսմանէ եւ միւս եւս այլ մեծ չար։ Յորմէ եւ ամենեցուն բուսանի դաւող ամպարհաւաճութիւն։ Մինչեւ թողեալ է, զոր առաջի տրկեալ է՝ կռիւ, ա՛յլ բուսանի. (Փիլ.։)

Բիւր չարիք բուսանին ի գրոց տգիտութենէ. (Ոսկ. հռ.։)

Որ բուսանելոցն էր հակառակ ճշմարտութեան. (Վրդն. ծն.։)

Լեառն ուղղորդ ի յերկրէ բուսեալ. (Խոր. ՟Ա. 11։)

Ուր աղբիւրք բուսանին (այսինքն սկսանին բղխել). (Ճ. ՟Թ.։)