mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
θανατηφόρος, θανάσιμος, φθοροποιός , ὁλεθροποιός, δηλήμων mortifer, lethifer, exitialis եւ այլն. Բերօղ զմահ (մարմնոյ կամ հոգւոյ). պատճառ կամ առիթ մահու. մահառիթ. ապականարար. սատակիչ.
Մահաբեր անել ճանապարհ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38. (տպ. մահաբերաննել)։)
cf. Մահազգեստ.
Խզեա՛ զերիզապնդեայ մահազգեստս պարփակութիւն դժոխազնեայ կապանացս. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
baleful, deadly, mortal.
Խզեա՛ զերիզապնդեայ մահազգեստս պարփակութիւն դժոխազնեայ կապանացս. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
cf. Մահագոյժ.
Զմահազեկոյց տապանին ազդումն անկենդանաւորն թնդման. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
destroying or overcoming death.
Վերջին եւ մահալոյծ եւ կենսառաք ձայն։ Վերջնումն այնմիկ ապականահալած եւ մահալուծօղ գիշերին երթեալ հանդիպանամ. (Յհ. իմ. ատեն.։)
large stick, club.
Հրամայեաց մահակօք հարկանել զնա։ Հարկանելով մահակօք զժողովուրդն՝ եղեւ ճանապարհ։ Մահակօք վայրենեօք հարին սաստիկ յոյժ. (Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Հ. կիլիկ.։)
punishing with death.
Բժշկիլ զղջմամբ եւ ապաշխարութեամբ մահահամբոյր պատուհասէն. (Շ. ընդհանր.։)
inviting, provoking or causing death.
Յարկ ապաւինի փախուցելոցն ի մահահրաւիրաւ սպանողացն. (Անան. եկեղ։)
pernicious, exhaling death, malignant, deathly.
Զհոտն մահաշունչ կռապաշտութեան՝ հողմով հոգւոյն հալածեցին. (Սիսիան.։)
death giving or causing.
Պապանձեցոյց տէր զգոռոզն մահարար. (Տաղ.։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
ἕπαλξις, ἁνάλημμα, χάραξ , προτείχισμα propugnaculum, altitudo, agger, antemurale եւ այլն. Արձան՝ այսինքն սիւն կամ կոթող կանգնեալ ի վերայ գերեզմանի մեռելոց. ... եւ ամենայն բուրգն, ամբարտակ, աշտարակ ի պարիսպ եւ յապարանս՝ իբրեւ մարտկոց կամ իբրեւ զարդ եւ յիշատակ.
Զգուշացեալք մահարձանացն՝ պահապանք պարսպացն են. եւ մահարձանք (լս. արպահ) են, որ ի գլուխ պարսպաց արձանքն, զոր մարտկոց, եւ ոմանք նետակալ կոչեն։ Բայց գտի ի գիրս ուրեմն՝ առեալ ի դէմս գերեզմանին քրիստոսի ... պահեցէ՛ք զմահարձանն, զգերեզմանն՝ որ էր փորեալ ի վիմէ. (Գէ. ես. ի Սարգսէ.։)
deadly, mortal, mortiferous, pestilential;
cf. Մահկանացու;
mortal;
—ք, mortals;
mankind;
— մեղք, հիւանդութիւն, վէրք, թշնամի, deadly sin;
mortal sickness;
fatal wound;
deadly enemy.
Ի մահացուաց յերկիր ի խոնարհ։ Զմոխիրս անարգ մահացու։ Ո՛վ մահացուդ ի կենդանեաց։ Իբր զերկրածին մահացու մարմին։ Անմահին փառաց՝ մահացու զանգուածով քարոզք։ Անապականք, եւ ոչ մահացու։ Ել ի հովտէս մահացուաց երկրօ. (Նար.։)
to cause to die, to put to death, to slay, to kill;
to mortify.
Արժանապարտ մահացուցանել զնա (զքրիստոս). (Իգն.։)
bed, couch, mattress;
coffin;
— առկախեալ, hammock;
երկաթի —, iron bedstead;
— ծալածոյ, folding-bed;
field-bed;
— հովանաւոր, canopy bed;
սիւնազարդ —, four-post bedstead;
ի —ճս մահու, on one's death-bed;
անկեալ դնիլ ի —ճս, to take to one's bed, to keep one's bed, to be bed-rid;
ելանել յօտար —ճս, յանցանել ըստ —ճս իւր, to defile another's bed;
cf. Անկողին.
Զօրացաւ իսրայէլ, եւ նստաւ ի մահիճս։ Եւ ա՛ռ մեղքող պաճուճապատանս, եւ եդ ի վերայ մահճացն։ Ընդ գրուանաւ դնիցի, կամ ընդ մահճօք։ Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց, եւ պղնձեաց, եւ մահճաց։ Արի՛ ա՛ռ զմահիճս քո։ Ելից յանկողինս մահճաց իմոց։ Անկաւ ի մահիճս իւր, եւ հիւանդացակ.եւ այլն։
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
Եմ եմ եւ ես մարդ մահկանացու հանգոյն ամենեցուն։ Մահկանացուն զիա՞րդ խելամուտ լիցի ճանապարհաց իւրոց։ Բնակութիւն ամենայն մահկանացուի երկիր է։ Երկեար ի մահկանացու մարդոյ։ Մի՛ ի մարմինս մահկանացուս աստուածակերպ ճոխանալ։ Պա՛րտ է մահկանացուիս այսմիկ զգենուլ զանմահութիւն.եւ այլն։
mortal, extreme;
mortally, to death;
— ատել, to hate mortally, to bear a deadly hatred, to abhor, to loath.
Ի սուրբ վերնատունն հրազինեցան, եւ առին շնորհս սրբութեան ի ներգործութենէ մահուչափ ախտից. (Մխ. ապար.։)
to pray, to supplicate, to implore, to beseech;
to wish, to desire;
բարիս — ումեք, to wish one well.
Մաղթեցին զթագաւորն՝ տալ նմա պարգեւս։ Զոր ապա մաղթեալ նախարարացն. (Խոր. ՟Բ. 40։ ՟Գ. 27։)
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
Մաղկատեալք լինէին ապաշաւանօք. այսինքն մորմոքէին. (Վրք. ոսկ.։)
bilious.
Իբրեւ զմաղձալից հիւանդ. (Մխ. ապար.։)
maternal.
Տեսանեմ բազմեալ ի վերոց գրկաց մայրական, եւ ոչ բաժանեալ ի ծոցոյն հայրական։ Ի մայրական խանձարրոց։ Կապանացն կուսանաց եւ մայրականաց. (Ճ. ՟Գ. եւ Ճ. ՟Ա.։ Ածաբ. ի պասեք. ՟Բ։)
native or inhabitant of a metropolis;
metropolitan.
Ունի իշխանութիւն յեպիսկոպոս նորին մայրաքաղաքացւոյն ապաւինիլ. ապա եթէ մայրաքաղաքին եպիսկոպոսն ոչ իցէ անդ, ի մօտագոյն գաւառին եպիսկոպոսն ընթասցէ. (Կանոն.։)
wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.
Յոչ ոք ապաւինեցան. այլ միայն ի մայրիս լերանց իւրեանց. (Խոր. ՟Գ. 44։)
of pine wood;
cedrine.
Արկղագործ տախտակամած՝ մայրփայտեայ տապան գործել. (Ագաթ.։)
more, rather, better;
—, -զի, —թէ, above all, chiefly, principally, especially.
Թէ իցեն երկու կամ երեք ժողովեալ յանուն նորա, մեծամեծս կարասցեն, ապա ո՞րչափ մանաւանդ յոլովագոյնքն. (Բրսղ. մրկ.։)
youngest, younger, minor, under age.
Դու կարի մանկագոյն ես, եւ ոչ կարես հանդուրժել յանբնակ անապատիս։ Վախճանեցաւ տէր մեր, մինչդեռ մանկագոյն եւս էր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
child-murdering.
Վասն մանկակոտոր լինելոյն հերովդէի փախուցին զնա յանապատ։ Երկիւղ կասկածանաց մանկակատոր լինելոյն հերովդէի. (Իգն.։)
cf. Մանկավարժութիւն.
Սակս ոչ լինելոյ քաղաքականութիւն, եւ արքայական ապարանս, եւ մանկակրթութիւնս. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
mother, young mother.
Մանկամայրքն ոչ ձգել կարեն զմանկունսն՝ տագնապեալք ի խանդոյն, եւ ոչ մանկամբն աճապարել եւ փախչել. (Զքր. կթ.։)
sodomite, pederast.
Հարկէք զմեզ՝ ստայօդ ոչէիցն, եւ ապականագործ մանկամոլիցն (դից ձերոց) երկիրպագանել. (Ճ. ՟Ա.։)
pedagogue;
preceptor, tutor, teacher.
Պատանեակ եղեւ, ի մանկավարժիցն տուաւ ի բանս։ Հրեշտակս մանկավարժս եւ պահապանս ետ մարդոյն. (Մաշկ.։)
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
Ի մանկութենէ իւրմէ։ Ըստ մանկութեան իւրում։ Արկեր զինեւ զմեղս մանկութեան։ Դատապարտէ մանկութիւն վաղվաղակի վախճանեալ զբազմամեայ ծերութիւն անիրաւի։ Կին ոք ի տան հօր իւրոյ ի մանկութեան իւրում։ Ոչ իբրեւ զկին մի ատեցեալ ի մանկութենէ.եւ այլն։
infants, children, young people, youngsters, youth;
servants, domestics;
մանրիկ —, little children;
հայ —, the Armenian youth.
Նման է մանկտւոյ, որ նստիցին ի հրապարակս։ Թո՛յլ տուք մանկտւոյդ գալ առ իս։ Զմանկտին՝ որ աղաղակէին ի տաճարին։ Մանկտի մանրիկ ելին ի քաղաքէն։ Որչափ ինչ կերան մանկտիդ։ Պատուէր ետու մանկտւոյ իմում։ Եւ զմանկտին կոտորեցին սրով։ Յարիցեն մանկտիդ (ի զօրաց), եւ խաղասցեն առաջի մեր.եւ այլն։
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
Զվիշապացն մանուածս ահագին բերանաբացութեամբ ուռուցեալ ի փչմանէ օդոցն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.
Քակեա՛ զչարաչար հիւսմունս մանուածոյ կապանաց իմոց. (որ լինի եւ սեռ՛՛) (Սարկ. աղ.։)
mandrake, mandragorous.
Իբրեւ զմանրագոր զանապակն ըմպելով թմբրեալք եւ թրջեալք եւ զմբրեալք. (Փիլ. տեսական.։)
Միթէ ի մանրագորա՞ց թմբրեալ իցէ, եւ կամ ի սաստիկ անապակա՞ց զմրեալ իցէ. (Մամբր.։)
strict, formal, punctilious;
strictly, diligently.
Յատկապատումն գովութեամբ մանրակրկիտ յաճախ թուէ. (Նար. երգ.։)
thin drizzle or dew.
Եւ ապա կարծեմ իբրեւ ամպ մի մանրացօղ, նոյնպէս թանձրութիւն գոլորշեացն յարտօսր լուծանի. (Բրս. գոհ.։)
to putrefy, to corrupt, to rot.
σήπω, σαπρίζω putrefacio;
putridum, foedum, marcidum reddo. Փտեցուցանել. հոտեցուցանել. ապականել. փտտեցնել, հոտեցնել.
Տարր հողոյդ, որ զմարմինս եւ զյօդս ապականել եւ նեխել սովորիւր, զնեխեալն եւ զապականեալն կանգնելով՝ նորոգել սկսաւ. (Ճ. ՟Գ.։)
(Անձրեւ) յորդն եւ անչափն նեխէ եւ ապականէ եւ կորուսանէ. (Ագաթ.։)
to become putrid, to be corrupted, spoiled, rotten, stinking.
եւ σήπομαι putrefio, putresco, marcesco ἑπόζω, προσόζω suboleo, male oleo. Փտիլ. ապականիլ. հոտիլ. փտտիլ.
cf. Նեխ.
Նեխութեամբ ապականեցան. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Նեխ.
Նեխութեամբ ապականեցան. (Շ. ընդհանր.։)
narrow, strait, close;
narrowness, straitness;
anxiety, grief, distress;
—ք, strait;
defile;
ի — արկանել, հասուցանել, to reduce to distress or to straits, to constrain, to oblige, to compel, to force, cf. Նեղեմ;
to press, to urge, to embarrass;
ի — մտանել, անկանել, to be pinched for means, to be in straitened circumstances, to be reduced to straits, to the last extremity, to be embarrassed, distressed.
Նեղ տեղի։ Տեղիս նեղ է մեզ։ Ջրհոր նեղ։ Նեղ դուռն։ Նեղ ճանապարհ։ Եթէ նե՞ղ իցէ քեզ լեառնդ Եփրեմի.եւ այլն։
creviced.
Օձն իբրեւ ծերասցի, դիմէ նա ընդ տեղի ինչ նեղածերպ վիմաց, եւ ընդ կրթելն կեղեւէ զապականեալ զմորթն. (Ագաթ.։)
to be impatient, fretful, to fidget, to lose patience, to be vexed;
to be ill-tempered, cross, angry, irritated, exasperated.
Վտանգեալ քաղցոյ եւ ի ճանապարհէն՝ սակաւ նեղասրտեցի, եւ անկեալ կայի ի գետնի. (Վրք. հց. ձ։)
want of width or amplitude, narrowness, straightness;
care, trouble, tribulation, grief, sorrow, affliction, inquietude, displeasure;
fatigue, weariness;
importunity, incommodiousness, annoyance, tedium;
torment, worry, vexation, oppression.
Նեղութիւն ճանապարհի՝ որ ի փրկութիւն ածէ, զընդարձակութիւն մեղաց ի բաց առնէ. (Սեբեր. ՟Թ։)
ՆԵՂՈՒԹԻՒՆ. θλίψις, θλίμμα afflictio. Նեղիլն. տառապանք. վիշտ. ճնշումն.
straits, channel;
isthmus;
pass.
ἱσθμός isthmus στενοπορία, -ρον, στένωμα angustus meatus, vel locus. Նեղ անցք կամ ճանապարհ եւ տեղի. կիրճ. պարանոց ծովու.
fraud, artifice, stratagem, wile, craft, guile, cunning;
cf. Նենգաւոր.
Զճանապարհ նենգ սիրոյն եւս յայտնէ։ Աբիսողոմ զնենգ բանսն խօսելով յականջս ժողովոյն՝ քակեաց ի հնազանդութենէ հօրն. (Լմբ. առակ.։)
fraudulent, malicious, sly, guileful, cunning, crafty.
Բազմապատիկ տանջեալ նենգախոհն այն (գող), ապաստանի ի սուրբ քաղաքն Երուսաղէմ. (Ճ. ՟Գ.։)
fraud, trick, artifice, craftiness, slyness, cheating;
duplicity, deception, trickery, knavery;
disloyalty, perfidy, felony, treason;
swindling, roguery.
Եկն եղբայր քո նենգութեամբ, եւ առ զօրհնութիւնս քո։ Պատասխան ետուն նենգութեամբ, եւ առ զօրհնութիւնս քո։ Պատասխանի ետուն նենգութեամբ։ Նենգութեամբ կալցին զՅիսուս, եւ սպանցեն։ Ամենայն բարեկամ նենգութեամբ գնայ։ Որովայան նորա կրեսցէ զնենգութիւն։ Շրթունք քո մի՛ խօսեսցի զնենգութիւն։ Զնենգութիւն զօրհանապազ խորհեցան։ Առաջնորդք են ամպարիշտք նենգութեանց։ Յայտնեցաւ սօղոսի նենգութիւնն նոցա։ Ի նենգութեանց հրէից։ ԱԶգ եղեւ ինձ նենգութեան յայրդ լինելոյ ի նոցանէ.եւ այլն։
archer, bowman.
Ոչ տային ճապաղել նետաձգողացն. (Մեսր. երէց.։)