voluntary pollution.
Սերմնահեղութիւն, եւ ապարահութիւնք, եւ գոնջութիւնք. (Անյաղթ հց. իմ.։)
foot of a mountain;
skirt of a robe or cloak;
train of a gown;
առ —ով լերինն, at the foot of the mountain.
Առ ստորոտով լերանցն։ Զամենայն զառ ստորոտովն մասեաց։ Ընդ լերանց ստորոտովք։ Ի կողմն ստորոտի լերինն։ Ի ստորոտս անապատ վայրաց. (Խոր. ՟Ա. 11. ՟Բ. 46։ Եզնիկ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։ Եղիշ. միանձն.։)
to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
Բժիշկ ոմն բնախօսէր՝ ստուգաբանելով զանուն բանջարին կոչելոյ սպանախ (որպէս թէ) սպա՛ն նախ, զի սպանանել արժան է նախ, եւ ապա զնա տալ կերակուր (հիւանդի). (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Բ։)
truthfulness, veracity;
etymology.
Բանս եւ համեմատութիւնս ստուգաբանութեան։ Մտաւոր ստուգաբանութեամբ։ Ընթերցասէրն պտղոմէոս գրեալ եւ յարդարեալ ստուգաբանութեամբ՝ դնէ ի դիւանապահ տունս. (Փիլ.։ Փարպ.։ Արծր. ՟Ա. 8։)
shadowed, figured.
Ի հանգչել ստուերագիծն տապանակին. (Նար. խչ.։)
sketch, draught, outline;
draughtsman, pattern-drawer.
Ի հմտութիւն ածեալ նոցուն ստուերագիր առասպելապատում մատենիցն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to sketch, to rough-draw, to delineate, to trace;
to draw, to represent, to figure.
Ոչ կամեցայ զբարձրագոյն պատգամս հոգւոյն ի չնչին եւ յապականացու նիւթս ստուերագրել. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Ա։)
sketch, delineation, outline;
sciagraphy.
Տէրն ի կրկին գուբ եմուտ, զի ոչ թողաւ ոգի նորա ի դժոխս, եւ ոչ մարմին նորա ետես զապականութիւն ... որոյ ստուերագրութիւն էր դանիէլին (կրկին գուբն). (Վրդն. դան.։)
shady, shadowy, obscure;
figurative, symbolical;
cf. Ստուերանիստ.
Ամենայն ինչ՝ որ ստացական է, չէ մնացական, այլ ստուերական է, փոփոխական եւ ապականացու։ Հայել ի մեծութիւն ստուերականս, եւ ի փառս ծաղկընկէցս։ Հովիտ հանճարոյս ստուերական։ Ի սուտ եւ ի ստուերական գիտութենէ շինեն աշտարակ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ Բրսղ. մրկ.։ Նար. ՟Հ՟Ը։ Եւագր. ՟Լ՟Ա։)
covered with shadow, shadowed, shady, dark, obscure.
Ի ստուերամած խաւարին։ Զստուերամած խաւար կռապաշտութեան. (Ճ. ՟Բ.։ Շար.։)
not to like listen to, or consent to, to disobey, to contravene.
ՍՏՈՒՆԳԱՆԵՄ կամ ԸՍՏՈՒՆԿԱՆԵՄ. παρακούω audire detrecto παρασιωπάω tacendo praetereo. Ըստ ունկն թողուլ անցանել, այսինքն անունկնդիր լինել. պատուիրանազանց լինել. անսաստել. հեստել. չանսալ. չհնազանդել. ապախտ առնել. չլսելոյ առնել. անկաճ չըդնել, մեկ անկճէն մտնալ՝ մեկալէն ելլալ, մտիկ չընել, չմռել, սուտ խուլ ըլլալ, թօթվել, չիսեպել, սայպել.
water-sprout;
top, whipping-top, peg-top.
Ստրովբիւղք յառաջին հարկաւորելոյ անտի՝ զոր ընդունին, շրջանս հանապազորդս առնուն, եւ ինքեանք յինքեանս շրջին. (Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Զօրավար.
to repent, to regret, to rue, to be seized with repentance, touched with contrition.
κατανύσσομαι, εὑθυμέομαι compungor, aegre fero μετανοέω poenitet me πτυούμαι, διακείμαι consternor, haereo եւ այլն. (Արմատն է Ստերջ. եւ Զեղջ) Զղջանալ կսկծանօք սրտի յետոյ ուրեմն. զկծիլ ապաշաւանօք. մորմոքիլ. ընդ անձին ոգորիլ. ակնկորել. յետս կասիլ, խորշիլ. զղջալ, ցաւիլ, սիրտը էրիլ՝ խշխշալ, ետ քաշուիլ.
Ուսի՛ր որպէս վասն անհնարին մեղաց ստրջանալ (ի վերայ նախանձու), եւ ապաշխարել. եւ եթէ այնպէս ստրջանայցես, վաղվաղակի զերծանիցիս յախտէն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
cf. Ստրջումն.
κατάνυξις compunctio, dolor animi κατήφεια vultus demissus, pudor cum moerore. Ստրջանալն. ապաշաւ. զղջումն. կսկիծ. զկծումն. թախծութիւն. ցաւ սրտի.
to cause to repent.
Ստրջացուցանել զխստապարանոցսն։ Ստրջացուսցուք զանձինս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 18։)
armed with sharp weapons;
— կառք, chariots armed with scythes.
Գերապայծառ սիւն ամպեղէն՝ ահաւոր ահացուցչացն սրազէն կառօք. (Գանձ.։)
pestilence, plague, epidemy, contagion, mortality.
որ ասի եւ ՍՈՒՐ. λοιμός pestilentia, pestis. Ածումն կամ հարուած սրոյ մահաբեր հրեշտակի՝ որպէս առ դաւթիւ. այն է ժանտախտ. մահատրաժամ, մահ բազմութեան ի տապագին եւ ի փոխադրական ախտէ հանդերձ ուռուցիւք.
to put to the sword.
Նոցին տեարքն առ նմին սրակոտորք։ Զերիտասարդսն սրակոտորս։ Կա՛մ սրակոտոր, կամ գերի։ Հրամայեաց զպահապանսն սրակոտոր առնել։ Մերս բովանդակ մարմին սրակոտոր եղեալ՝ անդամանդամ յօշեցաւ. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Ա։)
small hall;
small curtain, hanging, tapestry, arras;
— հարսանց, curtained bed.
Մանաւանդ՝ ἑπίσπαστρον, βήλον velum, tegumentum παραπέτασμα tapes αὑλαία aulaeum. Որմնակալ սրահից. վարագոյր. դրան առագաստ. սրսկապան. օթոց.
to fall by the sword.
Զոմանս սրամահ առնէին։ Ընթերցողք սրամահք ի հրապարակս. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)
acuminated, pointed;
very sharp or cold.
(Լեառն) ի վերայ այսոցիկ սրամէտ եւս զսառնամանեացն բռնութիւն առ ըմբռնեալսն հասուցանէ յապականութեան արկածս. (Պիտ.։)
to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.
Նախանձ բերեն, եւ սնապարծին, եւ սրանան միմեանց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)
moving quickly, rapid, swift, impetuous, violent.
Սո՛ւր վարեալ յընթացս. սրընթաց. արշաւասոյր. սրաշարժ. օդապարիկ. արագ. եւ Հարեւանցի.
to sing the Trisagium, to sanctify, to hallow, to laud.
Իսկ սրբաբանեցաւ ի նշանագրութենէն քերթողական արուեստիւ ի յապահով անապատս. (Լմբ. յիշատ. յայտն.։)
abstaining rigorously.
Սրբութեամբ յերկարաձգօղ զպահս. սրբապահ. ծոմաջան.
very pure, holy.
Զարտաքին որմոցն զարձանս սրբամաքուր (տպ. մաքրապար) տեղւոյն բերկրութեան. (Նար. խչ.։)
holy-mindedness.
Եղիցի գնալ ձեզ աստուածապաշտութեամբ եւ նազելի սրբամտութեամբ. (Յհ. կթ.։)
to sanctify, to consecrate;
to purify;
to clean, to wipe off, to wipe dry, to spunge up;
to expiate;
to offer, to dedicate;
to observe, to keep religiously;
to absterge, to cleanse, to deterge;
— զմօրուս, to shave the beard;
— զեղնգունս, to pare the nails;
— զուռս, to prune, to lop;
հրով —, to refine by fire;
— զցորեան, to winnow.
Օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ, եւ սրբեաց զնա։ Յիշեսջի՛ր զօր շաբաթուն սրբել զնա։ Սրբեսցես զղեւտացիսն։ Քահանայքն՝ որ մերձենան առ աստուած, սրբեսցին։ Սրբել զտուն։ Բարապան տանն սրբէր ցորեան։ Սրբէր զենջակաւն։ Սրբէ զնա (զուռն), զի առաւել եւս պտղաբեր լիցի։ Ո՞վ իցէ՝ որ ձգիցէ զձեռն իւր յօծեալ տեառն, եւ սրբիցի։ Զի որ սրբէն՝ եւ որ սրբին, ի միոջէ էին ամենեքին։ Սրբեցէ՛ք զձեռս մեղաւորք։ Որով կամօք եւ մեք սրբեցաք։ Միով պատարագաւ կատարեաց զսրբեալսն ի մշտնջենաւորս.եւ այլն։
ՍՐԲԵԼ ԶՄՕՐՈՒՍ, այսինքն յապաւել. գերծուլ. ἁφαιρέομαι aufero. (Ես. ՟Է. 20։)
sanctifying;
purifying, cleaning;
abstergent;
razor;
— ձեռաց, towel;
— բաժակի, the purificatory.
Իւրոց գարշապարացն կոխելով զջուրսն սրբեաց, սրբիչ արար։ Էջ ի ջուրսն, եւ սրբիչ եւ նորոգիչ միանգամայն զջուրսն կացուցանէր. (Ագաթ.։)
abstaining from meats.
Կերօղ զսուրբ անասունս եւ զիրս եւեթ. սրբապահ. չորակեր.
holiness;
purification;
purity, cleanliness, neatness;
expiation;
offering;
sanctuary;
*Communion;
chastity, modesty;
innocence, integrity, candour;
abstersion;
սրբութեանց or — սրբոց, the Holy of Holies;
— սրբութեանց or սուրբ սրբութեանց, most sacred;
յարկ սրբութեան, temple, church;
— ձեր, Your Holiness;
սրբութեամբ, holily.
Նախ քան զշինութիւն տաճարին սրբութիւն էր տեղին, յորում հանգեաւ տապանակն. (Լմբ. սղ.։)
rapid course, impetuosity.
Մոգքն սրընթացութեամբ ուղտուցն եկին. (Մխ. ապար.։)
cf. Սրովբէախումբ.
Պաշտպանեալ սրովբէագումար շրջապարութեամբ. (Նար. խչ.։)
cf. Սրովբէախումբ.
Պաշտպանեալ սրովբէագումար շրջապարութեամբ. (Նար. խչ.։)
where the seraphim assemble;
chorus of seraphim.
Պաշտպանեալ սրովբէագումար շրջապարութեամբ. (Նար. խչ.։)
surrounded or guarded by seraphim.
Քեւ բացաւ սրովբէափակ դուռն դրախտին։ Սրովբէափակ պահէ զճանապարհս ծառոյն կենաց։ Սրովբէափակ պարիսպ, կամ ամրութիւն, կամ պահպանութիւն, կամ հուր անկիզելի. (Շար.։ Զքր. կթ.։ Բենիկ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Սկեւռ. ես.։ Գանձ.։ 1)
sharpness, acuteness, keenness, point;
subtilty;
rapidity, velocity, speed, celerity;
— մտաց, acumen;
— ձայնի, shrillness.
Թեւաւորութիւնն (հրեշտակաց) ցուցանէ զվերամբարձականն սրութիւն։ Զտապարսն՝ զընտրողականացն զօրութեանց զսրութիւն։ Հողմունս զնոսա անուանելն՝ զսրութիւն նոցա ցուցանէ։ Զարծուին՝ զարագաթռչութիւնն, եւ առ զօրացուցիչսն կերակուրս սրութիւնն. (Դիոն.։)
good-eared, sharp-eared.
ՍՐՈՒՆՔ եւ ՍՐՈՒՆԳՆ կամ ՍՐՈՒՆԿՆ. κνήμη tibia, crus, sura σφόδρον, -ρα malleolus pedis. (լծ. հյ. Կրուկ. կրունկն. լտ. սո՛ւրա, գռո՛ւս ). Որպէս թէ սրինգ. Սրնգաձեւ ոսկր ոլոգաց հանդերձ մսովն. մասն բարձից ոտից ի ծնգաց ցգարշապարս կամ ցկոճն. ճիվ.
broken-hearted, discouraged, dejected, despondent;
astonished, frightened;
— առնել, to dishearten, to discourage, to deject, to take away a person's courage, to disconcert;
to dismay, to frighten, to strike with astonishment;
— լինել, to be broken-hearted, disheartened, down cast, dispirited, desponding, to lose or want courage;
to be frightened, dismayed.
Սրտաբեկ սրտապախ լինել։ Տակաւին սրտաբեկ էր։ Սրտառուչ սրտաբեկ դառնալոց է. (Ոսկ. ես.։)
Պահապանացն սրտաբեկ ոգէսպառ ի քաղաքն անկեալ։ Ելեալ անտի սրտաբեկ գնացին ի տաճար. (Ագաթ.։ Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Ժ՟Ե.։)
cf. Սրտաբեկ առնեմ.
Սրտաբեկեալ պահապանացն՝ զարհուրեալ մեռանէին։ Սրտաբեկեալք զարհուրէին. (Շար.։ Փարպ.։)
knowing all hearts.
Միայն սրտագէտ՝ զքեզ աղաչել հանապաղ խիզախիմք. (Ժմ. յն.։)
re-animated, encouraged;
courageous, intrepid.
Յուսով մեծութեամբ յաղթանակին սրտապինդ եւ համբերօղ լիցի ի մարտս։ Այլ միայն սրտապինդ լիցուք ի ճաշակելն։ Որ սրտապինդ լինի ի բազմապատիկ նեղութիւնս թշնամւոյն, փրկի ի տեառնէ. (Լմբ. սղ.։)
relief, alleviation, solace, ease, consolation, soothing, comfort, balm;
diversion, recreation.
Ճանապարհացն դիւրութիւն, եւ սփոփանս օթեվանացն խրախութեան։ Սփոփանաց ուստեք ի յառաւել տրտմութենէս. (Պիտ.։)
Օրհնեալ ես տէր աստուած, տնանկաց ապաւէն, սգաւորաց սփոփանս. (Մաշտ.։ 1)
basket.
ՍՓՐԻԴ կամ ԸՍՓՐԻԴ. որ եւ ՍՓԻՒՐԻԴ, ՍՓԻՐԻԴ, ՍՊՐԻԴ, ՍՓՐԻԹ, եւ ՓԻՒՐԻՏ. Բառ յն. ըսփիռի՛ս, ըսփիռի՛տիօն. լտ. սփօ՛ռդա, սփօ՛ռդուլա. σπυρίς, σπυρίδιον sporta, fiscella, sportula, corbis, corbula, calatus vimineus, vas junceum. Զամբիւղ, կողով, սապատ՝ պրտուեղէն կամ ի սիրայէ արմաւոյ.
astonishing, surprising;
of an admirable form or aspect.
Յորմէ սքանչելակերպ պայծառութենէ պահապանքն եղեն որպէս զմեռեալս. (Ճ. ՟Գ.։)
wonderful, superb, majestic, very glorious, imposing.
Սքանչելի շքով. մեծապատիւ.
cf. Սքանչելատեսիկ.
Սխրացեալ ընդ սքանչելատեսիկն տեսիլ՝ ի նկարապաճոյճ ի տախտակսն յօրինէին. (Ագաթ.։)
charming, ravishing, beautiful to behold, imposing, delighting the eye, graceful, superb.
Սխրացեալ ընդ սքանչելատեսիկն տեսիլ՝ ի նկարապաճոյճ ի տախտակսն յօրինէին. (Ագաթ.։)
admiration, wonder;
ի — չումն կրթիլ, to be amazed, astonished, surprised.
Ամենայն սքանչմանց արժանիք։ Ընդ սքանչմանցն տանել ճանապարհ։ Ի սքանչումն տեսողացն։ Ընդ որ ի սքանչումն կրթեալ։ Ի սքանչման ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ. իսիւք։ (Պարապմ. ՇԹ։ Իգն։ Սկեւռ. ի լմբ։)