goose's foot;
triangular.
Կա՛մ է Քարաշէն (ի պրս. սէնք. որ եւ լտ. սա՛գսում, այն է քար). եւ կամ Տապանաձեւ՝ նաւակաձեւ ի նմանութիւն սագի.
to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.
Ի սադրելոյ աղօթից նորա։ Թերեւս ի սադրելոյ նորա լուծումն ինձ ի կապարանէն լիցի. (Յհ. կթ.։)
Որ եւ զտապանին յարմարագրութիւն սադրեցին սովիմբ եղանիլ. (Նար. մծբ.) այսինքն հայթայթեցին կցկցմամբ բանից առասպելաց։
basket.
ՍԱԼԱ կամ ՍԱԼԱՅ. Բառ ռմկ. սէլէ. Կողով. կթոց, սապատ.
paved with flagstones;
pavement;
foot-pavement, foot-path.
Ի ձեռն որոյ հոգեւոր ճանապարհն սալայատակ յարդարի։ Հաստակառոյց սալայատակ կարծրութիւն գետնոյս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Է։)
stone-hoofed, solid hoofed;
steed, courser.
Հասանէ աժխոյժն խիզախմամբ՝ իւրովն ճանճաճերմակ եւ սալասմբակն երիվարաւ։ Կռօնոս յայծի հեծեալ (ժամանակն յայծեղջիւնր (ի վրնջապապչեակն քաղ սալասմբակ. (Մագ. ՟Լ՟Դ. ՟Ծ։)
to take refuge, to hide oneself.
paved;
pavement.
Անտիքոս եպիփան արար սալարկ զճանապարհս քաղաքաց. (Միխ. ասոր.։)
to pave;
Զերկարաձիգ ճանապարհն սալարկեաց՝ զամենայն քարեայ պողոտայ շինեալ. եւ զքաղաքն հռոմայ սալայարկեաց. (Մարթին.։)
flagstone, flag.
λεωπετρία laevis vel laevigata petra, saxum planum. Սալ քարեայ. տախտակ վիմարդեայ. վէմ ապառաժ կոկ. կամ ողորկեալ. ռմկ. սալքար
reckoning, measure, account, number;
condition, position, state, manner;
— արկանել ընդ ումեք, to come to terms about the price, to bargain for, to contract, to strike a bargain for, to stipulate, to come to an agreement, to settle;
եւ որ ի սոցին —ի, and of other similar ones;
եւ որ այլ եւս սոցին —ի իրք, and of other like things;
որոց —ի են, among whom are;
եւ որ սոցին —ի են, and so forth, and so on, et caetera;
ո՞չ դահեկանի միոջ — արկեր ընդ իս, didst not thou agree with me for a penny ?
impost, rate, duty, tax, imposition, tribute;
order;
convention, contract, agreement;
budget;
tariff.
Զսակ աղիւսարկին։ Ոչ թողասցի ձեզ ի սակէն ձերմէ եւ ոչինչ։ Զսակ աղիւսոյն բովանդակ տայցէք։ Ըստ հանապազորդ սակին ... զսակ հանապազորդ աղիւսաթուին։ Զգարին եւ զյարդն բերէին՝ իւրաքնիչիւր ոք ըստ սակի իւրում։ Այր ըստ սակի իւրում ետուն զարծաթն եւ զոսկի. եւ այլն։ Կամ Որ է ինքն յազգէ քահանայիցն օծելոց սակի։ Որ նորա վիճական սակի են։ Որոց սակի են եւ այլն։
but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.
ὄμως, ἁλλά, ἕμπας, ἕμπης tamen, verum. որպէս թէ Սակայն լիցի, այսինքն այնու պայմանաւ։ (գրի եւ իբր ռմկ. ՍԱԿԷՆ, իբր ի սակէն)։ Բայց. այլ յայսր ամենայնի վերայ. համայն. միանգամայն. ապաքէն. իսկ. չափին. (լծ. յն. օ՛մօս ).
Եթէ կամեցեալ էի դատել ասէ, դուք սակայն ընդ դատապարտեալսն լինէիք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
cf. Սակառի.
ՍԱԿԱՌ ՍԱԿԱՌԻ. κόφινος cophinus, corbis, qualus. (իբր աման՝ առող կամ տանող այսչափ ինչ). Սապատ. կողով մեծ. ... (լծ. յն. քօ՛ֆինօս ).
basket, hamper;
cf. Զամբիղ.
ՍԱԿԱՌ ՍԱԿԱՌԻ. κόφινος cophinus, corbis, qualus. (իբր աման՝ առող կամ տանող այսչափ ինչ). Սապատ. կողով մեծ. (լծ. յն. քօ՛ֆինօս ).
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
Ուստի սակաւ մի կասկած ունէր, անտի աներկիւղ հաստատէր։ Փոխանակ սակաւ աշխատութեանս մեր բազմապատիկ հանգիստ ունելոց եմք։ Դադարեալ աւուրս ինչ սակաւս։ Մի ի սակաւում այսմ ժամանակի զանվախճանելի զփառսն չափեր. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը. Խոր. ՟Ա. 14։ Նար. ՟Հ՟Ը.)
cf. Սակաւաժամանակեան.
Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)
of short duration, temporary.
Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)
hatchet, axe;
cf. Սակեր.
Որպէս լտ. securis. նոյն ընդ Սակուր. տապար. եւ Վաղակաւոր.
Պավաւորք ոք տպաւորելով զբանսն ի քարտիսի. որ իտալացւոց բարբառովն սակր ասի։ Յորժամ ոք զթագաւորական սակր ապականելով որպէս զբան թագաւորին՝ ի մահ ածի. (Ճ. ՟Գ.։)
one armed with an axe, axeman;
sapper.
Որպէս լտ. securi armatus. Ունօղ եւ վարօղ զսակր. տապարաւոր.
troop, phalanx;
slip, slide.
Եթէ աստուածապաշտութեանն փողն գոչիցէ, մատնիջիր բազում խրախանօք ի պատերազմ. փլուզանիջիր զսահ թշնամւոյն. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)
Եթէ աստուածապաշտութեանն փողն գոչիցէ, մատնիջիր բազում խրախանօք ի պատերազմ. փլուզանիջիր զսահ թշնամւոյն. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)
to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.
Վայրապար թողումք սահել ի մտաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
bound, term, circumscription;
bounds, limits, confines, frontier, borders;
extremity, sphere;
definition;
statute, rule, regulation;
decision, determination;
jurisdiction, extent;
department;
neighbourhood, district, provinces;
—ք, outskirts, suburbs;
—ք հակատոյ, articles of faith;
— երկրի, կալուածոց, landmark;
— հատանել, to fix the boundaries of;
յարդար —ս ամփոփել զիմն, to reduce to its proper limits;
— դնել, to bound, to fix bounds to, to limit, to end;
— դնել անձին, to propose, to deliberate, to resolve;
երդնուլ արդումն —աւ, to bind oneself by an oath;
անցանել ըստ —, to overstep, to pass the limits or boundaries;
—աւ ասել, to say briefly;
յաղետալի — հասուցանել, to reduce to a deplorable state;
cf. Զէն.
Զի թէ այլոց բարեգործութեանց չափ կայ եւ սահման, ապա աղօթից ոչ եդաւ սահման, այլ միշտ աղօթել. (Խոսր.։)
prefect, governor;
bordering upon, confining, coterminous, limitary.
Կուսակալ՝ կողմնակալ սահմանաց. սահմանապահ.
Սահմանակալք իմ, եւ սահմանապահք. (Թղթ. դաշ.։)
bordering upon, adjacent to;
definitive;
indicative;
բանիւ —աւ կապել, to excommunicate.
Սահմանական նախադասի ապացուցականին. վասն զի սկիզբն ապացուցութեան՝ սահման է. (Անյաղթ պորփ.։)
Զի թէ տանջանքն եզրական, ապա եւ կեանքն սահմանական. (Երզն. մտթ.։)
conception;
cf. Յղութիւն.
Զիա՞րդ եղեւ աստուածային սաղմնառութիւնն, զիա՞րդ անապական ծնունդն. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
psalm;
psalm-book, psalter;
— ասել, to recite or sing psalms;
to play on the harp, to sound the lyre;
cf. Ծայր.
Անդադար սաղմոսիւք կային ի հանապազորդ պաշտման։ Զգիշերն ամենայն սաղմոսիւք ի գլուխ տանէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Սաղմոսասաց.
Զնմանէ իսկ նշանակէ սաղմոսանուագն։ Ի սոյն եւ սաղմոսանուագն յորդորէ. սաղմոսանուագն եւ ի ճանապարհին իսկ որոգայթ եդեալ ասէ. (Ագաթ.։ Խոսր.։)
psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.
Բաւականացայց հանապազորդեան յանդիմանութեամբ սաղմոսարանին. (Նար. կ.։)
cf. Սաղմոսերգու.
Ի սաղմոսերգացն, եւ ի դռնապանացն. (՟Բ. Եզր. ՟Ժ. 24։)
Դռնապանս եւ սաղմոսերգս. (Նախ. նեեմ.։)
psalm-singing, psalmody.
Տունս ինչ յաստուածապատում սաղմոսերգութենէն երգեր ի տանջանսն։ Ասէ ի կատարածի սաղմոսերգութեանն. (Նիւս. թէոդոր. եւ Նիւս. կազմ.։)
cf. Սամետիք.
Լուծ զօրէնսն ասէ, եւ սամետի՝ զոր կապան կոչէ զվարդապետութիւն նորին։ Սամետէ եւ այլն։ Խզեցին զսամետայս. (Մխ. երեմ.։)
yoke, wooden collar for draught oxen;
whip-staff, tiller-shaft, tiller ropes.
ζεύγλη jugum. Անուր լծոյ՝ միապաղաղ ոլորեալ, եւ ի սրտէ կապեալ սամետեօք, եւ կամ երկմասնեայ ընդ միմեանս զօդեալ կապով սամետեաց. (ռմկ. սամի, մանկիռ, մանկուռ. արաբ. սէյմ. երկականն՝ սէմըգ ).
fickle, inconstant, unsteady, changeable;
agile, quick, nimble.
Հանապազ կոխէ զլին ամենայն չարեօքն, եւ զսայթաքն (կամ զսայթքն) ի բարւոյն. (Յիշատ. ի թուին հյ. ՟Լ՟Ձ՟Է։)
to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err.
cf. Սայթաքեցուցանեմ.
Զի մի ոք մի իւրք սայթաքեսցէ յաստուածագնաց ճանապարհէն. (Ագաթ.։)
Կարացեալ սայթաքել զհրամանս չապահոյ. (Խոր. ՟Գ. 34։)
to cause to slip or stumble, to trip up;
to lead astray, into error, to delude;
to lead astray, into error, to delude.
Կարացեալ սայթաքել զհրամանս չապահոյ. (Խոր. ՟Գ. 34։)
small cart, truckle, dray-cart;
— ձեռաձիգ, barrow, hand-barrow.
Ոզա քահանայ եբարձ զաապանակն սայլակաւ։ Եդին ղնա ի վերայ սայլակի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Առաքեցին հանդերձ տապանակաւն ի սայլակին։ Դրդուեցաւ ի սայլակէ անտի անկանիլ։ Ի վերայ ուսոցն բարձցեն զնտ, եւ ոչ եթէ ի սայլակի. (Եփր. ՟ա. թագ.։ եւ Եփր. ՟ա. մնաց.։)
carter, waggoner, driver, carrier.
Վարօղ սայլի. արապաճը.
type, model, example, pattern, sampler.
Նշխարն ի տիփարէն, եւ մոմն ի կնքոյն առնու զնոյն տիպն. (Մխ. ապար.։)
cf. Տիրապէս.
Մոլորակք անուանեցան ո՛չ տիրաբար, այլ ի վայրապար մարդկանէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
independent, free;
as a master, independently, assolutely, freely.
Տիրագլուխ կամեցաւ լինել։ Եւ ինքեանք ցրուեալք՝ տիրագլուխք՝ անձնապահապետք՝ յամենայն լերինս շրջէին. (Խոր. ՟Գ. 4. 56։)
strengthened by God.
Լուսապատրոյկ ճաճանչեղ՝ տիրազօր ճարպաւորական, եւ այլն. (Նար. մծբ.։)
dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.
Տիրական քոց ոտից հետեւել շաւղաց, րաբունեաց մերոց ճանապարհաւ յերկինս. (Տաղ.։)
Տիրականին ապաստան արար կամաց։ Որ տիրականս առ ի քէն կարգեալ տնտես։ Զտիրականգովութիւն յօրանաց բերել. (Շ. հրեշտ.։ Շար.։ Պիտ.։)
given or granted by God.
Ի տեառնէ առատաձեռնեալ. աստուածապարգեւ. տիրապարգեւ.
honoured by the Lord.
Ի տեառնէ մեծարեալ. աստուածապատիւ.
despising one's master.
Տապանն՝ նախայանցիցն, եւ կտակարանն՝ տիրանարգիցն ... դատախազեն. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
Եւ հայր (ասի յաստուած) տիրապէս, որդի տիրապէս. վասն զի մերքս ոչ տիրապէս, զի եւ երկոքեան. (այսինքն կարեմք որդի լինել, ապա եւ հայր). (Առ որս. ՟Գ։)
Lord-like, divine.
Ի տիրատիպ խորանէս (հոգւոյս)։ Ի տիրատիպ տապանակէն (ի հնումն). (Նար. ՟Կ՟Ե։ Մաշկ.։)
according to our Lord's will.
Զկնի մաքրակենցաղ եւ տիրաքարոզ ճանապարհորդութեանն՝ առ առաքօղն ճեպեալ հասին. (Նար. առաք.։)
typhon.
to macerate, to mortify.
Ընդէ՞ր ասէ պօղոս, թէ փորձեսցէ մարդ զանձն իւր, եւ ապա ի հացէ անտի կերիցէ. ասել պիտէր, թէ տլոմեսցէ մարդ զմարմին, եւ ապա կերիցէ. (Ոսկիփոր.։)