shower, abundant rain;
— ձեան, flake of snow;
տեղ եւ — նետից, a shower of arrows;
a cloud of darts;
ծակոտեալ ի —ոյ նետից, pierced with a hundred arrow wounds.
Իբրու զսիր զովացուցիչ, եւ զտարափ ի տապացեալ ժամանակս. (Մագ. ՟Ի՟Դ։)
differential;
agitated, vacillating.
Զօրանայ ընդդէմ տարբերական խորհրդոց։ Ազատեսցին միտք ի տարբերական կրից։ Մէգ տարբերական։ Տարբերական զօրութիւն (խաչի որպէս տապանի) յայտնեալ փրկութիւն աշխարհի. (Անան. զղջ.։ Շ. թղթ.։ Բենիկ.։ Գանձ.։)
to difference, to diversify, to distinguish, to vary, to change;
cf. Տարբերիմ.
Շրջօղ միայնակեաց՝ խռիւ անապատի. սակաւ ինչ զտեղի ունի, եւ դարձեալ տարբերի։ Միշտ ի յուզմանիէ մեղացն ալեաց տարբերիմք։ Սահեալք նշդեհութեամբ, եւ ի մէջ այլալեզու ազանց տարբերեալք. (Նեղոս.։ Լմբ. պտրգ. Շ. ընդհանր.։)
difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.
Արանեկել զբազմանց բազմապատիր տարբերութեամբ։ Յորձանօք մեղաց, մանաւանդ տարբերութեամբ կենացս։ Մխիթարի տարբերութիւնս ի նաւահանգիստն անմատոյց։ Կեցո՛ զիս, այսինքն ի տարբերութենէ չարին։ Հեռացեալ յամենայն զգալի տարբերութենէ զբօսանաց։ Յետ բազմածուփ տարբերութեանն ի խռովութեան ժամանակիս. (Մագ. ՟Լ՟Թ։ Շ. բարձր.։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։ Ճ. ՟Ա.։ Պտմ. ժող.։)
cf. Տարեւորական.
Ի բաշխումն հարկից տարեւորաց բերոյ։ Ժամանակաց եւ տարեւոր ժամանակաց պատճառ։ Զտարեւոր սպասաւորութիւնն։ Յետ տարեւոր տառապանացն։ Տարեւոր պատուել զնա տօնիւք։ Զհասսլ տարեւորս։ Տարեւոր մի ժամանակ։ Ի տարեւոր տարեկանաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 51։ Եղիշ. ՟Բ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։ Շ. թղթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Մծբ. ՟Ա։)
unworthy;
cf. Տաժան.
corruption.
Որպէս Տարալուծումն. քայքայումն. ապականութիւն.
Զմարմինս նոցա տարեալ եդին ի գերեզմանի առ ի տարլուծումն. (Մխ. ապար.։)
a multitude of talkers.
Իսկապատում տարմաբանիցն (սրբոց հարց) գործադրութիւնք. (Թէոդոր. խչ.։ (կամ թէ գրելի էր՝ Տրամաբանից։))
agitated, tossed about, driven here and there;
carrying or bringing merchandise;
agitation;
— բանից, messenger.
Անդ ապա դեսպանք զկնի դեսպանաց տարուբերբ առնէին. (Յհ. կթ.։)
Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.
Ի տարտարոսս ներքինս։ Զժահահոտ տարտարոսաց զխորութիւնսն։ Զգուբն ապականութեան զտարտարոս գեհենին. (Մանդ.։)
Ոմն ի հուր գեհենին մատնեսցի, ոմն ի տարտարոսն դատապարտեսցի. (Խոսր.։)
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
Հաստատիլ իբր տարր բնական. բնաւորիլ. սերտ միանալ. ապաւորիլ՝ դրոշմիլ որպէս տառ. խորամուխ լինել. ընդմտանել. ծաւալիլ. զօրանալ. արմատանալ։ Իսկ յն. στοιχέω մեկնիլ ի լտ. incedo, sequor aliquid mente, animo, factis.
immoderate love or desire of terrestrial things;
idolatry.
Տռփումն ի տարերս. սէր նիւթականաց. տարրապաշտութիւն.
cf. Տարրական;
material, corporeal.
Թէ էին տարրաւորք (հրեշտթակաք), ապա երեւելիք, եւ ոչ աներեւոյթք։ Ի մեզ գոլ տարրաւորացն (չորից հիւթոց) յաշխարհիս տեսեցելոց մասին. (Ագաթ.։ Նիւս. կազմ.։)
incorporation, union, constitution.
Զտարրումն շաղապատեալ շաղաշարի գրիւք տրամաբանեսցես. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)
to get or become warm.
Որ անչափ ջերմութեամբ տապախառն օդոց հոծեալ տաքին. (Պիտ.։)
to be ignorant, unaware of, unacquainted with.
topography.
Սկսցուք պատմել լաշխարհ առ աշխարհ առանձինն ըստ գրից տեղագրութեանցն պապայ աղեքսանդրացւոյ. (Խոր. աշխարհ.։)
fixed in place, firm, stable, immovable, constant, stationary;
lieutenant;
vicar;
capitular;
substitute.
ՏԵՂԱԿԱԼ, ի, աց. գ. τοπάρχης toparcha, loci praefectus. Կուսակալ. կողմնակալ. տեղապահ արքունի. բդեաշխ.
stability, firmness;
lieutenancy;
vicegerency, vicariate;
substitution.
Ոչ բնական տեղակալութեամբ ի նմա գերակայեալ. (Անան. եկեղ.։ (որ եւ կարէ ըստ տեղւոյն նշանակել եւ Կուսակալութիւն. տեղապահութիւն։))
cf. Տեղում.
Զտառապանս տրտմութեան ամպրոպաց, որ տեղացաւ իսկ ի վերայ ժողովրդեան։
change of place, translocation, displacing, removal;
locomotion;
translocation;
cf. Տեղապահութիւն.
well informed, instructed, skilled, versed in, intimately acquainted with, expert;
little place.
Եւ ճանապարհին տեղեակ եմ։ Իրաց պատերազմի տեղեակ։ Չէր տեղեակ ծանրաձայնին։ Կենաց իմոց՝ որ ի մանկութենէ, տեղեակ են ամենայն հրէայք.եւ այլն։
eruditely, with knowledge, skilfully, well.
Գիտաց այնուհետեւ տեղեկաբար։ Զլեզու հայերէն խօսից քաջ տեղեկաբար գիտէր. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։ Փարպ.։)
cf. Տեղեակ.
Ոչ գտեալ տեղեկիկ (կամ տեղի) ապարանից ի հիմնանալ արտաշատու. (Խոր. ՟Ա. 29։)
fever;
— շառագոյն, scarletina febris, scarlet-fever.
Ջերմ եւ տենտ տապախառն։ Սաստեա՛ տագնապօղ եւ դիւական տենտիս ջերմութեան։ Որ անկեալ դնի ի տենտ տապոյ։ Հուր տապախառն առաւել տենտով (կամ տենտոյ վառեալ) տոչորէր զնա. (Վեցօր. ՟Ե։ Նար. ՟Ի՟Ը։ Մծբ. ՟Ը։ Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
f. troubled with the bloody flux.
Իսկ տեռատես վասն յապաժոյժ արեանն գալոյ։ Տեռատես կիննզ հուպ լինի, քղանցիւք զգեստուն յախտէն բուժի։ Կին ոմն՝ որոյ անուն էր վերոնիս, ասէ, տեռատես էի երկոտասնամեայ. (Երզն. մտթ.։ Շ. խոստ.։ Ճ. ՟Ժ.։ (Ռամկօրէն տեռատես ասի եւ զարանց, որպէս մայասըլլը։))
composed of a black troop;
black band or troop (of devils, rascals, etc. ).
Սատանայ իւրովք սեւագունդ զօրօքն խնդայ (ընդ կորուստ մեղաւորի)։ Դիւրապաշտ եւ սեւագունդ զօրքն պարսկաց։ Որք եկեալ հասեալք լինէին սեւագունդ զօրն պարսից. (Եղիշ ննջ։ Ճ. ՟Բ.։ Շար.։)
cf. Սեւաթորմի.
Ցանրացեալք ի սեւաթոյր գործոցն որպէս զկապար ստորաքարշեցան. (Լմբ. ժղ.։)
to blacken, to render black, to imbrown;
to paint black.
Գեղապաճոյճ նկարողացն սեւել զիս ընդ այլ հայրապետսն տամ յորմ եկեղեցւոյն։ Սեւել զերեսս դեղով ընդ այլ հայրապետսն. (Յհ. կթ.։ Վրդն. պտմ.։)
nail, stud.
Ով սքանչելի փայտ, եւ աստուածազարդ տապան, սկիզբն սեւեռից սերման (կամ սերման) մարմնացեալ անմահ բանին աստուծոյ. (Թէոդոր. խչ.։)
to nail, to stud, to fasten with a nail, to fix well;
to attach, to stick.
Մակագրել ... եւ սեւեռել բեւռօք։ Ոչ ի փայտ դատապարտութեան սեւեռեալ, այլ ի պատուիրան երկիւղին աստուծոյ պնդեալ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
black-faced, shameful.
Բառ ռմկ. որպէս Սեաւ կամ սեւացեալ երեսօք. սեւադէմ. ամօթապարտ.
blackness, black or brown colour, swarthiness.
Տեսեալ զմարդկային բնութիւնս ի սեւութենէն գեղեցկացեալ։ Սպիտակացեալք ի սեւութենէ անգիտութեանն։ Զաղջամուղջին սեւութիւն գունոյն փոխարկել ի ձեան պայծառութիւն։ Զագռաւացեալ սեւութիւն մեղաց մերոց հրով ապաշխարութեամբ սրբեսցուք. (Նիւս. երգ.։ Արշ.։ Նար. ՟Ծ՟Բ. եւ Նար. յովէդ.։)
awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.
Հայեաց ի քեզ. սթափ լեր, խոհեմ, մօտակայիցն պահապան, նախահոգակ հանդերձելոցն. (Բրս. հայեաց.։)
sprightliness, liveliness, sportiveness, entertainment, diversion, sports, relief;
watchfulness.
Որ զպահպանութիւն վկայիցն հաւատացեալ էր, մօտ ի կրթութենէ իմեմնէ սթափանօք ակնունէր ապառնեացն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
cf. Սթափումն.
Պատմէին զօրագլխացն՝ սթափութեամբ հասնել ի միջոյ կողման աշխարհիս. զոր լուեալ ճեպէին երթալ ընդնէմ նոցա. իմա՛, որպէս շութափութեամբ, շտապաւ, ստիպաւ։
awaking;
refreshment, distraction, diversion, pastime;
sobering.
Պատմէին զօրագլխացն՝ սթափութեամբ հասնել ի միջոյ կողման աշխարհիս. զոր լուեալ ճեպէին երթալ ընդնէմ նոցա. իմա՛, որպէս շութափութեամբ, շտապաւ, ստիպաւ։
to strut, to stalk, to walk in a proud manner, with an air of ostentation or self complacency;
to bridle up, to give oneself airs, to carry one's head too high.
Որ այժմ բանապաճորճ խրոխտաձայն սիգածօղ բարձրապարանոց, անկեալ դնիմ դի անկենդան. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
cf. Սիգապանծ.
gramineous, grass-like;
gramineous plant.
Տարապարտ աճումն սիզաբոյսն բանջարոց. (Ագաթ.։)
slime, mud, ooze, mire, slough, dirt;
deposit, sediment, dregs, lees.
Երկիր ապականութեամբ ջուրց սիկ եղեալ։ Իբր ի տղմոյ իմն եւ ի սըկի աշխարհիս. (Փիլ. նխ. ՟ա.։ Փիլ. լին. ՟Դ. 193։)
murderous;
hired assassin.
Ապստամբեցուցեր եւ հաներ յանապատ չորս հազարս արս սիկարեանս. (Գծ. ՟Ի՟Ա. 38։)
whose base or root is love.
Որոյ բուն կամ արմատն է սէր. որ ինչ լինի սեռն եւ անապակ բուն սիրով.
cf. Սիրազեղ.
Հարուստ եւ ճոխացեալ սիրով. սիրալիր. սիրապատար.
lovingly persuading;
exhorting by love.
Սիրայորդոր ջերմութեամբ դեղապարելով . (Ի գիրս խոսր.։)
amiable, dear, pretty, darling, gracious, handsome, charming;
cf. Սիրող.
Կարծեցուցանեն զանձինս սիրուն եւ պատուիրանապահս. (Փարպ.։ 21)
heart;
heart, soul, mind, intellect, memory, intelligence;
courage, spirit, heart;
heart, inmost thought;
heart, centre;
առ սրտի, through anger;
սրտի դիւր, ease, pleasure, contentment, satisfaction;
բարութիւն, խստութիւն սրտի, kindness, hardness or obduracy of heart;
լքումն սրտի, faintheartedness, despondency;
ուղիղ, անկեղծ սրտիւ, sincerely, openheartedly, openly;
բոլորով սրտիւ, ի բոլոր սրտէ, յամենայն սրտէ, սրտի մտօք, with all one's heart or soul, heartily, with good will, willingly, voluntarily;
կրթել զ—, to form the mind or character;
հեռացուցանել յանձնէ զ—ս, to alienate good will;
գերել զ—, to captivate, to gain the heart or affection;
յինքն արկանել զ— ուրուք, to gain a person's good;
յափշտակել զ—ս, to charm or gain all hearts;
գորովել, ժառանգել զ—, to touch, to move, affect or stir, to possess the heart;
իջանել ի խորս սրտին, to descend into one's heart;
թափանցել ի խորս սրտին, to penetrate the inmost recesses of one's heart;
տալ, նուիրել զ— իւր, to give one's heart;
խոտարեցուցանել զ—, to pervert, to deprave the heart;
խօսել ընդ սրտի, to speak to the heart;
ասել ի սրտի իւրում, to say within oneself, to say in one's heart;
սրտի մտօք վաստակել, to labour heartily, to take to heart, to occupy oneself seriously with;
— ի բերան շրջել, to seek painfully for;
սրտի դիւր լինել, to be in a state of contentment or tranquillity, to feel pleased, comfortable, contented;
զեղուլ զ— իւր առաջի աստուծոյ, to open one's heart before God;
հայրական, մայրական, գողտր, զգայուն, խաղաղ or անդորր, խաղաղաւէտ, երախտագէտ, ազնուական, բարի, ազնիւ, վսեմախոհ, վեհ, անվեհեր —, paternal, maternal, tender, feeling or sensible, calm, pacific, thankful, noble, good, excellent, elevated (high-minded), great, intrepid or dauntless heart;
անզգայ, ապերախտ, խիստ, ապականեալ, վատ, անգութ, անողորմ, չար, լքեալ —, unfeeling or insensible, ungrateful, flinty or obdurate, spoilt or corrupt, craven or dastard, hard(hearted), unmerciful or pitiless, cutting, drooping, dejected or despondent heart;
խորհուրդք մեծամեծք ի սրտէ գան յառաջ, great thoughts take their rise in the heart;
—ն բաբախէ, թնդայ, the heart palpitates;
արկ ի — իմ, he placed in my heart, he inspired me;
անկցի գութ ի — քո, let your heart be touched;
նուաղեալ էր — նորա, his heart was weak;
հրճուէր ի սրտի, he rejoiced from the bottom of his heart;
եթէ ուրուք — առնուցու կերիցէ, let him eat it if he has the heart to, if he has courage enough;
— իմ գելանի, my heart is moved;
— ի բերանն էր, he struggled with death;
որ յաչաց հեռացաւ՝ ի սրտէ հեռացաւ, out of sight, out of mind.
little column;
ելեկտրական —, electric pile.
Որպիսի սիւնակք, կամ որպիսի ապարումք. (Ոսկ. ես.։) (Այլ է եւ սունակ. զոր տեսցես)։
to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.
Սլացեալ սերովբէն սաւառնացեալ նստէր ի վերայ վիմին ոսկիապարտ թեւօքն. (Տաղ.։)
start, flight, sally.
Արծուաթռիչ սլացիւք հերձին զթանձրամած խաւար կռապաշտութեանց. (Տօնակ.։)