that loves to drink, drinker, tippler.
Գինեսէրք են, որք յանդուգն ցանկութեամբ զհետ գինւոյն շրջիցին, եւ ի նմին յամիցեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
commerce of wine.
ԳԻՆԵՎԱՃԱՌԻԿ ԱՐՈՒԵՍՏ. Արուեստ վաճառելոյ զգինի. գինեվաճառութիւն ի պանդոկի. յն. կապելայութիւն. καπηλεία cauponitas
cf. Գինարբուք.
Ի գիներբուս գինւոյ մի՛ յանդիմաներ զմերձաւորն. (Սիր. ՟Լ՟Դ. 41։)
Գինեսէրք են ... որք դիտենն ու՛ր գիներբունքն լինիցին. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Գինարբու.
Բազումք եւ այժմ գինըմպուք լինին. թէպէտեւ Յովհաննէս չսպանանիցի, այլ Քրիստոս անդամքն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
cf. Գինարբուք.
wine;
զգինեօք անկանել, ընդ գինիս մտանել, ի գինւոջ լինել, to be merry with wine, to drink, to get drunk;
թափել զ—, սթափել ի գինւոյ, to sleep one's self sober;
զուարթացուցանել ի գինւոյ, to make tipsy, to fuddle;
պարզել զ—, to clear the wine.
Սուղ ինչ քացախ զբովանդակ հնձանս գինեաց ապականէ. (Եփր. աւետար.։)
cf. Գէշագէշ.
Թռչունք մահաբերք գիշագէշ պատառեն. (Մանդ. ՟Դ։)
nocturnal.
Գիշերական պաշտօն, հսկումն, հսկմունք, հանդարտութիւն, փորձութիւնք, ցնորմունք. (Լաստ.։ Տօնակ.։ Սարգ.։ Վրք. հց. ձ։ Բրս. հց. եւ Բրս. թղթ.։)
that makes war during the night;
cf. Գիշերամարտութիւն.
Բազում անգամ ի գիշերամարտի լեալ՝ հանդիպէին միմեանց. (Վրք. ոսկ. ձ։)
Իբրեւ ի գիշերամարտութեան դանդաչէին ոչ որոշելով զթշնամին եւ զբարեկամն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
nocturnal combat.
Բազում անգամ ի գիշերամարտի լեալ՝ հանդիպէին միմեանց. (Վրք. ոսկ. ձ։)
Իբրեւ ի գիշերամարտութեան դանդաչէին ոչ որոշելով զթշնամին եւ զբարեկամն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
noctivagant.
ԳԻՇԵՐԱՅԱԾ ԳԻՇԵՐԱՅԱԾՈՒ. Որ գիշերային յածի շրջի, կամ ընդ մութի դանդաչէ.
cf. Գիշերայած.
ԳԻՇԵՐԱՅԱԾ ԳԻՇԵՐԱՅԱԾՈՒ. Որ գիշերային յածի շրջի, կամ ընդ մութի դանդաչէ.
cf. Խոնաւեցուցանեմ;
cf. Տամկացուցանեմ
Զաչսն գիջացուցանէ արտասուօք եւ ճպռօք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Խոնաւութիւն յարեգականէ է ... ասի՝ եթէ Քրիստոս գիջացուցանէ զմատնիչն. վասն զի յանդիմանէ (այսինքն յերեւան ածէ) զգիջութիւն նորա. (Իսիւք.։)
head of hair, long hair.
Հանդերձ գիսակօքն եւ զզօրութիւն ի բաց եհատ. (Փիլ. սամփս.։)
conscience;
knowledge.
Աղաչեմ, հանդերձ գիտակցութեամբ ընդունել. (Պրպմ.։)
to know, to have commerce or intimate relations with some one.
Ոչ ոք գիտացաւ, թէ ու՛ր իցեն. (Ճ. ՟Գ.։ Այլ առաւել գտանի, Գիտացիր, իբր գիտեա՛. գիտցի՛ր։ Մանդ.։ Մաշկ.։ Կամ Գիտա՛։ Արշ.։ Փիլ. ՟ժ. բան.։ ՃՃ.։ եւ Գիտացօղ. գիտցօղ. իբր գիտօղ.)
to know, to perceive;
to learn, to understand;
to feel, to recognize;
to be able;
to consider, to observe, to note;
to believe;
to know, to have a carnal connection with;
ոչ —, to be ignorant of, not to know;
— զայր or զկին, to lie with a man or woman;
ոչ գիտէ զամօթ, he has no shame;
քաջ, ճարտար գիտեմ զայն, I know it throughly;
չգիտեմ, I do not know, I am ignorant of it;
գիտասջիր, know ! չ— զի՛նչ առնել, to be at a loss what to do.
ԳԻՏԵԼ ասի ոճով՝ իբր Կարօղ լինել. սովոր լինել. ոչինչ դանդաղիլ. ոչինչ յերկուանալ.
cf. Գիտութիւն.
Զհնազանդութիւն գիտնականութեամբ գեղեցկացեալ՝ ասացին թշնամի մարմնոյն. (Կլիմաք.։)
science, knowledge;
doctrine, understanding, wisdom, study, art;
— լիցի, know, you are informed, you must know;
գիտութեամբ, knowingly.
Գիտութիւն լիցի եղբայրութեանդ. (Ագաթ.։)
fat, plump, corpulent;
fertile, abundant.
Ի գետինս գիրապարարս արգաւանդահողս. (Նար. խչ.։)
village;
country;
գնալ՝ բնակել ի —, to go or live in the country.
ԳԻՒՂ κώμη, χωρίον , φρούριον, ἁγρός vicus, pagus, castellum, villa, rus գրի եւ ԳԵՒՂ, կամ ԳԵԱՒՂ, ԳԵՕՂ. մանաւանդ ԳԵՂ. ... Շէն. աւան. բնակութիւն ի վայրս անդաստանաց, հանդերձ ագարակօք եւ անդէոք.
Երթա՛յք ասէ ի գեօղդ. գիւղ զբովանդակ տիեզերս կոչէ, վասն գեղեցկագիր կարգաց աշխարհիս ... կամ զսուրբ եկեղեցի՝ որ գեղեցկացաւ ի հին տգեղութենէն. (Երզն. մտթ.։)
to roll;
to wheel;
to surpass, to excel;
to bend, to incline;
— զձեռն, to extend or stretch out the hand;
— զոք զինքեամբ, to win over, to attract, to gain one's favour;
զյունովք — խորհրգովն, to be on the Greeks side, to be a partisan of the greeks;
— զփայլումն արեգական, to din, offuscate, darken or eclipse the splendour of the sun.
Յայս վճիռ գլել զդատաստանդ։ Գլել (այսինքն գլիլ) ի գութ. (Պիտ.։ Փորձէր, թէ յո՛ր կոյս գլեսցէ գութն, յինքն եւ յորդի՞ս իւր, եթէ առ հիւրասիրութիւն, մարգարէին. Ոսկ. հերոդ.։)
որպէս ի Գուլ բառէ՝ Գլացուցանել, բթացուցանել. յաղթել. յաղթահարել. վերագոյն հանդիսանալ. զօրել. ազդել. ըստ յն. առաւելուլ, կամ իշխել πλεονεκτέω, ἱσχύω . եւ այլն.
Եթէ գլեմք զնոսա՝ զհանդերձեալսն գիտելով, գլեն եւ նոքա զմեզ՝ առժամայն զպատիժս կրելով։ Այլ թերեւս ոտիւք արագութեամբ (հպարտանաս), եւ այնու եւս անասունք գլեն։ Յորժամ հոգեւորօքն ոչ գլիցես, զիա՞րդ չիցես ի վայր քան զանասունս։ Մարդկան երկիւղն իմն կարի գլէ առ մեզ՝ քան գեհենի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Է. եւ ՟Թ։)
division into several chapters, order, arrangement;
summary, compendium;
index.
Կարգաւորութիւն բանից ի գլուխս գլուխս. բովանդակութիւն. ցանկ.
Հանդերձեալ բանդ ունի եւ զմեր գլխակարգութիւնս խնդրոց. (Գր. տղ. թղթ.։)
cf. Գլխատեմ.
Եթէ լուծանել յանդգնեսցի, գլխահատեսցի. (Մարթին.։)
to decapitate, to behead.
Հրամայէր անդ գլխատել. (Փարպ.։)
decapitation, execution.
Եւ ո՛չ ի գլխատութեան ժամ լռելոց ինչ էր ի յանդիմանելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
cf. Գլխատութիւն.
Եւ ո՛չ ի գլխատութեան ժամ լռելոց ինչ էր ի յանդիմանելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
Առեալ զամենայն գլխաւորսն։ Երկուս ի գլխաւորաց իւրոց։ Հանդերձ գլխաւորաւ նոցին ղեւոնդիւ. (Խոր.։)
Յորժամ տեսանիցես զգլխաւորս քաղաքաց մարմնագեղս, անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)
Գլխաւոր թիւք անդամոց։ Զմեղանացն գլխաւորաց. եւ այլն. (Նար.։)
cf. Գլխաւորաբար.
Եւ Բովանդակելով. κεφαλαιωδῶς capitulatim, summatim
to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.
κεφαλαιόω, ἑπικεφαλαιόω summatim attingo, in summam redigo, perficio Ի գլուխ հանել. բովանդակել. կատարել. եւ Ի կարճոյ քաղելով աւարտել. վերածել ի մի. յանգել. գլխել.
superiority, presidency, priority, supremacy.
Որում պահէին զգլխաւորութիւն, զի ոչ գոյր անդրանիկն ի միջի. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 10։)
Ի հռովմ հանդերձեալ էր կարգել զաթոռ պետրոսի եւ պօղոսի, եւ զգլխաւորութիւն սրբոյ եկեղեցւոյ. (Զքր. կթ.։)
Եւ κεφαλαίωμα summa, conclusio. Բովանդակութիւն. կատարումն. լրումն.
himself, personally, in person;
all, totally, entirely.
Զերանելիսն իսկ գլխովին յանդիման տեսանել։ Զքրիստոս ինքնին գլխովին զգեցան։ Զտէրն ինքնին գլխովին տեսաք. (Ագաթ.։)
ԳԼԽՈՎԻՆ. մերթ՝ Գլխով հանդերձ (դրամոյ).
cf. Գլորեմ.
Կէսք սուսերօք իբրեւ զմենամարտիկս զսասկանդամ երամս վարազացն գլորեցուցեալ սպանանեն. (Փարպ.։)
head;
chief;
summit, top;
individual;
the first place, the first rank;
— գրոց, chapter;
— նաւի, prow;
— գործոց, master-piece;
— ցամաքի, point, cape;
— անկեան, angular stone;
— սեան, capital;
— գրամոց, capital, funds, principal, capital or principal sum;
ըստ գլխոյ, ըստ գլխոց, ըստ —, առ —, by head, for each person;
so much a head;
զայն ութ օրն ի —, all this week;
ծածկել —, to be covered, to put on one's hat;
բանալ զ—, to uncover, to take off one's hat;
ի — հանել՝ տանել՝ ածել, to finish, to conclude, to bring to a head, to end, cf. Գլխաւորեմ;
ի — ելանել՝ հասանել՝ գալ՝ երթալ, to be finished or brought to a close, to end, to come to an end;
— ամսոց, the first day of the month, new moon;
— տարւոյ, new year's day;
— բանից, exordium, preamble;
point, article;
— ճանապարհաց, end of the street;
— տողին, beginning of a verse;
առնու Տէր զտէրդ ի զլխոյ քումնէ, Lord will take away thy master from thee;
ունել զթիւ գլխոց որդaւոցն, to take the number of the children;
քանի՞ —ք պատժոց, how many punishments ?
հանել ընդ —ն or ընդ կառափն զյանցանս ուրուք, to have one's revenge, to punish;
— ամբառնալ, to revolt;
անկանիլ զգլխով, to fall suddenly on the enemy;
դնել զ— ի կշիռս, to put one's life in jeopardy;
կալ ի —, to put one's self at the head, to be the leader;
— բանիցս, finally, at length, in conclusion.
Նա սպասեսցէ քում գլխոյ։ Զգլուխն ոտիւքն հանդերձ։ Դիցես զխոյրն ի վերայ գլխոյ նորա։ Օծեր իւղով զգլուխ իմ։ Բազում եղեն քան զհեր գլխոյ իմոյ։ Շարժեցին զգլուխս իւրեանց։ Զգլուխս վիշապաց։ Զգլուխ վիշապին.եւ այլն։
Գլուխք լերանց, սեանց։ Գլուխ լերին, բլրոյ, աշտարակի, սանդղոց, պարսպաց, քարանձաւի, անկեան, գաւազանի, թիկանց վակասին.եւ այլն։
Տեսանես անդստին ի գլխոյն, որպիսի ինչ երեւին աւետիքն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Քանի՞ գլուխք պատժոց եւ պատուհասից են բաւական վասն քոյոյ ծուլութեան. (Մանդ. ՟Ը։)
Գլխաւորել, բովանդակել. գլուխ հանել.
Ածել ի գլուխ զյաղթութիւն. (զյաս հանդէս. Լմբ. եկեղ.։)
Գլխաւորիլ, լրանալ, բովանդակիլ.
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
Գրիցէ եւ յաղագս այսպիսի հանդիպմանս գծագիրն կտակին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.
Գծագրեա՛ քո արեմբդ զմուտ սեմոց սենեկիս։ Գծագրել զաւետիս, կամ յաւետարանի։ Զամօթն մշտնջենաւոր աստէն գծագրել։ Որ ի սկզբանդ գծագրեցար. եւ այլն. (Նար.։)
to strike out;
to erase, to mark with a flourish;
to write;
to cut, to scratch.
Ոչ գծեաց անդր երկաթ գործոյն. (Ագաթ.։)
to abject, to humble.
Անկեալ ի փառացն հանդերձէ հրամանաւ տեանռ գձձեալ, ընդ մուրօղս անկեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 35։)
to be debased, to become abject or contemptible.
Անկեալ ի փառացն հանդերձէ հրամանաւ տեանռ գձձեալ, ընդ մուրօղս անկեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 35։)
cf. Գծուծ.
Տունք գձուձք։ Հանդերձ գձուձ։ Խարազնազգեացս, գծուծս եւ խոշորս։ Գծուծ կերպարանք։ Ի գձուձ հանդերձին տեսիլ։ Ի գձուձ քաղաքի ծնաւ. (Փիլ. Նիւս.։ Յհ. կթ.։ Ոսկ.։ Շ. մտթ.։ Նար.։ Մանդ.։)
Անբովանդակելի, եւ գձուձ քան զորդիս մարդկան. (Սանահն.։)
cf. Կղերիկոս.
Զբոլոր գղերիկոսս եկեղեցւոյն։ Զվիճակաւոր գղերիկոսսն։ Եպիսկոպոսն սուրբ հանդերձ այլ եւս գղերիկոսօքն. (Յհ. կթ.։)
to lie down.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
cf. Գմեմ.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.
Ելին գնալ յերկիրն քանանացւոց։ Գնաց անդրէն, ուստի եկն։ Գնա՛ դու յերկիր բարձր։ Գնացին յետս յետս։ Գնասցէ նա ի զօրութենէ ի զօրութիւն։ Ե՛րթ գնա՛ ի մէնջ։ Ի բա՛ց գնա յինէն։ Տեսէք, ո՛ր է ճանապարհ բարի, եւ գնացէ՛ք ընդ այն։ Մի՛ ելանէք յանդս, եւ ընդ ճանապարհս մի՛ գնայք.եւ այլն։
Քստմունք գնան ընդ անդամսն. (Եզնիկ.) այսինքն բերին, լինին։
gait, step, pace, course;
passage;
walk;
departure;
circuit;
way, journey;
current;
conduct, behaviour, demeanour, manners, custom;
գնացին եբից աւուրց գնաց ճանապարհի՝ յերկիր անապատ, they walked three days through the desert;
դառնալ ի գնացից չարաց, to reform, to lead a better life.
Բեւեռեալ զոտսն եւ զձեռսն յաղագս յանդուգն գնացից ի ծաառն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
southernwood.
Գնդածաղիկք, եւ սէզ, եւ նմանք սոցին (անկանին ի բերան գերանդւոյ). (Մխ. առակ.։)
globule, globe, bowl, spherical or round body;
pincushion;
apple;
— խաղու or խաղալիկ, ball, bowl;
ball (at tennis);
— մեղուաց, swarm of bees;
— հրացանից, ball;
bullet, large ball;
— ձեռնածուաց, juggler's cork-ball;
— որթոյ, bud, button.
Լեւիաթան գնդակօքն արգելու զակն անդնդոց. (Վանակ. յոբ.։)
round, spherical, orbicular, spheroidal.
Բովանդակութիւնս կոչեաց զնա, եւ ո՛չ վախճա, վասն գնդաձեւ գոլոյն շարժութեան։ Գնդաձեւ գնացք, որպէս օձիցն։ Զգալեացս երիս գոլ ասաց շարժութիւնս. ի շրջագայականն, եւ ի գնդաձեւն, եւ յուղիղն. (Մաքս. ի դիոն.։)
to make round or spherical;
to condense;
to become round.
Հուր յինքն գնդեալլ խտացեալ։ Երկուցն գտանի պատճառ շարժութեան, երկնի՝ անդադար գնդելով եւ տանելով, եւ զերկիր անխլիրտ պահելով. (Վրդն. ծն.։)
to buy, to purchase for money, to take;
արժան —, to buy cheap;
թամկագնի —, to buy dear.
Գնել ի յովսեփայ (ցորեան)։ Գնեցէ՛ք մեզ սակաւ մի կերակուր։ Տեսանէ զանդ գեղեցիկ, եւ գնէ զնա։ Գնելով գնեցից արծաթոյ, որքան արժիցէ։ Եղիցի գնօղն իբրեւ զվաճառականն.եւ այլն։