to change, to alter, to turn, to convert, to vary, to modify, to permute, to transform, to transmute.
Յապաւէ զհերսն, եւ փոփոխէ (այսինքն զգենու) զհանդերձն սգատեսակ. (Լմբ. պտրգ.։)
change, mutation, alteration, variation, conversion, permutation, transformation, transmutation;
change, vicissitude, turn;
commutation;
season.
Փոփոխմանցն՝ որ լինիցին յօդս՝ բազում անդամ ի փոփոխմանց լուսնի տեղեակ լինիմք. (Վեցօր. ՟Զ. ։)
low-speaking.
Ո՛վ փոքրաբանդ ի մեծամեծս։ Զարիստոտէլի զփոքրաբան նախախնամութիւնն եւ զարուեստաւորն. (Ածաբ. յայտն.։ Առ որս. ՟Ա։)
pusillanimous;
impatient, hasty.
Այնպիսի է փոքրահոգին, իբրու զամենայն հանդիպմունսն անարգանս եւ անպատութիւնս կոչէ։ անազատն մտօք եւ փոքրահւգին ոչ կարէ իմանալ զօրինացն զօրութիւն։ Յեա մեծասքանչ երախտեացն՝ որք յԱստուծոյ, փոքրահոգիք լինէին։ Տղայ մանկունքն փոքրահոգի ի համարս ուսմանցն. (Արիստ. առաք.։ Լմբ. առակ.։ Նախ. յոբ.։ Մաշկ.։)
pusillanimity.
Փոքրահոգութիւն է չարութիւն անձին, ըստ որում անկարողք լինին հանդուրժել բարեբախտոթեան եւ վատաբախտութեան։ Հետեւի անազատականութեանն փոքրաբանուիւն, փոքրահոգութիւն, եւ հետեւեալ լինի փոքրահոգութեանն փոքրաբանութիւն։ Յատուկ է փոքրահոգութեան փոքրաբանութիւն։ Յատուկ է փոքրահոգութեամբ ո՛չ պատիւ, ոչ անպատուութիւն, ոչ բարեբախտութիւն, ոչ անբախտութիւն կարելն բերել. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Փոքրկանամ.
Փոքրացաւ մարմնով աստուածապէս անբովանդակելի ելով։ Թափիլն, խոնարհիլ, փոքրանալ. (Դամասկ.։)
pusillanimous;
shortwitted, shallow, weak-minded;
light, easy;
բեռն —, light burden;
— առնել, to lighten, to lessen, to ease.
Մարդկեղէն գիտութեամբ եւ փոքրոգի իմաստութեամբ անդր հասանել անհնար է։ Անկմամբ իմով գայթակղեցին՝ որ փոքրոգիք յիմաստս էին։ Ոչ յաղագս բնաւորականին միայն կապակցութեան արեան, որ հանուրց է առիթ եւ փոքրոգեաց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ Յիսուս որդի.։ Շ. մտթ.։)
frenzy, madness, distraction.
Յայտնի լինի այս եւ յայլոց ի բազմաց ինչ կրից, եւ ի հիւանդութեանց, ի փռենիան ախտէ. քանզի փռենիան ախտացելոց զգայարանքն ամբողջ պահին, բայց իմացողականն միայն վնասի. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Գ։)
mat, rush-mat.
Իսկ անդ. ՟Ժ՟Ա.
vomit;
շուն դառնայ ի — իւր, the dog returns to his vomit.
Քան զշունց փսխածն աղտեղագոյնս եւս փոխեն զտաղակալի բանիցն զգարշութիւնս. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
to vomit, to cast or throw up, to puke, to spew.
Մեղր յորժամ գտանիցես ո՛րդեակ, չափո՛վ կերիջիր. գուցէ յագիցիս, եւ փսխեսցես։ Մեծութիւն անիրաւութեամբ ժողովեալ՝ փսխեսցի։ Այլ դու գաղջ ես, եւ ոչ ջերմ, եւ ոչ ցուրտ. հանդերձեալ ես փսխիլ ի բերանոյ իմմէ. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 6։ Յոբ. ՟Ի. 15։ Յայտ. ՟Գ. 16։)
to rot, to let rot, to corrupt, to render putrid, to putrefy, to spoil;
— or փտիմ, cf. Փտիմ.
Զմարմին փտեն եւ ապականեն գինւոյ նեխութիւնք։ Մեղք փտեցին զարարածս ձեռաց իմոց. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Ոսկ. յաւետիս.։)
cf. Փրանկ.
Զփիլիպպոս յազգէ փրանդ (կամ փրանկ, կամ լաւ եւս փրանքս). իմա՛ որպէս յն. ֆիգս. φρύξ phryx. Այսինքն փռիւգացի յասիոյ։
to be detached, taken away, to escape, to break away, to shake off, to get rid of;
cf. Յիշատակ.
διασώζομαι, ἑκφεύγω salvus pervenio, evado;
effugio ἑκδύω, ἑκδύνω exuo me, eximor, liberor. Փրթանիլ. պրծանիլ. զերծանիլ ճողոպրիլ. ողջանդամ ապրիլ. պրծիլ, խալսիլ, ճորով ազատիլ.
ransom, price of redemption;
ransoming;
redeeming, deliverance;
— նամակի, prepayment, postage.
Եթէ փրկանք անկանիցին ի վերայ նորա, տացէ փրկանս ընդ անձին նորա։ Մի՛ առնուցուք փրկանս վասն փախչելոյ ի քաղաքն ապաստանի։ Ոչ փոխանակեսցէ եւ ոչ ընդ միոյ իրիք փրկանաց զթշնամութիւն։ Փրկանք անձին մարդոյ՝ մեծութիւն իւր։ Տալ զանձն իւր փրկանս փոխանակ բազմաց։ Զի՞նչ տացէ մարդ փրկանս ընդ անձին իւրոյ։ Եւ ոչ զդինս փրկանաց անձին իւրոյ։ Փրկեսցես զանդրանիկս։ Եւփրկանք նորա յամսօրէից եւ ի վեր. եւ գին նորա հինգ սիկղ։ Ոչ փրկէ մարդ, եւ ոչ տայ Աստուծոյ փրկանս. եւ այլն։
cf. Փրփրանամ.
Պատառելով զհանդերձսն եւ փրփրալով. (Ճ. ՟Ա.։)
to foam, to froth, to spume, to mantle;
to slaver;
— օճառի, to lather.
Պատառելով զհանդերձսն եւ փրփրալով. (Ճ. ՟Ա.։)
resembling froth, foam-like.
Ձիւն՝ փրփրատեսակ եւ սպիտակագոյն։ Ի փբփրատեսակ մարմնոյ նորին թոքոցն։ Զմեղացն փրփրատեսակ ալեացն։ Ի չար հողմոց երբեմն անգնգնապտոյտ փրփրատեսակ ալեացն հանդարտեալ. (Արիստ. աշխ.։ Նիւս. բն. ՟Ի՟Ե։ Խոր. հռիփս. եւ Խոր. վրդվռ.։)
cf. Փրփրեմ.
Զարկուցանէ զնա, եւ թաւալեցուցանէ զնա, եւ փրփրեցուցանէ. (Ղկ. ՟Թ. 39.) (յն. պատառոտէ զնա հանդերձ փրփրով)։
to hiss;
cf. Փքանամ.
Զսիրտն տաղտկացուցանեն նողկտալովն, եւ որովայնի փքալովն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
to swell, to be swollen;
to be puffed up, elated, to grow proud, to be swollen with pride, to take a pride in one's successes, to be bloated with pride and presumption.
Զսիրտն տաղտկացուցանեն նողկտալովն, եւ որովայնի փքալովն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
the thirty sixth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
nine thousand, nine thousandth.
(ասի անդ) խէ՝ յերկուց քմակից քէից։
to undo, to unmake, to untie, to loosen, to unbind, to detach, to disjoin, to disunite, to dissolve, to resolve;
to destroy, to demolish, to beat down, to take to pieces, to take asunder, to dismount;
— զկարեալն, to unsew, to unstitch, to rip up;
— զհիւսեալն, to unweave, to unravel;
— զբեռինս, to unpack;
— զբարձս, to dislocate, to put out of joint, to disjoint;
— զազդերս, to make hip-shot, to dislocate one's thighs;
— զոք յաթոռոց, to depose from the throne;
— զբարեկամս, to part, to separate, to sever;
զկնի քակելոյ տօնիցն, the holidays being finished.
καθαιρέω destruo λύω, παραλύω, καταλύω solvo, dissolvo κατασπάω distraho. Յորմէ կազմի եւ սաստկականն Քակտել. Քայքայել. Աւերել զմիութիւն զօգելոց. քանդել. խախատել. կործանել. խլել. եղծանել. քակել, աւրել, փճացնել.
Քակեսցես զսեղանն բահաղու։ Քակեաց զամուրս։ Ժամանակ քակելոյ, եւ ժամանակ շինելոյ։ Քակեսցեն զքարինսն։ Քակեալ քանդեցին զպարիսպն։ Քակեաց զհզօրս յաթոռոց։ Քակեցէ՛ք զտաճարդ։ Զմիջնորմն ցանկոյն քակեաց։ Հողմ մեծ ուժգին որ զլերինս քակիցէ։ Քակել զբարձս քո։ Քակեսցին բարձք նորա։ Քակեցաւ անտառն անկախիտ։ Քակեցէ՛ք քակեցէ՛ք, մինչեւ ի հասուցէ՛ք.եւ այլն։
animal excrement, ordure;
— արջառոյ, cow-dung, manure.
βόλβιτον stercus. Աղբ անասնոց. ապաւառ. գշկուր. թրիք. մանաւանդ չորացեալն.
Ետես ծերն անդ քակոր, եւ ասէ ցյովհանէս. ե՛րթ ի գերեզմանսն եւ բե՛ր անտի քակորս (ի պէտս կրակի). (Վրք. հց. ձ։)
totally, to decompose, to destroy;
to dissolve;
to divide, to separate;
քակտիմ — ի փառաց, to lose one's renown.
καταλύω, ἑκλύω, καθαιρέω, καταδύνω, διασπάω dissolvo, destruo. Քակելով քակել. քանդել. քայքայել. խախտել. աւերել. եղծանել. լուծանել.
Զմիաւորեալսն յօդս քակտէ։ Քակտին ամենայն յօգեալ յօրինուածք անդամոցն։ Քակտել եւ խզել զՍուրբ սէրն։ Նախ քան զքակտել հոգւոյ նորա ի մարմնոյն։ Յանջատման հոգւոյս ի մարմնոյս՝ ի քակտել գեղեցիկ շինուածոյս. (Ճ. ՟Բ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Զ։ Յհ. կթ.։ Շար.։)
cf. Քակտումն.
Ի քակտումն արիանոսաց։ Ի քակտումն սկիւթացւոց աղանգդոյն։ Զնախնի աւանդութեան մերոյ խնդրէր զքակտումն։ Նոքաքակտման էին գոծունեայք. (Խոր.։ Ճ. ՟Բ.։ Փարպ.։ Երզն. մտթ.։)
dissolution, decomposition, separation, rupture, destruction, total ruin.
Ի քակտումն արիանոսաց։ Ի քակտումն սկիւթացւոց աղանգդոյն։ Զնախնի աւանդութեան մերոյ խնդրէր զքակտումն։ Նոքաքակտման էին գոծունեայք. (Խոր.։ Ճ. ՟Բ.։ Փարպ.։ Երզն. մտթ.։)
sacerdotal, priestly;
—ք, priests.
Ո՛վ աստուածային եւ քահանայական գլուխ։ Բազմեցուցին ի քահանայական գահոյս։ Քահանայական խորհրդածութեամբք, կամ շնորհիւ։ Քահանայականս աղօթիւք։ Աղօթք քահանայականք։ Քահանայական նուիրմամբ. (Ածաբ.։ Ճ. ՟Բ.։ Յճխ.։ Մանդ.։ Խոսր.։ Նար.։)
to be or become high priest or pontiff;
to perform the duties of pontiff.
Յանդիման երեսաց հօրդ քահանայապետեա՛ մեզ։ Եզեալ յերկինս երկնից՝ զամենեսեան զմեզ Ելեալ յերկինս երկնից՝ զամենեսեան զմեզ քահանայապետելով իւր սրբէ, Լմբ. (պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
priesthood;
hierarchy.
Ոչ ոք է արժանաւոր մեծին Աստուծոյ զենման եւ քահանայութեանն, որ ոչ յառաջագոյն զինքն յանդիման կացոյց Աստուծոյ պատարագ կենդանի. (Առ որս. ՟Բ։)
priestess.
Հաստատել պարտ է քահանայս եւ քահանայուհիս՝ տաճարապետս լինել աստուածոցն. (անդ. ՟Զ։)
Քահանայացն եւ քահանայուհեացն հանդերձ օրինապահօքն՝ խափանելով։ Օրինապահք եւ քահանայուհիք եւ քահանայք տանջեսցեն. (անդ. ՟Է։)
cf. Քաղածու.
ՔԱՂԱԾՈՅ կամ ՔԱՂԱԾՈՒ. Քաղեալ՝ կրկտեալ բան. ծաղկաքաղ. քաղուած. բովանդակութիւն. քաղած, քաղուածք.
Այսու զկարի իմն բարեբարսն նշանակէ, եւ զհնազանդսն հրամանին Աստուծոյ. (Տօնակ.։)
Ոչ ի հանդերձս պաճուճեալս, այլ յոգիս եւ յանձինս բարեբարս, հեզութեամբք զարդարեալք. (Կոչ. ՟Գ։)
Ուր գտանէ բարս բարեբարս, անդ դնէ զփրկութեան դրոշմն սքանչելի. (Կոչ. ՟Ա։)
Բաւական էք տալ պատասխանի։ Եւ ոչ բաւական է ոք բովանդակել. (Փարպ.։)
Այսչափս բաւական իցէ ի փրկութիւն անձին իմոյ. (Մանդ.։)
Վիրաւորք ի բժշկանոցս մտանեն, դեղ վիրին որոնել, եւ զցաւսն բժշկել. (Մանդ. ՟Դ։)
Եթէ ի բժշկանոց երթայիր, եւ վէրս ինչ, կամ ցաւս ունէիր, եւ այլն։ Որք ի բժշկանոցն երթան, չէ՛ պարտ վայրապար անդր երթալ։ Անամօթք եւս եղեւ յապաշխարողական բժշկանոցին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. եւ եփես. եւ Ղկ.։)
Զի եւ աստ բոշխնիցեմք զբարիսն զգուշութեամբ, եւ անդ վայելիցեմք ի փառսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)
Գետք հանդարտահետք ... գարնանագուշակք. (Նար. առաք.։)
Յուսալով ի գթածութիւն բարերարութեանդ քո. (Խոր. ՟Գ. 57։)
Ոմանք գինեհատք միայն, եւ ոմանք թանահատք. (Մանդ. ՟Գ։ Եփր. պհ.։)
Զիա՞րդ ապրեցաւ ի պատժոց անտի գործիչն սպանման. (անդ։)
Որ առաքէր ընդ ծով պատանդս, եւ թուղթս գրաձեւս, ի վերայ ջուրց մկանաց. (Ոսկ. ես.։)
Հողմոյն աջողակ դիպեալ՝ երասանակեցին զնաւն. (անդ։)
Երդմնահարք. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)
Յառաջագոյն ասացաւ երկրագործական օրէնքն. (անդ. ՟Թ։)
τὴν ἁρχήν, ἁπ’ ἁρχῆς a principio, ab initio, primum, prius, ante ըստ յն. ոճոյ, իբր՝ Յառաջնումն (կարգի ժամանակին). ի սկզբան անդ. յառաջն. յառաջագոյն. նախ. առաջ, առաջուց, նախ եւ առաջ. ըստ եբր. ի գլխոյ. գլխէն.
Ես ոչինչ զարհուրիմ եւ զմտաւ ինչ ածեմ յաղագս դոցա զրախօսութեանդ. (Կաղանկտ.։)
մանաւանդ էն կամ էնն, էին, զէն, յէէն ὥν ens, qui est, deus Որ էն. Աստուած. ինքնագոյակ անեղ. Էակ ըստ ինքեան՝ առաջին եւ հարկաւոր, որոյ ելն եւ գոլն է նոյն. եբր. եհովահ. որ թարգմանի եւ Տէր, ընթերցեալ իբր Ատօնայի. Ադոնայի.
Որ անփակ գրով հաստատեալ քարտէզ՝ կնքի մատանեաւ, անկորուստ պահելով զմեզ հաւատով երրորդութեանդ. այսինքն Էնն Աստուած կնքի Էիւ. (որպէս եւ Երզն. մտթ. գրէ. )
մանաւանդ էն կամ էնն, էին, զէն, յէէն ὥν ens, qui est, deus Որ էն. Աստուած. ինքնագոյակ անեղ. Էակ ըստ ինքեան՝ առաջին եւ հարկաւոր, որոյ ելն եւ գոլն է նոյն. եբր. եհովահ. որ թարգմանի եւ Տէր, ընթերցեալ իբր Ատօնայի. Ադոնայի.
Որ անփակ գրով հաստատեալ քարտէզ՝ կնքի մատանեաւ, անկորուստ պահելով զմեզ հաւատով երրորդութեանդ. այսինքն Էնն Աստուած կնքի Էիւ. (որպէս եւ Երզն. մտթ. գրէ. )
Զընդդէմ արեգական կողմն անձաւին հրաշակերտեաց. իմա՛ զհանդիպակաց զարեւմտեան. (Խոր. ՟Ա. 15։)
ԸՆԴԴԷՄ. որպէս Յանդիման. ի հանդիպոյ. հանդէպ. առաջի. ի դէմս. ընդառաջ. դէպ ի. դիմացը, դիմացէն, առջեւէն.
Բանալ զդիւանդ արքունի ընդդէմ առնդ եկելոյ։ Որք ընդդէմ հային լերինն ... սապէս եւ ընդդէմ դաշտին հիւսիսոյ ... իսկ ընդդէմ արեւելից եւ արեւմտից. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 59։)
Եւ անդէն աւետարանական բանիցն ընդդէմ բերեն, թէ ի գիշերի համբարձէ՛ք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
ԸՆԴԴԷՄ ՅԱՆԴԻՄԱՆ. Իբր Դէմ յանդիման.
Եկն սատանայ ընդդէմ յանդիման, եւ ասէ ցնա. (Ճ. ՟Ժ.։)
Ընդերկարեալ իմ ի պանդխտութեան անդ։ Շունչ նորա ընդյերկարեաց։ Գրեթէ զամ մի բովանդակ ձգեալ ընդ երկարէր (նեղութիւնն). (Յհ. կթ.։)