profligacy, disorder, libertinism, licentiousness, debauchery, lewdness, scandalous behaviour.
Եւ ոչ վայրապար ուրուք շրջել ցոփութեամբ. (Մանդ.։)
Յիմարութիւն ցոփութեան բարոյիցն յայլանդակ միտս զնա փոխաբերէր։ Ի հրապոյրս ցոփութեան բերեալ ի բանից բանսարկութեանց ոմանց. (Յհ. կթ.։)
muzzle;
nose-band.
Ընծայք եւ կաշառք ... որպէս ցռկակապ ի բերան՝ խոտորեն զյանդիմանութիւն. (Սիր. ՟Ի. 31։)
to graze, to rub the skin off, to scratch, to bruise, to notch, to jag;
to make incisions, to cut;
to wrest, to extort, to carry off;
to scarify, to cup;
— զհերս, to tear out one's bair.
Եւ ոչ զայտս ցտել. (Մանդ. ՟Է։)
dispersedly, here & there;
— արկանել, to scatter about.
(ի գործիականէ բառիս Ցիր) Ցրուելով. սփռեալ այսր անդր.
to disperse, to dissipate, to scatter, to spread;
to rout, to disperse, to put to the rout, to destroy;
— զտառս, to distribute the letters, to take down the types;
cf. Ցրեմ.
διασπείρω, σπείρω, κατασπείρω , σκορπίζω, διασκορπίζω, διασκεδάζω dissemino, dispergo, dissipo. Ցրիւ ցրել. ցանել աստ անդ. սփռել. ցնդել. հոսել. քայքայել. վատնել. փարատել. ի դերեւ հանել. տարտըղնել.
Ցրուեալ հոսէ զխորհուրդս մեր ի հոգս եւ ի զբօսանս աշխարհիս. (Մանդ.։)
dispersion, diffusion, scattering;
— մտաց, distraction;
— ուխտի, violation, transgression.
Շփոթ եւ ցրումն անդամոցն. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
to jest or talk sillily or insipidly, to talk nonsense.
Մի՛ փանդռնահարաց նմանեսցուք՝ հրճուեցուցանօղս եւեթ (ձայնս) ցրտաբանելով, զի գովեստ շահեսցուք, այլ զի զլսօղսն շահեսցուք. (Ոսկ. գծ.։)
dispersion,
Զանուն տեղւոյն՝ ուր բնակեցաւն, կոչէ ցրօնս. զի անդ զառաջինն սկիզբն եղեւ բաժանելոյ որդւոց նորա. (Խոր. ՟Ա. 5։)
driving or thrusting in, standing up.
ցցելն, իլն. տնկելն եւ տնկիլն որպէս զցից. Յեղեգան ցըցումն՝ ի հովտնւոյն ձեւ կազմեցեր։ Որպէս անդ յօձնա ցցումն (ի Մովսիսէ). (Փիլ. յովն.։ Երզն. մտթ.։)
crested;
tufted, plumed.
curl, ringlet, lock;
egret, tuft of feathers, plume.
Ցցունս ի վարսից գլխոց ձերոց մի՛ առնիցէք։ Զիւղաթուրմ ցցունսն յանդգնեալ հոլանեալ՝ հող ի գլուխ տանէին. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 27։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)
serge, camlet stuff, woollen stuff;
cf. Խարազն;
— ազնիւ, shawl.
ὡμόλινον linum crudum. (լծ. թ. սօֆ ... իսկ եբր. ցէպի. այծ. չէփիճ ). Ձորձ կազմեալ ի մազից այծեաց. մազեղէն, մանաւանդ խոշոր. որ եւ ԽՈՐԳ, ԽԱՐԱԶՆ, ՔՈՒՐՁ.
Ո՛չ հանդերձ ասուեայ զգենոյր նա, այլ ցփսիս. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 23։)
alcohol, spirits of wine;
brandy, arrack;
— հանեալ ի պտղոց, cider.
Գինի եւ ցքի։ Ի գինւոյ եւ ի ցքւոյ։ Զհետ լինին ցքւոյն։ Խառնեն զցքին։ Մոլորեցան վասն ցքւոյն։ Յիմարեցան վասն ցքւոյ։ Դանդաչեցին յարբեցութենէ ցքոյն։ Արբեցարուք ո՛չ ի գինւոյ եւ ոչ ի ցքւոյ.եւ այլն։
dew;
չիթ —ոյ, dew-drop;
— քաղցրածաւալ, the gently-falling dew;
— քաղցրութեան, the benign dew.
Ցողոյն հանդարտի ամպ անձրեւաձիր. (Նար. կուս.։)
to cool, to refresh.
Մանկունքն զբոց հնոցին ցօղացուցին։ Պահքն զկենցաղոյս (զցանկութիւնս) ցօղացուցանէ առ լաւագոյնսն. (Փարպ.։ Գեննանդ.։)
poison.
Ւիւն անդր ի պղծոց՝ ի չարեաց գործոց, ընտրեալք սուրբք սրբոց. (Գանձ.։)
Իբր Հիւն տառ. cf. ի վեր անդր Ւ։
the thirty fifth letter of the alphabet, and the twenty ninth of the consonants;
eight thousand, eight thousandth.
Փիւրըն՝ փառաց է քեզ քարոզ, այս խրատականի բանից տալոյս։ Փիւրն, Փութա՛ ասէ վարժել անդուլ, ի՛ շնորհաց չլինիս ամուլ. (Շ. այբուբ.։)
phagrus or pagrus, sea-bream.
Փագրոս փեռեկեալ զինքն։ Կէտք վեհ գոլով քան զփագրոս եգիպտացի։ Պաշտել եգիպտացւոց զնեղոս գետ. եւ ի նա գոլ փադրոս ձկան, զոր պաշտէին. եւ կերպարան զանդրիս նորա կերպացուցանելով ի մէջ քաղաքին զոհէին. (Մագ. ՟Թ. ՟Ժ՟Ա. ՟Խ՟Դ։)
cf. Փադան.
to wrap up, to envelope;
to bandage, to wind round.
Զամոնի զարկանելիսն պարաւանդեալ։
cf. Փաղանգ.
Ըստ շրջաբերութեան եւ մարտի ընդ պէսպէս փալանդս թշնամեաց. (Լմբ. սղ.։)
flight, escape;
evasion, subterfuge, shift, tergiversation;
— զօրաց, rout, defeat, overthrow;
ի — դարձուցանել, to put to flight, to rout;
ի — մտաբերել, to meditate flight;
— առնուլ, ի — դառնալ, աճապարել, երթալ, մտանիլ, լինել, կալ, to take to flight, to flee, to run away, to turn one's back, to turn tail.
Կորեաւ յինէն փախուստ իմ։ Ի ձեռանէ նորա փախստիւ փախիցէ։ Եւ ո՛չ փախստեամբգնասջիք։ Եւ ոչ եւս գոյր նոցա փախուստ այսր կամ անդր։ Ոչ ամուր թաքստի, եւ ո՛չ դաշտ փախստի։ Մատնեցան ուստերք նոցա ի փախուստ. եւ այլն։ Փախչելով զփախուստս, իբրու ասեն, ոչ ամօթալիս. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
to flee, to run away, to escape, to get away, to evade, to elude, to avoid.
Փախեաւ ել արտաքս։ Փախիցո՛ւք յերեսաց իսրայէլի։ Փախեան յերեսաց ջրոյն։ Փախիցեն՝ որպէս փախչիցին ի պատերազմէ։ Փախչել ի քաղաքն ապաստանի։ Այլիմ կեանք թեթեւագոյն են քան զսուրհանդակ. փախեան, եւ ոչ երեւեցան։ Յերեսաց Սարայի տիկնոջ իմոյ փախուցեալ եմ ես։ Վասն որո՞յ ես դու փախուցեալ ի նոցանէն, եւ եկեալ ես առ մեզ։ Նա փախուցելոյ ի բարկութենէ եղբօրն առաջնորդեաց. եւ այլն։
Փախուցեալ, եւ ոչ կամեցեալ դատի հանդուրժել՝ փախիցէ զմիշտ փախուստն. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
cf. Փախուստ.
Որպէս զի կշտամբեալ յանդիմանեսցի փախչութիւն նորա. (Եփր. համաբ.։)
fugitive, deserter, runaway;
fugitive, fleeing;
fleeting, transient;
— ծառայ, runaway slave;
— առնել, արկանել, հանել, վարել, տալ, to put to flight;
— լինել, գնալ, երթալ, դառնալ, անկանել, դիմել, to take to flight, to turn tail, to run away.
Պանդխտեսցին առ քեզ փախստականքն մովաբու։ Մինչեւ յե՞րբ տեսանիցէք փախստականս։ Ընդ հրէայսն փախըստականս առ քաղդէացիսն։ Փախստական է յերկրէս եւ ի թագաւորութենէ իւրմէ.եւ այլն։
Զզօրս յունաց փախստական արարեալ։ Զմնացեալսն փախստականս արարեալ ցրուէին աստ եւ անդր. (Խոր. ՟Բ. 73։ Փարպ.։)
Յերկրէն եգիպտացւոց փախստականդիմէր առ եղբայրն իւր։ Ի պարտութիւն մատնեալ Դեմետրի՝ փախստական դիմէր ի տիւրոս (այսինքն փախստեամբ). (Եւս. քր. ՟Ա։)
flight, escape.
Փախստականն գոլ կամ հալածական. վտարանդութիւն. փախուստ.
cf. Փականք.
Բե՛կ զփականդ (ամբարոցդ ի պէտս աղքատաց), զի բացցի քեզ դրախտն. (Եփր. պհ.։)
shutting, fastening.
Յիշեա՛ եւ զհարսանեաց զփակումն, եւ զլապտերաց զշիջումն. (անդ։)
to attach, to stick, to cement.
Մերկացաք ի զբաղանաց աշխարհիս. գօտէմարտեսցո՛ւք ընդ թշնամութիւնն. զի ոչ կարէ փակուցանել զմատունս իւր ի մերկացեալ անդամս մեր յախտից կենցաղականիս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
syllable.
cf. ՓԱՂԱՌՈՒԹԻՒՆ. որոյ հանդէպ ի լս. Հին քեր. եդեալ է յումեմնէ
to caress, to fondle, to coax, to wheedle, to cajole, to flatter, to fawn, to adulate.
չ. ՓԱՂԱՔՇԵՄ ՓԱՂԱՔՇԻՄ. ὐποκορίζω, -ομαι subblandior, blandis verbis compello κολακεύω adulor, assentor. Փաղաքուշ լինել. (ի փաղ, եւ ի քշել, քսել, քսուըտիլ, քծնիլ. ) Գգուել, գրգել. փայփայել. գորովիլ. խանդաղատիլ. եւ Մարդահաճել. մարդելուղել. շողոմել. շողոքորթել. ողոքել, ամոքել. քաղցրաբանութեամբ ջանալ որսալ, հրապուրել. պատրել.
Խնդասջի՛ր ընդ այնոսիկ՝ որ յանդիմանեն զքեզ, առաւել քան ընդ այնոսիկ՝ որ փաղաքշեն զքեզ. (Եւագր. ՟Թ։)
Մերթ թշնամանէին, մերթ փաղաքշէին։ Վասն փաղաքշելոյ այսր անդր բերեալ յիւրաքանչիւր չարիս՝ զճշդութիւն վարուցն լուծցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։ Բրս. հց.։)
Սկսաւ փաղաքշել անդամալուծին, զի ո՛րպէս մարթասցէ տանել զնա առ սուրբն Անտոն. (Վրք. հց. ձ։)
lustrous, brilliant, shining, glittering;
tinsel, spangle.
Պաղպաջէր փաղփուն հանդերձիւ։ Ի փաղփուն զգեստուց հրաժարեալ՝ խոշորագունիւք հեշտանայր. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։ Սկեւռ. լմբ.։)
brilliant.
Ոչ ամենեցուն է լոյս տեսանելի, փայլածո՛ւն է ի հնութիւնս (այսինքն անդստին ի բնէ), որպէս որ ի նմանէն ի վերայ ամպոց։ Եթէ լինիցի ի մորթ մարմնոյ իւրոյ փայլիւն ինչ փայլածո՛ւն լսնտցեալ. . . եւ ահա ի մորթ մարմնոյ իւրոյ փայլիւն փայլածո՛ւն լսնացեալ. (Յոբ. ՟Լ՟Է. 2։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 38, 39։)
lightning, flash of lightning;
սրավար, արագաթռիչ, իբրեւ զ—, quick, swift as lightning.
Իբր փայլուն ակն, կամ փայլեալ յաչս. որ եւ ՓԱՅԼԱՏԱԿՆ. որոյ յոքնականն լինի՝ փայլատակունք. (տե՛ս զկնի) ἁστραπή fulgur, fulgor. Շողիւն եւ նշոյլ լուսոյ կամ հրոյ որպէս կայծ եւ բոց անցաւոր. որպէս ստէպ լինի յամպս առանց որոտման, եւ որոտմամբ հանդերձ. տե՛ս եւ ԿԱՅԾԱԿՆ. կածկլտուք, փայլակ.
striking like a thunderbolt;
— առնել, to fulminate, to lighten.
Յանդուգն յարձակմամբ ի վերայ հասեալ՝ զանօրէնն Շաւասպ փայլակնահար իմն սրով սատակէր. (Յհ. կթ.։)
emitting flashes, flashing, sparkling.
Զարհուրեալք ի փայլակնացայտ եւ յանմատոյց լուսոյ աստուածութեանդ։ Յորմէ սասեալ դողային փայլակնացայտ ի լուսոյն։ Զարհուրեալք ի փայլակնացայտ տեսլենէ դատաւորին. (Պտրգ.։ Շար.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
lightning, flashing;
coruscation, scintillation, fulguration;
sparkling;
thunderbolt;
—կմամբ սատակել, to thunderstrike;
—կունս տեղալ, to rain lightnings and thunderbolts.
Փայլատակումն ահեղ ծագեց ի բանտի անդ։ Ի սակաւ փայլատակմանէ կայծականց. (Նեղոս.։ ՃՃ.։)
Կենդանւոյն իսկ ի յերկնից փայլատակմամբ պարտ էր սատակել զայնպիսին։ Ոչ վաղվաղակի փայլատակմունս ի յերկիր իջուցանէ ի վերայ այնպիսի ամբարշտելոցն. (Մանդ.։)
to shine, to glitter, to gleam, to flash, to sparkle, to glisten, to be resplendent;
to cause to shine, to give a lustre or brightness to, to polish, to furbish, to burnish;
խնդութիւն փայլէ յաչս նորա, joy shines in his looks.
Փայլեցին առաքինութեամբ։ Մասունք առաքինութեանցն, որով փայլեցին մարդիկ։ Փայլեաց ի գիրս աւանդականաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։ Լմբ. սղ.։ Նար. ՟Լ՟Դ։)
cf. Փայլեմ;
— զկօշիկս, to black or polish shoes.
Զսաղաւարտըն փրկութեան ի գլուխ եգին, եւ ըզբանն կենաց անդ փայլեցուցին. (Լմբ. տաղ.։)
brightness, lustre, refulgence, brilliancy, splendour.
Ապա թէ անդէն ի տեղւոջն կացցէ փայլիւնն, եւ ոչ տարածանիցի, սպի կեղոյն է։ Փայլիւն ինչ, կամ մազ սպիտակ։ Փայլիւն փայլածուն լսնացեալ. եւ այլն։
clear, polished, bright, shining, sheen, splendid, brilliant;
— պղինձ, brass, yellow copper.
Իբրեւ զտեսիլ փայլուն պղնձոյ։ Ոչ գոյր չափ պղնձոյ փայլնոյ։ Ձորձք նորա եղեն փայլուն սպիտակ յոյժ։ Փոխեցաւ հանդերձ նորա, եւ եղեւ սպիտակ փայլուն։ Լինիցի տեղի այրեցածին փայլուն։ Փոխեալ իցէ մազն ի սպիտակ ի փայլուն։ Եղիցի ի տեղի կեղոյն սպիտակ փայլուն. եւ այլն. որ եւ ասի ՓԱՅԼԱԾՈՒՆ։
resplendency.
spleen, milt.
Յորժամ անմաքրութիւնք լինիցին առ լերդաւն զամենայն փայծաղանն անդայտութիւն ունիցի՝ մաքրելով. (Պղատ. տիմ.։)
Հանդերձ լերդիւն եւ փայծաղամբն. (Սոկր.։)
spleen-sick, troubled with the spleen, splenetic;
spleen, melancholy.
Ջերմն, կամ փայծաղնացաւն։ Հանապազ հետ այս ջերմանդ փայծաղնացաւութիւն լինի. (Մխ. բժիշկ.։)
built of wood, wooden;
wooden building, scaffolding, plank.
Ջարդեցէ՛ք զփայտակերտս նորա։ Հրձիգ արար զամենայն փայտակերտ զապարանից նորա։ Հրձիգ արարին զամենայն փայտակերտն։ Զամենայն փայտակերտ քաղաքին հրձիգ առնէին։ Զփայտակերտն հրով դատել։ Փայտակերտ ազնիւ դէմ յանդիման կամարին. (՟Ա. ՟Բ. ՟Գ. Մակ.։ Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 25։)
cf. Փայտահար.
Մանաւանդ՝ որպէս Գործի հատանելոյ զփայտ. որ եւ ՓԱՅՏԱՏ, ՏԱՊԱՐ.
woodsman, wood-cutter, wood-cleaver, feller;
axe, hatchet.
Յայլում աւուր կոտորէր զփայտ, եւ շրջապատեալ դեւն ունէր զփայտահարն, եւ եհատ անդէն զորունս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
to become wood, to be changed into wood;
to be benumbed, to become stiff.
Իբրեւ զփայտ լինել յերեսաց ցրտոյ, սառնուլ. եւ Կապիլ կաշկանդիլ. փատնալ. փատ կտրիլ.
of wood, wooden, woody.
Արկեալ ի սանդ՝ հարեալ լինէր նգով փայտեղինաւ. (Նոննոս.։)
small wood.
Ի չնչին փայտիկ անդր զանձինս հաւատացեալ. (Կոչ. ՟Դ։)