claw, talon, nail, paw;
երկաթի —ք, torturing hooks;
ըմբռնալ մագլօք, to seize with the claws or talons, to clutch, to grapple, to grasp, to hook.
ՄԱԳԻԼ ὅνυξ unguis. (գրի եւ ՄԱՔԻԼ, ՄԱԿԻԼ, ՄԱԳԱԼ. արմատն երեւի Մատն, եւ Քիլ) Ճապուռն. ճիրանք. որ է սո՛ւր եղնգամբք թաթ հաւուց, եւ գազանաց. ըստ այլ լեզուաց՝ եղնգունք, ոտք, յօդք թաթից, եւ այլն. ճանկ, ըղունկ.
Արձակել այլ հաւս, եւ նոցա ի նաւն գալ՝ կաւվ թաթխ զմագիլսն բերեալ։ Սաստիկ ժանիս եւ մագիլս ունի։ Երկաթի մագլօք. (Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ տե՛ս եւ Կոչ. ՟Բ. ՟Դ. ՟Թ։)
master;
master of the horse;
chief, magistrate.
Գրիգորի մագիստրոսի գերապանծ իշխանի պահլաւունւոյ հայոց.եւ այլն։
cf. Մագնեստիս.
Մագնիտն քար արտաքս ելեալ թուի յայլոց քարանց բնութենէ եւ զօրութենէ։ Ըմբռնէ եւ երկաթ զերկաթ՝ յորժամ ի մագնիտն քարէն ըմբռնիցի. (Նիւս. բն.։)
loadstone, magnet;
magnetic fluid.
Մագնիտն քար արտաքս ելեալ թուի յայլոց քարանց բնութենէ եւ զօրութենէ։ Ըմբռնէ եւ երկաթ զերկաթ՝ յորժամ ի մագնիտն քարէն ըմբռնիցի. (Նիւս. բն.։)
hair;
hair, horse-hair;
nap, shag;
թուխ, սեաւ խարտեաշ, շագանակագոյն, կարմիր, աղեբէկ, սպիտակ —, dark, black, light, chestnut-coloured, sandy, grey, white hair;
գեղեցիկ, գանգուր, բարակ, կակուղ, երկայն —, beautiful, frizzled, fine, soft, long hair;
յարդարեալ, մանեկաւոր or ոլորեալ, գալարուն, խոպոպի —, dressed, crisped, in ringlets, curled hair;
կարճ, տափակ, դիզացեալ, խառնափնդոր, կարծր, իւղոտ —, short, straight, standing up, dishevelled, stiff, greasy hair;
կեղծ —, false hair;
—ք այծեաց, goat's hair;
—իւ չափ, a hair's breadth farther;
exactly, to a hair;
ի —է ոչ վրիպիլ, to hit the mark;
cf. Հեր.
Մազ նորա ի սպիտակ դարձեալ իցէ։ Վասն խարտեաշ մազոյն։ Զվարսս մազոյ գլխոյ իւրոյ։ Ոչ անկցի ի հերոյ նորա մազ ի գետին։ Ոչ կարես մազ մի սպիտակ առնել կամ թուխ։ Ձգէին քարինս, եւ ի մազէ ոչ վրիպէին.եւ այլն։
Փառք ծրոց ալիք. եւ ո՛չ (եթէ) երեւեալ ի ծաղկի մազոյն, այլ վարուցն փոխումն. (Համամ առակ.։)
Mazdeisnan, follower of Zoroaster;
օրէնք, դեն -զանց, mazdeism.
Կալաւ զօրէնս մազդեզանցն, այսինքն զմոգուցն։ Զանաստուած մազդեզանց աղանդան յանձն առեալ պաշտէին։ Աւերէր զատրուշանսն մազդեզանցն. իսկ զմազդեզունսն հրաման տայր հրով խորովել. (Բուզ. ՟Դ. 23. 59։ ՟Ե. 1։) Յորս հին տպ. եւ այլ ձ. ունի, մազդեզաց։
woven or made of hair.
Պարան մի մազէ. (Սամ.։ Կիր. եւ այլն։)
to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.
Քաղցր է, թեթեւ է (լուծն քրիստոսի), ո՛չ մալէ զվիզ, այլ փառաւորէ. (Բրս. մկրտ.։)
cf. Մալուխ.
Զուղտն մալուխ կոչէ արաբացին. եւ այլք զնաւատորմիղ (զնաւատոռն) նաւու ասեն մալուխ. (Երզն. մտթ.։)
dissolute, debauched, lustful, wanton, lascivious.
Լիրբ հայեցուածք եւ այլն. նշանակ է հոգւոյ մախազի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 99։)
lust, lechery, lewdness, lubricity, wantonness.
Կին ժանտատեսիլ՝ ծիրանիս զգեցեալ, յայտնագոյն ցուցանելով զմախազութիւնն։ Մախազութիւն խռովիչ ախտիցն եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 93, եւ 238։)
sack, bag, cloak-bag, knapsack, game-bag, wallet;
basket, hamper;
leather-bottle, travelling flask;
— հովուի, shepherd's scrip, pouch, bag or satchel.
Եբեր զմախաղ իւր, յորում կայր չամիչ։ Մախաղն կրօնաւորական՝ որ էր ի սնարսն։ Ծեր ոմն գնայր վաճառել զմախաղ իւր. եւ դիպեալ յանկարծ դեւն ի մախաղն, եւ այլն։ Ահա աստ են մախաղք քո չա՛ր ծեր. (Վրք. հց. ստէպ։)
ՄԱԽԱՂ. κάδιον, μηλωτή parvus cadus, sitella, pellis եւ այլն. Կաշեայ աման ջրոյ կամ գինւոյ.
to envy, to be envious or jealous of;
to grudge.
Յորժամ զայլս ոմանս բարւոյ իմիք դիպեալ տեսանէ, մախայ եւ ատէ. (Խոսր.։)
cf. Մախիզեալ.
Մարմինն այսպիսի՝ պիղծ եւ մախիզ է։ Զորս եւ ոչ լինել երբէք գեղեցիկս ասացից, այլ զայն ինչ՝ որ ընդդէմն է, մախիզս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 80. 98։)
cf. Մածնում.
Մածանի սփածանելի զմիջով մարդոյ։ Մածեալ էր մորթ նոցա յոսկերս նոցա։ Անդամք մարմնոյ նորա մածեալ։ Նկարեցայց մարմին՝ մածեալ արեամբ։ Մածան (կամ մածաւ, կամ մածեաւ) որպէս կաթն (ի պանիր) սիրտք նոցա։ Լեառն պարարտ, լեառն մածեալ.եւ այլն։
to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
Մածանի սփածանելի զմիջով մարդոյ։ Մածեալ էր մորթ նոցա յոսկերս նոցա։ Անդամք մարմնոյ նորա մածեալ։ Նկարեցայց մարմին՝ մածեալ արեամբ։ Մածան (կամ մածաւ, կամ մածեաւ) որպէս կաթն (ի պանիր) սիրտք նոցա։ Լեառն պարարտ, լեառն մածեալ.եւ այլն։
to paste, to glue, to solder, to join, to cement, to conglutinate, to fasten;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal, to thicken.
κολλάω, προσκολλάω, ἑγκολλάω agglutino, adjungo πηγνύω, πήγνυμι pango, compingo, figo ῤυθμίζω apto, formo. Տալ մածանիլ կամ մածնուլ (իրօք կամ նմանութեամբ). մակարդել, միացուցանել. կցել. յարել. պնդել. եւ այլն. փակցընել, կպցընել, թանձրացնել.
Մածուցի զնա (զհող) իբրեւ զպանիր։ Մածոյց զնա սոսնձով։ Մածուցից զձկունս գետոյդ ի թեւս քո։ Քանդակս ի նոցանէ մածուցեալս։ Մածուցի զին եւ զամենայն տունդ իսրայէլի. եւ այլն։ Մեծամեծ վիմօք շինել՝ կրով եւ մանր աւազով մածուցեալս։ Երկաթագամ եւ կապարով մածուցեալ. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 87։)
on, upon, over, above.
Մակ այլոցն՝ որք միանգամ ոչ են գոյացութիւնք. քանզի մակա գոյացութեանցն, սոյնպէս եւ մակա կարծեաց եւ այլն. (Արիստ. ստորոգ.։)
inference, conclusion, conjecture, supposition, hypothesis.
Մակ. ի մինն մէկ այլ յաւելուլ։ Մակ, ի վերայ. (Հին բռ.։)
(սեռ. խնդ) ἑπί super. Ի վերայ. ի. վըրան. Բառս կամ մասնիկս այս ըստ ինքեան է անպէտ՝ հանդերձ բազում մասամբք ածանցից՝ ի բարդունիւնս կամ բաղադրութիւն, այլ պիտանացու եղեալ յուսմունս.
Մաւ ոմանց. կամ մակ այլոց ստորոգել։ Մակ այլոյ ուրուք, եւ այլն. (Արստ. եւ Անյաղթ ստորոգ. եւ Անյաղթ պերիարմ.։)
foreign, stranger.
ἕποικος advena, inquilinus. Որ չէ՛ բուն բնակ, այլ՝ եկ. օտարական եկեալ եւ բնակեալ.
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
Մակագրէ մեծն ղուկաս, ի հնգետասաներորդի ամի եւ այլն. (Զքր. կթ.։)
cf. Վերնագիր.
Ոչ է մեզ ստուգել զայս, այլ իբրեւ մակագրութիւնս ինչ եւ տիպս արտագրել. (Նիւս. բն.։)
to impose, to lay on, to put upon, to super-add;
to surname.
ἑπιτίθημι impono, superimpono եւ այլն. Ի վերայ դնել. զետեղել. կր. վերաբազմիլ.
Ընդէ՞ր ոչ յիսուս կամ քրիստոս, այլ՝ բան մակադրեցաւ. (Նանայ.։)
Վասն որոյ եւ այլք՝ որք հաղորդեցան փառացն, մակադրեցաւ ի վերայ նոցին եւ այն անուն. (Լմբ. սղ.։)
imposition, superposition;
surname.
ἑπίθεσις, ἑπίθεμα եւ այլն. Յաւելուած անուան, կամ իրի. յորջորջումն.
Թէպէտ եւ մանկունք են, ծերունեացն մակադրութեամբ (երիցունք) կոչին։ Յայտնի նշանակելով մակադրութիւն անուանս, եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)
to infer, to induce.
Իսկ մակածեցելովքն ի մէջ յայտնագունիւք տեսլեամբքս եւ այլն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
horseman, rider.
Երրորդ՝ որ զմակաձին, եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Զսպառազէնսն, եւ զմակաձիսն, եւ զայլս ... մուծանել զմակաձիսն առ հեծեալսն ... մակաձիքն հանդերձ զինուք. (անդ. ՟Ժ՟Ե։)
surname;
title.
Զմականուանս խաչին պատուականի, յոս, երկրպագելի, եւ այլն. (Ճ. ՟Բ.։)
Մականուն է, որ եւ երկանուն կոչի, որ հանդերձ այլով իսկիւ (այսինքն յատուկ անուամբ) ի վերայ միոյ ասացեալ է. ո՛րգոն, բաներեգէս յովհաննէս, եւ ձայն գոչման յովհաննէս. (Թր. քեր.։)
Արդարութեան իմն մականուն է նոյ։ Որոց եւ մականուանս եդին այլս այլք. զհուրն հեփեստոս կոչեցին, իսկ հերա զօդ, եւ զջուր պոսիդոն, զերկիր դեմետրա. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. տեսական.։)
ՄԱԿԱՆՈՒՆ. ա. ἑπώνυμος cognominis. Ունակ մականուան, անուանակիր. կրօղ զանուն ինչ պատուոյ եւ այլն.
plain, level, even, equal.
ἑπίκοινος, -κοινῶν communis, aequalis, conjunctus, particeps, socius. իբր Մակհաւասար. զուգահաւասար. յար եւ նման. անայլայլակ. բարեխառն. հասարակ, եւ հասարակորդ. հաղորդ.
Փայլածուն զմակաւասար գօտին վիճակեցաւ. (Շիր.։)
Սերք են երեք. ար. իգ. չէզ. եւ են ոմանք՝ որ յաւելուն ի նոսա այլ եւս երկուս, հասարակ, եւ մակաւասար. եւ է հասարակ, ձի, շուն. (յն. ἅνθρωπος, ἴππος մարդ, ձի) իսկ մակաւասար, ծիծառն, աքիս. (յն. χελιδών, ἁετός ծիծառն, արծուի). (Թր. քեր.։) Ուր հյ. մեկնիչք ի զուր ճգնին ի մեր լեզու յարմարել զբանքս.
Մակաւասարն, որ է ի վեր քան զհաւասարն. եւ այլն։ Շա՛տ է գիտել՝ թէ ի հայումս հասարակն եւ մակաւասարն են նոյն. զի ոչ հայիմք ի յանգս ձայնից, այլ ի նշանակութիւնն. իբր զի անխտիր հասարակ են արուի եւ իգի ձայնքս մարդ, ձի, շուն, արծուի, ծիծառն, աքիս։
to put on a level with, to level, to make even;
to dip into a liquid up to a certain mark.
Իւրաքանչիւր ուրուք մեկնիչ՝ սահմանն իմանի, ոչինչ մակաւասարելով այլում ումեք. (Նիւս. կազմ.։)
adjective, epithet, attribute, predicate.
Ենթանկեալ ընդ անուամբ եւ այսք, որք եւ սոքա տեսակք կոչին. իսկ, առասական, մակդիր, առինչունակ, եւ այլն. (Թր. քեր.։)
skiff, wherry, bark, boat;
— նաւու, yawl;
հնդիկ —, canoe.
Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւոյ մակոյկն (կամ նաւամակոյկն)։ Լաւագոյն քան զմակոյկ՝ նաւաստին։ Ո՞ւր զմակոյկդ վարէք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
death, decease, departure from this life;
massacre, slaughter, carnage, butchery;
plague;
— անասնոց, epizooty, murrain, rot;
—ունք, mortality;
արհաւիրք —ու, pangs, terrors of death;
վճիռ —ու, sentence, decree of death;
—ու չափ, mortally, to death;
at the cost of one's life;
մեղք —ու չափ, deadly or mortal sin;
այն հիւանդութիւն չէ ի —, that illness is not to death, not mortal, or fatal;
քեւ մազապուր եղէ ի —ուանէ, I owe you my life;
բնական, երջանիկ, փառաւոր, յաւերժական —, natural, happy, glorious, eternal death;
յանկարծական, անճողոպրելի, բռնական, տարաժամ, եղեռնական, աղետալի, ողբալի, ցաւագին, ամօթապարտ, խայտառակ —, sudden, certain, violent or unnatural, untimely, tragical, sad, deplorable, painful, shameful, ignominious death;
մերձ ի — լինել, to be dying, near one's last moment, to breathe one's last, to be at the point of death, at the last gasp;
ի դրունս —ու հասանել, to be at death's door;
հիւանդանալ ի —, to be deadly sick;
բնական —ուամբ մեռանել, to die a natural death;
ընդ —ուամբ արկանել, —ու պարտ առնել, to sentence, to condemn to death;
ի — մատնել, տալ ի —, —ու սպանանել, to deliver to death, to put to death;
երթալ ի —, to go in search of death;
to rush on death;
դիմագրաւ լինել, խիզախել ի —, to face, to dare death;
խնդրել — անձին, to desire, to wish for death;
երկնչել ի —ուանէ, to dread, to fear death;
—ու հասանել, to meet death;
խոցիլ առ ի —, to be mortally wounded;
զ—ու գան հարկանել, to beat to death;
—ու վախճանիլ, ճաշակել զ—, to die, to depart from this life;
ածել —ունս, to carry or bring death.
Մահու մեռանիցիք։ Ոչ տեսից զմահ որդւոյն իմոյ։ Մահու պարտական լիցի։ Մի՛ ճաշակեսցեն զմահ։ Փրկել ի մահուանէ։ Այն հիւանդութիւն չէ՛ ի մահ։ Տրտում է ոգի իմ մինչեւ ի մահ։ Լեալ հնազանդ մահո՛ւ չափ, եւ մահու խաչի։ Մահն երկրորդ.եւ այլն։
Չէ ըստ այլոց մահուց մահս իմ. (Արշ.։)
Մահն ոչ այլ ինչ է, քան անջատումն հոգւոյ ի մարմնոյ. (Գր. հր.։)
ՄԱՀ. որպէս Ժանտամահ. λοιμός pestilentia, pestis. ... տե՛ս (Երեմ. ՟Ի՟Է. 8։ ՟Ի՟Ը. 8։ ՟Լ՟Բ. 24։) Սոյնպէս եւ յայլ գիրս։
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
θανατηφόρος, θανάσιμος, φθοροποιός , ὁλεθροποιός, δηλήμων mortifer, lethifer, exitialis եւ այլն. Բերօղ զմահ (մարմնոյ կամ հոգւոյ). պատճառ կամ առիթ մահու. մահառիթ. ապականարար. սատակիչ.
Ո՛րչափ այլ ոք այլում դեղիւք վնաս գործիցէ, մահաբերքն ի սոցուն յառաջագոյն ասացաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Աղանդիցէ զոք առ վնաս, որ ոչ է մահաբեր՝ ո՛չ իւրն, եւ ոչ մարդկան նորին, այլ՝ չորքոտանեաց ... կամ այլ ինչ վնասիւ, եւ կամ մահաբերաւ. (անդ։)
to be swallowed up by death.
Ոչ ըստ յոնանու ի ձկանէն, այլ լրմամբ հոգւոյն (լեալ) մահակուլ՝ որ յադամայ ի դժոխս. (Կիր. պտմ.։)
to die, to expire;
to faint;
to mortify one's body.
Ոչ միայն մարմնով, այլեւ հոգւով իսկ մահացան, զի յաստուած մեղան. (Գէ. ես.։)
Թէպէտեւ զդատաստանս զայս կրեն մահանալովն, այլ ոչ զօրէն անասնոց յոդէութիւն դառնան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
worthy of death, deserving death;
condemned to death;
— առնել, առ —ս ունել, to condemn to death.
Մահապարտ է, փոխարէն մեռցի։ Մի՛ լիցի մահապարտ։ Իբրեւ զմահապարտս. (եւ այլն. Ել. ՟Ի՟Բ. 3։ Ղեւտ. ՟Ի. 9=27։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 66։ Թուոց. ՟Լ՟Ե. 27։ ՟Ա. Կոր. ՟Դ. 9։ Առակ. ՟Ի՟Դ. 11։ Գծ. ՟Գ. 14։)
death giving or causing.
Այսպէս եւ հոգւոյ ոչ մարմնականքն միայն, այլ հոգեկանքն են մահարարք. (Շ. թղթ.։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
ἕπαλξις, ἁνάλημμα, χάραξ , προτείχισμα propugnaculum, altitudo, agger, antemurale եւ այլն. Արձան՝ այսինքն սիւն կամ կոթող կանգնեալ ի վերայ գերեզմանի մեռելոց. ... եւ ամենայն բուրգն, ամբարտակ, աշտարակ ի պարիսպ եւ յապարանս՝ իբրեւ մարտկոց կամ իբրեւ զարդ եւ յիշատակ.
spreading death.
Գիտէր զպատրուակ մահացան դժրօղ դառնութեան մտաց նորա։ Զայլս ոմանս մահացան դեղըմպութեամբ խարդաւանեալ. (Յհ. կթ.։)
killing, murderous, mortifying.
Ո՛չ ես մահացուցիչ, այլ՝ կեցուցիչ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Ոչ հիւանդութիւն մահացուցիչ, այլ՝ ախտացեալ անձանց բժշկութիւն. (Մամբր.։)
bed, couch, mattress;
coffin;
— առկախեալ, hammock;
երկաթի —, iron bedstead;
— ծալածոյ, folding-bed;
field-bed;
— հովանաւոր, canopy bed;
սիւնազարդ —, four-post bedstead;
ի —ճս մահու, on one's death-bed;
անկեալ դնիլ ի —ճս, to take to one's bed, to keep one's bed, to be bed-rid;
ելանել յօտար —ճս, յանցանել ըստ —ճս իւր, to defile another's bed;
cf. Անկողին.
Զօրացաւ իսրայէլ, եւ նստաւ ի մահիճս։ Եւ ա՛ռ մեղքող պաճուճապատանս, եւ եդ ի վերայ մահճացն։ Ընդ գրուանաւ դնիցի, կամ ընդ մահճօք։ Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց, եւ պղնձեաց, եւ մահճաց։ Արի՛ ա՛ռ զմահիճս քո։ Ելից յանկողինս մահճաց իմոց։ Անկաւ ի մահիճս իւր, եւ հիւանդացակ.եւ այլն։
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
Եմ եմ եւ ես մարդ մահկանացու հանգոյն ամենեցուն։ Մահկանացուն զիա՞րդ խելամուտ լիցի ճանապարհաց իւրոց։ Բնակութիւն ամենայն մահկանացուի երկիր է։ Երկեար ի մահկանացու մարդոյ։ Մի՛ ի մարմինս մահկանացուս աստուածակերպ ճոխանալ։ Պա՛րտ է մահկանացուիս այսմիկ զգենուլ զանմահութիւն.եւ այլն։
Զի անմահ բնութեամբն իւրով ոչ մահացաւ, այլ իմով մեռաւ մարմնով մահկանացուաւ. (Շ. միշտ էիդ.։)
Վասն այլոց մեղաց մեռանէր՝ մահկանացուան, եւ ոչ կենդանեաւն. (Ոսկ. ես.։)
prayer, entreaty, supplication, imploration;
wish, desire.
Ոգի զրկելոյս՝ ըստ մաղթանաց գոչման ասողին։ Ա՛ռ զաւանդ մաղթանացս, եւ տո՛ւր զողորմութիւն քո շնորհացդ. (եւ այլն. Նար.։)
Ընկա՛լ տէր զմաղթանս մեր։ Մաղթանօք սորա խնդրեսցուք զթողութիւն մեղաց։ Մաղթանօք սոցա խնայեա՛ ի մեզ. եւ այլն. (Շար.։) Իսկ ի ժամագիրս Մաղթանք կոչին համառօտ աղօթք ի բերանոյ աւագերիցուն. (ռմկ. սլաքական աղօթք։)
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
ՄԱՂԿԱՏԵՄ ՄԱՂԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԱՂԿԱՏԻՄ. δάκνω mordeo եւ այլն. որպէս թէ մխելով զժանիս կամ զխայթոց՝ հատանել ծակոտել իբր զմաղ. այսինքն Խածանել. խայթել. հարկանել օձի. կծանել. մորմոքեցուցանել. կր. Հարկանիլ յօձէ՝ կամ մականաւ, այսինքն գաւազանաւ եւ այլն. կրել զցաւ. չարչարիլ. տանջիլ. մորմոքիլ. ցաւագնիլ. խածնել, խօթել, կճել, ցաւցընել. կր. ցաւ քաշել, խշխշալ, մզմզալ.
Գթացեալ ողորմի հարելոցն եւ մաղկատելոցն յօձից սատակմանէ։ Օձ էր՝ որ սպանանէր, եւ որ սպանանէրն՝ նոյն եւ մաղկատէր. եւ ի ձեռն միւս օձին տեսլեան՝ մաղկատեալքն ընդունէին զառողջութիւն։ Մաղկատեալք յառաջին հին թիւնից վիշապին։ Արարիչ ամենեցուն, եւ բոլորեցունց նորոգիչ, եւ ունի զմարմին մաղկատելի, այլ ոչ մաղկատող. եւ մաղկատի ի մարմին, այլ ոչ յոգի. (Եղիշ. խաչել.։)
bile, gall;
gall, spleen, rancour, wrath, choler;
սեաւ —, black bile, atrabiliary humour;
անցք —ի, gall-duct, gall-pipe;
աւազ —ի, gall-stone;
ի դարնութեան —ի կալ, to be in a very bad humour;
cf. Թափեմ.
χολή bilis, fel. Հիւթ ի մարմնի կենդանւոյ՝ կրկին. է՛ որ սեաւ մաղձ կոչեցեալ, կամ սեւամաղձ. եւ է՛ որ դեղին կամ խարտեաշ մաղձ. որոյ յաւելուածն իջանէ ի լեղին, եւ անտի կաթէ ի փորոտիսն. վասն որոյ մաղձն նոյն է ըննդ հիւթն լեղւոյ. եւս եւ Կիրք շարժեալք ի դառ մաղձոյ, բարկութիւն, տրտմութիւն, եւ այլն.
emetic;
cholagogue.
Խառնեալ ընդ այլ դեղոց՝ մաղձադեղ է բուժիչ ի մահուանէ. (Եզնիկ.։)
handle, stilt of a plough.
Ոչ ոք արկանէ ձեռն զմաճով, եւ հայիցի յետս։ Սամեգար եհար յայլազգեացն վեց հարիւր այր մաճով արօրոյ. (Ղկ. ՟Թ. 62։ Դտ. ՟Գ. 31։)
plough-man.
Եւ այլազգիք մաճակալք եւ այգեգործք քո։ Զի՞նչ իմաստնանայ այր մաճակալ. (Ես. ՟Կ՟Ա. 5։ Սիր. ՟Լ՟Ը. 26։)
press;
wine-press, cider-press, oil-press;
— պտուտակաւոր, screw press;
— կերպասուց, calender, hot press;
— տպագրութեան, printing press;
— ջրաբաշխական, hydraulic, water press;
— դրամակոփ, balancier beam.
որպէս Բառ այլազգական. իմամ եւ իւլամէ. կարդացօղք այլազգեաց.
moss;
lichen;
seaweed.
Ձկանց բնութիւն՝ ճարակել եւ զմամուռ, եւ այլ ինչ որ ի ջուրս բոյսք. (Նիւս. բն.։)