cf. Ցողալի.
· Calfa
Արար ցօղալից քաղցրագոյն օդով, եւ նեղէր, եւ ոչ նեղէր զնոսա հուրն։ Ցօղալից լինէր բացօթեայ, եւ խնամօքն Աստուծոյ ոչ լինէր ծախեալ ի գազանաց. (Վրդն. դան.։)
full of or sprinkled with dew;
ոմպ —, mist, fog.
· Calfa
Զայն կոխէին մանկունքն իբր զանօսր օդ եւ զցօղաւոր. Յօդս ցօղաւորս փոխեցեր զբոց հնոցին։ Ամպ ցօղաւոր. (Բրս. պհ.։ Շար.։ Վրդն. սղ.։ Նչ. եզեկ.։)
the thirty fourth letter of the alphabet and the seventh of the vowels;
seven thousand;
seven thousandth;
It is used both as a vowel & as a consonant. As a vowel for example in the words իւրաքանչիւր, ուխտ, etc., and as a consonant in the words հաւատ, սեաւ, հիւանդ, etc.;
It is only used as a medial final letter, sometimes serves for the consonant վ, for instance : օթեւան — օթեվան, երիւար — երիվար, վաւաշ — վավաշ, etc, or for the diphthong u, as, հւսւտ instead of հիւսիւս;
There is no proper word beginning with this letter, but on account of its affinity with the letter հ, it is sometimes substituted for it;
Joined with ի (իւ), it is generally pronounced like the French u as : դիւր, հիւր, դիւթ, & preceding the ո (ու) is pronounced like the English ou. Preceded also by ա (աւ), was anciently pronounced o as : աւրհնեմ — օրհնեմ, աւր — օր;
It is sometimes used instead of the suffixes ի & յ as : ւայդմանէ — յայդմանէ, ւիւրաքանչիւր — յիւրաքանչիւր;
In poetry, it is sometimes used instead of the conjunction եւ or ու.
· Calfa
Ւիւիի յօդական միայն է տառ, բայց զոր յօդէ՝ քեզ խըրա՛տ առ. (Շ. այբուբ.։)
period of a discourse.
· Calfa
Փաղելն, իլն. շաղկապումն. յօդուած բանից. լրումն փաղառութեանց եւ բառից. պարբերութիւն. կապ. պաղ.
lightning, flash of lightning;
սրավար, արագաթռիչ, իբրեւ զ—, quick, swift as lightning.
· Calfa
Իբրեւ զտեսիլ փայլական. ա՛յլ ձ. օդոյ. ի յն. եւս կրկին ընթերցուած տեսանի. φέγγος կամ αὕρα.
lightning, flash;
spark;
brightness, brilliancy;
thunderbolt.
· Calfa
Իբրեւ զտեսիլ օդոյ, զոր այլք փայլատակն ասեն (ըստ կրկին գրութեանց ի հյ. եւ ի յն. ) (Նչ. եզեկ. ՟Ը. 2։)
adj. mar. planked, covered with wood, wainscotted.
· Calfa
Փայտիւք մածեալ. ի փայտից զօդեալ. (որպէս նաւն, կամ տապանն նոյի).
s. ast. Mars.
· Calfa
Ցոյցք մարդկան արուեսին են հինգ աստղն. լուծ՝ հող, եւ ջերի ջուր, որ է այծ (եղջերաւոր). արտախոյր զմիտսն ասէ՝ որ ի գլուխն. (թերեւս լուսնթագ). զի խոյր պսակ ասի. ծպաւոր զգեստն ասէ, որ է օդն. փառազնոտ զհուրն. (Մեկն. ծն.։)
cf. Փառաւորեցուցանեմ.
· Calfa
Թեւք երանգունք են թռչնոց, զի նոքօք ի վերայ օդոց փառաւորին. (Եփր. ծն. որպէս թէ պերճացեալ բերին։)
body-guard, satellite, life-guard;
— զօրք, guard-house.
· Calfa
ՓՈՒՇՏԻՊԱՆ կամ ՓՇՏԻՊԱՆ. պ. փիւշդիպան, փիւչդիվան. (իբր Կշտապան, թիկնատու) Թիկնապահ. անձնապահապետ. մարմնապահ. նեցուկ. օդնական. նիզակակից. զօրական ի զօրավիգն պատերազմի.
change, mutation, alteration, variation, conversion, permutation, transformation, transmutation;
change, vicissitude, turn;
commutation;
season.
· Calfa
Փոփոխմանցն՝ որ լինիցին յօդս՝ բազում անդամ ի փոփոխմանց լուսնի տեղեակ լինիմք. (Վեցօր. ՟Զ. ։)
little, small;
few;
inconsiderable, trifling;
minor;
— ինչ, — մի, somewhat, a little;
փոքու իմն, in few;
almost;
յետ փոքու, զկնի փոքու ինչ, յետ — ինչ, shortly after, in a short time, shortly;
ի փոքուստ, from small matters;
ի փոքուն, in small things;
ի փոքուստ or փոքրուստ, in infancy, yet young;
— —, առ — —, ըստ փոքու փոքու, առ ի — —, by little and little, little by little, by degrees, insensibly;
— մի յառաջ, shortly before;
— մի եւս՝ եւ, — միւս եւս, — ինչ՝ եւ, little was wanting, there was little wanting to, almost, nearly;
— միւս եւս եւ անկանէի, I was very near falling in;
— մի եւս սասանեալ էին ոտք իմ, my feet were near sliding;
— ինչ համարել, վարկանիլ, — իմն թուիլ յաչս, to hold as trifles, to consider as insignificant;
ի փոքունս յարեալ հայիլ, to stand upon trifles, to lay much stress upon things of no importance.
· Calfa
Փոքր ի շատէ ծծելով յանապական վերին օդոցն։ Ասասցուք փոքր ի շատէ։ Եւ ի մեզ փոքր ի շատէ խնայէին։ Ասացաք փոքր ի շատէ։ Փառացն բան հատուցեալ եղեւ փոքր ի շատէ։ Փոքր ի շատէ յիշատակեսցուք։ Զոր ծանուցաք փոքր ի շատ յիշատակեսցուք։ Զոր ծանուցաք փոքր ի շատէ. (Եղիշ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Շ. խոստ.։)
vn. va. to blow, to breathe;
to swell, to inflate;
to expire;
to die;
cf. Հոգի, cf. Ոգի;
հողմն փչէ, the wind blows.
· Calfa
Օդայինն (կենդանի) վերացեալ յերկրէ, եւ յօդս փչէ (այսինքն շնչէ). (Արիստ. աշխ.։)
to detach, to separate, to take away;
— զմածուցեալն, to unglue, to unsolder;
— զնետն, to let fly an arrow;
— զբեւեռեալն, to unnail, to unhook;
— զշղթայն, to unchain, to unfetter, to unshackle.
· Calfa
Առեալ զհաստաբեստ աղեղն իւր, եւ լայնալիճ գրկօք կորովակի փրթուցեալ զնեան ի վեր յօդն. (Ուռպ.։)
to hiss;
cf. Փքանամ.
· Calfa
Ինձ մահկանացուիս զի՞նչ արժան է բարձրավիզ լինել փքանալ։ Ի յօդոյն փքանալով։ Ընդ փարթամութիւնդ փքանաս։ Փքացեալ ի ճոխութիւն իւրեանց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ.։ Մխ. առակ.։)
to swell, to be swollen;
to be puffed up, elated, to grow proud, to be swollen with pride, to take a pride in one's successes, to be bloated with pride and presumption.
· Calfa
Ինձ մահկանացուիս զի՞նչ արժան է բարձրավիզ լինել փքանալ։ Ի յօդոյն փքանալով։ Ընդ փարթամութիւնդ փքանաս։ Փքացեալ ի ճոխութիւն իւրեանց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ.։ Մխ. առակ.։)
swollen, bloated, inflated, puffy, turgid, high-flown, fustian, bombastic, emphatic.
· Calfa
Իսկ փողն միթէ եղջի՞ւր ինչ գոչիցէ՝ փքոցուռոյց լնդօք, թռալիր օդով՝ փողիցն այամամբ. (Ագաթ.։ եւ ՃՃ.։)
totally, to decompose, to destroy;
to dissolve;
to divide, to separate;
քակտիմ — ի փառաց, to lose one's renown.
· Calfa
Զմիաւորեալսն յօդս քակտէ։ Քակտին ամենայն յօգեալ յօրինուածք անդամոցն։ Քակտել եւ խզել զՍուրբ սէրն։ Նախ քան զքակտել հոգւոյ նորա ի մարմնոյն։ Յանջատման հոգւոյս ի մարմնոյս՝ ի քակտել գեղեցիկ շինուածոյս. (Ճ. ՟Բ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Զ։ Յհ. կթ.։ Շար.։)
he-goat, goat;
weedings;
— հանել, cf. Քաղահան առնեմ.
· Calfa
Զի զչար քաղն խլելով՝ բունսերմանցն մատուսցի յօդնականութիւն։ Զեկամուտ քաղն չար կամացն եւ չար խորհրդոց խլել խոստովանութեամբ. (Պիտ.։ Յճխ. ՟Զ։)
mixed with sweetness, sweet;
mild, soft, temperate;
— բանք, honeyed words.
· Calfa
Քաղցրախառն օդոց շնորմունք։ Ըզքաղացրախառն օդ, եւ զզուարճալի զբոյս. (Փարպ.։ Ժմ.։)
Չեն ինչ օգուտ հեշտական քաղցրախառն օդք. (Ոսկ. ես.։)
Եւ այնպէս քաղցրախառն յօրինուածով յարդարի գարունն։ Քաղցրախառն շնչել օդոյն դարնայնոյ. (Վեցօր. ՟Ը։)
temperature.
· Calfa
Յաղագս օդոյ քաղցրախառնութեան։ զառ ի յօդն քաղցրախառնութիւն։ զքաղցրախառնութիւն օդոյդ կարգեալ բաշխեաց։ Անձրեւք ի ժամու եւ քաղցրախառնութիւնք օդոց ի վերայ տարեւօր ժամանակացն լիցին. (Փիլ.։)
Յորոցլ օդոցն քաղցրախառնութիւն փչեցեալ. (Խոր. ՟Գ. 62։)
gently blowing.
· Calfa
Եղեալ օդ քաղցրաշունչ, որ եբաց զմասն ինչ կտաւոյն։ Փոխանակ քաղցրաշունչ օդոյս։ Զօգս քաղցրաշունչս։ Սիւք հողմոց քաղցրաշունչ սնուցանէ զբոյսս։ Այս քաղցրաշունչ հողմս հարաւային. (Փարպ.։ Պիտ.։ Վեցօր. ՟Ե։ Ագաթ.։ Լմբ. սղ.։)
Սէր ի սիրայէ քաղցրաշնչեալ օդոյն. (Տաղ.։)
cf. Քաղցրաշունչ.
· Calfa
Կարօտի տկար մակոյկ բանիս մեր քաղցրասիք հողմոց։ Չեմ արժանի շնչման հողմոց, եւ ոչ քաղցրասիգ օդոց. (Ոսկիփոր.։ Վրք. հց. ձ։)
Զհոսանուտ բնութիւն ջրոյ հանդարտեցոյց քաղցրասիգ օդով. (Վանակ. յոբ.։)
sweet, benign, dear, darling.
· Calfa
Ի ձայն քաղցրիկ փողէր կանանց, յարեաւ խաչելեալն։ Հողմով հոգւոյն շարժեալ, քաղցրիկ օդով վայրաբերեալ։ Ծովն ի միջի իմ ծածանէր, քաղցրիկ օդովըն ծիծաղէր. (Շ. տաղ. եւ Շ. եդես.։)
sweetness, suavity;
saviour;
softening;
gentleness;
affability, meekness, amiability, benignity, amenity, urbanity;
քաղցրութեամբ, sweetly, softly, gently, mildly;
քաղցրութեամբ օձն ի ծակէն ելանէ, a smooth tongue draws (gentleness is better than force).
· Calfa
Բարեխառնութեան օդոց, անձրեւաց քազցրութեան. (Ժմ.։)
pace, step, stride;
— մի ոտին, a foot of earth;
— առ —, — —, step by step;
ընդ — —, at each step;
հազար —, mile;
առնուլ զառաջին —, to take the first step, to break the ice;
—ս փոխել, to step, to walk;
եւ — առ —յուշիկ ընթաց՝ վարեալ տանի քաջ անդր ի բաց, fair and softly goes far in a day.
· Calfa
Եւ է ասպարէսն ըստ օդաչափութեան՝ քայլս ՟Ճ՟Ծ. եւ քայլն է վեց ոտն, եւ ոտն՝ վեց մտան. եւ մղոնն՝ եօթն ասպարէս է՞ որպէս զի լինել գետնաչափութեամբ՝ ՟Ռ քայլ. (Խոր. աշխարհ.։)
to dissolve, to undo, to destroy, to take to pieces;
to disperse, to break up;
— զմիտս, to dissipate, to distract;
— զխաւար, to chase the darkness.
· Calfa
διασκεδάζω, ἁνασκεδάζω, σκεδάζω , σκορπίζω discerpo, dissipo եւ այլն. գրի եւ ՔԱՔԱՅԵԼ. (հակառակն Կա՛յկայելոյ. եւ սաստկականն Խախտելոյ եւ քակտելոյ) Խախտել իսպառ. քակելով քակել. քակտել. բաժանել զմիութիւն զօդելոց ո՛ր եւ է օրինակաւ. ցնդել. խախտել, զատել, բաժնել.
quantity.
· Calfa
Վասն է՛ր ոչ ունի ընթացս բանք աղօթիցս ընդարձակգոյն, այլ՝ ի քանակութիւն տանց է բաժանեալ։ Աստուած ի յօդուածոց քանակութենէ մարմնական անդամոց օտար է. (Լմբ. սղ.։)
fertility, fecundity.
· Calfa
Վասն բարեխառնութեան օդոց, քաջաբերութեան պաղոց երկրի. (Բրս. պտրգ.։)
hairy, long-haired;
blazing-tailed;
comose, leafy, tufted;
Nazarite;
comet.
· Calfa
Ջուրն ովկիանոսի վարսաւոր օդով զօրանայր արեգականանաւութեամբ եւ լուսնանաւութեամբ. (ՃՃ. վկ. եւստաթ.։)
above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.
· Calfa
Հողմք ի չորից վեր ի յօդս ամբառնեն. (Տաղ. այսինքն ի վեր ի յօդս։)
analogy.
· Calfa
Առաքեցին զմեզ յաղեքսանդրիա ի լեզու պանծալի (հելլենական) ի ստոյգ յօդանալ ճեմարանին վերաբանութեան (կամ վերբանութեան). (Խոր. ՟Գ. 62։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
· Calfa
Զօդ եւ զերկին զվերաբեր բնութիւնսն։ Ի թեթեւ եւ ի վերաբեր էութեան, որում հասաւ օդ եւ ափին։ Զբնութեան մեծութեան զհետ երթալ, որ վերաբերն է եւ ինքնաբաւ. (Փիլ.։)
imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.
· Calfa
ՎԵՐԱԴԻՐ. Յօդ քերականական. աթր. աթեր. յն. ա՛րթրօն. ἅρθρον articulus.
to fly away, to take flight;
— յերկինս, to be borne to heaven.
· Calfa
Զոտս՝ որ ընդ օդս վերաթեւէ, տկար բնութիւն կտաւոց կապէ. (Շ. խոստով.։)
Մարախ նախ քան զվերաթեւելն՝ լերկ. իսկ յորժամ վերաթեւեալ բարձրասցի, յայնժամ վաղվաղակի օդական է.(Ճ. ՟Ը.։)
suffumigation.
· Calfa
հերակլիտոս զամենեցունն անձն (այսինքն զաշխարհ՝ ասաց լինել) վերածխութիւն ի խոնաւուտիցն. իսկ զոր յանասունսն (զշունչ)՝ յարտաքուստ եւ ի նոցայոցն վերածխութեան համասեռ բնաւորիլ։ Սրամտութիւն է եռանդն շուրջ զսրտիւն՝ արեան, ի վերածխութենէ մաղձոյ, կամ ի պղտորմանէ եղեալ։ Էութենա հրոյն ոչ կրել զորս ինչ օդոց են, որպէս մինչ ապականիլ ի ձեռն վերածխութեան, կամ թանձրանալն. (Նիւս. բն.։)
to raise, to elevate, to lift up on high;
— զգլուխ, cf. Ըմբոստանամ, cf. Ընդվզիմ;
— յինքն, cf. Ըստանձնեմ.
· Calfa
ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԵԱԼՔՆ. Անսովոր ոճով, որպէս յն. մէդէ՛օռա. μετέωρα meteora, res supra nos apparentes. Եթերականքն. օդային իրք ի վերոյ քան զերկիր. երկնայինք. բարձունք.
raised on high, lifted up, ascending;
ascensive;
bearing, carrying in the arms, raising from the earth.
· Calfa
ՎԵՐԱՄԲԱՐՁ. մ. Ամբարձեալ կամ ի վեր բարձեալ գոլով. յօդս վերացեալ կամ վերացուցեալ բարձր.
Մտի վերամբարձ ի յօդս շրջել։ Կախեցէ՛ք զդա զմիոյ ձեռանէն՝ վերամբարձ։ Առեալ զսուրբն հռիփսիմէ սպասաւորացն բռնաբար, մերթ վերամբարձ, մերթ ի քարշ. (Նիւս. կազմ.։ Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ.։)
ՎԵՐԱՄԲԱՐՁ կամ ՎԵՐՀԱՄԲԱՐՁ. μετέωρος, μετάρσιος sublimis. Վերամբարձեալ. բարձրացեալ. երկնային. որ ինչ կայ ի վեր կամ յօդս.
cf. Վերաշնչումն.
· Calfa
ՓՈխանակ անօսր եւ մաքուր վերաշնչութեան օդոյ՝ ի ջրոյ պղտորագոյն եւ խորին թողացուցին վերաշնչութիւն. (անդ։)
respiration, breathing;
— հողմոց, blowing of the wind.
· Calfa
ՓՈխանակ անօսր եւ մաքուր վերաշնչութեան օդոյ՝ ի ջրոյ պղտորագոյն եւ խորին թողացուցին վերաշնչութիւն. (անդ։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
· Calfa
Երկինք արարած են ճշմարտին աստուծոյ, եւ է յօդոյ եւ ի հրոյ, եւ է վերարկու երկրի. (Հ. օգոստ. ՟Ժ.։)
elevation, exaltation;
abstraction;
— խաչի, exaltation of the Cross.
· Calfa
Համբարձումն. վերելք յերկինս կամ յօդս.
mounting, ascending, ascensional;
rider, cavalier, horseman.
· Calfa
Եւ որպէս Ի վեր ելեալ. վերաթռիչ. օդապարիկ.
aerial, ethereal;
cataleptic.
· Calfa
Ելեալ ի վերայ տանեաց՝ զօդային զվերնոտ դեւսն կոչէր։ Զօդային եւ զվերնոտ դեւսն կոչեն. (Կոչ. ՟Զ։ Յհ. իմ. պաւլ.։)
ἁερήϊος aerius. Որ ի վերին կողմն շրջի. օդային.
to reintegrate, to reduce to elements.
· Calfa
ՎԵՐՏԱՌԵԼ. ἁναστοιχειόω resolvo եւ informo, instauro. որ եւ ՄԱԿՏԱՌԵԼ. Վերստին տարրացուցանել՝ լուծանելով ի տարերս, կամ զօդելով ի մի. քայքայել, եւ կայկայել. նորոգել. ընդելուզանել. հիւսել.
dispute, debate, contest, discussion, variance, contestation, quarrel, wrangling;
ի — գալ ընդ ումեք, to dispute or wrangle, to debate, to contest, to discuss;
knucklebones, cockal.
· Calfa
ἁστράγαλος talus. Ոսկր խաղալոյ՝ ի յօդից ծնգաց կճղակբաշխ կենդանեաց. կոճ. կոռ.
history, narration, tale, story, account;
romance;
poem, poetry.
· Calfa
(լծ. յն. է՛բօս եւ ֆիմի՛ ). ἕπος verbum, carmen heroicum φήμη fama ἰστορία historia. Հին զրոյցք՝ իրական կամ ստայօդ. պատմութիւն՝ արձակ կամ քերթողական. լուր՝ բանիւ կամ գրով. թարիխ, նագլ, խապէր.