grand-father, grand-sire, granddad;
pope, pontiff.
· Calfa
cf. ՊՌՏԱՊԱՊ, որպէս բռօդօբա՛բբաս։
flooded, swolen, inundated.
· Calfa
Սահեալ ի վերայ օդավար ջրակուտակ յուզակ ալեացն։ Գետն երասխ յարուցեալ գայր ջրակուտակ բազմութեամբ. (Ագաթ.։)
covered with rain clouds.
· Calfa
Հաստատութիւն ջրամած սառնեղէն։ Նա ձգեաց զջրամած երկինքն։ Ջրամած եւ օդնտարած երկին։ Ջրամած կամարդ։ Ջրամած վարագոյրդ։ Ժողովեալ զջրամած աշխարհս մասամբք գերագունիցն։ Յեօթներորդ պարունակն ի ներքոյ ջրամած հաստատութիւնեդ. (Ագաթ.։ Ոսկ. խչ.։ Նար. յովէդ.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ղ։ Մաշտ.։ Ճ. ՟Գ.։)
covered with water, inundated.
· Calfa
Յօդս վերինս ի վերայ հաստատութեան ջրայարկի։ հաստատութիւն ջրայարկին։ Զջրայարկն որպէս պնակ գործեաց՝ հովանի լինել ի վերայ աշխարհի։ Որ զջրայարկս երկնից որպէս խորան ձգեաց. (Ագաթ.։ Տօնակ.։ Զքր. կթ.։)
aqueous, aquatic, watery. aquatic animal.
· Calfa
Ի Ջրային լուղակս։ Օդայնոց եւ ջրայնոց։ Ցամաքայնոցն եւ ջրայնոցն ջոկք թռչնոցն։ Յանասնոց ի ջրայնոց կամ յօդականաց. (Պիտ. Փարպ.։ Նախ. օրին.։)
to become aqueous, watery;
to liquefy.
· Calfa
Կապէ ի ջրացեալ եւ ի ծակոտեալ օդ իբր ի տիկ. (Վրդն. սղ.։)
cf. Ջրշեղջ.
· Calfa
Հաւուրց՝ օդ. եւ ձկանց՝ ջրաշեղջք եւ գետք եւ ծով։ Ի գետս եւ ի ջրաշիղջս եւ ի ծովս. Հատածք ջրոյ, ծով եւ գետք եւ ջրաշեղջք. (Փիլ.։)
drawer of water;
s. mech. pump;
— բազագրեալ, ձգիչ եւ ճնշիչ, lift & force —, sucking & forcing —, double-acting -;
— շնչող, sucking, lifting or drawing -;
— մղիչ, forcincing — set;
— հրդեհի, steam —, engine, fire-engine;
— կեդրոնախոյս զօրութեամբ, centrifugal -;
— կրելի, portable fire-engine;
— հոլովական, rotatory, rotary -;
— սնուցիչ, feed —;
— օդային, air —, pneumatic —.
· Calfa
nostrils;
cf. Ընդաղոտ.
· Calfa
Ի ձեռն ռընգաց օդս (ձգի)։ Ռընգամբք ոչ շնչելով եւ ոչ հոտոտելով։ Ռընգամբքն որսալ եւ հետավարել (շան)։ Որ ինչ երեսք (այսինքն աչք) այլոց, ա՛յս ռընգունք շանց որսականաց եւ հետախուզից. (Փիլ.։)
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
· Calfa
Յօդ ըստ որում արմատ դերանուանցս, Սա, Այս, հասարակօրէն է լցուցիչ զտեղի նոցա.
Ս. յօդդ՝ երբեմն տայ ի բաց թողուլ զյարակից բաղաձայնն առ դիւրութիւն հնչման բառին. զոր օրինակ,
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
· Calfa
Գրի եւ ՍԱՅ, սորայ, սմայ, մանաւանդ ի վարիլն յօդիւ.
electrum, amber, yellow amber;
սեւ —, black amber.
· Calfa
Յափրիկէ լինի եւ սաթ՝ (կամ սեւ սաթ) բոյս փափուկ ի ծովու, որ ելեալ յարեւ եւ յօդ կարծրացեալ չորանայ (կամ քարանայ). (Խոր. աշխարհ.։)
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
· Calfa
Վատառողջ օդն միշտ շնչելովն վնասէ զսակատն. (Ի գիրս առաքին.։ 13)
summary, concise, brief, short, abridged.
· Calfa
Զսակաւամասնեայ բանիցս յօդուած։ Սակաւամասնեայ իմաստիւ։ Սակաւամասնեայ այսր կամ մերս գովեստի. (Նար.։)
narrow entry.
· Calfa
Զխռչափողն արար պատուածով եւ գօտիւք (այսինքն գօտեօք). (ի սակաւամտութիւն օդոյն. Ոսկիփոր.։)
cf. Սամետիք.
· Calfa
ՍԱՄԵՏԱՅՔ ՍԱՄԵՏԷ ՍԱՄԵՏԻ. ἰμάς corrigia, lorum δεσμός vinculum. Կապ սամեաց, այսինքն լծոց. փոկն կապիչ եւ յօդիչ անրոյ լծոյն. ռմկ. սամատիք, սամէթէլք
yoke, wooden collar for draught oxen;
whip-staff, tiller-shaft, tiller ropes.
· Calfa
ζεύγλη jugum. Անուր լծոյ՝ միապաղաղ ոլորեալ, եւ ի սրտէ կապեալ սամետեօք, եւ կամ երկմասնեայ ընդ միմեանս զօդեալ կապով սամետեաց. (ռմկ. սամի, մանկիռ, մանկուռ. արաբ. սէյմ. երկականն՝ սէմըգ ).
to strut along or about, to look grand.
· Calfa
Սիդալ եւ սամսարել օդով ոտիցն առնիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
simplicity;
purity, cleanness;
simplicity, sincerity;
clarification, clarifying;
serenity, clearness, calm weather;
explication, development;
ազնուական —, noble simplicity.
· Calfa
Պարզութիւն այլ ոչ ինչ գոլով՝ բայց միայն օդ առանց ամպոյ եւ մառախուղի. (Արիստ. աշխ.։)
sack, bag, purse, budget, wallet, satchel;
— զօրաց, knapsack;
— թղթաբերի, courier's bag.
· Calfa
Բերին պարկս օդենիս մեծամեծս, եւ լծին մոխրով հնոցի։ Կապեցին զբերան պարկին ի փողս նորա. (Ագաթ.։)
cf. Պարսաքարեմ;
to spring up, to burst out, to jump forth.
· Calfa
(Արի՛, զի՞ խորդաս). ո՞չ տեսանես ի վեր քան զօդս պարսեալ զնաւդ. (Փիլ. յովն.։)
to quake, shake, shiver or tremble;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold, to quake all over.
· Calfa
Զոգիսդ անտես առնես, եւ վասն օդոյ ոտից այդչափ սարսռես եւ դողաս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
cf. Սարսռամ.
· Calfa
Զոգիսդ անտես առնես, եւ վասն օդոյ ոտից այդչափ սարսռես եւ դողաս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
adorned, furnished with wings.
· Calfa
Բուրաստանք ի ստածօղ օդոց սաւառնազարդեալք, ի գագաթունս բերելով ծայրից զծաղկանց զանազանութիւնս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
humming, buzzing.
· Calfa
Չորեքկերպեան ... սաւառնաձայնեալ օդապարիկ թեւատարած. (Գանձ.։)
cf. Սգակցիմ.
· Calfa
Ոչ փակեցայց ի խաւարի, զի եւ օդն սգակից լինիցի ինձ։ Արարածք օդակից եղերուք ինձ։ Սգակից մարիամանացն լինելով. (Ածաբ. մակաբ.։ Սարկ. աղ.։ Տօնակ.։)
cf. Սուգ.
· Calfa
Ձմերային սգաւորութիւնն ի գարնանային բարեխառնութիւն օդոց յեղանակէր զփոփոխումն։ Քաղցր եւ հեշտալի գարուն ի ձմերային սգաւորութիւնս յեղանակեցաւ. (Յհ. կթ.։)
cf. Սելք.
· Calfa
Սելք, որ են ճաճանք. եւ դիատոնք, որ են թռիչք։ Արդ սեալս է՝ հրոյ յոլովի վառումն յօդի. եւ ի սելայիցն ոմանք ոստուցեալ լինին, եւ ոմանք հաստատեալք. (Արիստ. աշխ.։)
shooting star.
· Calfa
Սելք, որ են ճաճանք. եւ դիատոնք, որ են թռիչք։ Արդ սեալս է՝ հրոյ յոլովի վառումն յօդի. եւ ի սելայիցն ոմանք ոստուցեալ լինին, եւ ոմանք հաստատեալք. (Արիստ. աշխ.։)
kind, species, race, generation;
nature, complexion;
*height;
gender;
— եւ տեսակ, the genus and the species;
մարդկային —, mankind;
հայկական —, the Armenian nation.
· Calfa
Էր բարեյօդ մարմնով եւ առողջ, եւ ցամաք սեռիւ. իմա, ի բնէ, կամ կերպարանօք։
of several species, diversified, various, subdivided, heterogeneous.
· Calfa
տարեալ հանէ յօդային սեռակոտոր տեսակագոյն տեսակս. (Քեր. քերթ.։)
round or spherical.
· Calfa
Զերկինս գործականեցեր անճառապէս՝ ջրային, սեռաձեւ, ամպայարմար, իբրեւ զառագաստս ինչ տարածեալ ըստ օդս, հովանաւորեալ անմեայնի. (Ճշ.։)
axle, axis, pivot.
· Calfa
Անապակի եւ սեռին՝ անխառնի պատահեաց բարերարութեան։ Զսեռն եւ զանապակ եւ զանխառն տրտմութեան խնդութիւն։ Լոյս յերկնի անապակ՝ սեռն, եւ անխառն խաւարի է. իսկ ընդ լուսնովս՝ օդով մղտագունիւ խառնեալ երեւի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 8. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Ծիածանն է նշոյլք արեգական սեռն օդով ծածկեալ ի վերայ խիտ եւ հոծ ամպոց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
clean, pure, clear, limpid;
sincere, true, simple.
· Calfa
Անապակի եւ սեռին՝ անխառնի պատահեաց բարերարութեան։ Զսեռն եւ զանապակ եւ զանխառն տրտմութեան խնդութիւն։ Լոյս յերկնի անապակ՝ սեռն, եւ անխառն խաւարի է. իսկ ընդ լուսնովս՝ օդով մղտագունիւ խառնեալ երեւի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 8. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Ծիածանն է նշոյլք արեգական սեռն օդով ծածկեալ ի վերայ խիտ եւ հոծ ամպոց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
seed, grain;
berry;
corn, pulse;
progeny, race, descendants;
germ, bud, seeds, cause, principle;
cotyledon;
— արութեան, sperm;
— ձկանց, spawn;
— շողգամի, rape-seed;
ի — տալ զցորեան, to sow corn;
ելանել արութիւն սերման, to be afflicted with gonorrhea;
— առնուլ կնոջ, to conceive.
· Calfa
երկեակս ի նմին մահուն մի ըստ միոջէ զօդտութեան ծածկեաց զսերմանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to play the telltale, to babble.
· Calfa
ՍԵՐՄՆԱԲԱՆԵՄ կամ ՍԵՐՄԱԲԱՆԵՄ. ըստ յն. ոճոյ. σπερμολογέω semina colligo, nugor, blatero. որպէս Սերմանաքաղ լինել ի բանս, բանս կրկտել. կցկցել, յօդել. շաղփաղփել. շաղակրատել.
spotted, speckled, motley, dapple;
cf. Բորոտ;
speckle, spot, mark;
ephelis;
small-pox.
· Calfa
Ամենայն խայտախարիւն յօդետց եւ պիսակն յայծեաց եղիցին վարձք։ Ամենայն որ ոչ իցէ խայտ եւ պիսակ յայծեաց։ Զքարս կապոյաս եւ զպիսակս. (Ծն. ՟Լ. 32 = 35։)
air-bubble or water-bubble, globule, froath, foam.
· Calfa
Զսակաւիկ ինչ նշանակ պղպջակաց՝ որ լինին յանձրեւաց։ Չիցէ՞ տեսեալ քո զպղպջակասն՝ որ փչին բոլորին օդով ի խոնաւութենէ անձրեւաց. (Վեցօր. ՟Գ. յորմէ եւ Շիր.։)
not clear or pure;
(ջուր) turbid, troubled, muddy;
(գինի) thick;
(օդ) obscure, misty, foggy, gloomy;
erroneous, perverse;
— հայելի, dim looking-glass.
· Calfa
to muddy, to disturb, to make turbid, to mix, to mingle;
to thicken;
to disturb, to discompose, to cause trouble, to perplex, to confound, to perturb.
· Calfa
to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen;
to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight;
to constrain, to enforce, to press;
to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear;
to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain;
— զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins;
to arm or prepare oneself;
— զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ;
— զանձն ընդդէմ, to provide against;
— զհաւատս, to confirm the faith.
· Calfa
ՊՆԴԵԼ. σφίγγω, συσφίγγω, ἁσφαλίζω stringo, constringo, securum reddo συνάπτω conjungo, copulo. Կապել պնդապէս. կաշկանդել, զօդել յարել, կցել, ծրարել կապկպել.
pontifex maximus.
· Calfa
Բառ յն. բռօդօբա՛բբաս. πρωτοπάππας primus papa, pontifex maximus. Հայրապէտ. քահանայապէտ,
cf. Պտղաբերութիւն.
· Calfa
Այլ եւ հող եւ ջուր եւ օդ պատուհասեցան, եւ կորսունի զպտղածնութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
screw;
windlass, hand winch;
wheel and axle;
*whirligig;
— խոր or — մայր, hollow or female screw;
screw-box, nut;
— մանրաչափական, micrometrical screw;
— վերակոչ, nut-screw;
— օդահան, ventilating screw;
— արքիմեդեայ, Archimedes' screw, spiral pump;
— հոլանտացի, Dutch screw-pump;
— անվախճան or — անեզր, endless or perpetual screw, worm, creeper, conveyer.
· Calfa