to fondle, to treat delicately or effeminately, to caress;
to feed delicately.
τροφεύω, περιψύχω, θεραπεύω եւ այլն. Գ foveo, curo, recreo, oblecto իրգ եւ փափուկ պահել. գրգալով եւ գգուելով տածել, բուծանել. փայփայել. եւ Ամոքել. կակղել. անուշել. իսկ կր. գրգանալ, փափկանալ, եւ այլն. Փափուկ ու նազիք մեծցնել՝ մեծնալ.
Գրգել զնոսա շնորհօք, կամ քաղցր բարբառով՝ որդեակք կոչելով. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. սղ.։)
Գրգեցեր եւ խնամարկեցեր։ Տածեալ գրգեցէք։ Գրգեալ պարարես։ Զ ի ծոց իւր գրգեալս։ Գրգեալս փափկութեամբ։ Գրգել տրտնջօղ. (Նար.։)
Զորս ինձ գրգեն եւ քաղցրացուցանեն. (Լմբ. սղ.։)
old dress, rag
ԳՐԳԼԵԱԿ ԳՐԳԼԻ. ῤάκος lacera vestis, detritus panniculus Հանդերձ աղքատի հին եւ գծուծ, կարկատուն, պատառոտեալ. կապերտ. գրչլակ. քուրջ.
Պատառատուն եւ աղտեղի գրգլեկօքն շրջի յանձրեւի եւ յարեւու. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Սարսռայցեն խարազն եւ պատառատուն գրգլեկօքն (կամ գրգլեօքն). (Ածաբ. աղքատ.։)
Տաս զանպիտան քեզ զգրգլին, եւ զանմահութեան հանդերձն զգենուս. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Բրս. ողորմ.։)
Չհամարի՞ս զամենայն երեւելիսս քան զգրգլիս մուրողին վատթարագոյնս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
to irritate, to excite, to provoke;
to incite, to alarm, to inflame, to instigate, to move, to foment, to nettle, to urge, to rekindle, to revive, to rouse, to rebel.
ἑρεθίζω, ἑπισείω, παροξύνω irrito, provoco, commoveo, impello, acuo Գրգիռ տալ կռուոյ եւ հակառակութեան. շարժել եւ յուզել զկռիւ, կամ զայլս ի կռիւ. սադրել. գրգել ի բարկութիւն եւ յայլ կիրս. վառել. բորբոքել.
books;
writings.
βίβλοι, βιβλία libri, codices, γράμματα litterae Յոքնականն բառիս Գիր, որպէս Գիրք. մատեանք. գրքեր.
Դիւրագիւտ լիցին միտք ճառիս, որպէս եւ զայլ գրենոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Եւ որպէս Նշանագիրք. տառք.
Ճանապարհ ցուցանելով կարգադրութեան գրենոյս։ Կարգեալ զգիր գրենոյն. այսինքն զգրութիւն տառից. (Փարպ.։)
written.
Որ առաքէր ընդ ծով պատանդս, եւ թուղթս գրեղէն ի վերայ ջուրց մկանաց ... եւ թուղթս գրեղէնս ի վերայ ջուրց. (Ոսկ. ես.։)
to write, to compose;
to engrave, to carve;
to paint;
to esteem, to value;
ոչ ինչ —, to despise, to disesteem.
γράφω scribo Դրոշմել զգիր ի վերայ թղթոյ, տախտակի, քարի, եւ այլն. գծել. ծրել զնշանագիրս. շարադրել զբան գրաւոր. Ընդ գրով արկանել զբան.
Գրեաց Մովսէս զամենայն պատգամսն տեառն։ Տախտակս քարեղէնս գրեալս մատամբն աստուծոյ։ Գրեսցէ քահանայն ի մատենի։ Գրեալ է ի գիրս ուղղութեան։ Գրել զբանս իմ գրչաւ երկաթեաւ։ Գրեաց առ ամենայն ազգս.եւ այլն։
ԳՐԵԼ. γλύφω, γράφω sculpo, incido Փորագրել. քանդակել. դրուագել. դրօշել.
Գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 29։)
Գրել նոյնպէս եղնգամբք իւրովք արծուիս ( ի վերայ վիմի). (Խոր. ՟Բ. 7։)
ԳՐԵԼ. որպէս Վերագրել. ընծայել. յանուն ուրուք վերաբերել, տալ.
Հրեշտակ էր՝ որ խօսէրն, եւ աստուծոյ գրին խօսքն, քանզի աստուած հրեշտակաւն խօսէր. (Կիւրղ. թագ.։)
ԳՐԵԼ. որպէս Վերագրել, այսինքն առդնել. համարել. դատել. դասել ի կարգ ինչ. առ մեծ կամ առ փոքր ունել զիմն. սեպել. սայմագ. Հրամայէ գրել զնա արշակունի. (Խոր. ՟Բ. 80։)
Ոչ ի թիւս մարդկան գրիլ։ Գրեալս ընդ անմարդիս։ Որդիս թշնամի գրեցայ։ Իբր զայր մի ի նզովս գրեալ։ Զվնասն մեր քեզ գրեցեր։ Զվիմին գթել ոչ գրեցեր։ Որ է աստուծոյ մեծ գրեցեալ. եւ այլն. (Նար.։)
Զոգւոցն գիւտք ջերմագոյնս գրեն. (Փարպ.։)
Գրեսցուք թէ հրէայն յանձնէ խօսիցի սուտ. (Եզնիկ.։)
Գրեսջի՛ր, թէ յինէն գայթագղեցէք։ Գրեսջի՛ր, թէ նոքա վասն օտարութեանն կոչէին զանձինս. յն. լիցի՛. (թո՛ղ լիցի. Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ. եւ այլն։)
Գրեսջի՛ր թէ զայլսն ամենեսեան ունէիր իբրեւ զպատժապարտս մեղաց. յաստուծոյ որդին զիա՞րդ իշխեցեր ժտել։ Գրեսջիր թէ զնա ի խաչ հանէք, ի կայսր զի՞ խրախուսէք. (Ոսկ. ես.։)
Ուստի ԳՐԷ՛, ԹԷ. իբր Գրեա՛ թէ. այսինքն համարեա՛, թէ. դի՛ր, թէ.
Ո՛չ չոքան առ նա, եւ այն՝ գրէ՛, թէ վասն երկիւղի հալածանացն. բայց ... եւ այլն. (Խոր. ՟Բ. 77։)
Գրէ՛, թէ այնպէս ասաց, որպէս դուք կարծէ՛ք. զի՞նչ վնաս բերէ այդ. (Երզն. մտթ.։)
Գրէ՛ իսկ թէ տայ քեզ այնչափ ժամանակս. եւ զի՞նչ օգուտ է քեզ. (Ճ. ՟Ժ.։ Տե՛ս եւ զորս զկնի։)
ԳՐԷ. իբր բայ հրամայական ռմկ. այսինքն Գրեա՛.
Եւ կամ գրեթէ որպէս զերքունի գործակալութիւն նմա հաւատացեալ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Գրեթէ ամենայն քաղաքն ժողովեցաւ. (Գէ. ՟Ժ՟Գ. 44։ եւ ՟Ժ՟Թ. 26։ եւ Եբր. ՟Թ. 22։)
Շարժութիւնք եւ ձայնք սու՛րք են, եւ գրէ՛ թէ անժամանակաբար հնազանդին կամաց խորհրդոյն. (Նիւս. բն.։)
Հանապազ գրէ՛ թէ արիւնահոսն յարուցանեն քրտունս. (Պիտ.։)
Գրէ՛ եթէ ամենայն բանք մարգարէիցն յայս հայէին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
cf. Գրթախաղաց.
Բառ անյայտ, իբր պ. քէրտիքեար. Խաբեբայ. մոլար. պատիր. գթեցուցիչ. կարթիչ.
Ընդ վայրակոշկոճ գրթաղաց քարանցն եւ փայտից յիմարութիւնքն. (Ագաթ. յռջբ. (մի ձեռ. գրթախաղացք)։)
cheater, sharper.
Մի՛ գուցէ ի քումմէ հրամանէ յանդուգն ոք հոլովեալ գրթի քարանց իջանիցէ. (Արշ. վերջ։)
to knock, to strike.
(ի բառէս կռթունք. թ. սըրթ. յորմէ ռմկ. կռթնիլ ). διωθέω impello, perpello Ուսովք կամ թիկամբք մղել, վանել, մերժել, խթել. թօթվել, հրել, զարնել.
Կողամբք եւ ուսովք ձերովք գրթցէիք, եւ ոգորէիք ... եւ ի բաց մերժէիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 21։)
Ո՛վ խաշինք գէրք, մի՛ ոգորայք. գրթցէք, հարկանէք զհիւանդացեալսն. (Մծբ. ՟Է։)
Որք գրթցեն եւ խեթկեն եւ խածանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Գրթցէիք, խեթկէիք, եւ առ ոտն հարկանէիք. (Եփր. աւետար.։)
writer, scribe, author;
pen;
— երկաթի, style;
graver;
steel-pen;
փետուր —, goose-quill;
— նկարչի, pencil.
Բազմացան դասք գրչաց։ Իբր թէ ձեռամբ գրչի ճարտարի գրեալ. (Փարպ.։)
Եկ էր ձեռագործ նորա գրիչն լեալ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Քննեալ արդարացուցին զգրիչս, եւ եդին յառաջ քան զնկարիչս. (Կաղանկտ.։)
Յիշեցէ՛ք զգրիչս։ Տրուպ գրիչս. (Յիշատ. ստէպ։)
Յորժամ աչքս՝ գրչաց, կամ ստեղծչաց գործս զբարւոք կազմեալս տեսանէ. (Փիլ. այլաբ.։)
ԳՐԻՉ. գ. κάλαμος calamus Գործի գրելոյ. որ եւ ԵՂԷԳՆ կոչի. եւ γραφίς, γραφεῖον graphium, stylus Գրոց. երկաթեայ գործի գրութեան, եւ փորագրութեան կամ քանդակագործութեան. գալեմ.
Ցուանէին զքարտէսն պակասեալ, եւ զգրիչսն մաշեալս. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 16։)
Գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 29։)
Երկաթի գրչօք ծակոտեցին զգագաթն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Բ.։)
full bosomed;
— աղեղն, a bow well drawn.
Գրկալիր սիրով առ ինքն յանձանձէր ածել իբրեւ զորդի սիրելի. (Յհ. կթ.։)
embraced;
"with embracements;
— սիրով ողջունել զմիյեանս, to salute by embracing each other;
— լինիմ, to embrace;
cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."
Լանջակից եւ գրկախառն հօրն կացուցանէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Հոգալ գրակախառն գթովք. (Վրդն. սղ.։)
Գրկախառն սիրով ողջունել զմիմեանս, որպէս եւ քրիստոս գրկախառն մեզ եղեւ սիրով. (Լծ. ածաբ.։)
Սոքա երկոքեան (հինն եւ նորն) ընդ միմեանս կապեալ, ընդ միմեանս գրկախառն են. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
Անցանիցէ ոք ի կռիւն, եւ օծանիցի, եւ գրկախառն լինիցի. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Որք ի ժողովսն (մրցարանաց) ընդ միմեանս գրկախառն միաբանութեան եղեալ նահատակին. (Փիլ. լին.։)
"to embrace;
cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."
Բարք սիրելեաց այս են, զի զմիմեամբք գրկախառնին. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Կական բարձեալ մորմոքէին գրկախառնեալք։ Գրկախառնեալ ի մարտս գօտեկռուութեան. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. ծն.։)
embracement, embrace.
Աներկիւղ գրկախառնութեամբք զախոյանիցն մերկացուցանելով յարդարէ զգործ. (Պիտ.։)
cf. Գրկախառն.
Իբր գրկակից, կամ հաղորդակից. (Երզն. քեր.։)
familiarity, union of love;
consubstantiality.
Ի գրկակցութենէ երրորդութեանդ անկայ կամաւ ի ժանիս հանցեալ օձին։ Գրկակցութիւն գերակայիդ ընդ գերալրական տէրութեանդ։ Վասն գրկակցութեան գերագոյիդ ընդ անհաս էութեան առաքչին քո, եւ ներգործողի քո հոգւոյդ. (Բենիկ.։)
fathom.
Գտի ջրհոր մի ցամաք վաթսուն գրկաչափ խոր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
with open arms.
Յորժամ դառնայցեմք առ աստուած, ընդունիցի զմեզ գրկատարած ձեռօք. (Ոսկ. ես.։)
cf. Գրքոյկ.
to assault, to storm.
Զմիմեամբք գրոհեալք՝ խնճոյս կացուցանէին. (Ագաթ.։)
burin
γραφίς stylus Գրիչ, եւ քերիչ. գործի քանդակելոյ, դուր, եւ այլն. գալէմ.
ԳՐՈՑ. որպէս Գրանոց. մատենադարան. եւ Մատեանք.
bushel.
μόδιος modius Աման՝ որ տանի գրիւ մի, կամ քանի մի գրիւս. անօթ չափելոյ զարմտիս. մոգ.
Զի մի՛ ի ներքոյ գրուանին ստորածածկեցայց. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
grasshopper.
ἁττέλαβος, ἅττακος locustae species Ազգ մարախոյ՝ փոքրիկ, որպէս խարագուլ.
written;
manuscript.
Ո՛չ է միապէս ամենայն սաղմոսարան. որպէս յայտ է յերկաթագիրս եւ ի գրչագիրսն, եւ յայլ միջակսն։ Պատմութիւնք ի մագաղատ եւ ի թուղթ՝ երկաթագիր եւ գրչագիր. (Մխ. ապար.։)
inkstand.
Գրիչն, գիր, գրչամանն, թանաք. (Ոսկիփոր.։)
pocket;
purse;
դնել ի —ի, to pocket.
to bite, to sting;
to mangle, to lacerate.
Ագոնարարացն արագոստուաւ, որ է գօշ. (Եւս. քր. ՟Բ։) cf. ԳՈՇ։
Մի՛ կեղեքեր զգիշատեալս, մի՛ գօշեր զմորմոքեալս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Պատեալ զյովհաննու (վիշապացեալ դեւն) գօշէր զմարմինսն, եւ գոչէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to dry, to become dry.
ξηραίνομαι arefacior, aresco Գօս լինել. չորանալ. ցամաքիլ՝ փայտից, եւ անդամոց. չորնալ.
Դալարեցուցանէ զչոր գօսացեալս։ Զգօսացելովքն սփռեսցէ զանձրեւ փայլատականցն ի կիզուլ յայրել։ Անդամալոյծք եւ գօսացեալք. (Ագաթ.։)
girdled.
Ի ժամ օրինացն (հաղորդութեան) գօտելածք եղիցին. (Վրք. հց. ձ։)
that has untied his girdle.
Առնուլ նոցա օրէնս (հաղորդութիւն) զուրբաթ եւ զշաբաթ եւ զկիւրակէ, եւ ի ժամ օրինացն գօտելոյծք եղիցին. (Վրք. հց. ձ. (եդաւ ըստ այլ ձ. Գօտելած. բայց եւ ի լտ. ասի, լուծանեն զգօտիս։))
who girdles;
the girdling one's self.
Եւ զգօտեւածն հանգուշն իմն խորշաքաղ զպարեգօտս ի կուրծսն ժողովեսցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը. յն. գօտեաւ։)
girdled, girt.
Ածեր գօտի ընդ մէջ ... պետրոս եւ պօղոս երեւին թէ գօտեւորք էին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
to gird one's self.
Գօտեւորեալ առ ստեամբքն գօտի ոսկեղէն։ Գօտեւորեալք էին առ ստեամբք իւրեանց գօտիս ոսկեղէնս. (Յայտ. ՟Ա. 13։ ՟Ժ՟Ե. 6։)
wrestler;
— լինել, to wrestle.
Գօտէկռիւ լինէր յայնմ գիշերի. (Զքր. կթ.։ Մագ. ձ։)
cf. Գօտէկռիւ.
Երիս կռիւս հանդիսանամ. կռիւ, եւ գօտէմարտ, եւ բռնամարտ. (Կեչառ. աղեքս.։)
Յակոբ ... ընդ անեղին գօտէմարտեաւ. այսինքն գօտէմարտեցաւ. (Գանձ.։)
wrestle.
Յակոբ ... ընդ անեղին գօտէմարտեաւ. այսինքն գօտէմարտեցաւ. (Գանձ.։)
wrestling, struggle.
Զայս տեսցուք զգօտէմարտութիւնս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
girt;
prompt, active, diligent;
— լինել, to gird one's self;
to be prompt.
Արթնութեան պատուէր առաք, եւ գօտէպինդ ծառայութեան. (Խոսր.։)
that, this.
ԴԱ գրի եւ ԴԱՅ. cf. Դոյն. Դերանուն ցուցական՝ որ յայտ առնէ զմիջինն եւ զառաջիկայն ի յոլովից երրորդ դիմաց, զորոց բանն է. ատ, ատի, տըվի, տվինակ չու. որոյ նմանն չիք ի յն. եւ լտ. այլ անխտիր է առ նոսա ասել, սա, կամ դա, յայլեւայլ սեռս. οὔτος, αὔτη, τοῦτο hic, haec, hoc;
is, iste եւ այլն.
Դա՛ է որդի իմ սիրելի։ Արասցուք դմա օգնական ըստ դմա։ Առէ՛ք ի դմանէ զմնասն։ Զի կերիցեն դոքա։ Չէ դոցա բաւական.եւ այլն։
Դոքօք զստամբակսն ածես ի հաւանութիւն։ Գոհ իցեն զդմանէ։ Զի՞նչ պատմեն զդմանէ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե։)
Դա՛ եւ դուք աւադիկ անողորմ հասէք ի վերայ իմ. (Յոբ. ՟Զ. 21։)
Դա՛ աւադիկ քո՛ է գազանդ, եւ չկամիս տիրել։ Իսկ դա՛ աւադիկ, ուստի եւ կամիցիմ զքեզ ճանաչել, ամենայն ուրեք ի նորուն հակառակաց գտանեմ զքեզ երեւեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
here is, there is;
see here;
behold;
but;
now;
դա եւ դուք աւադիկ, there you too.
laurel.
Առեալ մահակ սարդենի, որ է դափնի։ Է՞ր աղագաւ զդափնին առնուն. յաղագս անթառամութեանն եւ կանաչութեան եւ հոտոյն. (Մագ. քեր.։)
to cease, to stop, to interrupt;
to become calm, to give over;
to desist, to rest one's self, to remain;
to drain.
Դադարել ի շինելոյ, յըմպելոյ, յօրհնելոյ, ի սրտմտութենէ, ի խօսելոյ։ Դադարեաց սուր յիսրայելէ։ Դադարել ի ժողովս հսկայից, ի ծոց անզգամաց։ Դադարեաց երկիրն, քաղաքն, յակոբ.եւ այլն։
Ոչ դադարեաց եւ ոչ դադարէ ինքն առնելով (այսինքն աստուած ի գործելոյ). (Փիլ. այլաբ.։)
Դադարեսցեն յիւրաքանչիւր մոլար օրինացն։ Լռեալ դադարեսցէ քրիստոնէութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)
Դադարէ առ վարդապետ արուեստին։ Ոչ դադարէ ի խցի իւրում. իբր ռմկ. տիտիկ ընել. (Վրք. հց. ՟Գ։)
to cease, to stop, to calm, to interrupt;
to extinguish, to stanch, to quench;
to drain.
Դադարեցուսցուք զառաջիկայ տեսութիւնս. (Սահմ. ՟Ա։)
cf. Դադարեմ.
Որպէս դադարեցայք ի գործոց մեղացն, նոյնպէս դադարեսջիք եւ ի չար խորհրդոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ես ոչ դադարեցայց, կամ ոչ դադարեցից օրհնել զքեզ. (եւ այլն. Ժմ.։)
cessation, desistance, repose, rest, pause;
discontinuance, vacation;
extinction, redemption, act of stanching;
silence;
interruption;
inaction.
Ընթերցուածք ոչ երբէք առնուին դադարումն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ոչ շինեալ ասի սեմայ քաղաք, եւ ոչ զո՛ւրն դադարման. (Վրդն. ծն.։)
Դադարմունք եւ պարզք (օդոց). (Ոսկիփոր.։)
wild, fierce, savage;
rude, cruel.
ԴԱԺԱՆԱԲԱՐՈՅ կամ ԴԱժԱՆԱԲԱՐՈՒ. Դաժան բարուք. ժանտ. անզգամ.
harder or very hard;
very harsh;
haughty, cruel.
Դառն մահ մանկտւոյն, որ քան զամենայն մահ դաժանագոյն էր։ Անկանել ի փառացն քրիստոսի քան զամենայն թշուառութիւնս դաժանագոյն է։ Եւ որ քան զամենայն դաժանագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 23։ եւ Ես.։)
cf. Դաժան.
that has a bad smell, stinking.
Ոգեսպառ պղտորարբութեամբ, դաժանահոտ մահաբեր երկամբք. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
Դաժանահոտ պոռնուկութինն ուրախացուցանէ զդեւս. (Կլիմաք.։)
atrocity, haughtiness, austerity, harshness;
sharpness, asperity.
Թթուութիւն եւ դաժանութիւն ծառոց։ Դաժանութիւնք արմատոց եւ բուսոց. (Վեցօր. ՟Ե։ Յճխ. ՟Ծ՟Դ։)
Մշակք վարձու յուսով տանին զդաժանութիւն աւուրն. այսինքն զտարժանութիւն կամ զխստութիւն. (Լծ. սահմ.։)