cf. Զետեղուած.
Հաստատութիւն եւ զետեղումն՝ ի կատարեալսն եւ յառաքինիս օրէնս առնու. (Փիլ. այլաբ.։)
Արեգական եւ լուսնի զետեղումն այնքան ժամու (առ Յեսուաւ). (Նանայ.։)
Զծովու զետեղումն։ Անհաս մնայ ոգւոյն ընթացք, եւ տեղւոյն զետեղումն. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Զետեղուած.
Հաստատութիւն եւ զետեղումն՝ ի կատարեալսն եւ յառաքինիս օրէնս առնու. (Փիլ. այլաբ.։)
Արեգական եւ լուսնի զետեղումն այնքան ժամու (առ Յեսուաւ). (Նանայ.։)
Զծովու զետեղումն։ Անհաս մնայ ոգւոյն ընթացք, եւ տեղւոյն զետեղումն. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Արշաւեմ.
ԶԵՏՎԱԶԵՂ կամ ԶԵՏ ՎԱԶԵՂ. Բառ անստոյգ, որպէս Արշաւանք. վազք.
cf. Զերթ.
Պարիսպքըն եօթն Երիքովին ... զերդ ջուր հալեալ կործանէին. (Յիսուս որդի.։)
Քանզի նստիս որբ եւ այրի, տըխուր դիմօք զերդ ի սըգի. (Շ. եդես.։)
Զինքն ողջացոյց՝ զերթ զառաջինն։ Զերթ որ վկայքս ինձ ասացին. (Մագ. ոտ.։)
to take away, to earry off;
to detach;
to atrip, to despoil, to rob.
Զերծանէ ինքն զինքն եւ զեղբարսն ի վնասուէ. (Բրս. հց.։)
Զոգիս նոցա կարիցեմք զերծանել յԱստուծոյ բարկութենէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)
Եւ որպէս Զերծուլ, այսինքն ի բաց հանել.
Ո՛չ զմի (այսինքն միայն) զերծանէ հանէ, զտգիտութիւն, այլ եւ զգիտութիւն զգեցուցանէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Զերծանէք զմորթ նոցա ի նոցանէ. (Միք. ՟Գ. 2։)
Զերծանել ի քէն զգանձսն. (Եղիշ. միանձն.։)
to be freed, delivered, to escape, to make one's escape, to disengage one's self, to save one's self, to run away, to detach one's self;
to slip off, to slide away;
— յառողջութիւն, to be cured;
— ի խաւարէ ի լոյս, to pass from darkness to light;
— յամուսնոյ, to be widowed, deprived of one's husband.
Զերծեալք ի չարեաց։ Զերծանիցին ի չարեաց. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 2. 20։)
Որպէս ի խաւարէ զերծեալք ի լոյս. (Փարպ.։)
Պահեա՛ զայրդ զայդ. ապա թէ զերծանելով զերծցի, եղիցի անձն քո ընդ անձին դորա. (՟Գ. Թագ. ՟Ի. 39։)
Խոզ մի ի ձեռաց զերծանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մի՛ երկնչիք իբր ի նորա խնամոց ի բաց զերծեալք. (Երզն. մտթ.։)
Ընդ տղմաբնակ լինելոյս՝ ի յերկնային կամարացդ զերծայ. այսինքն վրիպեալ անկայ. (Բենիկ.։)
Զամենայն ինչ գիտել նմա ասեն ասացեալքն (գիրք), եւ ոչինչ զերծանիլ յաստուածայնոյն գիտութենէ. (Դիոն. ածայ.։)
to dispossess, to strip, to carry away;
to snatch, to deprave, to ravish, to pull off;
to free one's self, to get rid of, to have ricourse to, to escape to, to take refuge.
Զգեստ մերկոց զերծեր։ Զե՛րծ զհանդերձ։ Զերծից ի նմանէ զհանդերձ իմ։ Զերծ յինէն զքուրձ. (Յոբ. ՟Ի՟Բ. 6։ Առակ. ՟Ի. 16։ Ովս. ՟Բ. 9։ Սղ. ՟Ի՟Թ. 12։)
Ամենայն զարդք նորա զերծաւ ի նմանէ. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 11։)
Յառաջին հասակէն ուսցի ոք՝ ոչինչ գաղտ զօտարացն զերծուլ, թէ պէտ եւ դոյզն ինչ իցէ։ Զզօրութիւնն ի բաց եհատ, զգեղեցկութիւնն եզերծ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)
deliverance, liberation, freedom;
stripping off, spoiling, divesting;
— ելից, decease, death.
Պարգեւեա՛ զերծումն բազմամասնեայ մահուս։ մարտիրոսաց, որք յելից զերծմանն ընդ մեր խնդրեցին. (Նար. ՟Ծ՟Է. ՟Ձ՟Ե։)
Ընդ զերծման գլխաշուք կտաւոյն՝ զանապականութեան վերարկուն (ետուր). (Նար. ՟Լ՟Գ։)
to deliver, to free, to save, to undo, to disengage, to liberate, to preserve, to get out;
— ի մահու պարտեաց, to reprieve from capital punishment, from death.
Զերծոյց զքեզ ի բերանոյ թշնամւոյ. (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 16։)
Զերծուսցէ զիս յարքայութիւն իւր. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ. 18։)
Անկարացեալ մեր զոք ի դժոխոցն զերծուցանել, կամ փրկել. (Լմբ. պտրգ.։)
Յամենայնէ՝ որ օրինացն նորա ներհակք են, պա՛րտ է զմտածութիւնս զերծուցանել. իբր ազատ պահել, կամ հեռացուցանել։
deliverer, rescuer.
Յորժամ բազում վշտօք վշտանայցեն, եւ զերծանիցին, զզերծուցիչն առաւել մեծարանօք ճանաչել պատրաստիցէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Երբէք երբէք օգտակարք լինին, եւ զերծուցիչք ի մահուանէ. (Եզնիկ.։)
cf. Զեփիւռ.
Զեփիւռք, որ ի մտիցն արեւու։ Զեփիւռոս կոչեն։ Խառնուրդ ունելով յարքտականացն (յարջականաց) եւ եւ ի զեփիւռիցն. (Արիստ. աշխ.։)
to disgust, to vex, to persecute, to importune;
to revile, to abuse, to outrage.
Մի՛ ինչ զզուիցէք զնա. (Հռութ. ՟Բ. 16։)
κακῶς ἑρέω, ὐπερφανέω, ἑπιτιμάω male tracto, superbe contemno, fastidio, objurgo θρυλλέω diffamo Ընդ վայր կամ առ ոտն հարկանել զոք ամբարտաւանութեամբ որպէս գարշ եւ զազիր. անարգել. անպատուել. բամբասել. զրպարտել. հարստահարել. խուել. զրկել.
Զի մի՛ ամբարտաւնք զզուեսցեն զիս. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 122։)
Զզուէին զամենեսին, եւ ասէին. զի՞ առնիցէք զսուրբ կտակարանսդ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Բարեկամացն՝ որ մերձ եկին՝ բանիւք զզուէր զերանելին. (Յիսուս որդի.։)
Բազումք յամպարշտաց՝ փառաւորեցան (յաշխարհի), եւ արդարք զզուեցան. (Լմբ. ժող.։)
that abandons, throws away his arms, fugitive;
— փախստեայ գնալ, to throw down one's arms and flee;
— լինել, to lay down one's arms, to unarm, to surrender;
— առնել, to unarm, to disarm.
Զէնընկէցք փախստեայ գնային. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 43։)
at one's will or pleasure.
ԶԻԱ՞ՐԴ πώς; quomodo? գրի եւ ԶԻ՞ԱՐԴ. (վասն զի կազմեալ ի զի՞, արդ) իբրու Զի՞նչպէս, այսինքն Որո՞վ օրինակաւ. ո՞րպէս. եւս եւ Արդ զի՞. առ ի՞նչ. ընդէ՞ր. զի՞ է՝ զի. ի՞նչպէս. եւս եւ՝ ինչո՞ւ.
Զիա՞րդ լինիցի ինձ այդ։ Զիա՞րդ թուի քեզ։ Զիա՞րդ ասես եղբօր քում։ Զիա՞րդ ոչ իմանայք։ Զիա՞րդ դժուարին է։ Զիա՞րդ զատաւ նստաւ։ Եւ արդ զիա՞րդ է զի ոչ պահեցեր զերդումն Տեառն եւ այլն։
Զիա՞րդ դպիրքն ասեն. յն. τί ουν; quid ergo? ըստ ձայնին, զիա՞րդ. եւ ըստ իմաստից, արդ զի՞։
Այլ թէ զիա՞րդ Տէր խօսեսցի ընդ քեզ. իմա՛ ըստ եբր. ոճոյ, ե՞րբ լինիցի, ո՜ տայր։
ԶԻԱ՛ՐԴ. գ. Զինչպիսութիւն. հանգամանք.
Ոչ ոք գիտէ զզիա՛րդն եւ զորպէսն Աստուծոյ. (Վրդն. ծն.։)
Մի՛ տալ ումեք վարել (զերինջս սայլի տապանակին), այլ ինքնին իւրովի զիարդուպէտ ըստ իւրեանց հեշտի գնայցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. յն. առանց ուրուք վարելոյ թողուլ երթալ։)
trade of making arms;
arming, armament.
Կազմութիւն զինուց, եւ Վառիլ կազմիլն զինուք.
Զամրութիւն զրահիցն, զսուսերացն եւ զտիգացն ընդ նոսին պատրաստութիւն, եւ որ ինչ սոցին նմանք փոքունք զինագործութիւնք, բարձեալ բերէին. (Պիտ.։)
cf. Զինազարդ.
Մտանէ զինազգեստեալ ընդ դուռն քաղաքին. (Ճ. ՟Թ.) (վրիպակաւ գրեալ էր, զենազգեստեալ)։
Գումարել զինազգեստ զօրականս. (Շիր. քրոն.։)
fencing.
Ζῆνα, Δία հոլով յն. այսինքն Զզեւս. զդիոս. այս է զԱրամազդ։ (Արիստ. աշխ.։)
that carries arms;
squire;
soldier, swordsman;
officer.
Հանդերձ Վարդանաւ զինակրաւ արքայի. (Խոր. ՟Գ. 22։)
Եւ եղեւ ասայի զօր զինակրաց, որք բառնային վահանս եւ նիզակս ... երեք հազար. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Դ. 8։)
Էին արք հետեւակք ըմբշամարտ զինակրաց, իբրեւ չորք հազարք. (Արծր. ՟Ե. 9։)
Եթէ ինքն փութացաւ զինակիր լինել. (Մխ. դտ.։)
Ի հիպղոնի, որ է ոսոխ ելանել զինակրին մրցութեան. այն է ըստ յն. օ՛բլօն, զինամարտութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Կալանաւորս արարեալ զինակիր պատրաստութեամբ. իմա՛, զինական կազմածով, հանդերձ զինուք։
companion (in arms), fellow-soldier, comrade.
σύνοπλος socius armorum Զինուք մարտակից. պատերազմակից.
to fight together, to accompany in battle.
Ոմանք առին զխաչս իւրեանց, եւ ընդ Քրիստոսի զինակցեցան. (Նիւս. կուս.։)
armed combatant.
Հինգ յիւրաքանչիւր ի ցեղէ ահաւորս զինամարտիկս պահապանս թագաւորին գահոյիցն լինել. (Նիւս. երգ.։)
armed warfare.
ὀπλομαχία certamen cum armis Մարտնչելն զինուք, կամ սպառազինեալ գոլով.
arsenal, magazine of arms.
Տանել ի ցուցեալ եւ ի կազմեալ զինանոցս. (Պտմ. աղեքս.։)
that fences, fencer;
cf. Զինախաղ.
corporal.
Դիւական մոլութեանն զինապետք (մանկակոտորն Հերովդի). (Համամ առակ.։)
avoiding, abhorring war, desiring peace at all price.
Զօրականք ... զինատեացք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
cf. Զինուոր.
Զինաւորն Քրիստոսի։ Երկրաւոր զինաւորաց բազմութիւնքն. (Շար.։)
Հոգեզրահ շնորհիւ զինաւոր։ Զինաւորօք եւ զօրապետօք. (Նար. մծբ. եւ Նար. գանձ հոգ.։)
to arm, to provide with arms, to man, to equip;
to provide with, to fortify.
Ոմանք մերկանդամք, եւ ոմանք զինեալք. (Փարպ.։)
Ընդդէմ յարուցելոցն ի վերայ՝ զինի մարտիւ։ Ի զարհուրեցուցանելն միայն զինեալք. (Պիտ.։)
Ընդէ՞ր զինեցար ընդդէմ քո ներհակ. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
to arm one's self, to take up arms, to oppose;
to provide one's self with.
Ոմանք մերկանդամք, եւ ոմանք զինեալք. (Փարպ.։)
Ընդդէմ յարուցելոցն ի վերայ՝ զինի մարտիւ։ Ի զարհուրեցուցանելն միայն զինեալք. (Պիտ.։)
Ընդէ՞ր զինեցար ընդդէմ քո ներհակ. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
militia-man, warrior, soldier;
իբրեւ զ—, in a military manner;
— սոսկական, private or common soldier;
հետեւակ —, foot-soldier;
հեծեալ —, horse-soldier
Ունիմ ընդ ինեւ զինուորս։ Իւրաքանչիւր զինուորի մասն։ Հարցանէին զնա եւ զինուորքն։ Մի ոմն ի զինուորաց։ Հանդերձ զինուորաւ պահապանաւ իւրով։ Վշտակի՛ց լեր իբր զբարւոք զինուոր Քրիստոսի Յիսուսի.եւ այլն։
Եւ զի երբեմն բազումք ի ժողովրդենէ գրին ի զինուորութիւն, յայնժամ Զինուոր ասին եւ ժողովրդականք, կամ աշխարհականք.
Թէ եւ գրակարդացք իցեն եւ պաշտօնեայք, ընդ զինուորս կացցեն։ Քահանայից մի՛ զձեւ հանդերձի զինուորաց ունել։ Քահանայք մի՛ իշխեսցեն կենաց հացին՝ մանկանց կամ զինուորաց տալ առնուլ. (Կանոն.։)
in a military way, like a soldier.
στρατιωτικῶς militariter, ut miltem decet Իբրեւ զզինուոր. եւ Զինապէս, զինուք.
conscription, enlistment;
ինքնակամ —, enlisting.
of light weight, light, easy to carry.
Թեթեւաբեռն մարմնով եւ մտօք սլացեալք. (Շար.։)
Թեթեւաբեռն զսակն արքունի արարեալ. (Յհ. կթ.։)
Թեթեւաբեռն ճանապարհ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cheap, low-priced.
Զանուշահամ եւ զծանրագինն լաւ համարին նոքա քան զանհամն եւ թեթեւագինն. (Բրսղ. մրկ.։)
Տումար անքնին, եւ ամպ թեթեւագին. (Շ. տաղ.։)
swift, nimble, light.
Ճանապարհորդ թեթեւագնաց (կամ սոսկ). (Վրք. հց. ՟Է։)
lighter, very light;
very easy.
Խոստովա՛ն լեր, զթեթեւագունիցն առ խտիր մտաց իբր զստուար ծանրութիւն բեռանց։ Որ ինձ ծանունք են, քեզ թեթեւագոյնք են. (Նար. ՟Ծ՟Ե. ՟Ծ՟Է։)
Թեթագոյնք քան զարծուիս. (՟Բ. Թագ. ՟Ա. 23։)
Կեանք իմ թեթեւագոյնք են քան զխօսս. կամ թեթեւագոյն են քան զսուրհանդակ։ Թեթեւագոյն է ի վերայ ջուրցն երեսաց. (Յոբ. ՟Է. 6։ ՟Թ. 25։ ՟Ի՟Գ. 18։)
ԹԵԹԵՒԱԳՈՅՆ. Դիւրագոյն. փոքրագոյն. դուզնաքեայ. նուաստագոյն. տկարագոյն. եւ Թեթեւամիտ.
Զի եթէ ոչ զամենայնն հատուցանել կարացեալք, եւ ոչ զթեթեւագոյնն կամիցի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զի թէ զայն բժշկեաց, կարի քաջ զթեթեւագոյնն. (Երզն. մտթ.։)
slightly made, slight, light.
Թեթեւ իրօք գործեալ (որպէս բոյն թռչնոց).
swift-winged, swift flying, active, nimble.
ԹԵԹԵՒԱԹԵՒ ԹԵԹԵՒԱԹՌԻՉ. Թեթեւ թեւօք, կամ ի թռիչս. արագաթռիչ.
Թեթեւաթռիչ սլացմամբ, կամ ընթացիւք. (Շ. յկ. լ։ Երզն. լս.։)
Թեթեւաթռիչ է, եւ ոչ ծանրաբեռնեալ ի հոգոց. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Թեթեւաթեւ.
ԹԵԹԵՒԱԹԵՒ . Թեթեւ թեւօք, կամ ի թռիչս. արագաթռիչ.
Թեթեւաթռիչ սլացմամբ, կամ ընթացիւք. (Շ. յկ. լ։ Երզն. լս.։)
Թեթեւաթռիչ է, եւ ոչ ծանրաբեռնեալ ի հոգոց. (Վրք. հց. ձ։)
lightly, briskly;
slightly, hastily;
thoughtlessly.
Թեթեւակի ընդ խորս դիւանին (Եդեսիոյ) նաւեալ՝ անցաք ի սուրբ տեղիսն երկրպագել. (Խոր. ՟Գ. 62։)
Կարճագոյնս եւ թեթեւակի անցցուք ընդ իւրաքանչիւրս. (Միխ. աս.։)
light-minded, lightheaded, hare-brained, giddy.
Տկար մտօք, տխմար, փոփոխամիտ. խելքը թեթեւ, բամպակը նօսր.
Թեթեւամիտ եւ մեղկախորհուրդ են կանայք. (Ոսկ. ես.) յն. թեթեւագոյն. κουφότερος.
to be giddy, volatile, inconstant.
Իբրեւ զփոշի թեթեւամտեալք սատանայական եւ կորստեան մեղօք. (Նար. յովէդ.։)
weakness of mind, giddiness;
levity, ineonstaney, fickleness;
imprudence.
Տկարամտութիւն. փոփոխամտութիւն. տխմարութիւն. անմտութիւն. անխելքութիւն, անմտածութիւն.
Մի՛ զրկեսցուք ի մեծագոյն բարեացն թեթեւամտութեամբ. (Խոսր.։)
to be lightened, disburdened, exonerated;
to ease one's self, to relieve one's self.
Պատերազմունք չարին թեթեւանան ի նմանէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Մասունք մարմնոյ թեթեւացեալք (եւ) դիւրախաղացք լինին. (Փիլ. քհ. ՟Զ։)
Թեթեւացան հալածիչք մեր ի վերայ լերանց իբրեւ զարծուիս երկնից. (Ողբ. ՟Դ. 19։)
light-limbed, nimble, agile, brisk, active, alert.
ῤαγδαῖος impetuosus Թեթեւ անդամօք, դիւրաշարժ մարմնով.
agile, lithesome, dexterous;
quick, swift.
Թեթեւաշարժ երագութիւն, կամ ընթացք. (Պիտ.։)
Յո՛րս թեթեւաշարժ եւ նախասպանք. (Փարպ.։)
light in the race, rapid, swiftly-rushing, wing-footed, light of foot, light-footed, nimble;
swiftly, rapidly.
(Հրեշտակք) թեթեւընթացք, եւ քան զմիտս երագունք. (Յհ. գառն.։)
Թեթեւ ընթացիւք. երագ.
lightness;
activity, agility;
alleviation, exoneration, relief;
frivolousness, futility;
inconsideration, thoughtlessness, folly;
levity;
ignominy, scorn, dishonour;
relief, sollevation.
Թեթեւութիւն ինքեանց համարին զարտաքս գնալն. (Լմբ. պտրգ.։)
Թեթեւութեամբ ընթանալ ի յասպարէզ հանդիսի նոցա. այսինքն թեթեւակի. (Սիսիան.։)
Են բազումք, որ թեթեւութեամբ սիրեն առ մարդկան ականէ. այսինքն թուլութեամբ, վեր ի վերոյ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
ԹԵԹԵՒՈՒԹԻՒՆ. իբր Թեթեւամտութիւն. թեթեւանք. եւ Նախատինք վասն թեթեւութեան բարուցն. թեթեւսօլիկութիւն, անմտածութիւն, եւ խախքութիւն.
Տեսեալ զայնպիսի թեթեւութիւն ծանականաց իւրոց։ Վասն որո՛յ պատճառանաց եղեւ դիպեալ նմա այնպիսի ծանր թեթեւութիւն։ Եւ դու անարգանօք եւ թեթեւութեամբ երթաս ի տուն քո. (Փարպ.։)
relief, ease (from pain).
Նա էր իմ ցաւոց թեթեւումն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
that instigates, that advises;
— լինիմ, cf. Թելադրեմ.
(գուցէ Հիւսիչ թելոց բանից. կամ տեղեկացուցիչ, իբր տեղադիր. կամ լծ. յն. թէլիդի՛ր, θελητήρ մեղմիչ. ամոքիչ). Յուշարար. խրատտու. ազդ արարող. հրապուրիչ. յորդորիչ. խորհրդակից.
Որպէս եւ մարգարէն լինէր թելադիր յառաջագոյն, եթէ մոռա՛ զժողովուրդ քո։ Չտամ հրաման, այլ խրատեմ եւ թելադիր լինիմ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. 10։)
Խորհրդակիցքն՝ անպատշաճ իրաց թելադիր լինէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։)