list, roll.
cf. ԵՐԿՐՈՐԴՈՒՄՆ. որպէս Ցուցակ, քաղուած.
Եօթանասուն աշակերտացն երկրորդուստ անուան նոցա ուրեք չէ՛ յայտ. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 12։)
cf. Երկիր պագանեմ.
Աստուծոյ երկրպագեսցուք. (Ժմ. եւ Պտրգ.։)
Երկրպագեն տէրութեանդ քո։ Երկրպագեցէ՛ք պատուանդանի ոտից նորա։ Երկրպագեմք առաջի բեմի քո քրիստոս։ Երկրպագեմք առաջի տեւողական նշխարաց։ Երկրպագեմք քոց նշխարաց. (Շար.։)
Ի համօրէն քարինս նորա քրիստոս երկրպագի։ Երկրպագեալ տէրութիւն։ Երկրպագելի պահպանակդ, կամ բարերարութիւն, կամ բարձրութեամբդ։ Ընդ քեզ երկրպագելւոյ. (Նար.։)
Փշովք պսակեսջի՛ր (ընդ քրիստոսի) ... երկրպագեցի՛ր ի խաղ արարողացն զճշմարտութիւնն. (Ածաբ. ծն.։)
worshipper.
Ճշմարիտքն երկրպագուք. (Յհ. ՟Դ. 25։)
Երկրպագուքն են առաւելեալք քան զանբան տարերսն. (Եղիշ. ՟Ե։)
Ի քարանց յարուցանել որդիս աբրահամու. այսինքն յերկրպագուաց քարանց եւ փայտից. (Եփր. համաբ.։)
Ինքն անձին իւրում երկրպագու եւ պաշտօնատար լեալ։ Նորայումն լծակցին երկրպագուաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Խառն ընդ երկրպագուքս հոգւոյ։ Զերկրպագուքումդ նշանի։ Գոհաբանութիւն յերկրպագուացս. (Նար.։)
Գրի եւ Երկրպագունք (որպէս եւ Խաչահանունք).
adoration, worship;
prostration;
— կռոց, idolatry;
— մատուցանել, to worship.
προσκύνησις, προσκύνημα adoratio, veneratio Պագանելն զերկիր. ծնրադրութիւն. պաշտօն. մեծարանք աստուծոյ, եւ աստուածայնոց.
to divide in two, to cleave.
Իբրու Յերկու փեղկս կամ ի ծուէնս պատառել. զմիութիւնն բաժանել. քակել, խզել.
"cf. Երեկօթս առնեմ."
of two days;
in two days.
Երկօրեայ ընթերցուածովքն. (Արշ.։)
Երկօրեայք եկաք ի պատիողոս. (Գծ. ՟Ի՟Ը. 13.) յն. երկրորդականք, այսինքն յերկուս աւուրս.
Երկրօրեայ պահել. (Վրք. հց. ՟Բ։)
happy, blessed, holy, pious, angelical.
to prosper, to be fortunate
Երջանկացան ամենեքեան՝ որք արհամարհեն զարհամարհանս. (Երեմ. ՟Ժ՟Բ։) յն. εὑθύνω , իբր εὑθυμέω
Երջանկացան առաքեալք, զի ականատես եւ ականջալուր եղեն տնօրէնութեանն որդւոյ. (Տօնակ.։)
Ո՛չ երջանկանամ եղկելիս։ Երջանկասցի այնպիսին ինքեամբ, ինձ միայնոյ գրեալ զեղկութիւնն. (Նար. ՟Ծ՟Դ. ՟Կ՟Զ։)
very happy, blessed, full of felicity.
Քառակերպեան կենդանիքն երջանկաւէտքն են. (Զքր. կթ.։)
happiness, fortune, prosperity, beatitude, felicity.
Յաւետագոյն խմբեալ երջանկութիւնք. (Պիտ.։)
ad. triple;
trebly.
Երիս երրակաց փառաբանողաց (իննեակ դասուց)։ Հուպ երրակին (այսինքն երրորդութեանճ) լոյս գերազանց. (Գանձ.։)
Ոց երրակի սիրով բանին՝ հարցանելով քո յետ ճաշին. (Յիսուս որդի.։)
ternary, three;
trey.
οἰ τρεῖς, τρισσός trinus, ternus Եռեակ. եռակ. երրորդաւոր, երրորդական, երեքկին.
Երրեակ միութիւն, կամ ինքնութիւն, անձնաւորութիւն, անձն, տէրութիւն. (Շար.։ Նար.։ Պտրգ.։)
Երրեակի տէրութեան ամենասուրբ երրորդութեան սրբութեամբ արժանի լիցուք. (Լաստ. ընթերց.։)
ԵՐՐԵԱԿ գ. τριάς ternarius (numerus), ternio Թիւ երրորդ, կամ երեքն.
Ո՛վ երրեկին զօրութեան եւ կատարելութեան ... որպէս ոմանք յարտաքնոցն իմաստասիրեցին. (Սարկ. լուս.։)
third;
third part;
thirdly.
Երկրորդքն երրորդիցն առաջնորդեն. (Շ. հրեշտ.։)
Զերրորդն աստուած յերկնից յերկիր ածեր քեզ յօգնականութիւն». իմա՛ զերրորդութիւնն, կամ զերեակն եւ զմին։
Երրորդ մնասցէ ի նմա. եւ անցուցից զերրորդ մասն (յն. զերրորդն) ընդ հուր. (Զքր. ՟Ժ՟Գ. 8։)
Երրորդք չուեսցեն (ի կարգի բանակին). (Թուոց. ՟Բ. 24։)
ԵՐՐՈՐԴՔ ասին եւ Ամուսնացեալքն երրորդ անգամ։ (Կանոն.։)
Նախ զառաքեալս. երկրորդ՝ զմարգարէս, երրորդ՝ զվարդապետս. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 28։)
ternary.
τριαδικός, τρισσός trinus Ուր գտանի ինչ երեք թուով. երրեակ.
Յերիս երրորդական զարդս (այսինքն յիննեակ դասս) որոշէ. (Դիոն.։)
Երիս երրորդական կարգս զսրբազան դասաւորութիւն նոցա ծանուցին մեզ աստուածաբանքն եկեղեցւոյ. (Վահր. համ.։)
Երրորդական աւուրբքն կարացին զայնպիսի մեղաց բարկութիւն ցածուցանել. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
ԵՐՐՈՐԴԱԿԱՆ. իբր Երեքանձնեայ, երեքանձնական.
Յերրորդական համագոյութենէն։ Երրորդական փառք աստուածութեանն։ Երրորդական էին պաշտօնեայ։ Զերրորդական միութիւն էիդ փառաւորեսցուք. (Նար.։)
to treble, to triple, to repeat three times.
τρισσόω triplico Երեքկնել. երիցս կրկնել զնոյն բան.
Trinity;
triplicity.
Ի սոյն յարմարեալ ... զպսակօղ եւ զնորոգօղ անուան էութեան ամենազօր սուրբ Երրորդութեանն ... Հայր, Որդի, Հոգի, ի մի շար դասեալ՝ զթիւն պատուեալ եւ օրհնաբանեալ երիցն ազգակցաց՝ երկոտասան վերանկարէ. (Նար. առաք.։)
ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԻՒՆ, կոչի նիւթապէս Ուր կայցեն երեք թիւք. որպէս, Փիլոն երրորդութիւն ձայնէ զանուանս ենովսայ, ենովքայ, նոյի. եւ դարձեալ աբրահամու, իսահակայ, յակոբայ. եւ զերիս հրեշտակս երեւեալս աբրահամու։ (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Ի քո իսկ անձն (այսինքն ի միտս), եւ ի մարմին եւ ի հոգի. զի յարժամ քում երրորդութեամբդ այդմիկ զմիաբանութիւն հաստատեսցես խաղաղութեամբ, յայնմ ժամանակի իբրեւ յաստուածութեանն երրորդութեան պատուիրանի հաստատեալ՝ լուիցես. (Եւագր. ՟Ժ։)
Երրորդութեանս մերում խաղաղութիւն առնելով՝ զճմարիտ խաղաղութիւնն խաղաղանայցեմք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
speckled, variegated, diversified with colours;
diversity of colours;
in several colours or manners;
— հարկանիլ, հատանիլ, shine with many colours;
— երանդօք, of a thousand colours, party-coloured.
having good colours.
Երփնագեղ ծիրանածայր ընծիւղք. (Նար. առաք.։)
of many colours, variegated.
Որք զծիրանիսն ներկեն, այլովք ոմամբք զընդունակսն ներկուածոյն պատրաստեն, զի մի՛ արտաքս թքցէ զերփնագոյն ծաղկերանգսն». յն. զծաղիկն. (Ոսկ. գծ.։)
to cook, to dress, to do;
— ի փռան, to bake;
— ի տապակի, to fry;
— ի Կասկարայի, to broil.
Բաղարջ եփեաց նոցա։ Եփեաց զբլիթսն։ Որ ինչ եփելոց էք, եփեցէ՛ք։ Եւ ո՛չ պախ եփեալ ջրով։ Անօթ կաւեղէն՝ յորում եփեսցի.եւ այլն։
Եփեալ սրտիւք խորովէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
ԵՓԵԱԼ կամ ԵՓԱԾ ԳԻՆԻ. Գաղիան. որպէս յն. է՛փսիմա. ἔψημα իմա՛, Գինի ի քաղցուոյ եփելոյ։
Ստամոքն ի յուժի չէ, եւ կարողութիւն չունի՝ որ զկերակուրն եփէ. (Մխ. բժիշկ.։)
cook.
Մի՛ ոք զենցէ ուլ եւ եփեսցէ զնա ի կաթն մօր իւրոյ. կա՛մ զի մի՛ եփեսցեն զուլ եւ զմայր ի միասին, կամ զի կաթն սնուցիչ նորա մի՛ եղիցի եփիչ նորա. (Եփր. ել.։)
cooked meat;
cooling draught, decoction.
Եփոցք եւ խորովոյք եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. ՟Դ։)
cf. Եփոյ.
Եփոցք եւ խորովոյք եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. ՟Դ։)
seventy.
Թիւքն կատարեալք, հարիւրեակն, եւ եօթանասնեակն, եւ հնգեակն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 151։)
seventy;
seventy times.
Եօթանասնեկի երկակի լեզուաց. (Նար. առաք.։ (որ լինի եւ սեռական Եօթանասնեակ բառին։))
Զի թէ եօթն անգամ վրէժք խնդրիցին ի կայենէ, ապա եւ ի զամեքայ եօթանասնեկին եօթն. (Ծն. ՟Դ. 20։)
Ոչ ասեմ քեզ, թէ մինչեւ յեօթն անգամ, այլ մինչեւ յեօթանասնեկին եօթն. (Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 22. (որ ի Մծբ. ՟Բ. ի մի ձեռ. գրի, եօթանասնեկից։))
seventy;
— կիրակէ, Septuagesima Sunday.
Զորս անտես արարեր՝ այս եօթանասներորդ ամ. (Զաք. ՟Ա. 12։ (կայ եւ ձ. եօթանասուներորդ։))
seven-headed.
ԵՕԹՆԱԳԼԽԻ ԵՕԹՆԱԳԼՈՒԽ. Որոյ իցեն գլուխք եօթն.
septenary, that consists of seven numbers or letters.
Ուր գոն եօթն թիւք. զոր օրինակ անունս Քրիստոս, Շմաւովն եւ այլն, կամ եօթն դարք կենցաղոյս, կամ ի վերայ վիմին պետրոսի եօթն աչք ըստ մարգարէին, եւ այլն.
Վէմն հաստատեալ, եւ արձանն հիմնացեալ, քարն անուանի, եօթնաթիւ դաւանութեամբ յարմարագրեալ ... կեփաս. (Նար. առաք.։)
that has seven lights.
Տեսանէ զսա եւ սքանչելին զաքարիա եօթնալոյս աշտարակն. (Ճ. ՟Ժ.։)
Զաքարիայ տեսանողին, եւ եօթնալոյս աշտանակին. (Յիսուս որդի.։)
Եօթնալուսեան ճառագայթք ճոխանալ. (Անան. եկեղ։)
septenary;
seven times
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեօթնարփի շնորհս հոգւոյն ... նոյնպէս եօթնակի յանցանօքն իւրեանց ոռ որթոյն եւ այլն. (Եղիշ. դտ.։)
heptachord.
ἐπτάχορδος septem chordarum Որոյ եօթն են աղիք.
Եօթնաղի քնարն գրեթէ քան զամենայն գործիս լաւագոյն է. (Փիլ. այլաբ.։)
of seven candles or lights (chandelier).
Եօթնաճրագ աշտիճանօք. (Գանձ.։)
septennial, seven years old.
Ի միոյ օրէ բխեաց տարի, եւ ի տարւոյ եօթնամեանքն». իմա՛ իբր գ. ամք եօթն կամ բազում։
of seven months.
Եօթնամսեայ ծնեալ մանկունքն՝ կատարեալ հանդիպին գոլ. (Լմբ. սղ.։)
Տղայք ծնանելով վեցամսայք եւ ութամսայք՝ չապրին, իսկ եօթնամսեայքն ապրին. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
heptagon.
ԵՕԹՆԱՆԿԻՒՆ ԵՕԹՆԱՆԿԻՒՆԻ. ἐπτάγωνος, ἐπταγώνιος septangulus եօթնանկիւնի. Որոյ են անկիւնք եօթն.
Եօթնանկիւնքն յեռանկեանցն բաղկացեալք։ Յարամանեալ յեօթնանկիւնսն պատկանին. (Մագ. ՟Խ՟Բ. եւ ՟Ը։)
Եօթնանկիւնիք՝ չորք, ՟Ա, ՟Է, ՟Ժ՟Ը, ՟Լ՟Դ, լինի վաթսուն։ Երեքանկիւնի եւ չորեքանկիւնի եթէ շարադրեսցի, ծնցի զեօթնանկիւնին. (Փիլ.։)
Աւելորդ եօթնանկիւնք, ՟Ա, ՟Զ, ՟Ժ՟Ա, ՟Ժ՟Զ, ՟Ի՟Ա, ՟Ի՟Զ ... Ուղղորդ եօթնանկիւնի, ՟Ա, ՟Է, ՟Ժ՟Ը, ՟Լ՟Դ, ՟Ծ՟Ե, ՟Ձ՟Ա, ՟ճժբ ... Աճէ եօթնանկիւնին հինգ հինգ (ըստ արմատոյն). (Սարկ. տոմ.։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնանշոյլ ճրագունք. (Նար. առաք.։)
of seven branchs (chandelier).
Եօթնաջահեան լուսով հոգւոյն սրբոյ շնորհաց մեծարեալ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
having soven branchs or columns;
of seven stars.
Ուր են աստեղք եօթն, որպէս կամարք մոլորակաց. զի եւ ըստ հելլենացւոց եօթնարփի ասին եօթն գօտիք երկնից. կամ ուր են բազմութիւնք աստեղաց, որպէս հաստատութիւնն. կամ Բազմալոյս, պայծառազարդ իմանալի օրինակաւ, որպէս լուսեղէն խորան արքայութեան երկնից.
Եօթնաստեղեան սեամբք կառուցեալ».
Եօթն աստեղքն հրեշտակք եօթն եկեղեցեացն են, եւ ճրագարանքն եօթն՝ եօթն եկեղեցիք են». եւ կամ իմա՛ իբր եօթնստեղնեան, որ եւ Եօթնաստեղն։
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
Լցեալ շնորհօք եօթնարփենի. (Գանձ.։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
Լցեալ շնորհօք եօթնարփենի. (Գանձ.։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
Լցեալ շնորհօք եօթնարփենի. (Գանձ.։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
Լցեալ շնորհօք եօթնարփենի. (Գանձ.։)
septenary, seven;
week.
Եօթնեակ զաւակօք։ Յեօթնեակ բերանոյ։ Եօթնեակ դար. (Նար.։)
Եօթնեակ շնորհօք. (Շար.։)
Զեօթնեակսն ըստ եօթնեկացն՝ որ ի մեզ հոգեկան շարժմունք՝ զգենուլ զհոգւոյն շնորհս, զոր եսայիասն թուէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Էր ի մէջ եօթնեկին։ Երիս եօթնեակս։ Զկնի երկուց եօթնեկաց. (Վրք. հց. ՟Գ. ՟Զ. ՟Ժ։)
seven times.
Եօթնեկի վրէժք. (Պիտ.։)
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
Թուեսցես ... եօթն ամ՝ եօթնեկին ... քառասուն եւ ինն ամ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 8։ զի եօթնիցս եօթն է քառասունիննը։)
Զեօթնեկին պսակքս ստացաւ ի գիշերիս յայսմիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Եօթնեկի վրէժք. (Պիտ.։)
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
Թուեսցես ... եօթն ամ՝ եօթնեկին ... քառասուն եւ ինն ամ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 8։ զի եօթնիցս եօթն է քառասունիննը։)
Զեօթնեկին պսակքս ստացաւ ի գիշերիս յայսմիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
septenary;
week.
Եօթներեակ եւ յիսներեակ աւուրբք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եօթներեակն ոչ ծնանէ զոք զներսոյց տասնեկի թուոցն, եւ ոչ ծնանի յումեքէ։ Բարին ազգակից է եօթներեկին, իսկ չարն եղբայր է երկակին։ Զըստ եօթներեկիսն, եւ այլն. (Փիլ.։)
Կրկին եօթներեակն զնոսա (զչորեքտասանս) գործէ. (Սարգ. վերջ։)
Եւ կատարեցան զարդք նոցա եօթներեկի. (Տօնակ.։)
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ, կամ ԵՕԹՆԵՐՐԵԱԿ, ըստ տումարագիտաց է Կիրակագիր, որպէս նշանագիր յայտարար կիրակէի՝ որով յայտնի լինին եւ այլ աւուրք եօթնեկին՝ զամն ողջոյն. Տօմար. ստէպ։
Ասեն՝ թէ տարով մի յառաջ լուսինն բոլորի եւ մնայ նախ քան զքրիստոսի գալն. եւ խանգարի տոմարն, վերադիրն երեսուն լինի, եւ եօթներրեակն եօթն. (Վրդն. սղ.։)
seventh;
week;
seventhly.
ԵՕԹՆԵՐՈՐԴ. գ. ἐβδομάς hebdomas, septimana Եօթնեակ մի. շաբաթ մի. եօթն աւուրք, եւ ամիսք, եւ ամք.
Տօն եօթներորդաց։ Եօթն եօթներորդս. Եօթն եօթներորդքն ամաց՝ քառասուն եւ ինն ամ. (Ել. ՟Լ՟Դ. 22։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 15։ եւ ՟Ի՟Ե. 8։ Օր. ՟Ժ՟Զ. 9. եւ այլն։)
Եօթանասուն եօթներորդք համառօտեցան ի վերայ ժողովրդեան քո. եւ այլն. (Դան. ՟Թ. 24։ (այն են ամք 490, յաւուրց դանիէլի ցՔրիստոս։))
to repeat seven times.
ἐβδομίζω Եօթնիցս կրկնեալ զիմն, կամ առնուլ զեօթներորդ մասն. կամ առաջի առնել այսչափ եօթնեակս, այսինքն շաբաթս.
Որպէս հմայիցէ ոք հմայս առաջի նոցա, եւ եօթներորդիցէ նոցա եօթներորդս»։
cf. Եօթնհազարեակ.
Տարաժանեալ. եօթնհազարեան ամօք (աշխարհի). (Եպիփ. ծն.։)
having seven walls.
Որոյ են պարիսպք եօթն.