s. mar. rudder, helm, tiller;
— կառաց, pole, carriage-pole, shaft.
· Calfa
(-ղւյ, -ղեաց, -ղեաւ) «ղեկ, ղեկի վերին փայտը կամ ջրի մէջ մխուած մասը» Փիլ. Նխ. ա. 35. լիւս. 130. Ոսկ. գծ. 442. Սահմ. Արիստ. առնչ. Նար. լբ. էջ 83։-Բա-ռիս իմաստը անորոշ է և զանազան հեղի-նակներ զանազան ձևով են մեկնում. այս-պէս Փիլ. ժ. բան. 226 գրում է «Սկիզբն առնեն կազմել առագաստս և քեղիս և ղե-կըս», որից երևում է որ քեղին ղեկ չէ.-Լծ. Նար. լբ. մեկնում է «ձողն որ յառագաստին գլուխն է և կամ սիւներ նաւին».-Առաք. լծ. սահմ. էջ 316 համարում է «կայմ»։ Ո, րից քեղանալ «ղեկավարուիլ» Փիլ. Նխ. ա. 35. քեղավար «ղեկով քշուած» Ոսկիփ. քե-ղաւոր «ղեկ ունեցող» Արիստ. առնչ.։
Կազմել առագաստս, եւ քեղիս եւ ղեկս։ Որ պիտանացու արուեստիւն զքեղիսն վարէր։ Առանց քեղեաց, առագաստից, եւ կամ այլոց։ Ոչ նաւաստի թողցէ զքեղիսն, թէպէտեւ յաջողակ հողմով վարիցինաւն, այլ ուղղեսցէ։ Թողեալ նաւաստոյն զքեղիսն. (Փիլ.։)
Քեղի նաւի ... Են նաւք՝ որոց ոչ գոն քեղիք. վասն որոյ եւ ոչ հակադարձն. քանզի նաւ ո՛չ ասի քեղւոյ։ Քեղաւորն քեղեաւ է քեղաւոր. (Արիստ. առինչ.։)
Ունի զայս անուն փայտ, եւ զպատչաճն ի լինել ողնափայտ եւ քեզի ... Ո՛ր փայտ պատշաճ գոյ ողնափայտ լինել, եւ ո՛վ՝ որքեզի գոյ պատշաճ։ Նաւավար (ի ձմերան) գեր ի վերոյ ծխոյն եդեալ զքեղիսն։ Դարձցին ղեկացն թեւարկմունք յանքոյթ նաւահանգիստն. Խորտակեսցի լուծն, քակտեսցին քեղիքն. (Սահմ. ՟Ե։ Նիւս. թէոդոր.։ Նար. ՟Լ՟Բ։)
pinna-marina.
· Calfa
Ծովային կենդանի՝ կամ խեցեմորթ, որ ասի տոկալ ի հուր. (շփոթելոյվ զյատկութիւնս կոնքեղի կամ պինայի ընդ բոնոսոսի եւ ամիանդայ)
glorious, magnificent, rich, sumptuous, pompous, splendid, superb, majestic;
honourable, august, illustrious, respectful, sublime;
elegant, fair, handsome, genteel, agreeable.
· Calfa
Փոխանակ զարդուցն շքեղից տաճարին. (Լմբ. ատ.։)
keel, ship's bottom;
ship;
Holy Cross.
· Calfa
Զայս անուն փայտ եւ զպատշաճ առ ի լինել ողնափայտ, եւ քեղի։ Ո՞ր փայտ պատշաճ ողնափայտ լինել. (Սահմ. ՟Ե։)
rudder, helm;
regulator;
cf. Ղեակ.
· Calfa
οἵαξ clavus πηδάλιον gubernaculum. (վրիպակաւ գրի եւ Ուղեակ, Ուղղակ) Արմատ բառիս Ղեակ կամ Ղեկ, նոյն ընդ նմին. քեղի՝ ուղղիչ նաւու. տիւմէն.
corrector;
reformer;
rector, director;
conductor, leader;
driver, coachman;
steersman, helmsman;
cf. Ղեակ;
regulator, governor, moderator.
· Calfa
ՈՒՂՂԻՉ. որպէս Ուղղեակ. ղեկ. քեղի. αὑχήν (որ եւ պարանոց). pars clavi et gubernaculi, in quam gubernator incumbit.
sailor seaman, mariner, sea-faring man, tar, jack-tar;
—ք, seamen, sea-faring people, crew.
· Calfa
Միումն հաւանեալք հրամանի առաջիկայի տեառնն՝ իբրեւ նաւաստւոյ վարչի։ Իբրեւ նաւաստի ի նաւի, եւ իշխան ի քաղաքի, զօրավար ի պատերազմի։ Նաւաստւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն, եւ ուղիղ վարել։ Թողեալ նաւաստւոյն զքեղիսն, եւ նաւազքն զայլ եւս զգործիս, զձեռսն յաղօթսն պարզեալ տարածանէին. (Փիլ.։)
s. zool. purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.
· Calfa
ԾԻՐԱՆԻ. իբր գ. որ եւ ԾՈՎՈՒ ԾԻՐԱՆԻ. Ներկ խեցեմորթի ծովուն կամ ի կոկորդի կոնքեղի գտելոյ ի ծովն տիւրոսի կամ ծուրայ, եւ նիւթ կամ հանդերձ արքունի նովիմբ ներկեալ.
yoke, wooden collar for draught oxen;
whip-staff, tiller-shaft, tiller ropes.
· Calfa
to govern, to be at the helm, to steer.
· Calfa
եւ ն. Վարել զքեղի, վարիլ քեղեաւ. զեկավարել. զեկավարիլ.
furnished with a rudder.
· Calfa
Քեղինքեղաւորի՛ (է) քեղի ... քանզի քեղաւորն քեղեաւ է. (Արիստ. առինչ. ՟Ե։)
πηδαλιωτός clavatus. Ղեկաւոր, որպէս Նաւ՝ որ ունի զքեղի այսինքն զղեկ, ղեկաւ ամրացեալ.
cf. Լեղի.
· Calfa
«անդրի, ղեկ, ուղղիչ, թև». ունի միայն Բառ. երեմ. էջ 192. վերջին երեք ի-մաստները ցոյց են տալիս քեղի ձևը, բայց առաջինը անյայտ է։
press-screw.
· Calfa
«մամուլի սեդմի, պտուտակը կամ անիւը» Ստ. լեհ. (վկայութիւնը տե՛ս Նորայր, Բառ. ֆր. 250բ clef բառի տակ) որ և պողօսիկ Առաք. լծ. սահմ. 316 (Քեղին՝ որպէս պողօսիկ բարձր գերանն է ցից ի մէջ նաւին). որից պողոսկապնդիչ «պողոսակով պնդող՝ սեղմող» Տաղ. (հրտր. ի Վկ. գէ. էջ 72), պողոսկաձև (չունի ԱԲ) «խղնջաձև, պտուտակաձև» (ականջի արտաքին ձևի հա-մար ասուած) Տաթև. ձմ. լէ։