yoke, wooden collar for draught oxen;
whip-staff, tiller-shaft, tiller ropes.
· Calfa
Սամիքն՝ զծակ փայտսն ասէ, ուր ղեկն ցցեալ է, կամ զղեկն. (Լծ. նար.։)
waggon, chariot, cart;
arcturus;
bootes.
· Calfa
Տացես առնելու յերկրէս եգիպտացւոց սայլս մանկանց եւ կանանց ձերոց։ Լծեցէ՛ք զերինջսն ի սայլին, եւ դիք զնա ի վերայ սայլին։ Ետու զեղինսդ յողջակէզս, եւ զփայտ սայլիցդ եւ զցորենադ ի զոհս։ Զոր օրինակ հոլովի սայլ լի օրանաւ, եւ այլն։ Տե՛ս եւ կամնասայլ։ Բերին սայլօք նոցին աւանի ... հաւաքեալ ի սայլսն։ Յառաւել տանջանացն ոչ եւս զօրէր գնալ, այլ ի ճանապարհին սայլով բերէին. (Խոր. ՟Գ. 32։ Ճ. ՟Բ.։)
carter, waggoner, driver, carrier.
· Calfa
Սայլորդացն տեսեալ զոսկերս մարդկան՝ թաղեցին ի նոյն հորս (կամ խորս). զոր զգացեալ արշակայ՝ հրամայէ զսայլորդսն Մի վերայ հորոցն կախել զփայտէ. (Խոր. ՟Գ. 32։)
bolt;
padlock;
bar, cross-bar;
curtain-rod.
· Calfa
Զխորանն եւ զտախտակս նորա եւ զպարզունակս նորա։ Արար պարզունակս յանփուտ փայտից՝ հինգ առ մի սիւն։ Եւ արար զմիջին պարզունակն թափանցանց ի մէջ սեանցն ի կողմանէ ի կողման։ զերկուս օղամանեական նոցա արար ոսկիս, յորս մտանիցեն պարզունակքն. (Ել. ՟Լ՟Է. 11։ ՟Լ՟Զ. 31=34։ ՟Լ՟Թ. 32։ ՟Խ. 17։)
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
· Calfa
Հնարաւորեալ իւրեանց փայտս իբրեւ զանուրս՝ չուանօք պարունակեալ շուրջ զոտամբ՝ դիւրաւ ընթանան ի վերայ ձեանն. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Ամենայաղթ զօրութիւն կենդանարմատ քո փայտին յառաջագոյն երեւեալ ի բաբելովն ի հնոցին քառակերպեան նշանիւ պարունակէր զբոց հնոցին ի սուրբ ի մանկանցն. (Հարցնափառ.։)
sling;
swarm of bees;
քարինս արձակել —իւ, to sling.
· Calfa
Լինի պարս եւ ի փայտէ, ճեղքելով զծագ գաւազանի եւ անցուցանելով ընդ այն զքար, որ ոլորմամբ, ի բաց ձգի ուժգին.
Քարինս արձակեցեր պարսիւս այսու փայտեայ ընդդէմ գողիադու. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Persian;
—ք, Persia.
· Calfa
Լինի պարս եւ ի փայտէ, ճեղքելով զծագ գաւազանի եւ անցուցանելով ընդ այն զքար, որ ոլորմամբ, ի բաց ձգի ուժգին.
Քարինս արձակեցեր պարսիւս այսու փայտեայ ընդդէմ գողիադու. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
pine-tree.
· Calfa
Թեղօշ ծառ. եւս եւ Գի, եւ սարդ, եւ այլ եւս տունկ վայրի. (որպէս ծառ լեռնային՝ ի բառէս սար, եւ կամ սարը, այսինքն դեղին5 որպիսի է փայտն թեղօշի) ի յն. այլեայլ բառք են. որպէս Կիպարիս.
threshold;
doorpost, jamb.
· Calfa
Գրեսցես զնոսա ի վերայ սեմոց տանց քոց, եւ ի գրունս քո։ Նստէր աթոռով առ սեամս տաճարին տեառն։ Դրաց գաբիրայն սեամս հնգեկինս։ Սեամս ի փայտից դիոց չորեքկինս։ Ի վերայ երկուց սեմոցն, եւ բարաւորի տանցն։ Անկեալ զսեմովքն։ Արկցեն զիւրաքանչիւր աթոռ ի վերայ սեմոց դրանցն երուսաղէմի։ Կացցէ ի ի վերայ սեմոց դրանն, եւ երկիր պագցէ ի վերայ սեմոց դրանն եւ այլն։
table, board;
meal, food, table;
altar;
banker's counter;
աւագ —, grand, high altar;
— գրելոյ, writing-table;
— խոհակերոցի, kitchen-table;
dresser;
— մարմարեայ, marble-table;
— գործոյ, work-table;
սփռոց —ոյ, table-cloth;
անօթք, սպասք —ոյ, plates and dishes;
պատառաքաղ, դանակ, դրգալ —ոյ, table-fork, table-knife, table-spoon;
զրոյցք ի —ի, table-talk;
— յարդարել, ուղղել, դնել, to lay out a table, to spread the table;
— ուղղել, to erect or place an altar or Communion-table;
բեզմել ի —, to sit down to table;
ծառայել —ոյ, to wait at table;
ի —ի լինել, to be at table;
ելանել ի —ոյ, to rise from table;
բառնալ զ—, to take away, to clear the table;
ծախք —ոյ, table-expenses;
cf. Կողապտեմ;
cf. Ճաշ;
cf. Պատիւ;
s. geom. trapezium.
· Calfa
Արասցես սեղան յանփուտ փայտից։ Պատրաստ արարեր առաջի իմ սեղան։ Քաղէին զփշրանս ի ներքոյ սեղանոյ իմոյ։ Ոչ եկն որդին յեսսեայ ի սեղանս։ Դիմեաց յովնաթան ի սեղանոյ անտի արտաքս։ Որդիք քո որպէս նորատունկ ձիթենւոյ շուրջ զսեղանով քով։ ծուխ սեղանոյ։ Սեղան հատավաճառաց.եւ այլն։
generic;
general, universal;
genitive.
· Calfa
Բնականն որ հոմանունակի ասի փայտ, իսկ սեռականն՝ յատուկ ինքեան, որպիսի՝ կիպարիս։ Կապեալ բեւեռեցին՝ ի քառաթեւ սեռականին (այս ինքն յազգ ինչ փայտի). (Անյաղթ բարձր.։ Մագ. ոտ. խչ.։)
of an universal or resplendent form (the Cross).
· Calfa
Իբրու սեռականաձեւ, մակդիր քառաթեւ սուրբ խաչին, առեալ ի բանից դաւթի անյաղթի, թէ փայտն
Զանազանի ի չուրս եղանակս, բնական, սեռական, ձեւական, իմացական. ըստ որում քառաթեւ խաչն՝ որ էր սեռ ինչ փայտի, ձեւովն է տարածեալ ընդ ամենայն կողմն աշխարհի.
born today.
· Calfa
Ի վաղնջուց հետէ հաւեալ ձայնէր զսերկածին էակն զ՝ի վերայ փայտին արտաշնչացեալ. (Թէոդոր. խչ.։)
fit to be sown.
· Calfa
Ետու ձեզ զամենայն խոտ սերմանելի՝ սերմանել սերմն։ Ամենայն փայտ՝ որ ունիցի յինքեան պտուղ սերման սերմանելոյ, ձեզ լիցի ի կերակուր։ Ի վերայ ամենայն սերման սերմանելոյ, որ սերմանինցի. (Ծն. ՟Ա. 29։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 37։ 5)
pine;
lighted pine-branch, fire-stick, firebrand.
· Calfa
Եսայիս յայտնապէս եւ զփայտէն նշանակեաց՝ յորոց խաչն. մայրիւ ասէ. եւ պէկիւ, եւ պէկիւռիսաւ. (Ղեւոնդ.։)
to degenerate, to fall away.
· Calfa
Որով պիտակացեալ արտաքսեսցուք տարապականութեամբ գործովք փայտին։ Թէոդոր. (խչ.։)
necessary, useful, advantageous;
—ք, necessaries, the needful;
ոչ ումեք է —, it is useful to no one;
ոչ եւս իմիք է —, it is no longer good for anything.
· Calfa
necessary;
suitable;
— է, cf. Պիտիմ;
it is becoming, proper, suitable;
զի՞ եւս — են մեզ վկայք, what need have we of witnesses ?
· Calfa
Եւ մեք հատանեմք փայտ ի լիբանանէ ըստ ամենայն պիտոյից քոց։ Ընտրեցէք արս եօթն, զորս կացուսացուք ի վերայ պիտոյիցս այսոցիկ։ Զեպափրոդիտոս՝ զձեր առաքեալ, եւ զպաշտոնեայ իմոյ պիտոյից. (՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 16։ Գծ. ՟Ղ. 3։ Փիլիպ. ՟Բ. 25։)
coppersmith, brass-founder;
brazier, tinker;
copper, bronze.
· Calfa
Դուժքն այն ոչ ունելով արհեստ պղնձագործաց, բայց ի փայտ կերպարանեալ (զպ՛ատկեր ձկան՝) կանգնեն առ եզերբ գետոյն. (Մագ. ՟Ծ։)
Հրամայեցեր գարծել զվրանն խորան ժամու՝ ոսկւով պատուականով եւ արծաթով սրբութեամբ, պղնձագործ հնչողութեամբ յանփուտ փայտից. (Մաշտ.։)
instep, ankle, ankle-bone;
foot;
cf. Խստոր.
· Calfa
Հրամայեց բեւեռել զպճղունսն ի փայտին. (Տէր Իսրայէլ. փետր. ՟Ժ՟Է.։)
bearing or producing fruit, fructiferous;
productive, fruitful, fructuous, fertile;
offering;
— ծառ, fruit-tree.
· Calfa
Ծառ կամ փայտ պտղաբեր։ Որթ պտղաբեր։ Երկիր պտղաբեր։ Ծառք պտղաբերք։ Զամենայն ծառս պտղաբերս։ Զփայտ՝ զոր դիտիցես, թէ չիցէ պտղաբեր, զայն հատցես։ Տալ յերկնից ձեզ անձրեւս, եւ ժամանակս պտղաբերս.եւ այլն։
fruitless, unfruitful, sterile, barren.
· Calfa
Հերապանծ տունկն պտղակորոյս։ Իւղընձիւղ փայտս պտղակորոյս։ Պտղակորոյս տնկոյ թզենւոյն ... սոքա բարեխօսք. (Նար. ՟Թ. ՟Լ՟Թ. ՟Ձ՟Ա։)
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
· Calfa
Վասն փայտիդ օրհնութեան կենաց, յորում պրկեցար աստուածդ անըմբռնելի։ (Նար. ղ։)
Սուրբն ատոմ պրկեալ ի փայտին՝ քաջալերէր զընկերսն. (Ասող. ՟Բ. 2։)
instrument of torture, rack.
· Calfa
որ եւ Պրկանոց. Գործի պրկելոյ. մեքենայ կամ փայտ՝ յորոյ վերայ պրկին յանցաւորք առ ի տանջել. եւս եւ պրկումն. պրկանք.
light, torch, flambeau, link;
candelabra, chandelier;
facula, bright spot on the sun.
· Calfa
λαμπάς, δᾴς, δᾳδός fax, taeda πῦρ, πυρά pyra, rogus φανός lanterna candela. Ճրագ բոցաբորբոք ի դիւրավառ եւ յիւղային փայտից, ի խրձանց եւ այլն. խուրձ վառելի. մոմեղէն լուցեալ պայծառ. զամպար, եւ լոյս կամ բոց մեծ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. եէլ մումը,
cf. Ջրբեր.
· Calfa
Նիւթ հրոյն կարի իմն ազդողական, ձէթ, եւ նաւթ ջրաբեր. (վուշ, եւ չոր փայտ որթոյ. երկունք պարարտ եւ գէջ, եւ երկուքն ցամաք եւ չոր. Վրդն. դան.։)
truthfulness, veracity;
etymology.
· Calfa
Ստուգաբանութիւն է լուծումն փաղառութեանց ի կատարեալ սեռ նախատիպ բառիցն։ Ստուգաբանութեան ձեւք են երեք. յիրէն, յարուեստէն, եւ ի ձայնէն. եւ յարացոյց առաջնումն՝ սափոր (որպէս թէ սափոր). երկրորդին՝ փայտատ (իբր հատ), եւ երրորդին՝ ճնճղուկ (որ ձայնէ ճը՛ն ճը՛ղ). (Երզն. քեր.։)
certainly, truly, verily, in truth, without doubt.
· Calfa
Սպուգապէս փայտ բնաւորեցար կենաց։ Մեծ է ստուգապէս։ Ստուգապէս յօրինուածով կարգեալ դրոշմեաց։ Զպատուիրեալսն ի մօրէն իւրոյ ստուգապէս կատարեաց. (Անյաղթ բարձր.։ Իգն.։ Փարպ.։ Ճ. ՟Ա.։)
containing relics;
fasting rigorously;
reliquary, shrine.
· Calfa
Արարին փայտեայ տապան ըստ չափոյ սրբապահին, կամ սրբապահ տփին. (Հ=Յ. եւ Հ. յուլ. ՟Բ.։)
to suffer, to endure, to bear;
to be sad, afflicted, to sorrow, to mourn, to be deeply grieved, to have one's heart full of affliction, to fret for;
to be offended, vexed, irritated.
· Calfa
Իւրացոյց իւր մարմին, որ վշտանալն կարէ։ Ի հասարակ անուն փայտն վշտացեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։ Նար. խչ.։)
built of wood or of planks (ship).
· Calfa
Գործեալ ի տախտակաց, որպէս նաւ, լաստափայտ. Սանձեալ թիակոբն զերիվարս տախտակագործացն. (Ագաթ.։)
cf. Տածումն.
· Calfa
Օրհնեալ եւս փայտ՝ որ գաւազան, դու քաջ հովուին ցուպ տածութեան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
nail, stud.
· Calfa
Սեւեռք ոտից անհասանելոյն զնա կապեսցէ։ Զդժնդակատէդն սեւեռս ի թելադրութիւն նահանջման անարգելն ձեռաց՝ որ ձգտեցաւ ի փայտին պտուղ. (Նար. ՟Կ՟Զ. եւ Նար. խչ.։)
Ով սքանչելի փայտ, եւ աստուածազարդ տապան, սկիզբն սեւեռից սերման (կամ սերման) մարմնացեալ անմահ բանին աստուծոյ. (Թէոդոր. խչ.։)
to nail, to stud, to fasten with a nail, to fix well;
to attach, to stick.
· Calfa
Մակագրել ... եւ սեւեռել բեւռօք։ Ոչ ի փայտ դատապարտութեան սեւեռեալ, այլ ի պատուիրան երկիւղին աստուծոյ պնդեալ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
fixation;
fixed or rooted idea.
· Calfa
Դնելով ի փայտի զոտըս սեւեռմամբ. (Տաղ.։)
working or doing wonders, enchanting, astonishing, wondrous, prodigious, stupendous.
· Calfa
Ընդելուզեալ մարգարտով զարդարեաց զսխրագործ փայտն (խաչի). (Արծր. ՟Դ. 11։)
saw;
saw-fish;
— ձեռաց, hand-saw.
· Calfa
Եսայիաս՝ որ փայտեայ սղոցաւն սղոցեցաւ. (Եպիփ. խչ.։)
Եհեղ զարիւն մարգարէին, սոցիւ հերձեալ նըման փայտին. (Յս. որդի.։)
πρίων serra. իտ. sera. Երկաթի գործի բազմաժանի, որ սողելով իմն հատանէ զփայտ կամ զտախտակ եւ այլն.
to saw, to cut with a saw.
· Calfa
Սղոցեաց սղոծօք։ զփայտ ինչ գեղեցիկ սղոցեալ։ Սուսեր մերկ ի ձեռին՝ սղոցել զքեզ ընդ մէջ։ քարկոծեցան, սղոցեցան. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի. 3 ։ Իմ. ժգ. 11։ Դան. ժգ. 59։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 37։)
Ձկան ոմն բիտոն (յն. բրիոն, այսինքն սղոց) կոչեցեալ՝ սղոցէ սղամբն զողնափայտն նաւուցն. (Մագ. ՟Ժ։)
saw-dust.
· Calfa
Փշուրք փայտի ի սղոցելն.
Առ կուենոյ փայտի կամ մախի սղոցուք։ Սղոցուք ի նոյն անուշահոտ փայտից ի սնակի յատակն լից։ Առ կաղնի փայտի սղոցուք. (Վստկ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ճ՟Հ՟Դ։)
s. bot. fustic, Indian saffron.
· Calfa
պ. ասպարագ. Ծառ՝ որոյ փայտն լինի նիւթ դեղին կամ ծիրանագոյն ներկոյ։ Բժշկարան.։ ... լտ. arbor flava;
lignum, qui flavo colore tingunt.
cf. Ըստանձնեմ.
· Calfa
Ըստանձնեալ (կամ ստանձնեալ) ունէր զխաչափայտն։ Անիմաստքն առին զամանս, եւ ձէթ ոչ ստանձնեցին. (Զքր. կթ.։)
network;
cage;
grate, gridiron;
grating;
window-blinds, persian;
lattice, trellis;
baluster, balustrade, railing;
balcony, terrace, belvedere;
cf. Զամբիղ.
· Calfa
δίκτυον rete, reticulum. (որպէս գործի վանդելոյ՝ թակարդելոյ պատելոյ պաշարելոյ. լծ. եւ պ. պէնտ ). Ցանց. վարմ, ուռկան. եւ Ամենայն ուռկանաձեւ կամ կասկարայաձեւ կազմած երկաթի՝ կամ փայտեղէն, հիւսուած չուանեալ, կամ յապաւանդակէ, եւ ի տերեւոյ, յոստոց. եբր. սէպէգա, րէշթ. թ. շէպէգի, թօր, աղ.
furnished with rails or bars, grated.
· Calfa
Վանդակակապ մարտկոցս մեքենալիւք ի վերայ փղացն կազմեցին. յն. փայտեղէն. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 37։)
cf. Վարակեցուցանեմ.
· Calfa
Վարակեսցին տոռամբք տնանկութեան։ Ցաւօք վարակեալ եմ։ Զփայտն խեղաթիւր, եւ ոստովք վարակեալ։ Որ ելանէ ի թիւր ճանապարհ, նովին վարակեսցի. (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 8։ ՟Զ. 14։ Իմ. ՟Ժ՟Գ. 13։ Առակ. ՟Ժ՟Ը. 18։)
pounding-mortar;
— հրեղէն, petard.
· Calfa
(որպէս թէ ի ձեւ սանի). ἵγδης mortarium, pila. Անկան. քար կամ փայտ գոգեալ, յորում ծեծեն զարմատիս.
Անաքսարքոս արկեալ ի սանդ (կամ սանտ), հարեալ լինէր նդով փայտեղինաւ. (Նոննոս.։)
comb;
— նեղատամն, small-toothed comb;
— լայնատամն, large-toothed -;
— փղոսկրեայ, ivory -;
խոզանակ սանտեր, comb-brush;
քսակ սանտեր, comb-case;
— ոստայնանկաց, weaver's -;
— կանեփի, վշոյ, hatchel, flax comb, hemp comb;
— բրդոյ, card to comb wool.
· Calfa
κτείς peten. որ եւ ՍԱՆԴՐ. պ. շանէ. Գործի ոսկրեղէն՝ փայտեղէն՝ երկաթեղէն, յորում են շարք երկայնասուր ժանեաց՝ ի մաքրել եւ ի գզել զմազ , զմաղեզէնս, զվուշ, զասր.
rose;
եղանակ —ից, rose-season;
մշտափթիթ —, monthly —, semper florens;
— հարիւրթերթի, centifolia;
մամռաւոր —, moss rose;
դամասկեան —, damask rose;
վայրի —, wild rose, eglantine;
դեղին —, single yellow rose;
կոկոն, բոլորք —ից, rose-bud;
գոյն —ի, rose-colour;
փայտ —ի, rosewood;
կարմրագեղ, ծիրաներփեան, գեղեցիկ, քաղցրաբոյր, գեղափթիթ, փշալից, թարշամ —, scarlet, purple, beautiful, perfumed or odorous, full-blown, thorny, faded rose;
—ք մանկութեան, այտից, շրթանց նորա, the roses of youth, of his cheeks, of his lips;
պսակ ի —ից, crown or wreath of roses;
քաղել —, to gather roses;
չիք — անփուշ, no — without a thorn;
cf. Իսկութիւն.
· Calfa