military, soldierly, soldier-like;
soldier;
— արուեստ, tactics.
Միթէ զինուորակա՞ն ես, եւ կամ ծառայ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Կոչէր զբազումս ի զինուորական քրիստոնէից. (Եղիշ. ՟Բ։)
who? which? what?
how? why?
that, which, what;
— կերիցուք, կամ — արբցուք, կամ — զգեցցուք, what ye shall eat, or what ye shall drink, what ye shall put on;
— եւ իցէ, whatever, whichever;
— է ինձ ? what does it matter? — կամիք ? what do you like ? — խնդրէք ? what are you seeking ? — աղագաւ ? why ? for what cause ? — օրինակ ? in what manner? — ասիցեն ? what will they say? — ինչ ? what ? — ինչ առնել էր եւ ես ոչ արարի ? what is that which I ought to have done and have not done ? — ապա ? what ? what then ?
nature, substance, state of a thing.
ԶԻ՞ՆՉ τίς; τί; quis, quae, quid? Անուն հարցական, կամ իբր հարցական, զի՛նչ, զի՛նչ ինչ։ Առընթեր ներգործական բայից է որպէս հայցական բառիս Ի՞նչ այսինքն զո՞ր կամ զո՞րպիսի. ի՞նչ, ի՞նչ բան.
Զի՞նչ կերիցուք, կամ զի՞նչ արբցուք, կամ զի՞նչ զգեցցուք։ Զի՞նչ տեսեալ՝ արարեր զբանդ զայդ։ Զի՞նչ արասցես ինձ։ Զի՞նչ տաց քեզ։ Մի՛ գիտասցէ ձախ քո՝ զի՛նչ գործէ աջ քո։ Մի՛ հոգայցէք, թէ ո՛րպէս կամ զի՛նչ խօսիցիք, զի տացի ձեզ ի ժամուն յայնմիկ՝ զի՛նչ խօսիցիք.եւ այլն։
Առընթեր էական բայից եւ չէզոքաց՝ կամ առանց բայի, է ուղղական. իբր Ո՞ր կամ ո՞րպիսի ինչ. ո՞ր բան, ո՞ր.
Զի՞նչ դիւրին է. ասե՞լ ... եթէ ասել։ Գիտէ հայրն ձեր, զինչ պիտոյ է ձեզ։ Եւ մի՛ ամենայնի, զի՛նչ ընկերի քոյ իցէ.եւ այլն։
Եւ ապա յանդիմանութիւն այսոցիկ զի՞նչ, եթէ ոչ անտես առնել. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Զի՞նչ առ նոցին չարչարանսն՝ դիւահարաց չար կիրքն, կամ զի՞նչ մեռելոց սուգն. (Վրք. հց. ՟Դ։)
ԶԻ՞ՆՉ. ա. ուղղ. եւ հյց. Ո՞ր, ո՞րպիսի. զո՞ր, զո՞րպիսի. ի՞նչ.
Զի՞նչ վարձք իցեն։ Զի՞նչ օգուտ է մարդոյ։ Զի՞նչ շահ եղեւ։ Զի՞նչ գործ գործեալ է քո.եւ այլն։
Զի՞նչ վայելումն։ Զի՞նչ քեզ աղերս մատուցից. (Նար.։)
Զի՞նչ բան բաւական լիցի ասելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
Զի՞նչ են զարմանըք հիացման, թէ ... եւ այլն. (Շ. խոստ.։)
Բժշկացն պաշտօնն զի՞նչ գործոյ գործակից հանդիպիցի գոլ պաշտօնական. առողջութեան։ Եւ նաւակառուցաց պաշտօնն զի՞նչ գործոյ գործակից պաշտօնական իցէ. նաւու. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
Զի՞նչ գործեցեր զայդ։
Զի՞նչ գործեցեր զայդ ընչ իս, ընդ մեզ, եւ այլն։
Զի՞նչ է ինձ՝ ի թիւ արկանել։ Եւ զի՞նչ է ինձ սակաւս յօդել, կամ ի կիր արկանել։ Զի՞նչ վնասեսցեն զիս պարտիքս. (Նար.։)
Զի՛նչ շատ գործեաց սքանչելիս. (Բուզ.։)
Ղամբարափայլ ծագես յաւէտ՝ զինչ զարեգակըն բազմագէտ ... Շո՛ւրջ պատեսցես ուսման գըրոց, որ զմիտս առնէ՝ զինչ բով հալոց ... Զի յիւր հօրէն՝ խօսի խախուտ, որ զմարդն արար՝ զինչ զփայտ փուտ. (Երզն. այբուբ.։)
Նոյնպէս եւ այլ տաղասացք ի նոյն դարս, եւ զկնի։
ԶԻ՛ՆՉ, կամ ԶԻ՛ՆՉ ԵՒ. ԶԻ՛ՆՉ ԵՒ ԻՑԷ. Անորոշ հարցական, Որ ի՛նչ միանգամ. զոր ինչ եւ իցէ. զի՛նչ ինչ.
Արա՛ նմա՝ զի՛նչ հաճոյ է առաջի աչաց քոց։ Պատմեսցի Յակոբայ եւ Իսրայէլի, զի՛նչ կատարելոց իցէ Աստուած։ Զի՛նչ եւ անուանեաց Ադամ, այն անուն է նորա.եւ այլն։
Եթէ եպիսկոպոս ոք գտցի զինչ եւ իցէ ի վատթար գործս. (Կանոն.։)
ԶԻ՛ՆՉ ԷՆ, էին, էումն. գ. τὸ τί ἑστιν ..y quid est, q.d. quidditas Զի՛նչ ինչ գոլն իրին, իբրու զինչութիւն սահմանաւ եւ անուամբ բացատրելի. էութիւն. իսկութիւն.
Կամիցի ուսանել, թէ զի՛նչ օրինակ մեք զԱստուած հայր կոչեմք. (Կոչ. ՟Է։)
Զի՞նչ օրինակ առ ուխտաւոր կուսանսն տեսութիւն արասցուք։ Զի՞նչ օրինակ ի մարմնում աստուածութիւնն. որպէս հուր յերկաթում. (Բրս. հց. եւ Բրս. ծն.։)
how ? what can it be ? how can it be ?
Թէպէտեւ չգիտիցեմք իսկ քաջ, զի՛նչուզի՛նչ այսր աւուր մեղուցեալ իցէ. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 19։)
futile, vain, frivolous;
capriciously.
Զինչպէտ բանսարկութիւնս առնէին։ Գրեաց զինչպէտս ըստ կամի. (Փարպ.։)
Իշխեցին զի՛նչպէտ զի՛նչ կամք իւրեանց գնալ առ խաչին. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
what ? in what manner ? how ?
Զի՛նչպիսի հնարիւք լուծանել կարասցուք զկապ սիրոյ. (Խոր. ՟Ա. 24։)
Զինչպիսի հնարիւք զելս իրացն գտանել կարասցեն։ Զինչպիսի հնարիւք ցուցանիցէ Աստուած. (Փարպ.։)
capriciously, conceitedly.
Զինչպէտ օրինակաւ. յումպէտս. անխորհրդաբար. ըստ կամի. ըստ հաճոյս անձանց.
Մերժեալք ի տէրութենէն իւրեանց ... կէին անկարգաբար զինչպիտկէն. (Արծր. ՟Ա. 8. (ա՛յլ ձ. զինչպիտակեն)։)
caprice, whim, freak, humour, fantasy;
ի կամս անձին զինչպիտութեան բերիլ, to follow one's own caprice or fancy;
թողուլ զոք ի կամս անձին զինչպիտութեան, to leave one to his ways or caprices.
Զի՛նչպէտ կամ ումպէտ ընթացք կենաց. ինքնագլխութիւն. ինքնահաճութիւն. անպիտան եւ անկարգ հաճոյք անձին.
Ոչ թողեր զազգս մարդկան ի կամս անձանց զինչպիտութեան իւրեանց. (Ագաթ.։)
Ի կամս անձին զինչպիսութեան բերեալ՝ ոչ անսայր բանի խրատու աներոց իւրոց։ Զկամս անձանց զինչպիսութեան իւրեանց կատարել։ Ելեալ գնացին ի կամս անձանց զինչպիտութեան իւրեանց. (Յհ. կթ.։)
lower, sunk.
Առաւել վայրիջեալ. ցած. խոնարհագոյն. խորագոյն.
Տեսիլ նորա զիջագոյն իցէ քան զմորթն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 25։)
mild, humble, condescending, complaisant.
Խոնարհական. զիջանելով եղեալ, ասացեալ.
to calm one's self, to relent, to grow tranquil, to yield, to cool, to comply;
to acquiesce, to listen, to condescend, to connive;
to become extinct;
— յառաջին զուարթութենէն, to lose one's cheerfulness;
— յաղաչանս, to be moved by entreaties, to acquiesce in, to comply with, to yield to;
զիջանէր տակաւ երթայր ջուրն եւ թուլանայր յերկրէ, the waters returned from off the earth continually;
էջ եւ զիջիր ի խորս երկրի, yet shalt thou be brought down unto the nether parts of the earth.
Թէպէտեւ ներեցից եւ զիջից ըստ բանին. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Զիջանեմ.
Արբցեն եւ զիջցին, եւ եղիցին իբրեւ չեղեալք. յն. ընկլցին. (Աբդ. 16։)
στέλλομαι, καταβιβάζομαι, ἑνδίδομαι եւ այլն. remittor, demittor, decresco, diminuor, cedo Կարի ի վայր իջանել. խոնարհիլ (իրօք կամ նմանութեամբ). ցածանալ, ցածնուլ. մեղմանալ. նուազիլ. ինջնալ, կակղնալ, թուլանալ, պակսիլ.
Մի՛ ամբարտաւանիք, այլ ընդ խոնարհս զիջանիցիք. (Հռ. ՟Ժ՟Բ. 16։)
Զիջի՛ր փոքր մի, հաշուեա՛ց զմիտսդ. (Ոսկ. ես.։)
Այլ ոչ զանգիտեալ երբէք զիջանէր ի բարձրագոյն հաւատոցն՝ որ ի Քրիստոս. (Նանայ.։)
Զիջանելով ընտելացուցանէր. (Ագաթ.։)
Ոչ երբէք զիջայ ընդ նմա՝ ո՛չ ի ցանկութիւն, եւ ոչ ի սրտմտութիւն։ Պա՛րտ է եւ քեզ զիջանել ընդ նովաւ։ Եւ զի մանուկ էր, եւ ես զիջանէի զկնի տկարութեան նորա. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Զ. եւ ՟Բ։)
calmness, tranquillity;
subsiding;
condescension, connivance, deference;
indulgence.
Երկինք ցօղովն (սնուցանեն)՝ յամպոց զիջմանէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
Անասնաբար սահեցմամբ՝ ըստ հողոյն զիջման՝ ընդ երկիր մածաք. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
Մի՛ ինչ յայսմանէ երկիցես, քանզի զիջութիւն է իրողութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տնօրէնութիւն՝ ո՛չ է սեպհական գործ, այլ զիջումն ի պէտս հօտին։ Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զԱստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Զիջութիւն.
Երկինք ցօղովն (սնուցանեն)՝ յամպոց զիջմանէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
Անասնաբար սահեցմամբ՝ ըստ հողոյն զիջման՝ ընդ երկիր մածաք. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
Մի՛ ինչ յայսմանէ երկիցես, քանզի զիջութիւն է իրողութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տնօրէնութիւն՝ ո՛չ է սեպհական գործ, այլ զիջումն ի պէտս հօտին։ Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զԱստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to raise a tumult or disturbance;
— զաղանդ, fo divulge, to publish.
ԶԻՐԱՐԵՄ ԶԻՐԱՐԻՄ Զիրերօք անցուցանել, եւ անցանել, վէճս յուզելով կամ շշնջելով. պատատիլ. խառնիլ. իրարու անցընել, իրար անցնիլ, շշնկոց հանել.
cf. Զիրարեմ.
ԶԻՐԱՐԵՄ ԶԻՐԱՐԻՄ Զիրերօք անցուցանել, եւ անցանել, վէճս յուզելով կամ շշնջելով. պատատիլ. խառնիլ. իրարու անցընել, իրար անցնիլ, շշնկոց հանել.
cf. Զիւրովի՞՞՞երթալ.
Միթէ զիւրովի՞ն երթայցէ։ Ձգեաց զսուսեր, եւ կամէր երթալ զիւրովին։ Եդ զսուսերն, եւ չոգաւ զիւրովին. (Յհ. ՟Ը. 22։ Գծ. ՟Ժ՟Զ. 27։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 44։)
to deny, to retract, to refuse, to deprive, to rocain.
ԶԼԱՆԱՄ կամ ԶԸԼԱՆԱՄ. ἁποστερέω, στερίσκω , στερέω, ἁδικέω, πλεονέκτω privo, spolio, orbo, fraudo, injuriam facio συκοφαντέω defraudo (Արմատն է յայլազգականն, զիւլ, զուլմ, կամ ի հյ. ծոյլ՝ ի լնուլ զիրաւունս) Որպէս Զրկել. անիրաւել. դրժել. հատանել զիրաւունս. անտես առնել. յետնել. պակասեցուցանել. մերկել. կողոպտել. նենգել. խարդախել. զրկանք ընել.
Մի զլասցիս զվարձս տնանկին. (Օր. ՟Ի՟Դ. 14։ Ո՛րդեակ, զկեանս աղքատաց մի՛ զըլանար. Սիր. ՟Դ. 1։)
Անձամբ անձին զանձինս ի սրբութենէ պարգեւաց անտի զլանան։ Ա՛յր դու, չզըլանամ ինչ զքեզ, բայց կամիմ տալ սմա՝ որպէս եւ քեզդ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6. եւ 8։)
Եթէ զուրուք ինչ զլացեալ իցեմ, հատուցից չորեքպատիկ. (Բրս. հց.։)
Զառաջին մարդն խաբեցի, եւ յանմահութենէն զլացայ. (Վանակ. յոբ.։)
Զլացեալ զրկեցաւ ի սքանչելի կենաց անտի. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։)
Բերան օձին զլացեալ զրկեցաւ ի պատասխանի տալոյ. (Եփր. ծն.։)
Ոչ զլանայր զծառայակիցս իւր ի տէրունեացն աւանդից ոգւոյ կերակրոց. (Սկեւռ. լմբ.։)
Որ յոյժդ ես մարդատեաց՝ զլանալով զԱստուծոյ մարդասիրութիւնն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Բաժակ մի ցուրտ ջուր տալ հրամայէ, եւ ոչ զայնորիկ զվարձս զլանայ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Զտասանորդացն ասէ, զոր զլանային տալ ի տաճարն՝ ղեւտացւոց. (Մխ. երեմ.։)
Զնորա պատուիրանաւն զլացաք։ Զլացան զտէր այգւոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
Ի ժամանակս սերմանելոյ արդեանց ոչ ոք զլանայ ի սերմանելն. (Եփր. պհ.։)
Ո՞ր ազգ զլացաւ զերախտիս տեառն իւրոյ մարդկութեանն։ Զլանամ զնոյն եւ ո՛չ բնաւ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
Զլացան զպատիւ նորա. (Վրդն. ծն.։)
Թաքուցանել երկուցեալ, զի մի՛ երբէք իբրեւ զըլացօղ պատուհասեալ դատեցայց. (որպէս զծոյլ եւ զապաշնորհ ծառայն քանքարաթաքոյց) (Փարպ.։)
Այլ դու կարօղ ես սովորաբար եւ առ զըլացօղս բարեգործել. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Զժողովուրդն զլացօղ ի ժողովրդենէ իւրմէ եհան. (Եփր. ել.։)
Նման Յուդայի, որ ժողովեաց ի վերայ տեառն իւրոյ զգունդս զլացողացն այսինքն ապերախտից. (Վանակ. յոբ.։)
to embitter, to afflict, to torment;
cf. Զկծիմ.
Որչափ ողոքես, զայրանայ, եւ զկծէ, թէ ընդէ՞ր ոչ չարին չար հատուցանես. (Լմբ. առակ.։)
to be vexed, grieved, concerned, moved, soured, exasperated;
— գինւով, to intoxicate, to get drunk.
Զգածիլ ջերմ կրիւք, կամ կիզանիլ ջեռմամբ կրից. կամ կծանիլ եւ կծուիլ յերեսաց կսկծանաց սրտի։ (լծ. ընդ թ. գըզմագ)։
Խաշինքն ... զկծիցին ... եւ զկծէին խաշինքն ի գաւազանսն։ Զկծէին խաշինքն ի խառնսն եւ յղենային։ Առ ի զկծելոյ նոցա ըստ գաւազանացն. (Ծն. ՟Լ. 38 = 41։)
Սմա վարձեցաւ ոչխար ասրաբերութեամբ, եւ ինքն ի սառուցմանէն զկծի (այսինքն կծկի առ ի ջեռնուլ). (Լմբ. յանառակն։)
Ո՞վ ոք ետես զստրուկն յիւրում մեծութեան, եւ ոչ զկծեցաւ։ Ընդ որս եւ զսորին նմանիս պարծանաց (առաջի եդիր) առ իմս խրախոյս, եւ ոչ զկծեցայ. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Կ՟Դ։)
Չի՛ք այլ ինչ զօրաւոր, որ այնպէս խածանէ զսիրտ մարդոյ իբրեւ զնախատինսն ... սակայն եւ ոչ յայսոսիկ զկծեցաւ արդարն. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Չարակն կոչի այն, որ ընկերին բարութեամբ զկծի։ Մոռանայ զնախագործեալ բարիսն, եւ զկծի՝ թէ ընդէ՞ր սխալեցի. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Վասն առաքելոցն ասէին զկծեալք, զի՞նչ արասցուք արանցս այսոցիկ. (Ոսկ. գծ.։)
Զի եւ հարք յաղագս մանկանց զանբժշկականն ախտացելոցն խռովին եւ զկծին. (անդ։)
Ի բաց անցեալ գնացին ի միմեանց զկծեալ կռուով. (Պտմ. աղեքս.։)
consequences;
accessories.
Որք զերկրաւս են պատճառք, են այս զհետերթանք։ Զհետերթանք ինչ ո՛չ, գործ բնութեան փութալի առաջին է։ Ահա եւ հուր՝ բնութեան հարկաւորագոյն է գործ. եւ զհետերթանք սորա են ծուխ։ Ո՛չ առաջինք են բնութեան, այլ հետեւեալ են հարկաւորաց, եւ նախառաջնացելոց զհետերթանք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
plaintive;
penitent.
Ուր գոյ զեղջ. Որպէս Զղջացօղ, եւ Ողբական.
to repent;
to be sorry, to regret, to complain, to acknowledge one's fault.
Որ ի չարիսն ո՛չ զղջայ, դիւաց նմանեալ է այնպիսին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Զղջացի. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Զղջամ.
κατανύσσω, -ττω, μεταμελέομαι , μετανοέω compungor, poenitet me, resipisco Ի զեղջ գալ. ցաւիլ ընդ գործն անցեալ, մանաւանդ ի վերայ մեղաց. ստրջանալ. ապաշաւել. փոխել զմիտս. աւաղել. զղջալ, ցաւիլ.
Յանկողինս ձեր զղջացարո՛ւք։ Ոչ գոյ մարդ, որ զղջանայ ի վերայ չարեաց իւրոց։ Ոչ զղջանամ, թէպէտեւ զղջացեալ էի։ Ո՛չ դարձցի, եւ ոչ զղջասցի տէր. զի ո՛չ եթէ իբրեւ զմարդ է ի զղջանալ։ Զղջացայց եւ ես ի վերայ չարեացն, զոր խորհեցայ առնել նոցա։ Զղջացայց եւ ես ի վերայ բարեացն, զոր խօսեցայ առնել նոցա։ Ետես Տէր, եւ զղջացաւ ի վերայ չարութեանն (վնասու)։ Զղջացաւ ըստ բազում ողորմութեան իւրում (իբր խղճել, խղճալ) եւ այլն։
Յանցեա՞ր, մեղա՞ր, զղջացի՛ր, ապաշխարեա՛. (ՃՃ.։)
Ընդ թմբրութիւն ոգւոց զղջասցուք. (Լմբ. ատ.։)
Որք զղջանան ի մեղաց. (Երզն. մտթ.։)
Եւ լուեալ զայս՝ զղջացան ի սիրտս իւրեանց. (Գծ. ՟Բ. 37։)
Զղջասցին ի միտս իւրեանց (ստրջանօք). (Իմ. ՟Ե. 5։)
Մի՛ միայն ի մեղս մեր զղջասցուք, այլ եւ ի մեղս եղբարցն. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
ԶՂՋԱՆԱԼ. հյց. խնդ. իբր Աւաղել, ողբալ. եւ այլն.
Զղջանայր զառաջին քակտումն ի նոցանէ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զղջանային զսնոտի ջանն իւրեանց. (Փարպ.։)
Ընդէ՞ր զպոռնկութիւնն զղջանաս եւ ապաշխարես, եւ զարբեցութիւնդ անփոյթ արարեալ արհամարհես. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Զղջացաւ զամուսնանալն. (Բուզ. ՟Գ. 8։ եւ ՃՃ.։)
Յեղափոխեալ յայնց բարուց՝ զղջանամք զտալն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
tender, affeeted, plaintive, moaning.
Զղջացեալ սրտիւ. որ ունի զեղջ ի սրտի. զղջական.
Եղիցի զղջասիրտ եւ ողբական. (Վրք. հց. ՟Դ։)
compunction, repentance, contrition;
penitence;
ի — գալ, ի զղջման լինել, to repent;
ի — ածել, to make repent.
Գործեալն առ ի սոցանէ՝ առանց զղջութեան լինիցի։ Ոչինչ ներգործեն այսպիսի անձանց զղջութիւնք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
cf. Զղջութիւն.
κατάνυξις compunctio μετάνοια, μετανοεῖν , μεταμέλεια poenitentia, poenitere Զեղջ. զղջալն. ի զեղջ գալն. ապաշաւ. ստրջացումն. ապաշխարութիւն. ցաւ ընդ եղեալ գործն, մանաւանդ ի վերայ մեղաց. փոխումն մտաց. զղջում.
Խորագէտն գայ ի զղջումն։ Թերեւս յետ ուխտելոյն զղջումն լինիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 15։ ՟Ի. 25։)
Որ զղջմանն հրով հալել զինքն դիտիցէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կամ Պարզ կսկիծ եւ ցաւ սրտի զկծանօք. ստրջացումն. աւաղումն. ափսոսալը. ինքիր զինքը ուտելը.
Հանապազ ի նմին զղջման կային։ Զղջումն մտաց մերոց այս է, թէ ընդէ՞ր ընդ առաջինսն չկատարեցաք զկեանս մեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զարբանեակս սատանայի բազում զղջմամբք ամաչեցուցեալ նշաւակէ աստ եւ ի հանդերձելումն. (Փարպ.։)
to be charmed, delighted;
to enjoy;
to take one's fill of, to glut one's self with, to be satiated, glutted, to be intoxicated, enraptured.
Վայելել առատապէս ի քաղցրութիւն ըմպելեաց. առնուլ զճաշակ լցուցիչ բաղձանաց. որ եւ նմանութեամբ ուտելեաց ԸՄԲՈՇԽՆԵԼ եւս ասի. ըստ յն. լիանալ, լնուլ ցյագուրդ. ἑμπίμπλημι impleor
Ըստ արօտի նոցա յագեցան եւ զմայլեցան, եւ մոռացան զիս. (Ովս. ՟Ժ՟Գ. 6։)
Ոչ կարացին զօրել ուժոյ զօրութեան անոյշ գինւոյ նորա. ծարաւեցան, արբին եւ զմայլեցան, եւ դարձեալ պասքեցան. (Ագաթ.։)
Ուսան զդպրութիւն ... եւ եղեւ նոցա այն կերակուր հոգեւոր ... զմայլեցան ի միտս եւ յոգիս իւրեանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զմայլեալք ուրախութեամբ ի քէն կենդանարա՛ր բաժակ։ Որով արբեալ զմայլեցաք յուրախութիւն հոգեւոր։ Վէմն հաւատոյ զմայլեալ անմահական բաժակաւն այսօր բաշխէր ծարաւեաց. (Շար.։)
Ընկղմեալ, զմայլեալ, եւ իսպառ ծածկեալ յանճառութենէ առաւելութեան ... մեծիդ երախտեաց. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
Զմայլին նոցա սատակմամբն. այսինքն զուարճանան, կամ յագին. (Ոսկիփոր.։)
Զմայլեալ էր միտք ծերոյն ի տեսիլս Աստուածայինս. (Վրք. հց. ՟Գ։)
satiety;
delight, transport, rapture;
witchery, enchantment.
ԶՄԱՅԼՈՒԹԻՒՆ ԶՄԱՅԼՈՒՄՆ. Վայելք ցյագուրդ. յափրութիւն.
Այսպիսիքն են վարձուց եւ երանութեան արժանի, եւ ո՛չ յագելոցն եւ անկարօտից զմայլութիւնք. (Մանդ. ՟Զ։)
Զի՞նչ դիւրին քան զուտելն կայցէ, այլ բազումք առ զմայլութեան եւ ընդ ուտելն տաղտկան. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Զմայլութիւն.
ԶՄԱՅԼՈՒԹԻՒՆ ԶՄԱՅԼՈՒՄՆ. Վայելք ցյագուրդ. յափրութիւն.
Այսպիսիքն են վարձուց եւ երանութեան արժանի, եւ ո՛չ յագելոցն եւ անկարօտից զմայլութիւնք. (Մանդ. ՟Զ։)
Զի՞նչ դիւրին քան զուտելն կայցէ, այլ բազումք առ զմայլութեան եւ ընդ ուտելն տաղտկան. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Գ։)
to torment one's self, to toss about, to tumble and toss.
Տատամսիլ. խուճապիլ. ծփիլ ի հոգս. ցնորիլ.
Նա անկեալ դնի, եւ դու որպէս ի խաղու կաս. նա տանջի, եւ դու ընդ վայր զըմբաղիս. (Ոսկ. ննջ. յն. ցնորիս.)
Մեծատանցն զըմբաղելոցն՝ եւ ոչ անոյշքն թուին ախորժելիք. (Եփր. աղքատ.։)
Ընդ խաղ եւ ընդ կատակ եւ ընդ ամենայն իրք ուրախութիւն բերէ եւ զըմբաղի ... եւ ի յայն իրվիրն զըմբաղի, որ ցներքսէ ուրախութիւն բերէ. (Մխ. բժիշկ. (ու ռամկօրէն առնու որպէս զբաղիլ, զբօսնուլ)։)
to grow torpid, stiff, numb, to be benumbed, dulled;
to lose ones senses, to be stunned;
to feel giddy.
ԶՄԲՐԻՄ ԶՄՐԻՄ. Սաստիկ թմբրիլ. իսպառ թմրիլ. ընդարմանալ, յիմարիլ արբեցութեամբ. մոլեգնիլ. գինեհարութեամբ կծկիլ իբրեւ ամօթապարտ. թմրիլ, սըմքիլ, սըքիլ.
Ի սաստիկ անապակա՞ց զմրեալ իցէ. (Մամբր.։)
Հայեա՛ց ի ծանականսն, որք ընդ միմեանս զըմբրին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Զըմրեսցի՛ն իշխանքն ... Երկիւղիւն զըմրին ի մարտնչելոյ. (Լմբ. էր ընդ եղբ. յորմէ եւ Գանձ.։)
Զըմրեսցի՛ մակեդոն, եւ հոգեմարտքն ամենայն. իբր պապանձիլ. (Ի գիրս խոսր.։)
why ?
Ընդէ՞ր, կամ զմէ՞ ... կեցեալ գտանին։ Զմէ՞ դարձուցանես զերեսս քո ի մէնջ։ Զմէ՞ մոլորեցուցեր զմեզ։ Զմէ՞ հայեցար յարհարմահոտս. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 9։ Սղ. ՟Խ՟Գ. 24։ Ես. ՟Կ՟Գ. 17։ Ամբ. ՟Ա. 13։)
Զմէ՞ առաքիցի ի խաւարն արտաքին։ Զմէ՞ ոչ առնիցէ լաւագոյն քան զնորայն. (Եզնիկ.։)
to be perfumed with myrrh.
Զմուռս իբրեւ զմռացելոյ (ընծայեցին մոգքն). (Եփր. համաբ.։)
cf. Զմռսեմ.
Զմռեցաւ դի նորա ... զի զմռեսցէ զքեզ ի տեւողութիւն ոչ ժամանակեան. (Եղիշ. թաղմ.։)
Զմարմինն զմռեցին, զի մի՛ հարցի ի տօթոյն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
myrrh tree.
Ա՛ռ քեզ խունկս անուշունս, ծաղիկ ընտիր զմըռնենեաց. (Ել. ՟Լ. 23։)
Ի լեառն զմըռնենեաց. (Երգ. ՟Դ. 6. ա՛յլ ձ. զմռսոյ. որպէս եւ Նար. երգ.։)
full of myrrh.
ԶՄՌՍԱԼԻՐ ԶՄՌՍԱԼԻՑ. Լցեալ կամ լի զմռսով.
Իբրեւ արմաւ ոսկեղէն զըմռսալից լցցին տաշտք մեր. (Երգ. ՟Ը. ի վերջն. կամ ըստ Նար. ի սկիզբն։)
to mix or fill with myrrh;
to embalm.
Ի ժամանակի վկայութեանն ի բարեպաշտութեանն հանդէսն զմըռսեցան. (Նիւս. երգ.։)
Զմռսալից, զի զմեռելութիւն կրեաց ... ի թաղմանն զմռսեցաւ. (Նար. երգ.։)
thought, consideration, reflection, meditation.
Վասն այսորիկ զմտաւածութիւն նորա յանդիմանէր։ Ոչ իմացաւ զկնի յանդիմանելոյ զմտաւածութիւն նորա մեծ ինչ իմանալ զնմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
Սա խաւար եղեւ եւ կոչեցաւ՝ մերկացեալ ի փառացն՝ վասն ամբառնալոյ յանհպելի տեսութիւնն զմտաւածութիւնսն. (Լծ. ածաբ.։)
emerald, made of emerald.
ԶՄՐԽՏԵԱՅ կամ ԶՄՐԽՏ. տէի, տեաց. ա. Որ է ի զմրխտէ, կազմեալ ի զմրխտոյ.
Զորոց զգիրն եդաք ընդ երկուց թագացն զմրխտեաց. (Պտմ. վր. (գրեալ էր զմրտեաց)։)
to spare, to save, to be careful;
to tremble, to shiver;
to throb, to palpitate.
ԶՆԴԱՄ կամ ԶԸՆԴԱՄ. φείδομαι parco Խնայել՝ իբր թնդալով աղեաց գթոյն. անխայել խանդաղելով՝ ահիւ եւ զգուշութեամբ. գթասիրել. արգահատել. բանի մը կամ մեկի մը վրայ դողդղալ.
Եթէ հայրն յորդւոյն արարածս ոչ խնայեաց ... որդին զիւրսն զիա՞րդ ոչ զընդայցէ. (Եզնիկ.։) Այլ առաւել տրական խնդիր առնու իբր չէզոք.
Խնայեսցո՛ւք եւ զընդասցուք ի հոգիս մեր։ Զընդացեալ խնայեալ ի մարմինն. (Սեբեր. ՟Դ. եւ ՟Թ։)
Առ ի խնայել եւ զնդալ, եւ պահել զոգիսն յառաքինութեանց. (Փիլ. այլաբ.։)
Բազում անգամ ի բուռն անկեալ (այսինքն անկելոյ) թշնամւոյն միշտ՝ զընդայր։ Յինչս զընդայցեմք։ Յիւրեանց անձինս չկամին զընդալ։ Յաշակերտսն զընդացեալ։ Տե՛ս զիա՛րդ զընդայ ի մատնիչն. (Ոսկ. մտթ.։)
Մերթ Թնդալ սրտի ի վերահաս չարեաց.
Զընդամ զընդանաւ վհիս տղմասիգ գբոյս յերկաթս մեղաց. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Բանտեմ.
Ընդ որ ցասուցեալ Շապհոյ՝ զնդանել զնա հրամայեաց. (Կաղանկտ.։)
low, lower.
(յորմէ Զնստագոյն) Կարի նստեալ, այսինքն ի վայր իջեալ, ցածագոյն.
Ողորկն՝ վասն դէպուղիղ մասնկացն կալ. եւ խոշոր՝ վասն ումեմն գերազանց լինելոյն, եւ ումեմն որ պակաս եւ զնիստն լինել. (Արիստ. որակ. ՟Ը։)
cf. Զննելի;
observing, examiner.
Ոչ վաղվաղակի զերեւելի եւ զննական (բնութիւնս) հաստատեաց. (Սեբեր. ՟Ա։)
Զննական էիցս (միտք). (Նիւս. կազմ.։)
visible, tangible, palpable.
Անկեալն զննութեամբ ձեռաց կամ աչաց. տեսանելի. շօշափելի. զգալի.
Զննելի բնութեամբ ըստ ի կուսէն տնտեսութեան հաճեցաւ բնակել ի մեզ. (Պտրգ.։)
to look at, to observe, to stare at, to aim at, to contemplate;
to examine, to study, to discuss;
to remark, to clear up, to recognize;
to visit;
to feel, to touch.
Զննեցից զսիւնս. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 26։)
Որոյ զննեսցի որսն. (Նաւում. ՟Գ. 1։)
Ոչ միայն ի ձեռաց չզննի, այլեւ ոչ ընդ միտս ուրուք հարկանի։ Ձեռն ի ներքս տարեալ (բժիշկն) զննէ զամենայն մարմինն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։ Տե՛ս եւ Նար. ՟Ժ. ՟Հ՟Թ. եւ Նար. կուս.։)
Զընդհանրագոյնս յառաջագոյն զննեալ որոշեսցուք. (Փիլ. իմաստն.։)
observation, speculation, theory;
visit.
Ի ձեռն փորոտեացն զննմանն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
cf. Զննութիւն.
Ի ձեռն փորոտեացն զննմանն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
lower or very low, sunk
ταπεινός, κοῖλος, κοιλότερος humilis, cavus եւ այլն. Առաւել զնիստ, ի վայր նստեալ. զիջագոյն. խոնարհագոյն. ցածագոյն. խորագոյն. փոսորակեալ. խորոփաւոր. ցած.
Տեսիլ արածին (կամ հարածոյն) զնստագոյն իցէ (կամ չիցէ) քան զմորթ մարմնոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. ստէպ։)
Տեսանիցէ քահանայն զարածն յորմս տանն՝ զնստագոյնս կանաչս կամ կարմրացեալս. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 37։)
Կայ ի բարձրաւանդակի վերայ յոյժ զնստագունի։ Հնգետասան կանգուն. այլ քան զնստագոյնսն աւելի եւս։ Ճառդ երեւեցուցանէ զնստագունաց եւ զնուաստից դաշտի ապականութիւն. (Փիլ.։)
Զյօնս եւ զաչս նկարել, եւ ըստ խառնուածոյն զնստագոյն (տեղիս) ձեւոյն ստուերացուցանելով. (Նիւս. կազմ. ՟Զ։)
Ծարրօքն ստուերացուցանեն զնստագոյնս աչացն. (Լծ. ածաբ.։)
to settle, to grow calm, to relent.
ԶՆՍՏԱՆԻՄ եւ ԶՆՍՏԻՄ. Ի վայր նստիլ, իբր զիջանել. ցածանալ. ցածնուլ. խոնարհիլ. հանդարտիլ. զետեղիլ. վար իջնալ.
Փքացեալս (եղէց) զնստեալ. (Սկեւռ. աղ.։)
Զհամատարած յուզմունս զնստեալ ցամաքեցոյց. իմա՛ զնստուցեալ. (Երզն. մտթ.։)