assembled by the Holy Spirit.
Հոգւով սրբով գումարեալ. հոգեպէս հաւաքեալ.
Հոգեգումարք, եւ ոչ մարմնագունդք. (Նար. առաք.։)
Զամս հոգեգումարս. (Անան. եկեղ։)
cf. Հոգեբերիմ.
ՀՈԳԵԴԱՐՁ ԼԻՆԵԼ. Ոգի առնուլ. կենդանանալ. զօրանալ.
Յելս հոգւոյ եղաք, հոգեդարձ եղաք, եւ առ քաջ հովիւն դարձաք. (Վրդն. սղ.։)
Նուաղեցաւ հոգի իմ ... զայս լուայ, եւ սակաւ մի հոգեդարձ եղայ, եւ կենդանացայ. (Մարաթ.։)
joyous, gay, jovial, jocund, jolly.
Առողջութեամբ բազմուրախ հոգէզուարճ հասանէր յաշխարհն իւր. (անդ։)
Հոգւով զուարճացեալ, ուռճացեալ. կամ Զուարճացուցիչ հոգւոյ. հոգեպարար.
Զանպարագիր երրորդութեանն հոգէզուարճ բղխումն յինքն ճառագայթափայլեալ. (Յհ. կթ.։)
Հոգեզուարճ իմաստութեամբ առլցեալ. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Լուեալ հոգէզուարճ հայրապետին աղուանից ուխտանիսի. (Կաղանկտ.։)
Հոգեզուարճ նուագարանօք վերագոչեսցուք. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հոգելից.
ՀՈԳԵԼԻ ՀՈԳԵԼԻՐ ՀՈԳԵԼԻՑ. Լի կամ լցեալ հոգւով սրբով (անձն, եւ որ ինչ իցէ նորա).
Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
Ի սրբոց հոգելիր վարդապետաց. (Անան. եկեղ։)
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես հոգելից։ Ըստ հոգելից բանի իմաստնոյն. (Նար. ձ. եւ լ։)
Հոգելից մարգարէն կամ մարգարէք. (Ագաթ.։ Սարգ.։ Լծ. կոչ.։)
Հոգելից վարդապետ, կամ վարդապետութիւն. (Կանոն.։ Ճ. ՟Բ.։)
inspired by the Holy Spirit, holy, divine;
prophet.
ՀՈԳԵԿԻՐ կամ ՀՈԳԷԿԻՐ. πνευματοφόρος qui fert aut gerit in se spiritum, spiritu divino adflatus. Որ կրէ յինքեան զհոգի աստուծոյ ըստ պէսպէս շնորհաց նորա. որ եւ ըստ յն. ոճոյ, Հոգեզգեստ, Հոգեզգեաց, Հոգիազգեաց. աստուածարեալ. բնական հոգւոյն. մարգարէ.
Հոգեկիր մարգարէք, կամ արք, կամ ծերն. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Նախ. սղ.։)
Ի նմանութիւն մեծ խորհրդին, զոր հոգէկիրքըն ծանուցին. (Յիսուս որդի.։)
Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար։ Ի տկար ամանս այս նիւթոյ հոգէկրի. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)
Արբուցանէ զիմանալի եւ զհոգէկիր երկիրն. (Յճխ. ՟Թ։)
Այլ ոման ի հոգէկրանցն երգէ։ Եգիպտական սուրբ հարցն հոգեկրաց. (Ճ. ՟Բ.։ Մաշտ.։)
Եղեւ դիտումնն հոգեկրիցն զայն ուսուցանել. (Պրպմ. ՟Ի՟Ա։)
soul-destroying.
ՀՈԳԵԿՈՐՈՅՍ ՀՈԳԵԿՈՐՈՒՍՏ. Կորուսիչ հոգւոյ. առիթ կորստեան հոգւոց. եւ Կորուսեալ հոգւով.
Վասն տեսանելոյ զհոգեկորուսացն զապականումն. (Փարպ.)
Հոգէկորոյս խորհուրդք սատանայի. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Հոգեկորոյս, եւ միշտ մտախաբ. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
Հոգեկորոյս այրեցմամբ անձանց իւրեանց. (Վրդն. ել.։)
Հրապաշտութեանցն հոգէկորուստ տոչորմանցն. (Անան. եկեղ.։ (եթէ չիցէ տառս տ կրկնեալ։))
living according to the spirit, spiritual, virtuous;
religious.
Ունօղ զհոգեւոր կրօնս. որ հոգւով պաշտէ զաստուած. կրօնաւոր. կրօնաւորական.
Զսրբազգեստիցն վերընծայեաց զանհամար ազինս հոգեկրօնս. (Նար. մծբ.։)
Նովին հոգէկրօն արուեստիւն յանապատ տեղիս. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
furnished with the wisdom of the Holy Spirit.
Ունօղ զհոգի հանճարոյ, կամ զհանճար հոգեւոր.
Ըստ հոգեհանճար իմաստնոյն. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
warring against, or denying the divinity of the Holy Spirit;
follower of the doctrine of Macedonius.
ՀՈԳԵՄԱՐՏ կամ ՀՈԳԷՄԱՐՏ. πνευματομάχος qui spiritui sancto repugnat. Մարնչօղ ընդդէմ հոգւոյն սրբոյ. ժխտօղ աստուածութեան հոգւոյն. մակեդոն հայհոյիչ, եւ արբանեակք նորա.
Դատապարտեցին զմակեդոն, եւ հոգեմարտ անուանեցին։ Զմակեդովնի հոգէմարտի զ՝ի բաց ընկենլի զթիւր վարդապետութիւնն. (Կանոն.։)
Հոգէմարտն մակեդոն։ Ժողովոյն՝ որ եղեւ վասն հոգէմարտացն. (Խոր. ՟Գ. 30. 33։)
Թէոդորոս ոմն հոգեմարտ. (Պրպմ. ձ։)
Զո՞ր ի հոգեմարտացն արկ ընդ ուռկանաւ հոգւոյն. (Սեբեր. ՟Բ։)
Ի հոգւոյն ճառն, որ ընդդէմ հոգեմարտիցն. (Խոսր.։)
denying the divinity of the Holy Spirit, the heresy of Macedonius.
πνευματομαχία repugnatio spiritui sancto. Մարտ ընդդէմ աստուածութեան հոգւոյն սրբոյ. մոլորութիւն մակեդոնի.
Ըստ արիոսի մոլորութեանն, եւ ըստ մակեդոնի հոգէմարտութեան։ Զսերմն չարին հոգեմարտութեան. (Սոկր.։)
formed by the Holy Spirit.
Նկարեալ ի հոգւոյն սրբոյ կամ հոգւով.
Հոգէնկար եւ աստուածահրաման յօրինուածով։ Ի յայս օրինակ հոգենկար պատկերի բանի. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
Հնձան աստուածահրաշ եւ հոգէնկար. (Թէոդոր. կուս.։)
soul-refreshing, soul-reviving;
renewed by the Holy Ghost;
refreshing or reanimating the spirit.
Նորոգեալ հոգւով. եւ Նորոգիդ հոգւոց.
Հոգենորոգ զուարթութեամբ։ Ի տեղի հանգստեան հոգենորոգ մարմնոյ հօրեղբօր. (Նար. ՟Ժ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
moved by the Holy Spirit;
soul-stirring, pathetic, moving, touching, affecting.
ՀՈԳԵՇԱՐԺ կամ ՀՈԳԷՇԱՐԺ. πνευματοκίνητος a spiritu motus, inspiratus. Շարժեալ կամ ազդեալ ի հոգւոյն սրբոյ.
Յայտնաբանութեամբք հոգեշարժ զօրութեան աստուածաբանիցն. (Դիոն. ածայ.։)
Հոգեշարժ քնարիւք զքեզ բարեհամբաւեմք. (Նար. կուս.։)
Ընդ մարգարէական հոգեշարժ լեզուս. (Ասող. ՟Ա. 1։)
Հոգեշարժ բանիւ։ Ի հոգեշարժ եւ յիմանալի թեւս. (Անան. եկեղ։)
Մեր թարգմանիչն եւ հոգէշարժ վարդապետն մովսէս խորենացին. (Վրդն. յանթառամն.։)
granted by the Holy Spirit;
adorned with or full of the gift or grace of the Holy Spirit;
communicating the Holy Spirit.
ՀՈԳԵՇՆՈՐՀ կամ ՀՈԳԷՇՆՈՐՀ. Շնորհեալ ի հոգւոյն, եւ շնորհօղ զհոգի, կամ ունակ շնորհաց հոգւոյն սրբոյ.
Հոգեշնորհ վարդապետութեամբ, կամ յղացմամբ, կամ օրինօք աւետեաց, կամ երգովք. (Փարպ.։ Անան. եկեղ.։ Սիսիան.։ Դիոն. թղթ.։)
Զնոյն ձայն (սաղմոսի) հոգեշնորհ հնչեցուցանեմք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Հոգեշնորհ վարդապետ, կամ հայր. (Ճ. ՟Ը.։ Երզն. լս.։)
cf. Հոգեշնորհ.
Ի հոգւոյն սրբոյ պարգեւեալ. հոգեշնորհ.
Ունայնդ ի լիութեանց հոգեպարգեւ հարստութեանց։ Ասելով զհոգեպարգեւ զաստուածաշունչն սաղմոս. (Նար. ՟Ը. եւ Նար. խչ.։)
Հոգեպարգեւ աստուածիմաստ շնորհօք հրատարակեցից. (ՃՃ.։)
benign, soul-pitying, soul-saving;
spiritual, devout, pious.
ՀՈԳԵՍԷՐ որ եւ ՈԳԵՍԷՐ. φιλόψυχος amator animarum. Սիրօղ հոգւոյ կամ հոգւոց.
Միայն բարեգործ, հոգեսէր, հզօր, մարդասէր. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
piety, devotion.
dying, agonizing, expiring, at the last gasp, in the e pangs of death;
—ք, pangs, agony, death-struggle;
լինել ի —ս, to be in agony, dying, giving up the ghost, to be in the last gasp or at the point of death.
ἁποθνύσκων, ἁγωνιζόμενος moribundus. իտ. agonizante. Որ մերձ է ի վարումն կամ յաւանդումն հոգւոյ. հոգէվարք.
Ոմն մեռեալ, ոմն հոգէվար, ոմն կիսամահ. (Լմբ. իմ.։)
ՀՈԳԵՎԱՐ. ա. ἁγωνία angor, agonia. իբր Հոգեվարութիւն. տագնապ մահու. հոգի տալը.
Պարտ է ասելն զհաւատամքն վասն նոցա՝ որք ի հոգեվարի են։ Որ ի հոգեվարուն է. (Ոսկիփոր.։)
Յերկարել ի հոգէվարսն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
psalmist;
singing by inspiration of the Holy Spirit.
Հոգւով սրբով երգօղ. նուագօղ զսաղմոսս եւ զօրհնութիւնս. մակդիր դաւթի.
Ինքն իսկ ասէ հոգերգօղն, ասաց տէր ցտէր իմ. (Պրպմ. ձ։)
Հոգերգողին դաւթի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Կատարելով զողբումն հոգերգողին. (Շար.։)
Խնդրէին զբացատրութիւնն զաստուածիմաստ հոգերգողին նուագ (այսինքն մեկնել զսաղմոսն)։ Ըստ նախաձայն հոգերգողին. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
cf. Հոգեմասն՞՞՞բաժին.
Հոգեաց տուրք. հոգեմասն բաժին. վասն հոգւոյ տուեալ. հոգեբաժին.
Հոգեցատուր պայմանաւ ընձեռեալ. (Յհ. կթ.։)
Անաշխարհիկքն զհոգեցատուրն յեկեղեցին տարցին. (Կանոն.։)
Զիմ հոգեցատուր հողսդ։ Ոչ հոգեցատուր, եւ ոչ յերախտեաց, այլ գնեցի։ Ինձ վաճառեալ, եւ հոգեցատուր արարեալ. (Ուռպ.։)
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
πνευματικός spiritualis νοητός intelligibilis. Որ ինչ անկ է հոգւոյ. հոգեղէն. հոգեկան. աստուածային. իմանալի. մտաւոր.
Ընդ հոգեւորսն զհոգեւորս համեմատեմք։ Հոգեւորացն հաղորդ լինել։ Շնորհս ինչ հոգեւորս։ Հոգեւորն քննէ զամենայն։ Հոգեւոր կերակուր, կամ ըմպելի, կամ տաճար. կամ պատարագ. եւ այլն։
Գո՞յ հնար լինել հոգեւոր առանց հոգւոյ. (Առ որս. ՟Ը։)
Հոգեւոր դրախտ, կամ ձիթենի. հաղորդութիւն, խրախճանութիւն. սպառազինութիւն, փարթամութիւն, եւ այլն. (Կոչ. ՟Ա։ Նար.։ Պիտ.։)
Առ ի խորհուրդ հոգեւորին զարդարեցեր զերեւելին. (Յիսուս որդի.։)
Զոյգ հոգեւորացն բարբառին բանից. այսինքն աստուածեղէն տառից. (Խոր. ՟Ա. 2։)
ՀՈԳԵՒՈՐ. ἕμψυχος, ἑμψυχόμενος, ἑψυχόμενος anima praeditus, animatus. որպէս Հոգիաւոր. ունակ բանական հոգւոյ. ... (cf. ՇՆՉԱՒՈՐ. եւ cf. ԱՆՁՆԱՒՈՐ, իբր հոգիաւոր։)
Մարմին առեալ հոգեւոր եւ բանական։ Ասեմք ի մարմին հոգեւոր միանալ բանն։ Զի՞նչ այլ է մարդոյն բնութիւն. բայց միայն մարմին հոգեւոր իմանալի (այսինքն իմացօղ). (Պրպմ. ստէպ։ Նոյնպէս եւ Առ որս. ՟Թ։ Դամասկ.։ Գերման.։)
Ետ զմարմին իւր զերկնաւոր, զանապական եւ զհոգեւոր. (Շար.։ Տե՛ս եւ զբան ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 44. Մարմին հոգեւոր, ի մեկնութեանն։)
Կամ որպէս πνευματοφόρος . Հոգեկիր.
Ոչ եւս շունչ կենդանի, այլ անձինս բանաւորս եւ հոգեւորս ստեղծանէ ջուրս այս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
spiritual.
Հոգեւորական տօն, կամ խրատ, կամ օգուտ։ Հոգեւորական մարտ, զէն, խորտակումն, իմաստ, կենդանութիւն. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Նար.։ Սարգ.։)
Հոգեւորական վարդապետութիւն։ Փոխեսցո՛ւք զմեզ ի հոգեւորականացն հեշտութիւնս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17. 21։)
Զօրութիւն հոգեւորական եւ աստսուածեղէն։
կամ (Շար.)
Հոգեւորական սուրբ մկրտութեամբ. ի մէջ բերեն եւ զզօրութիւն հոգւոյն սրբոյ։
Հոգեւորական ազգին. իմա՛ զհոգեղէնս, այսինքն զհրեշտակս։
cf. Հոգեպէս.
Հոգեւոր օրինակաւ. ըստ հոգւոյ. հոգեպէս. հոգեւորաբար.
Ոչ իմացաւ հոգեւորապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
Հոգեւորապէս նորոգեսցուք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Պաշտօն աղօթիցն հոգեւորապէս կատարեսցի. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Քանի՞ եւս ունի բարեգործել հոգեւորապէս՝ դարձելոցն առ նաֆ նովին բնութեամբ. (Իգն.։)
Նշանակէ մարիամ զայնոսիկ՝ որ հոգեւորապէս ընդունին զքրիստոս. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Հոգիանամ.
ἑμψύχομαι animam acquiro, animor. իբր Հոգիաւորիլ. հոգի ստանալ՝ կենդանի կամ բանական.
Շնչաբերի եւ հոգեւորի մանուկն։ Մինչեւ կատարեալ հոգեւորեսցի, եւ մարդ ծնցի. (Վրդն. աւետար. եւ Վրդն. ել.։)
Մարդն առաջին՝ արիւնաւոր եւ շնչակեաց կենդանի հաստատեցաւ հոգեւորեալ։ Ընդ մտանել բանին յարգանդ սրբուհւոյն՝ կատարեալ եւ հոգեւորեալ առեցեալն մարմին. (Տօնակ.։)
to give life to, to vivify, to enliven.
spirituality.
Հոգեւորն գոլ. ունելն զհոգեւոր առաքինութիւն, կամ զշնորհս հոգւոյն սրբոյ.
Թէպէտեւ օրէնք հոգեւոր են, սակայն ընդ հոգեւորութեանն նոցա աւորութիւնն գրգանաց եւ փափկութեան հաղորդեալ էր. (Եփր. հռ.։)
Դարձաւ ի հոգեւորութենէն, եւ եղեւ մարմին. (Լմբ. սղ.։)
Ի չափ հասակի հոգեւորութեանն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Որք միանգամ հոգեւորութեամբ (յն. հոգւով աստուծոյ) շրջին, նոքա են որդիք աստուծոյ. (Կոչ. ՟Է։)
Զմարդկայինն ի բաց կրճատեալ եհան ի մարմնոյն քրիստոսի զբանական հոգին, ասելով, աստուածային էր հոգիացեալ հոգեւորութեամբ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
apodyterium, dressing room, green room.
rolling along or down.
Հոլովմամբ. թաւալմամբ. գլորտըկելով.
Ըստ նմանութեան վիմաց հոլովաբար ի վերայ անկեալ. (Յհ. կթ.։)
October.
• (սեռ. -ի) «մարտից հաշ-ուած ութերորդ ամիսը» (ըստ լատինական տումարի) Եւս. քր. Երզն. մտթ. գրուած է նաև ոկտոբռ, սեռ. ոկտոբռի Սոկր. 196, ոկ-տոմբր Սոկր. 639, ոկտոմբրի Սոկր. 310, 670. նոր բառեր են հոկտեմբերեան, հոկ-տեմբերիկ։
• = Յն. ὄϰτώβριος, որ փոխառեալ է լտ. october հոմանիշից. բուն նշանակում է «ութերորդ ամիս» և կազմուած է լտ. octo «ութը» բառից. տարածուած է բոլոր եւրո-պական և այլ լեզուների մէջ. ինչ. գերմ. Ok-tober, ֆրանս. octobre, իտալ. ottobre, ռուս. вктябрь ևն. հայ բառը այսպէ՛ս է ձևափո-խուած, ազդեցութեամբ սեպտեմբեր, նոյեմ-բեր և դեկտեմբեր բառերի. հմմտ. վրաց. ოკტომბერი ոկտոմբերի՝ որ նոյն ամսա-նունների ազդեցութեամբ ստացել է աւելորո մ ձայնը։-Հիւբշ. 367։
• ԳՒՌ.-Գրականից փոխառութեամբ կայ նաև գաւառականներում. ինչ. Ննխ. հօգդէմ-փէր, Պլ. հօքդէմփէր, Ղրբ. հօկտէմբէր ևն։
Ամիսն հռովմայեցւոց՝ ոգդօ՛պէր october ὁκτόβρος . այսինքն ութերորդ սկսեալ ի մարտէ.
Երկուց ամսոց անուանք փոխեցան. սեպտեմբերի՝ գերմանիկոս, եւ հոկտեմբերի՝ պարթենիկոս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Կատարեցաւ ի հոկտեմբերի ամսոյ ի ՟Ի՟Գ. (Երզն. մտթ.։)
alluvion.
produced by the earth.
Որ ինչ է Բերք հողոյ. հողածին. հողեղէն.
Մարդ հողաբեր յաշխարհ գայցէ ըստ պատկերի աստուծոյ. (Ագաթ.։)
digging the earth.
cf. ԳԵՏՆԱԲԻՐ։ Իսկ ՀՈՂԱԲԻՐՔ. գ. Բրիչ. բահ. կամ Բրելն զհող.
Ի ծախս օդենեացն, ուստի զմաշկեղէն հանդերձիկն կազմեն, նովին եւ զհողաբիրսն հայթայթեն. (Եղիշ. երէց.։)
hank of earth, embankment, mound, dike, dam, mole, break-water;
causeway;
rampart, intrenchment;
—ս կանգնել, to intrench, to fortify with trenches.
χῶμα, πρόσχωμα agger, tumulus. Բլուր հողոյ. հող կուտեալ իբրեւ զբլուր, թումբ. եւ Աւերակ.
Եդիր զքաղաքս ի հողաբլուրս. (Ես. ՟Ի՟Ե. 2։)
Զտաճար պաշտաման նոցա աճիւնացուցեալ՝ հողաբլուր կացոյց. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Դ։)
Եղիցին քաղաքք հողաբլուրք. (Մեսր. երէց.։)
Շինեաց զհողաբլուր բարձրաւանդակն յափն գետոյն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Հողաբլուր արարեալ ի վերայ սուրբ եկեղեցւոյն. (Ուռպ.։)
Աւերեցին եւ քանդեցին՝ հողաբըլուր թողին ըզնա. (Շ. եդես.։)
ridge, border, shelving-bed.
agriculturist, farmer, cultivator, husbandman, ploughman.
γεώργιος, γεωργός γῆς, ἁρότριος agricola, rusticus, arator. Որ գործէ զհող, զերկիր, զարտ. երկրագործ. մշակ. արդիւնարար. տե՛ս (Ծն. ՟Թ. 20։ Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 23։ Զաք. ՟Ժ՟Գ. 5։ Ղկ. ՟Ժ՟Է. 7։)
Շինօղք, եւ հողագործք։ Եզանց հողագործաց. (Յճխ. ՟Ե. եւ ՟Ի՟Գ։)
Զի՛նչ օրէնք հողագործացն են, այն օրէնք վարդապետացն են. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
Տե՛ս զհողագործաց արդիւնս, եւ զդատարկաց վիշտս. (Համամ առակ.։)
Մերթ՝ Հողագործական.
Հողագործ մշակութեան պարապեալ. (Յհ. կթ.։)
husbandry, agriculture, tillage.
γεώργιον, γεωργία agricolatio, agricultura. Արուեստ եւ գործ հողագործաց. երկրագործութիւն. մշակութիւն.
Մրուեցից ի քեզ զհողագործութն, եւ զհողագործութիւն իւր. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 23։)
Զի նորա ո՛չ գոյ հողագործութիւն (կամ երկրագործութիւն). (Առակ. ՟Զ. 7։)
Զհողագործութեանն հարկանել գործ. (Պտմ. աղեքս.։)
Որպէս հողագործութեան՝ սերմն եւ արօրն. (Գէ. ես.։)
Երկաթն ի գործ հողագործութեան պիտանացու է, այլ ի սպանութիւն կարի իսկ անպիտան. (Կիւրղ. ել.։)
Որ զերկիրս փոխանակ հողագործութեան արօրադրէք, եւ սերմանէք զբանն կենաց. (Մեկն. ղկ.։)
living in the earth;
earthed.
Դարանեալ բունեալ ի ներքոյ հողոյ.
Եւ որ ներքոյ երկրի հողադարան սողնոց որջացելոց երկրիս. (Վրդն. ել.։)
burial-tax;
land-tax.
Դրամ տուեալ քահանայից վասն (օրհնութեան) հողոյ գերեզմանաց, որպէս եւ տէրութեան ի գն տեղւոյ շիրմաց.
Յաղագս դատաստանի անուանեալ հողադրամաց։ Հողադրամդ այժմ անուանեալ՝ ո՛չ է ի կանոնական հրամանաց։ Դրամդ հողոյ ի կապալաւոր քահանայից եղեւ՝ վաճառել զգերեզմանս. բայց քրիստովնեայք ըստ յուսոյ տան զդրամն հողոյ. (Մխ. դտ.։)
earth-eating, feeding on earth.
Կերօղ զհող.
Օձ հողակեր (Ագաթ.։ Կանոն.։)
Ոչ միայն հողակերք, այլեւ հողահերձք. (Եղիշ. թաղմ.։)
made of earth, earthen.
cf. Հողաբլուր.
land-tax.
quite full of earth;
earth-cleaving.
Հողով հերձեալ. պայթուցեալ՝ հող ուտելով շատ.
Հանապազ գետնաքարշ աստէն սողելով՝ նմանեցայք (օձին) ... ոչ միայն հողակերք, այլեւ հողահերձք յոգիս եւ ի մարմինս. (Եղիշ. թաղմ.։)
fond of earthly life.
cf. Հողակալ.
tufa.
bringing, causing or producing wind.
Բերօղ զհողմ, եւ բերեալ ի հողմոյ. հողմավար.
Շիջուցեր զհուրն հողմաբեր ցօղովն. (Շար.։)
Ի հողմաբեր թօթափմանց փոթորկացն. (Պտմ. աղեքս.։)
anemographer.
anemography.
weather-beaten tempest tossed;
fan;
cf. Ճանճվան;
— հրացան, air-gun.
Հարեալ ի հողմոյ, հողմակոծեալ.
Կամ հողմահար խըռիւ խոտին՝ ի ժամանակս աշնանային. (Յիսուս որդի.։)
ՀՈՂՄԱՀԱՐ. գ. Գործի հովահարիչ, եւ ճանճավան.
Հողմահարս պատառիչ օդոյ ի մորթոյ դովրացւոց՝ դրդիչ յոյժ աստուծոյ ակկարոնի (ճանճիկ կոչեցելոյ). (Մագ. ՟Ձ՟Է։)
noise, brawling;
gormandizing, gormandizer.
ԱՅՌԻՔ ՊԱՅԹԻՔ. Անյայտ իմն իմաստիւք՝ զոյգ ընդ բառիցս ԵՐԳ ԱՐԲԵՑՈՒԹԻՒՆՔ, դնի իբր յն. τραγῳδία. tragoedia որ է եղերերգութիւն.
Ե՛ւս չար անցք քան ընդ հրէայսն՝ ընդ մեզ անցանէին հանապազ այռիք պայթիք երգ արբեցութիւնք. (Ոսկ. եփես. ՟Զ։)
possessed with a devil.
Խառն յազդեցութենէ այսոյն չարի. դիւական.
Հերքեալ առ ի մէնջ զայսախառն հեծեծութիւնս. (Նար. ՂԲ։)
that drives away devils.
Ի խորին չարութենէ կռապաշտութեանն ճշմարիտ բարի եւ այսահալած. (Սարկ. լս.։)
Որ այսահալածն էր, եւ ահարկու դիւաց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ԺԹ։)
Եւ կամ դաւթեանն սաղմոսի՝ այսահալած մարգարէի. (Յիսուս որդի.։)
such, like, in this manner or fashion.
Վերբերական է, որ եւ նմանական. ո՛րգոն, այսանակ, այսպիսի. այսչափ, այսքան. (թր. քեր.) (ուր օրինակք ինչ վրիպակաւ գրեն ԱՅՍԱԿԱՆ։)
Կարաւան թշնամեացն այսանակ ձաղանօք գնացեալ մտին ի Դուին քաղաք. (Յհ. կթ.։)
Այսանակ ճոխագունիցն վերջոյ եւ առաջոյ պատուագիրքն յաճախեն զփառս։ Այսանակ եւ դու հրապուրողականդ քո բանիւք ծովացուցեր. (Յհ. իմ. ատ. եւ երեւ։)
cf. Այսպիսի.
cf. ԱՅՍՊԻՍԻ. պու կեօնէ. պու դարզ.
Այսգունիւ բերեալ ցանկութեամբ. (Յհ. իմ. ատ։)
Ըստ այսգունի պատմութեանս. (Սամ. եր.։)
Ընդ ձեռն այսգունի անճառ միաւորութեանն. (Խոսրովիկ.։)
cf. Այսպիսի.
Այսգունակ բարութեամբք։ Այսգունակ կարգօք։ Այսգունակ յաջողեալ բարեբաստութեամբ. (Պիտ.։)
Որոց պայազատութիւնն ունի զայսգունակ ձեւ օրինակի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եթէ այս այսգունակ հաւատարմացաւ։ Որ այսգունակ ի սկզբանէ մինչեւ ի ծայր ստութեամբ է զանգեալ. (Պիտ.։)
henceforth, henceforward, hereafter, for the future;
as for the rest;
now, then, but.
Յայսմ հետէ եւ առ յապա. հետեւաբար յայժմու ժամանակէ կամ յայսմ օրէ եւ անդր. ասկից էտեւ, ա՛լ. պունտան սօնրա. պունտան պէօյլէ. շիմտէն կէրի. արթըգ. մնաց՝ որ. գալտը քի. ἁπὸ τοῦ νῦν, λοιπόν. a nunc, իբր ab hoc tempore, dehinc, deinceps, in posterum, de caetero
Մեռայց այսուհետեւ, որովհետեւ տեսի զերեսս քո։ Ոչ եւս յաւելից հարկանել ... այսուհետեւ ... մի՛ դադարեսցեն։ Ննջեցէ՛ք այսուհետեւ, եւ հանգերուք։ Ժամանակս կարճեալ է այսուհետեւ։ Այսուհետեւ եղբարք, ո՛ղջ լերուք, հաստատո՛ւն կացէք. եւ այլն։
Մանաւանդ շ. Եւ արդ. արդ. եւ այժմ աղէ՛. ուրեմն. ուստի. եւ զի այս այսպէս, ապա հետեւաբար՝ ըստ ասացելոցս. τοίνυν, ὤστε, τοιγαροῦν, ἅγε νῦν. itaque, nunc ergo, igitur, unde, agedum, reliquum est. երբոր աս ասանկ է նէ, հապա. տէյինտի, իմտի.
Այսուհետեւ զգո՛յշ լերուք յանօգուտ քրթմնջենէ։ Այսուհետեւ խրատեցարո՛ւք բանիւք իմովք։ Այսուհետեւ՝ որ անարգէ, ոչ զմարդ անարգէ, այլ՝ զԱստուած։ Այսուհետեւ եւ մեք՝ որ այսչափ շուրջ զմեօք մածեալ ունիմք. եւ այլն։
Արդ այսուհետեւ մեծատունք լացէ՛ք. այսուհետեւն ասելով՝ թուի ինձ, եթէ խոր իմն միտս ընծայեցուցանէ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
to this degree, in this quantity, so great;
so much, so.
ԱՅՍՉԱՓ. τοσοῦτος, τηλικοῦτος. tot, et tantus Որ ինչ է այսու չափով. այսքան. այսպիսի, այսպէս մեծ կամ փոքր, շատ, եւ այլն. ասչափ, ասչաք. պու գատար. պունճա.
Հրաման ետ նմա զայսչափ գանձս հանել։ Այսչափ ժամանակս ընդ ձեզ եմ։ Այսնչափ հաց, մինչեւ յագեցուցանել զայսչափ ժողովուրդ։ Այսչափ բազմութիւն վկայից։ Այսչափ մեծութիւն քո. եւ այլն։
Ի վերայ այսչափ ստգտանաց։ Զայսչափ օգտութեանցն պատճառ. (Պիտ.։)
Ի՞ւ կեցցուք այսչափ այնչափ զօրաց բազմութիւնք. (ՃՃ.։)
Այսքան եւ այսչափիցս (մեզ) բարեգործողն Աստուած. (Բրս. հց.։)
Առ այսչափաց մատակարարութիւն՝ բազում ժամանակ լինի ի վերայ։ Արդ այսքանից եւ այսչափաց արկածից չարեաց ի վերայ արկելոց եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7 եւ Իմաստն։)
Եւ ոչ այսչափ միայն (յն. եւ ոչ միայն), այլ եւ մեք իսկ՝ որ զպտուղ հոգւոյն ունիմք եւ այլն. (Հռ. ՟Ը. 23։)
thus, in this manner, in the same manner;
so.
οὔτω, οὔτως. sic Այսմ կամ սմին հանգոյն. ըստ այսմ. այսու օրինակաւ. ասանկ, ասպէս. պէօյլէ. պու մինվալ իւզրէ.
Իբրեւ այս իրք այսպէս հաստատեալ կային։ Այսպէս եղիցի ամենայն առն՝ զոր արքայ փառաւորէ։ Կարծեալ այսպէս էր, եթէ, եւ այլն։ Յիսուսի Քրիստոսի ծնունդն էր այսպէս։ Այսպէս գրեալ է։ Այսպէս վայել է։ Այսպէս եւ այսպէս խօսեցաւ. եւ այլն։
Այսպէս ասէ Տէր. ի գիրս մարգարէից հասարակօրէն դնի ըստ յն. եւ լտ. Զայսոսիկ, կամ արդ զայս ասէ Տէր.
Այսպէս ասէ, այս ինքն ըստ այսմ օրինակի վարդապետութեան. (Սարգ.։)
Այսպէս իմա՛ ասքանազեան զմեզ, եւ այսպէս քեզ հաւատարմասցին. (Յհ. կթ.։)
Եւ զի այս այսպէս է։ Եւ արդարեւ այս այսպէս. (Լմբ.։)
Եւ այսպէս ամ յամէ սովորութիւն կարգեաց։ Որպէս ոչ խառնեցաւ ի կարգ սուրբ ամուսնութեան աշխարհիս, այսպէս չեմուտ ընդ մարմնաւոր պիտոյիւք. (Եղիշ.։)
Այսպէս արասցեն ինձ աստուածքն, եւ այսպէս յաւելցեն, եթէ ոչ վաղիւ եդից զանձն քո իբրեւ զմի ի սպանելոցն. (Ոսկ. պետր. եւ Եղ.) որ է բացատրութիւն երդմանս ՕՆ ԵՒ ՕՆ։
Մերթ իբր ա. այսգոյն. այսպիսի.
Այսպէսն մանկավարժ։ Այսպէս բարեկարգութեամբ։ Ոչ այսպէսն ընդ պատճառաւ է. (Պիտ.։)
Ունայն համարել զայսպէս ասացութիւնս. (Վահր. յայտն.։)
Զայսպէս երեւման կիրս. (Խոսրովիկ.։)
such, like, in this manner, of this sort;
such, so great.
Ո՞ւր եղեւ այսպիսի չարութիւն (այս ինքն այսչափ մեծ)։ Այսպիսի իսկ եւ վայել էր մեզ քահանայապետ, սուրբ, անմեղ. եւ այլն։
Այսպիսի ինչ երբէք ոչ տեսաք։
Մանուկ մի այսպիսի։ Զօրութիւնք այսպիսիք ի ձեռաց սորա լինին։ Լինել այսպիսի՝ որպէս եւ եսս եմ։ Յոյս մի այսպիսի ունիմք։ Զայսպիսեաց աստի օրէնքն չեն հակառակ։ Ամենայն ինչ այսպիսի պարծանք՝ չարութեանն են. եւ այլն։
Պարապեալքն այսպիսում ճգնութեանց։ Կոչմամբ այսպիսեաւ. (Խոր.։)
Յամենայնէ այսպիսեացս անըստգիւտ եղեալ։ Այսպիսեօք դարմանօք. (Պիտ.։)
Յայսպիսի իմն պատճառանաց։ Վասն այսպիսւոց իրիք բոհմանց. (Յհ. կթ.։)
Յայսպիսեաց բանից։ Այսպիսեաւ իմն յարմարութեամբ. (Նար.։)
Այսպիսում ծիծաղական աւանդից։ Գողանալով կամ սպանանելով, կամ որ յայսպիսեաց իցեն. (Շ. թղթ.։)
Այսպիսեաւ տեսակաւ բանից վարեցաւ. (Բրս. գորդ.։)
Այսպիսի ահաւոր խորհրդոյ. (Պտրգ.։)
Յետ այսպիսւոյ գեղեցկայարմար կարգաց։ Զայսպիսի չար աղէտս. (Յհ. կթ.։)
Այսպիսի հռչակելի գործեալ իրք։ Զի մի՛ զանխլացեալ այսպիսոյս լիցի դժնդակութիւն. (Պիտ.։)
Զոր ասէս, այսպիսի ինչ է։ Եւ զոր ասեմս, այսպիսի ինչ է. (Ոսկ. Ածաբ.։ Սարգ. եւ այլն.) ռմկ. միտ բանին ա՛ս է. ըսել կուզեմ։
ԱՅՍՊԻՍԻ. իբր այսպէս.
Ոչ բաւեմք այսպիսի պատերազմել եւ շինել միանգամայն. (Նեեմ. ՟Դ. 10։)
Այսպիսի մեծացաւ, զի շտեմարանս արար նա ոսկւոյն եւ արծաթոյ. (Եփր. մն.։)
Որ այսպիսի կործանի յո՛ր եւ իցէ մեղս, մեռեալ է. (Լմբ. սղ.։)
Այսքան եւ այսպիսի տառապիմք։ Զորօրինակ տուօղ բարեացն անճառելի է, այսպիսի եւ երկնաւոր բարիքն. (Սարգ. ՟ա. պետ.։)
Այսպիսի իմն եկեալ հասեալ էր վախճան տէրութեանն. (Եղիշ. ՟Ա։)
Այսպիսի իմն զկատարելագոյնսն բերէ շահս, մինչ զի ... Ժա՛մ է վարկանել զ ի բաց ի կենցաղոյս խուզումն՝ այսպիսի ինչ. (Պիտ.։)
in this quantity, such, so numerous, thus great.
ԱՅՍՔԱՆ ԱՅՍՔԱՆԻ. Որ ինչ է այսու քանակաւ՝ մեծութեամբ՝ հաւասարութեամբ՝ համեմատութեամբ. տե՛ս եւ ԱՅՍՉԱՓ. ասքան. պուգատար. τοσοῦτος, τηλικοῦτος. tantus, tot կամ talis et tantus
Այսքան բան խրատու։ Այսքան անուանք. (Յհ. կթ.։)
Այսքան առ այս. (Վրք. հց. ՟Ա. եւ այլն։)
Յայսքան բարիս։ Այսքան տարակուսանաց։ Յայսքանս եւ ի սոյնպիսիս. (Նար.։)
Այսքան երկար ժամանակաւ. (Լմբ.։)
Այսքան բազմաժամանակեայ քառասուն աւուրբք. (Պիտ.։)
Յետ այսքան շնորհաց. (Սարգ.։)
Այսքանի ամք են, զի ծառայեմ քեզ. յն. ահա զայսքան ամս. (Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 29.) (ուր սովորութիւն եղեւ ընթեռնուլ ի մեզ, "Այս քանի՞ ամք են")։
Այսքանի ժամանակք են՝ որ առ մեզ բնակեալ է, եւ ոչ գիտէաք զդա։ (Ագաթ.) (յն. եւս, այսքան կամ բազում ժամանակք են։)
Ո՛րքան իցեն ամօթ եւ պատկառանք մեզ, որք այսքանի ամք զգեցաք զտեսակս զայս եւ զկարգ, եւ գտցուք մերկ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Այսքանոյ շնորհի. (Նիւս.։)
Այսքանում վայելուչ կարգի. (Պիտ.։)
Քանո՞յ վաճառեցեր զայգ. եւ նա ասէ, այսքանոյ. (Վրք. հց. ԺԴ։)
Այսքանից եւ այսչափաց արկածից. (Փիլ.։)
Այսքանից ի Տեառնէ երանութեանց. (Բրս. հց.։)
Եւ այսքանօք (կամ այսքանեօք) ոչ շարժեցին. (Յիսուս որդի.։)
Այսքանեաւ պիտոյիւք կարգաց. (Շ. թղթ.։)
Այսպիսեօք եւ այսքանեօք ժողովրդովք բազմացեալ. (Խոր. ՟Բ. 88։)
Ըստ այսքանեաց առատատուր պարգեւաց. (Պիտ.։)
Ընդ այսքանեաց բարեաց։ Զայսքանեաց խնամոց յանձանձեալս։ Ի վերայ այսքանեաց յուսահատութեանց։ Այսքանեօք բանիւք. (Նար.։)
Այսքանեաց սրբազանից հարց. (Շ. ատ.։)
Այսքան վաստակ եղէ ի քուրձ եւ ի մոխիր. (Վրդն. սղ.։)
Այսքան առաւելեալ։ Այսքան արձանացեալ էր հաստատուն։ Եւ այս վասն սորին այսքան շատասցի. (Պիտ.։ Լմբ. ատ.։ Շ. թղթ.։)
thence, from that place.
ԱՅՏԻ. որ եւ գրի ԱՅԴԻ. ἑκεῖθεν, ἑντεῦθεν. istinc, illinc Ի տեղւոջէդ յայդմանէ. եւ յայդց իրաց. տակից, հոտկից. շունտան. շուրատան. օնտան.
Ոչ վրիպեսցի այտի բան, մինչեւ կատարեսցի ամենայն. (Փարպ.։)
Եւ եւս իբր այդր. անդր. հոտ տեղը, հոն. օնտա. ἑκεῖ. illic, ibi
ԱՅՏԻ. իբր ա. յայդմանէ. յայդց. դ (յօդ). ὀ, ἠ, τὸ. hic, haec, hoc
Ի բարեսիրութենէ այտի ձերմէ։ Դա՛րձ ի բարկութենէ այտի. (Յհ. կթ.։)
Ի մասանց այտի քումդ գթութեանց։ Ի քոյոց այտի պարգեւեալ շնորհեա՛. (Նար.։)
to swell, to puff, to be inflamed, to be bloated.
ԱՅՏՆՈՒՄ որ եւ ԱՅՏՉԻՄ. οἱδέω. tumeo. Ուռնուլ. ուռիլ, ուռենալ. շիշմէք. գապարմագ.
Եւ նոքա ակնունէին նմա այտնլոյ, կամ անկանելոյ, եւ յանկարծակի մեռանելոյ. (Գծ. ԻԸ. 6։)
swelling, protuberance, enlargement;
excrescence, hump, wart, corn, wen, push, pimple, pustule;
tumour, inflammation, tumefaction.
ԱՅՏՈՅՑ կամ ԱՅՏՈՑ. Ուռոյցք. ուռէցք. շիշ. գապարճըգ. φλεγμαίνειν. (ուռնուլ). tumere, turgere
Յորժամ ո՛չ այտոյց իցէ, եւ ոչ ներգեւեալ, զի՞նչ ինչ այնր առողջութեան զոյգ կալցէ. (Ոսկ. փիլ. ՟Ժ՟Բ։)
Այտոյց առնու երեսն։ Ի յերեսն այտոց անկանի։ Ի յոտներն այտոց ընկնի. (Մխ. բժիշկ.։)
inflammation, tumefaction, swelling, protuberance, enlargement;
cf. Այտոյց.
Այտնուլն, եւ այտոյց. որպէս խաղաւարտ, ուռոյցք. հետք գանից ի մորթ մարմնոյն. ուռէցք. շիշ. գապարճըգ. οἵδημα, φύσημα, ὅγκος. tumor.
Այտումն ի մարմնի ունիցի։ Զջրագողութիւն, եւ զայտմունս եւ զզայրացմունս մարմնոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ եւ Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
Տեսանելով զայտումն զայրացեալ ախտին. (Վրք. հց. ԻԶ։)
Ոչ վէրք, ոչ այտումն, ոչ հարուածք խղխայթեալք. յն. հետք գանից։
Կամ ուռնուլն այլով օրինակաւ. եւ փքացումն. ուռիլը, տկռիլը. գապարմագ.
Իսկ փողն՝ միթէ եղջի՞ւր ինչ գոչիցէ։ Թռալիր օդով՝ փողիցն այտմամբ. (Ագաթ.։)
Այտումն խորհրդոց ապիրատութեան. (Յհ. կթ.։)
Զայտումն հպարտութեան. (Վրք. ոսկ.։)
Զամբարտաւանութեանն այտումն. (Սարկ. պատկ.։)
ԱՅՏՈՒՄՆ ասի առ Գաղիանոսի եւ որ ինչ ի վեր երեւի յայտս կամ յերեսս մարդոյ. որպէս դեռաբոյս հերք մօրուաց, կամ մազ աղուամազ. եւ բիծք կամ պիսակք ծաղկան։ թիւյ, շիլ. ἵονθος lanugo primipili, villus, et faciei lentigo.
to swell, to inflame, to tumefy.
Տալ այտնուլ. ուռուցանել. ուռեցնել. շիշիրմէք. գապարթմագ.
Դու ի բժշկելն փութա՛, եւ ոչ յայտուցանելն. (Զքր. ծործոր.։)
visitor;
inspector, bishop.
Որ յայց ելանէ. այցելօղ. այցօղ. ἑπίσκοπος, ἑπόπτος. inspector որպէս տեսուչ. վերատեսուչ. դիտօղ. վերակացու. ոստիկան. վրակեցու. նազըր. միւպալիր.
Եւ այս ստացուած ընչից նորա յայցելութենէն։ Տաց զայցելուս քո յարդարութիւն։ Այցելու եւ վերակացու ի վերայ նոցա. (Յոբ. Ի. 29։ Ես. Կ. 17։ Նեեմ. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Այցելուք ուղղադատք. (Նար. առաք.։)
Եւ խնամօղ. յանձանձիչ. պէտ ընօղ, աչքը վըրան. կեօզէտէն, գայըրան.
Եթէ կորզես ի մեղաց, այցելու ես։ Այցելուն ապաւինողացս. (Նար. ՀԶ. եւ Մծբ.։)
Եւ եպիսկոպոս. դիտապետ. վերադիտող. զի այս է եւ յն. էբի՛սգօբօս. ἑπίσκοπος. episcopus
Ներանձնացեալդ այցելու։ Զայցելուն դարման ընտրութեան. (Նար.։)
Այցելու լինել սրբոց եւ այրեաց։ Այցելու լինել օրինացն, վրէժխնդիր լինել ի ձեռացն հեթանոսաց. (Յկ. ՟Ա. 27։ ՟Ա. Մակ. ՟Բ. 48։)
Այցելու մեր լե՛ր եւ փրկիչ. (Շար.։)
visit;
visitation;
search;
inspection;
examine.
ἑπισκοπή, ἑπίσκεψις. inspectio, visitatio Այց. այց առնելն. յայց ելանելն. որպէս դիտողութիւն. տեսութիւն. զննութիւն. քննութիւն. հանդէս. մտադրութիւն. հետազօտութիւն. պագըշ, կէօրիւշ, նազար. թէֆթիշ.
Եթէ այցելութիւն (արասցէ), զի՛նչ պատասխանի արարից։ Փառաւոր առնիցեն զԱստուած յաւուրն այցելութեան։ Միթէ ի վերայ այսր ամենայնի ո՞չ առնիցեմ այցելութիւն։ Ի տեղիս՝ ուր ոչ լիցի այցելութիւն յաւիտենից. եւ այլն։
Որ այցելութեամբ տեսցէ զայսոսիկ։ Էիցն այցելութիւն առնել։ Դիտէ այցելութեամբ։ Յոլովք՝ որ այցելութեամբ քննեցին. (Նիւս. կուս.։)
Ամբիծ այցելութեամբ ուշ եդեալ աստուածային գրոց. (Յհ. կթ.։)
Դրութիւն է այցելութիւն տեսութեան իրի. որպիսի ինչ, պարսպելի՞ իցէ. աստանօր յատուկ իրիս է այցելութիւն. (Պիտ.։)
Ի հաշուոյն այցելութենէ բռնադատեալ, ո՛ւր ուրեմն ասէ, ա՛ռ զքոյդ. (Երզն. մտթ.։)
Նախախնամութիւն. տեսչութիւն. խնամ. հոգ. դարման. նազըրէթ, միւպաշերէթ.
Այցելութիւն քո պահեաց զոգի իմ։ Ոչ ծանեար զժամանակ այցելութեան քո։ Այցելութեամբ այց արասցէ ձեզ Աստուած. եւ այլն։
Այցելութիւն՝ խնամակալութիւն կոչի. (Խոսր.։)
Երկնային այցելութիւն. (Յհ. կթ.։)
Խնդրել զայցելութիւն հոգեւորաց եւ մարմնաւորաց. (Յճխ.։)
Առ կործանելոյս այցելութիւն՝ նջ քո։ Հնարաւորեա՛ կարեւոր կործանմանս բարի այցելութիւնս. (Նար.։)
ՅԱստուծոյ նմանութիւնն ի վեր ելանել այցելութեամբ սրբոց եւ այրեաց. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Ի մեր դիւցախառն պարթեւաց հասցէ այցելութիւն. (Ագաթ.։)
Մեծաւ այցելութեամբ զամենայն պէտս բժշկութեան պատրաստել. (Պիտ.։)
Երթ ի տեսութիւն. զիյարէթ, թէշրիֆ.
Յորժամ հոգւովն էջ յայցելութիւն (մեռելոց, կամ նախահարց). (Նար. ԽԸ։) Ըստ այսմ ասի,
Զոր արարէք ձեզ ինքեանց պէսպէս զարդս, եւ պղծեսցեն զնոսա, եւ պղծեսցեն զայցելութիւնս իմ, եւ մտցեն ի նոսա անխտիր. (Եզեկ. ՟Է. 22.) իմա՛ զտաճարն՝ ուր գային յայցելութիւն, եւ զընծայս՝ զոր տային յայցելութեանդ։
Վրէժխնդրութիւն ըստ անաչառ քննութեան. հատուցումն ըստ յանցանաց. պատուհաս. ինթիգամ.
Եւ ի կուռս հեթանոսաց այցելութիւն եղիցի։ Եղիցի ի Սաբաւովթ Տեառնէ այցելութիւն շարժմամբ եւ որոտմամբ։ Սրով եւ սովու եւ մահուամբ արարից այցելութիւն ի վերայ ազգին այնորիկ։ Ածից չարիս ի վերայ բնակչացն անաթովթայ յամի այցելութիւն նոցա։ Ածից ի վերայ նոցա չարիս յամի այցելութեան իւրեանց. եւ այլն։
Եւ զայցելութիւն նորա զայն այլ տարցի. (Սղ. ՃԸ. 8. (որ եւ թարգմանի),)
Եւ զկարգ նորա առցէ այլ. (Գծ. ՟Ա. 20։)
Այցելութեանց բարեզգստից դիտողութեանց։ Ընծայեալ մատուցաւ վիճակն այցելութեան, ի պարկեշտ պատիւ եպիսկոպոսութեան. (Նար. ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
to visit;
to search.
Չէ՛ հնար այցելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
Մի՛ խնդրեսցէ զնա, յայտ է թէ մի՛ այցեսցէ։ Նախաստեղծին այցող փրկիչ. (Իսիւք.։) (Շար.։)
ԱՅՑԵԼԻ Է. դիմազուրկ (որ ըստ յն. մակբայ ասի). արժան է տեսանել. կամ պէտք են այց առնուլ, դիտել, նկատել, խուզել, խնդրել, հոգալ. աղէկ մը նայելո՛ւ է. պիր էյի պագմալը, միւլահազա էթմելի. ἑπισκεπτέον. oportet inspici, visendumest, respiciendum, dispiciendim
Մարմին քահանային այցելի՛ է, զի մի՛ ինչ վրիպումն վնասու գացի։ Ճառս այս նշանակ իմանալեաց է, իսկ առ ի միտս՝ այլաբանութեան քաննովք այցելի է։ Այցելի է եւ խուզելի ամենայն ստուգութեամբ՝ բանիցն զիւրաքանչիւր ոք. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Բայց հաւատս աներկմիտս յո՛ ասաց ունել, այցելի՛ է. (Երզն. մտթ.։)
produced, done, born, created too late.
Ոմանք (որպէս կերինթեանք եւ արիանոսք) անագանեղ զմշտնջենաւորակիցն հօր հաւատացին։ Անագանեղ դանդաչեն զնա, որ անդրն է քան յամենայն յաւիտեանս եւ ժամանակս։ Թէեւ է անագանեղ՝ ըստ որում մարդ է, այլ էր նախ քան զյաւիտեանս որպէս Աստուած. (Պրպմ. ՟Լ՟Է. ՟Լ՟Թ։)
late, late in the evening, at a late hour.
Անագան, իբր ի տարաժամել աւուրն. ընդ երեկս. յերեկոյի. ἐσπέρας, ἑν ἐσπέρᾳ. verspere. իրիկուն եղած, ուշկեկ. ագշամլայըն.
Այր մի ծեր եմուտ ի գործոյ յանգոյ անագանի։ Եւ ել անագանին ննջեաց յանկողնի իւրում. (Դտ. ԺԹ. 16։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 13։)
Անագանի ածել առ նա զհիւանդս իւրեանց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)
Եւ իբր անագան ուրեմն.
Եւ ոչ գէթ անագանի զգաստանայր դառնալ յերկիւղն Աստուծոյ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)
to delay, to linger, to loiter, to tarry, to stay;
to arrive late, to be late.
ԱՆԱԳԱՆԻՄ որ եւ ԱՆԱԳԱՆԵՄ, եցի. չ. χρονίζω tardo, moror Յամենալ. յապաղել. դանդաղիլ. լան զժամանակն յետոյ մնալ՝ ժամավաճառ լինելով. ուշանալ. կէճիքմէք.
Գայ, եւ ոչ անագանեսցի։ Որ գալոցն է, եկեսցէ եւ ոչ անագանեսցի. (Ես. ԺԴ. 1։ Ամբ. ՟Բ. 3։)
Որսորդք անագանեալք, որք զխորս գետոցն ոչ ժամանեն որսալ. (Արշ.։)
Զի մի՛ առաւել ծուլութեամբ անագանեսցուք. (Խոսր.։)
Մեղմագնաց գնացիւքն յամեն եւ անագանեն. (Վեցօր. ՟Զ։)
Եւ յանագան ժամու՝ ընդ երեկս գալ. ὁψίζω vesperi venio
Կանխեալ, եւ անագանեալ՝ արձանանայր. (՟Ա. Թագ. ԺԷ. 16։)
cf. Անագանիմ.
Մասնիկ բաղադրութեան ի սկիզբն բառից՝ հասարակօրէն է նշանակ բացասութեան կամ պակասութեան, որպէս ի մեզ Ապ. յն. ա, ան, աբօ, նի. պրս. նա, պի թ. (ի վերջէ) սըզ. զորօրինակ տեսցի յայսմհետէ յաճախութեամբ։ Սովին մասնկամբ բաղադրեալ գտանին առ յետինս եւ քանի մի այլազգական բառք. զորօրինակ ԱՆԽԱԼԱՏ, կամ ԱՆՂԱԼԱՏ. այս ինքն անսխալ։ ԱՆՆՈՊԱՅ, նէօպէթսիզ. այս ինքն անկարգաւոր, ԱՆՓԱԼԱՆ, փալանսըզ. այս ինքն անհամետ, եւ այլք։
Յոչ սակաւ բառս եւս է նշանակ ստորասականի, ըստ որում նոյնանայ ընդ նախդիրդ Ըն, ընդ. եւ ընդ մասնիկդ Հան, որպէս համ, Համա. պրս. հէմ որպէս յն. եւ լտ. ἑν, ἑμ. in, im, συν, συλλ. con, coll. եւ այլն. տե՛ս զբառսդ ԱՆՋԱՏԵԼ, ԱՆՋՐՊԵՏ, ԱՆՈՏՔ, ԱՆԳԱՄ, ԱՆՏԱՌ, եւ այլն։
tardiness, slowness, lateness;
sluggishness.
Կանուխքն ( ի բուսոց) ըստ կանխութեան, եւ անագանքն ըստ անագանութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
made of tin;
plated or covered with tin.
Տեսին զվէմն անագեայ ի ձեռին զօրաբաբէլի. (Զքր. ՟Դ. 10։)
not free, dependant;
mean, ignoble, niggardly.
ἁνελεύθερος, illiberalis, δυσγενής, ignobilis Որ չէ ազատազգի եւ ազատաբարոյ. նուաստատոհմ. սոսկական. անտոհմ. եւ ծառայական. ասըլսըզ, հագիր, երզել, ալլագ.
Բազմութիւն զօրացն՝ ազատացն եւ անազատացն. (Փարպ.։)
Ծառայք արտաքսեալք ի տանէն ըստ անարժանութեան անազատոյ. (Սարկ. քհ.։)
Արդի մեծատունքս քան զամենայն ստրուկս եւս անազատք։ Ինձ՝ որ ի պատուի փառացն են, անազատ երեւին, եթէ ծառայամիտք իցեն։ Չիք ինչ՝ որ այնպէս անազատս առնէ, որպէս զնենգաւորութիւն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Առն անազատի զահ սաստիկ ոչ կարացէք տանել. (Պտմ. աղեքս.։)
ԱՆԱԶԱՏ. Անմարդի. տմարդի. խօրեաթ. եւ ժլատ. ագահ. նեքես, նամերտ.
Ոչ հատուցանելով զայլոցն՝ անազատ լինէր, եւ ապախտաւոր. (Փիլ. սամփս.։)
Զի մի՛ կարծիցի անազատս ինչ առնել, կամ անազատս ինչ խօսեսցի. (Ոսկ. մտթ.։)
Անազատն մտօք եւ փոքրահոգին ... Փոքրահոգին եւ անազատ միտքն։ Անազատ ռշդութիւն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. տնտես.։)
ԱՆԱԶԱՏ. Իբր հարկաւորեալ ի մարդահաճել. աչառօղ. եւ բռնական. ակամայ.
Առ ի բազմաց փառաւորութիւնն անազատս գործէ. (Ոսկ. մտթ.։)
Խնդրուածք եւ աղաչանք անազատ. (Պտմ. աղեքս.։)
want of nobility;
niggardliness, lowness.
Պակասութիւն ազատութեան. ծառայութիւն. եւ ապատոհմութիւն. ալչագլըգ, հագարէթ.
Անազատութիւն եւ տարագրութիւն Քանանու. (Փիլ. լին.։)
Խոնարհեսցին ազատքն յանազատութիւն աղախնեացն. (Եփր. ծն.։)
Անազատութիւն հրէական օրինացն. (Փարպ.։)
Ամուրին չհամարի այլ ինչ կարի անազատութիւն, քան՝ զկինն չունել. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Կորուսեալ զազատականութիւն իւր անազատութեամբ չարութեանն, (Ճ. ՟Գ.։)
Թէեւ մեծատուն է ընչիւք, բայց մտացն անազատութեամբ կարօ՛տ է. (Լմբ. առակ.։)
Անազատութեան տեսակք երեք են, չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն. եւ է յատուկ անազատութեանն՝ յոյժ փոյթ ունել ընչիցն, եւ ոչինչ նախատինս համարել յայնոցիկ՝ որ շահու առիթ իցեն. (Արիստ. առաք.։)
Եւ գռեհկութիւն. գործ սինլքոր մարդկան. յանդուգն ձեռներիցութիւն. ինքնագլխութիւն. խօրեաթլըգ. (որպէս թէ գրեալ լինէր ըստ յն. ապազատութիւն). ἁπελευθέρωσις.
Անազատութիւն գործելով ի կամակորութենէ ինքնահաճ միշտ վիճէին հովիւք. (Փիլ. իմաստն.։)
want of affinity;
dissimilarity.
Օտարութիւն յազգակցութենէ. անհարազատութիւն.
Արկանէր առ նոսա զանազգակցութիւնն". այսինքն ցուցանէր զնոսա չլինել որդիս Աբրահամու. (Ոսկ. յհ.։)
ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.
Ոչ կամեցեալ խառն կարգօք եւ անազգի մարդկամբ վարել զթագաւորութիւն իւր. (Ուռպ.։)
ἁγεννής, ignobilis Աննշան ազգաւ. ապատոհմ. ի նուաստ զարմէ. ալչագ, հագիր, ասլը պէլլիսիզ.
Անազգիքն փառաւորեցան, եւ արհամարհեալքն պատուեցան։ Նուաստից, բարձրագունից. բարետոհմից, անազգեաց. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
Ճոխից եւ անազգեաց, աղքատաց եւ փարթամաց. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Որք միանգամ անազգիք էին ի վաշտս, եւ անձամբ երեւելիք. (Խոր. ՟Բ. 61։)
Անազգի ասաց. ընդ այս ուրախանալ պարտ էր քեզ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Եւ օտարազգի, կամ վատատոհմիկ. դրսի կամ ցած ազգէ.
Զանազգիսն ի բաց լքեալ հերքեալ, եւ զնահապետութիւն ազգի իւրոյ նորոգեալ. (Յհ. կթ.։)
unexpected, sudden.
ἁκήρυκτος, non denunciatus Որ ինչ լինի առանց ազդելոյ. յեղակարծ. նակեահ, նամալիւմ.
Անհաշտ թշնամի է, եւ անազդ եւ անզգաստ պատերազմ կալաւ ընդ մեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
strange, extraordinary;
undutiful, insolent, impudent, froward, obstinate, stubborn;
rascally, wicked.
ἁνενέργητος. Որում կամ որ չազդէ ինչ վնաս. աններգործելի.
Հնա՛ր է եւ ցանկութեան մեռանել, եւ անազգական մնալ։ Կարեն անազգական առնել զմարմինս ի թունաց չար գազանաց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)
insensible.
Անզգալի. անըմբռնելի ազդման կամ զգայութեանց. տույուլմազ, զայրի մահսուս.
Ըստ անազդելի եւ անսահմանելի մեծութեանն Աստուծոյ. (Վեցօր. ՟Ա։)
Բարբառով իմն անազդելեաւ ծածկատեսիդ զսոյն պաղատել. (Նար. ԿԶ։)
Եւ իբր անազդական. աններգործելի.
Յամենայն չար ցանկութեանց անազդելիք եղիցին. (Իսիւք.։)
Անազդելի՛ պատրանաց չարին. (Նար. ՂԲ։)
to anathematise, to excommunicate.
ἁναθεματίζω, exsecror, diris devoveo. Նզովել. անիծանել. բանադրել. լանէթ օգումագ.
cf. Ընձուղտ.
Յաղի եւ յանալի ջրերոյն լինի լեղ. (Ոսկիփոր.։)
insipid, tasteless;
pernicious;
very unproductive.
Որ չէ ալոցագոյն. ո՛չ սննդարար, եւ ո՛չ պտղածին. իբր կարի անալացեալ եւ անբեր. անհամ, անպէտ եւ վնասակար.
Դկղաթ անալոցագոյն է ... Արածանի ալոցագոյն. (Փիլ. լին.։)
Զյորձանուտն բաժանէ ընդհարմամբ զանալոցագոյն բերմունք կենցաղոյս. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
not subject to diseases or passions;
innocent, pure.
ἁπαθής. illaesus Ազատ յախտից ցաւոց կամ կրից.
Անախտ յամենայն չարէ մնալ։ Ոչ կարի դժուարել (ընդ մահ սիրելւոյ), եւ ո՛չ անախտ կալ մնալ. (Փիլ. իմաստն.։)
Անախտ եւ անկարօտ բնութիւն կենաց. (Պիտ.։)
Մեղօք մեռելոյս անախտ կեանք. (Նար. ՟Բ։)
Եթէ իցեմք ցանկացեալ անախտ կերակրոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յօրինօղն անախտ սրբութեան։ Յարգանդ մաքուր, եւ ի ծնունդս անախտս. (Նար.։)
Որ գթացար յերկիր, եւ ծնար անախտ, ազատելով զախտ ի ծնունդս (կամ զախտի ծնունդս). (Շար.։)
apathy, dispassion;
integrity, purity;
good constitution, health.
ἁπάθεια. adfectuum vacuitas, sanitas, integritas Անախտ վիճակ. ազատութիւն յախտից հոգւոյ կամ մարմնոյ. ամբծութիւն. անարատութիւն. որ եւ ԱՆԱԽՏԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. ԱՆԱԽՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. ախտ մը չունենալը.
Զանախտութիւնն զգեղեցիկ համբարեալ ընկալցի. քանզի եթէ անախտութիւն ըմբռնեսցէ զանձն, կատարելապէս բարեբախտիկ լիցի։ Որ առաքինութեանն է ցանկացեալ, ոգիքն նորա միշտ յանախտութեան կան մնան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Զի՞նչ օգուտ ի բազում անախտութեանցն, ի միոյ ախտէ ապականեալ մարմինն. (Բրս. կրօն.։)
Չէ՛ եւ չէ՛ օգուտ ի բազում անախտութեանց հոգւոյն՝ երբ միով ախտիւ արատաւոր լինիցի. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Փոխանակ անախտութեան ախտաւորք յաչս նոցա գտաք. (Լմբ. պտրգ.։)
Որք ստանան զայն առաքինութիւնսն, դիւրաւ ստանան զանախտութիւն. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Փոխադրութեան էաք կարօտ ըստ ախտից, զի զայսոսիկ յանախտութիւն փոխեալ կացուսցէ. (Աթ. ՟Գ։)
cf. Անաչառ
Անակնառու է Աստուած. (Վրդն. սղ.։)
Անակնառու դատողութեամբք յանցաւորացն հրամայէր. (Սհկ. արմաւ.։)
Արդարեւ նախախնամեն անակնառու. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Անաչառութիւն.
Ո՞ւր արդարութիւն իցէ, ո՞ւր անակնառութիւն. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Տե՛ս եւ զաւետարանչին անակնառութիւն, որ ոչ խորշեցաւ ի պատմելոյն. (Նանայ.։)
Դատ առնել իրաւամբք՝ անակնառութեամբ. (Նար. երգ.։)
Մի՛ ոք գործիցէ ինչ առանց օրինաց եւ իրաւանց, այլ՝ արդարութեամբ եւ անակնառութեամբ. (Մխ. դտ.։)
hopeless, despondent, desperate;
unexpected, unforeseen, unlooked-for, sudden.
ԱՆԱԿՆԿԱԼ որ եւ ԱՆԱԿՆՈՒՆԵԼԻ. ἁπορδόκητος. inexpectatus Անյուսալի, անկարծելի. ի վեր քան զյոյս եւ զկարծիս՝ ի բարւոյ եւ ի չարի մասին. նամիւթեվագգը.
Զանակնկալն բարի՝ չարիս ի յուսահատութեանն աւուր շնորհեսցես։ Արուեստիւ սիրոյ զանակնկալն գիւտ մեղաւորաց նշանակեցեր։ Յանակնկալն գոյէ ստեղն խնկոյ։ Յանակնկալն հանդիպութեան. (Նար.։)
Հեռի է ի թողութենէ մեղաց, անակնկալ յարութեան, եւ անյոյս փրկութեան. (Մանդ. ԻԲ։)
Յանակնկալս կենաց՝ վհէ։ Յանակնկալս կենաց՝ յուսահատութեան։ Յանակնկալ ժամուն յուսահատութեան. (Նար.։)
cf. Անակնկալ.
Անակնունելի դիպուած, ժամանակ, լռութիւն. (Խոր. ՟Ա. 10։ Վրք. հց. ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
Մի՛ անակնունելի (գոլով՝) գայցէ մահն։ Կարի օտար էր բանն, եւ անկարծելի եւ անակնունելի ասացեալքն. (Ոսկ. յհ.։)
Ես նոյնպէս զանակնունելին յինէն կատարեցի. (ՃՃ.։)
fearless.
Անահ աներկիւղ համարձակութեամբ հայհոյես. (Եղիշ. ՟Բ։)
Որո՛ւմ եւ դիպիմ քրիստոնէութեամբ, ուրախ եմ եւ անահ. (Փարպ.։)
Անահ յամենայն երկիւղական վտանգից. (Ճշ.։)
Տարէ՛ք զիս անահ, եւ մի՛ վհատիք. (Վրք. հց. ձ։)
Քարոզել անահ եւ անամօթ առաջի աշխարհի զփառս քո. (Մարաթ.։)
Առաջի զօրացն դիւաց ինձ երկրպագեցեր անահ. (Ոսկիփոր.։)
without salt, unsalted;
insipid, tasteless.
ԱՆԱՂ որ եւ ԱՆԱՂԻ. Ուր պակասի աղ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. անհամ. անախորժ. անլի. պտթսըզ. թուզսուզ.
Բանք ձեր ոչ լինիցին անհամ եւ անաղ՝ որպէս զռամկաց անմտաց. (Շ. ընդհ.։)
cf. Անաղ.
Անհամ եւ անաղի համարեցան (զբանսն). (Վեցօր. ՟Ա։)
not salted.
Որ չէ յաղեալ ընդ ծնանիլն. չաղած, հոտած.
Համբակս անլուայ եւ անաղելի. (Նար. ԾԴ։)
unspotted, unstained, unsullied, pure.
ἁκηλίδωτος. immaculatus Մաքուր յաղտոյ. անարատ. անբիծ. քիրսիզ, չէքէսիզ, միւնէզզէհ.
Գայ ի մկրտութիւն անաղտն ի մեղաց. (Եղիշ. մկրտ.։)
Անաղտ ծնունդն, եւ հարսանիքն անախտական. (Նիւս. երգ.։)
Հայելիս անաղտս. (Դիոն. երկն. ՟Գ։)
Անաղտ էր իբրեւ զաչս. (Լմբ. յանառակն։)
Ընդ անաղտ մաքրութեանդ եւ անբիծ բարի։ Զատեալ ի խղճէ անաղտ ամբծութեամբ. (Նար. Ձ. ՂԱ։)
cleanliness, purity, neatness.
Մաքրութիւն. անարատութիւն. (ըստ յն. նաեւ անսպի գոլն) ἅσπιλον, immaculatum esse. չէքէսիզլիք, սաֆվէթ.
Եթէ միով իւիք աղտեղեսցի, ոչ եւս կարէ ունել այնուհետեւ զանաղտութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
Ի հոգւոյն ունի զմաքրութիւնն եւ զանաղտութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
Մնայ յանաղտութեան ճանապարհն. (Լմբ. սղ.։)
shining, clear, bright.
Ոչ աղօտացեալ. պայծառ. յիստակ. րուշէն. այտընլը. նուրլու. եւ անաղօտաբար. առանց մթութեան.
Անաղօտ ծագումն։ Այրիլ անաղօտ. (Նար.։)
Անաղօտ վառեալ լապտերք հաւատոյ. (Շար.։)
Իբր անեղծ. անթերի. յայտնի. անմոռաց. աշիքեարէ, մուգարրէր, սէօնմէզ.
Յայտնի եւ անաղօտ ունին զհետս Քրիստոսի պողոտային։ Անաղօտ միշտ պահել զմահու նորա յիշատակ։ Զհեղումն արեանն կամեցաւ նշանակօքն մարմնականօք անաղօտ արձանացուցանել ի սիրտս մեր։ Յորժամ յիշատակ նորա սիրոյն եւ երախտեացն անաղօտ լինի ի մտաց մերոց։ Եւ զոր ի տէր ցնծութիւնն՝ անաղօտ կալան. (Լմբ.։)
that does not grow, decreasing.
Որ ոչն աճէ. անաճական. չունօղ զզօրութիւն աճելոյ. ոչ բուսական. ոչ տնկական.
Ելով աճական մարմինն՝ այժմ անաճիցն հաւանի ստորակայիլ։ Որպէս անաճ մարմին, քար եւ երկաթ ... Եղեալ անուանակոչութիւն անմարմնոց եւ մարմնոց, աճականաց եւ անաճից. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. եւ Մագ. քեր.։)
Կամ տկար ըստ աճման. ազազուն. ճռզած. արըգ.
Եւ ոչ դուզնաքեայ ինչ անաճ երեւեցուցեալ բողբոջս. (Պիտ.։)
Կամ անյաւելուած. ոչ առաւելեալ եւ ոչ նուազեալ. արթմազ.
Գուբն ոչ բղխէ զջուր, այլ միայն զժողովեալն պահէ անաճ. (Գէ. ես.։)
cf. Անաճ.
Ոչ միայն բոյսք, այլ եւ անաճական մարմինք. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Մի՛ աճեցուցաներ զկատարեալ եւ զանաճական թիւն. (Սարկ. հանգ.։)