languishing, consuming, consumptive, hectic;
— ախտ, ցաւ, hectic fever or flush;
consumption, phthisis, decline;
մեռանել — ախտիւ, to die of a decline.
νοσερός morbosus φθινάς tabificus. Որ ծիւրէ, հալէ, եւ մաշէ հիւծութեամբ. ուստի ծիւրական ախտ կամ ցաւ ասի մաշարայականն, թանչն, եւ ամենայն մահաբեր հիւանդութիւն. բարակ ցաւ, փորհարութիւն, վէրէմ. եւ այլն.
Յախտ ծիւրական մահու ... սպառեսցին. (Երեմ. ՟Ժ՟Դ. 15.)
ուր ՟Ժ՟Գ. 3. ասի։
Ծիւրեալ ախտիւ մեռցին. ՟Ա։
Հիւանդութիւն ծիւրական ախտին. (Եպիփ. սղ.։)
Ծիւրական ախտիւք պաշարեալ։ Ծիւրականն հարեալ դժնդակութեամբ՝ ընձեռէ կորստեան. (Պիտ.։)
to debilitate, to weaken, to extenuate, to emaciate, to consume, to make lean or hectic.
(լծ. ծորել, սորել, թորել) φθίω, φθίνω corrumpo, macero, tabefacio τήκω liquo. Հիւծել. հալել մաշել. տկարացուցանել. եւ Ծախալ. կր. ձ. Հիւծիլ. մաշիլ. տկարանալ. ἁσθενέω, τήκομαι deficio, marcesco, tabesco, liquor. նիհարացնել. կր. նիհարնալ, վատուժնալ, հալիլ մաշիլ.
որով ցաւքն զմարմին մեր ծիւրէ. (Լմբ. սղ.։)
Յաշխատութիւն քննութեան, որով ծիւրեցին ծնկեցին զմարմինս իւրանց փիլիսոփայքն. (Վեցօր. ՟Դ։)
Զի. Է, զի այդպէս ծիւրիս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 4։)
Ծիւրեալ ախտիւ. cf. Ծիւրական։
ամենայն ախտիւ ծիւրեալ։ Հիւանդութեամբ ծիւրին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Վրդն. սղ.։)
այլ ծիւրեցայ հոգօք նոցին, եւ մաշեցի զկեանս ընդ նոսին. (Յիսուս որդի.։)
Չարն մախացեալ ընդ մեծ բարւոյն փառաց (ի դրախտի), նախանձու ծիւրէր (կամ ծիրէր)՝ խնդրէր հնարս իրացն. (Տաղ.։)
Ծիւրեալք եւ ծնգեալք եւ ցամաքեալք ի տարակուսական սովոյն. (Յհ. կթ.։)
Ետես ծիւրեալ ծնկեալ։ (Ոսկ.ես.։)
Էր որ կռուով, է՛ր որ չարաչար ախտիւք ծիւրեցան. (Կաղանկտ.։)
Մարմին (մեռեալ) ծիւրէ անցանէ. յն. ծորի. ῤεῖ defluit.
cf. Ծիւրեմ.
cf. ԾԻՒՐԵՄ. (Վեցօր.։)
to grow or become lean, to languish, to droop, to pine, to dwindle or fall away, to fall into a decline, to perish with consumption.
debility, extenuation, decay, decline, consumption.
Ծիւրիլն. յետին տկարութիւն. կամ Թիւրութիւն. Տեւութիւն. յն. անկերպարանութիւն. ἁμορφία.
այնչափ յախտի կամք, եւ չիմանամք զոգւոցն ծիւրութիւն, եւ չդնեմք միտ տկարութեան նորա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
germination.
Արձակելն զծիլս. ընձիւղիլն. ցցումն.
Պտղոցն ծլարձակութիւն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
parish priest, curate.
ԾԽԱԿԵՐ որ եւ ԾԽԱՏԷՐ ասի. Երէց կամ աւագերէց մասնաւոր թաղի ժողովրդեան, ժողովրդապետ. որ եւ ասի իբր լտ. ձայնիւ՝ ՊԱՌՈԽ. parochus.
Որք հոգաբարձութիւն հոգւոց ունին, զորս հայք ծխակեր անուանեն. (Մաշտ. ջահկ.։)
smoking.
sulphurous, mixed with sulphur.
ԾԾՄԱԲԵՐ ԾԾՄԲԱԲԵՐ ԾԾՄԱԽԱՌՆ ԾԾՄԲԱԽԱՌՆ. որ բերէ յինքեան կամ ունի զծծումբ, եւ խորհուրդ ծծմբոյ.
Սոդովմացւոց հուր ծծմբաբեր, իջցէ ի գլուխդ արիւնակեր. (Շ. եդես.։)
Զհրացան զծըծմբախառն բարկութիւնն, զոր տեղեաց ի սոդոմ. (Եփր. խոստով.։)
Ծծմախառն հրով բորբոքեցան. (Արծր. ՟Գ. 17։)
Հուր ծծմբախառն յերկնից ի վերայ նոցա տեղայր. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Ծծմաբեր.
ԾԾՄԱԲԵՐ ԾԾՄԲԱԲԵՐ ԾԾՄԱԽԱՌՆ ԾԾՄԲԱԽԱՌՆ. որ բերէ յինքեան կամ ունի զծծումբ, եւ խորհուրդ ծծմբոյ.
Սոդովմացւոց հուր ծծմբաբեր, իջցէ ի գլուխդ արիւնակեր. (Շ. եդես.։)
Զհրացան զծըծմբախառն բարկութիւնն, զոր տեղեաց ի սոդոմ. (Եփր. խոստով.։)
Ծծմախառն հրով բորբոքեցան. (Արծր. ՟Գ. 17։)
Հուր ծծմբախառն յերկնից ի վերայ նոցա տեղայր. (Նչ. եզեկ.։)
wax-taper;
wax-light.
• «եկեղեցու մեծ մոմ». ունին մի-այն ՀՀԲ և ՋԲ (իբր նոր բառ). ՆՀԲ յիշում է իբրև գւռ. բառ՝ կեռոն կամ կերոն ձևով.
• = Յն. ϰηρός (հյց. ϰηρόν) «մեղրամոմ, կերոն», ϰηρίον «մեղրամոմ», որից նաև վրաց. կերէոնի. հմմտ. լտ. cera, ֆրանս. cire «մոմ»։
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ (տե՛ս մոմեղեն բառի տակ)։ Pictet 1, 410 խորիսխ բառի հետ՝ դնում է kar «գործել» ար-մատից։ Ուղիղ է նաև Lag. Armen. St. § 1145։
• ԳՒՌ.-Ախց. կէրօն, Սչ. գերօն, Ալշ. Մշ. գ'էրօն։
moth-hole;
rust-hole, corroded part.
ԿԵՐՈՒԱԾ կամ ԿԵՐԱԾ. Տեղի եւ մասն կերեալ եւ մաշեալ. եւ ուտելն.
Ամենեքեան ի ծառոյ ծորելով, ի ճիճոյ միոյ կերուածէ (հին տպ. կերուածոյ)։ Կերպաս ի ճճոյ (տպ. կերածոյ ճիճոյ). (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Կերուած.
eating & drinking, junketing, good living, good cheer, feasting.
form, figure, shape, cut, fashion, make;
aspect, look, appearance, air, deportment;
կերպս ի կերպս, in many shapes or forms;
in many ways, diverse;
կերպս ի կերպս լինել, to assume a borrowed shape or appearance, to be disguised, dissembled or concealed;
ի կերպս կերպս առնել, to transform into various shapes.
• . ի հլ. «տարազ, եղանակ, ձև. ո-րակ, որպիսութիւն» Արիստ. Նիւս. բն Պորփ. «երես, դէմք, անձնաւորութիւն» Նար. «սեռ, տեսակ» Ոսկ. յհ, բ. 13. որից կերպս ի կերպս «այլևայլ ձևերով» Մծբ. Ագաթ, Եփր. բ. կոր. և եբր. Եւս. պտմ. կերպակերպ Կորիւն. Ագաթ. կերպարան (մանաւանը անե-զական) «դէմք, արտաքին տեսք» ՍԳր. Սե-բեր. «երևակայական տեսիլ, աչքի եռևա ռած ռան» Եւս. պտմ. Ոսկ. լհ. ա. 13, 36. կերպարանակից ՍԳր. կերպարանաւոր Վե-ցօր. Եզն. կերպարանափոխ Ոսկ. մ. ա. 16 կերպարանել Ես. խ. 19. լուսակերպ Եւագր. իգակերպ Եզն. գիշերակերպ Կոչ. գազանա-կերպ Ոսկ. մ. բ. 24. կայսերակերպ Ագաթ. սքանչելակերպ Ագաթ. կենդանակերպ Շիր. թշնամանակերպ Փարպ. բիւրակերպ Ոսկ, յհ. ա. 28. բազմակերպ Կոչ. անկերպարան Իմ. ժա. 18. Եզն. երկկերպի Եւս. քր. ձիւ-նակերպիկ Շիր. մետաղակերպ, կերպարա-նափոխութիւն (նոր բառեր) ևն։
• = Պհլ. ❇ 9 kerp «մարմին, ձև, կերպ» բառից սրա հետ նոյն է զնդ. ❇ kəhrp-(եզ. ուղ. kerefs) «մարմին, երևոյթ, կեր-պարան», որի հնդևրոպական միւս ցեղա-կիցներն են (Pokorny 1, 486), լտ. corpus «մարմին», սանս. kfp-«կերպարանք, գե-ղեցկութիւն», հբգ. hrêf, անգսք. hrii «փոր, արգանդ» և հյ. որովայն (տե՛ս այս բա-ռը)։-Հիւբշ. 168։
• kəhrpəm։ Justi, Zendsp. 85 զնդ. kəhrp-ձևի տակ՝ սանս. kalpa, պրս. kalbūt «կաղապար» ևն ձևերի դէմ։ Հիւբշ. KZ 23, 20 լտ. corpus։ Տէրվ. Al-tarm. 101 զնդ. kəhrpa։ Նոյնը նաև Boрp, Gram. comp. 4, 358։ Ս. Վ. Պարո-նեան, Արև. մամ. 1880, 552 երմն բա-ռից։ Canini, Et. étym. 198 անզլ. garb, իտալ. garbo «կերպ, ձև»։ Եազրճեան, Արևելք 1884 հոկտ. 17 սանս. կարպա (?)։ Müller WZKM 5, 263 պրս. [arabic word] kalib «կաղապար»! Հիւնք. պատկեր բառից։ Մառ ЗВО KIx, 0159 և Kx. 109, 150 վրաց. ղմերթի, սվան. ղեր-բեր, լազ. ղորմոթի, մինգր. ղորոնթի «աստուած» բառերի հետ՝ յաբեթական ղրպ արմատից, որին կցում է արաբ [arabic word] sanam, եբր. [hebrew word] selem. ա-սոր. [syriac word] salmā «կուռք» և քրդ չէլէբ «Աստուած», չէլէբի «տէր»։
• ԳՒՌ.-Կերպ բառը գիտեն Ջղ. կերպ, Կր. նէրպ, Սչ. գերբ, Տիգ. գէրբ, Ննխ. գէրբ «շէնք-շնորհք», որից կերպին Ջղ. «կանո-նաւոր ձևով», կերպը մտնել Տ. «համոզել»։-Չրականից փոխառութեամբ՝ Ջղ. Սլմ. կեր-պարանք, Ախց. Երև. Կր. Շմ. կէրպարանք, Սչ. գերբարանք, Ալշ. Մշ. կէրբարանք, Խրբ. Պլ. Սեբ. Ննխ. գերբարանք, Տիգ. գէրբm-րmնք, Մկ. կիրպmրանք, Զթ. գէյբայօնք. զէրբարոնք։
• ՓՈԽ.-Վրաց. კერძი կերպի «կուռք». საკერ3ო սակերպո «մեհեան», კერკული կերպուլի, საკერჭი սակերպի «կուռքի վերաբերեալ», ნაკერბავი նակերպավի «կը-ռապաշտական. 2. զոհ. 3. մեհենատեռև». (Այս համեմատութիւնները տուաւ նախ Աղայեան, Աղբիւր 1889, էջ 7, լետու Աճառ Արրտ. 1898, 369, որից յետոյ Մառ՝ անդ)։ -Չգիտեմ թէ ի՛նչպէս է յառաջացած վրա-ցերէնում չერჭი կերպի «упрямыи, ւ-մառ» նշանակութիւնը (Չուբինով 604), ո-րից փոխառութեամբ նաև Տփ. կէրպ «յա-մառ»։
μορφή, forma. Տարազ. եղանակ. օրինակ. որակ. որպիսութիւն. ձեւ. նմանութիւն. տեսիլ. հանգամանք. տեսակ պատահական. թարզ, շէքշ, թավր, քէրվ.
Քարոռդ սեռ որակութեան՝ ձեւ, եւ որ առ իւրաքանչիւր ումեք է կերպ։ Եւ վասն ուղիղն եւ ծուռն գոլ, եւ ըստ կերպին իւրաքանչիւր՝ որակ իմն ասի. (Արիստ. որակ.։)
Բարեշուք կերպից։ Կերպ անպատկառ։ Կերպիւ վիշապի։ Կանացի կերպին։ Այնր իրի կերպիւ։ Փախստեան կերպ ցուցանելով. (Նար.։)
Ըստ աղօթիցկերպի՝ ընդ աստուծոյ խօսս ունի. (Խոսր.։)
Ուրախասցին եւ ամենայն դասք հոգեղինացն, եւ գովեսցեն կերպիւք իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)
Է բնական այս կերպ մարդոյ, զի ի խաւարի մէջ մատնեալ՝ երկնչի. (Լմբ. իմ.։)
Գոյացական տեսակ. բնութիւն. որ եւ ԿԵՐՊԱԿԱՆ ասի, եւ ԻՍԿՈՒԹԻՒՆ. որպէս եւ Դիտակ՝ կամ կերպարան երեւելի արտաքուստ. էոզ, զաթ, թապիաթ, եւ ճէմալ, սուրէթ.
Ի սեռէ եւ ի կերպէ։ Նիւթոյ եւ կերպի. (Պորփ.։)
Զկերպից մարդկան փոփոխումն։ Գուցէ նախախնամութեան սակս զտարբերութիւն կերպիցն. (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)
Ի ձեռն ծառայականին կերպի։ Յառաջագոյն տեսեալ յաստուածայնում եւ ի փառաւոր կերպի։ Ապացուցանէ զհաւատացեալսն՝ մարդոյ կերպիւ։ Չարչարանացաւ կերպիւ. (Աթ. ՟Ա. ՟Բ. ՟Դ։)
Ծառայի առեալ զկերպ։ Ծառայական կերպի. (Շար.։)
Տեսանէր զկերպարանն հօր ի կերպի ադամայ տեսեալ յաթոռ փառաց. (Ժմ.։)
Մերոյին կերպիւ ի վերայ խաչին տեսաւ. (Խոսր.։)
Իմովս կամ մերովս կերպիւ։ Ի յիմս կերպի։ Հայրենի կերպիդ։ Հողանիւթ կերպիւս. (Նար.։)
πρόσωπον, facies, persona. Երեսք. դէմք. եւ Անձն.
Կերպ յառաջ դիմեալ, ոտք ի վերջ կոյս յետահարեալ։ Կերպ ի ծաղր, եւ աչք յողբումն։ Յերից անշփոթ կերպից. (Նար։)
Որ է կերպ մեծագոյն չարեաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
Ի ԿԵՐՊՍ ԿԵՐՊՍ. ԿԵՐՊՍ ԿԵՐՊՍ, եւ այլն. Ի պէսպէս կերպարանս. ազգի ազգի նմանութեամբք կամ երեւութիւք. կերպ կերպ ձեւանալով.
Ցնորիւք ի կերպս կերպս լինելով դիւացն. (Ագաթ.։)
Զի՞նչ մեծ է, եթէ եւ պաշտօնեայք նորա ի կերպս կերպս լինիցին. (Մծբ. ՟Զ։)
Զոր օրինակ եւ սատանայ (ի փորձելն զքրիստոս) ի կերպս կերպս եղեւ ի լուսաւոր հրեշտակի, սյնպէս եւ ի կերպս կերպս առնէ զպաշտոնեայս իւր։ Ի նմանութիւնս կերպս կերպս ծերոյ եւ սկայի եւ այլոց եւս երեւեցաւ նոցա. (Եփր. կոր. եւ Եփր. եբր.։)
Ոչ միապէս միատեսակ ցուցանէր (աստուած) զինքն նոցա, այլ ի կերպս կերպս. (Լծ. կոչ.։)
Գազանաց եւ սողնոց կերպ ի կերպս լինելով. (Ճ. ՟Ա.։)
Բողոքէր դիմակս դիմակս կերպից կերպից աւաղականաց ըստ կոծողացն կաքաւելոյ. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
Ծանեան զնենգութիւնն՝ զոր ունէր նա, եւ զկերպսն կերպսն լինել նորա. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 40.)
այսինքն զխարդախ կերպարանափոխութիւն. յն. παλιμβωλία, versutia.
to form, to figure, to fashion, to make.
διαγράφω, ἑκγράφω describo, delineo, pingo. Կենդանագրել զկերպարանս. նկարագրել. քանդակել. դրոշմել. ծրագրել.
Աչօք իւրովք տեսցէ զինքն կերպագրեալ յորդին իւր սպանեալ ի կայենէ։ Նկարագրել զքանիսն՝ յօրինեալ կերպագրեալ որթս խաղողաբերս այգեգործովք. (Արծր. ՟Ա. 1։ ՟Ե. 8։)
Զաաստուածանմանութիւնն յանձինս կերպագրել. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Թ։)
Կնիք մատանւոյ տերամբ կերպագրեալ. (Նար. կուս.։)
Յինքեան տիպն կերպագրէ. (Սկեւռ. աղ.։)
Կերպագրէ կանխաւ զանցս աղետիցն. (Ոսկ. գծ.։)
form, figure, shape
γραφή pictura. Կենդանագրութիւն. նկար.
Գիտէ եւ կերպագրութիւն լռելով առ որմս խօսել. (Նիւս. թէոդոր.։)
Պատկերք նկարագրեալ ի տեառն կերպագրութիւն եւ կուսին մարիամու. (Սարկ. հանգ.։)
Զզանազան դեղոցն կերպագրութիւնս. (Արծր. Արծր. ՟Ե. 7։)
in many fashions, in various forms, diverse, varied.
որ ինչ երեւի ի կերպս կերպս. պէսպէս. զանազան. ազգի ազգի օրինակաւ. կերպ կերպ.
Կերպակերպ նմանութիւնք դիւացն փախստական լինէին. (Ագաթ.։)
Կերպակերպ նմանութեամբ դիւացն փախստական լինելով. (Կորիւն.։)
Մեծատունն լիախորտիկ, կերպակերպ լիաբուղխ սեղանասպաս սնեալ. (Ոսկ. ղկ.։)
conformable;
like, resembling, similar.
Կերպարանակից, եւ բնութենակից.
Կերպակից (կամ կերպարանակից) մեր եղանի. (Խոր. վրդվռ.։)
Կամ Կամակից. միաձայն սրտիւ, նմանակից.
Անարատ աղիցի պ՛ատարագն ասէ, քանզի կերպակից են միշտ սուրբք աստուծոյ. (Մեկն. ծն. եւ Մեկն. ղեւտ.։)
conformity;
likeness, resemblance, similarity.
συμμορφία conformitas. Կերպարանակցութիւն. բնութենակցութիւն. Նմանութիւն.
Ունելով կերպակցութիւն հոգեւորական. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
cf. Կերպագրեմ.
μορφόω formo. Կերպարանել զձեւն. ըստ բուն կերպին ձեւացուցանել. կերպագրել. դրոշմել. նկարագրել. յօրինել.
Կերպաձեւեալ զգիրն առ ձեռն պատրաստ. (Խոր. ՟Գ. 53։ Փարպ.։)
Կերպաձեւէ զպատկեր տիրամօրն. (Խոր. առ արծր.։)
Զգիր մերոյ լեզուի կերպաձեւեցին. (Մեսր. երէց.։)
Զքերոբէսն կերպաձեւեալ ի տեսակ առիւծու։ Թիթեղն կերպաձեւեալ ի վերայ կապուտակի. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. ել.։)
Իւրաքանչիւրոք յանդամոցն զիւրոյ սխալմանն զկերպ աշխարհատես ցուցանէ ... եւ այլ եւս անիրաւութիւնք բերանոյն կերպաձեւի յայնժամ. (Խոսր.։)
to form an idea of.
ԿԵՐՊԱՄՏԵԼ. կերպարանել ի միտս.
Զիւրն կերպամտեալ խորհուրդս ապականագործս, խոկայր. (եւ այլն. Արծր. ՟Գ. 8։)
to be formed, to take the form.
μορφόομαι, ἁπομορφοῦμαι, μορφοποιοῦμαι formor, efformor, formam accipio եւ figuror. Իբր Կերպարանիլ. Առնուլ զկերպարան. Զգենուլ զկերպ եւ զնմանութիւն. նմանիլ. նկարել, իլ. ձեւացուցանել, եւ ձեւանալ. կազմիլ, իլ. ձեւացուցանել, եւ ձեւանալ. կազմիլ. յօդիլ.
Կերպացեալ իմովս յաղագս իմ։ Կերպացեալ զմերս ի սրբոյ կուսէն տնօրինաբար։ Կերպացեալ զմերս ի մարմնի. (Շար.։ Նար. ՟Լ՟Դ։)
Առ քահանայական կեանսն՝ որպէս պարտ է կերպանալ. (Դիոն. եկեղ.։)
Էր ի նմա (ի խորանն մովսիսի) ըստ բազում օրինակի կերպացեալ էմմանուէլ. (Պրպմ. ՟Ժ՟Ա։)
Որ ինչ միանգամ ի կիրս մեր կերպանան։ Ոչ կերպացեալ ձայնիս, եւ լուար. (Նար. ՟Լ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ը։)
Զայս եւ որ սոցին նմանս կերպանան աչք. (Խոսր.։)
Զորս դարձեալ վերստին երկնեմ, մինչ կերպա սցի քրիստոս ի ձեզ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
assuming a form, shape, similarity or likeness.
Առնուլն զկերպարանս. կերպանալն.
որ զանկենդան ցուպ գաւազանին՝ ի կերպառութիւն առ ի զքոյդ մերովս նկարագրիլ, այլ եւ յօտարազնիցն ընտրութիւն, ի տիպն ապաթոյն կերպիւ վիշապի նմանեալ ցուցեր. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
silk, silk-stuff;
taffeta, light silk;
silk goods;
silken.
• , ո, ու հլ. (յետնաբար ի հլ.) «բարակաման կամ մետաքսեայ կտաւ» Եսթ. ա. 9. Վեցօր. 177. Բուզ. Ոսկ. ես. որից կերպասաբեր «մետաքս բերող (շերամ)» Վեցօր. 177. կերպասագործ Վեգօռ. 122 կերպասի Եսթ. ա. 6. կերպասեայ Փրպ. կերպասավաճառ (նոր բառ) ևն։
• = Իրանեանից փոխառեալ բար է. հմմտ սանս. [other alphabet] karpāsa-«բամբակենի, gossypium herbaceum H», [other alphabet] kar pasa-«բամբակ. 2. բամբակեայ. 3. բամ. բակեայ կերպաս, բամբակէ գործուածք», պրս. [arabic word] kirpās կամ [arabic word] kirbas «բարակ հիւսուած շոր, սպիտակ մուսլին», ռելուճ. karpas kirpās, kurpās «բամբակ», քրդ. kiras «շապիկ», գնչ. kirpa, ekirpa «քուրջ, ցնցոտի»։ Փոխառութեամբ անցել է ղանազան լեզուների. ինչպէս՝ քուչ. kalpās sa «զգեստ», ասոր. [syriac word] karbasā, եբր. [hebrew word] karpas «սպիտակ նուրբ բամբա-կեայ կտոր», արաբ. [arabic word] kirbas «բամ. բակեայ թելով հիւսուած շոր» (Կամուս. թրք. թրգմ. Բ. 283), յն. ϰϰρπνσος «նուրբ վուշ. 2. շղարշէ հագուստ»(Boisacq 415). լտ. carbasus, carbasum «սպանական շատ բարակ վուշ»։ Այս բոլորը ծագում են հրնո-կականից, բայց հնդկականն էլ փոխառեալ է աւստրոասիական լեզուախմբից. հմմտ. մա-լայերէն, ջավայերէն karas, չամ. karah, բատակ. hapas, սեդանգ. köpè, քմեր. am-4as, բոլորն էլ «բամբակ». որոնց արմատն է pah, pas «գզել» (Przyluski BSL л 76. էջ 70)։-Հիւբշ. 168։
• նախ Schroder, Thesaur. 46 արաբ. kirbas ձևից։ ԳԴ պրս. kirbās.-ՆՀԲ դնում է յն. պրս. և արաբ. ձևերը։ Win-disch. 8, Müller SWAW 38, 574 ևո սանս. karpāsa։ Böttich. Rudimenta 45, 145 սնս. եբր. պրս. ձևերը։ Հիւբշ։ KZ 23, 9 վերի ձևով։ Hehn2 155 բառս համարում է փիւնիկեան ծադումից, իսկ Justi, Dict. Kurde, էջ 328 հընդ-կական է դնում։
պ. ար. Գիրբաս, գիրպաս յն. գա՛տրբասօս. κάρπασος carbasus. Կտաւ բարակաման կամ մետաքսեայ. Վուշ. բեհեզ. Խաս քեթէն, սանտալ, տիպա, տիւլպէնտ.
էր զարդարեալ բեհեզովք եւ կերպասովք. յն. բեհեզեօք եւ կերպասեօք. (Եսթ. ՟Ա. 9։)
Բոմբիւլոս (շերամ) նիւթիչ է մետաքսին կերպասու. (Վեցօր. ՟Ը։)
Պամփիւլիա. (լինի ի նմա եւ կերպաս ի ճճոյ. Խոր. աշխարհ.։)
Ծիրանածուէն կերպասիւք պճնեաց։ Առ կերպասուցն գեղեցկութիւն։ Կերպասիւք լուսոյ ի հոգւոյն պարասքօղեցեալ. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ. եւ Նար. կուս.։)
Զգեստ կերպասուց, զոր ի վերայ սրբոյ սեղանոյն սփռեմք ... սնդոն կտաւի. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի յոսկեթել կերպասուցն զի՞նչ օգտի մարմինն. (Ոսկիփոր.։)
Դու կերպաս պատմուճան զգենուս, եւ նա մերկ ծանակ շրջիցի. (Ոսկ. ես.։)
producing silk;
— որդ, silk-worm.
Բերօղ յիւրմէ զկերպաս. (որպէս շերամն զմետաքս)
Յայնմ զեռնոյ, որ կոչի շերաս, այսինքն կերպասաբեր. (Վեցօր. ՟Ը։)
silk-weaver, silk-manufacturer.
Գործօղ զկերպաս. (որպէս շերամն զթելս, եւ արուեստաւորք զկտաւն եւ այլն)
Որ գտանին ի կերպասագործ զեռունսն. (Վեցօր. ՟Ը։)
Ճենաստան. ապրիշում շատ եւ ազնիւ. վասն որոյ եւ բնակիչքն արուեստաւորք կերպասագործք. (Խոր. աշխարհ.։)
Եւ կազմէին կերպասագործք, ոսկեթել յօրինէին, զարդ հարսանեաց պատրաստէին. (Շ. տաղ հռիփս.։)
Յադդէէ կերպասագործէ. (Կանոն.։)
silk-worm.
Կեպասածին ճիճու նախ լինի իբրեւ զհունդ պարտեզի սեաւ, եւ ապա շնչաբերեալ կենդանայ, եւ դառնայ յորդն, եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)
made of silk, silken, silky
ԿԵՐՊԱՍԵԱՅ ԿԵՐՊԱՍԵՂԷՆ ԿԵՐՊԱՍԻ. Նիւթեալն եւ կազմեալն ի կերպասէ.
Փոխանակ կերպասեայ ոսկեհուռ հանդերձիցն. (Փարպ.։)
Գունակ գունակ կերպասեղէն հանդերձիւքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Կերպասեղէն անկողնոյ. (Վանակ. յոբ.։)
Կերպասեօք. համաձայն յն. ա՛յլ ձ. կերպասովք. (Եսթ. ՟Ա. 6։)
Զգեցոյց նմա կերպասի հանդերձ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Կերպասեղէն.
ԿԵՐՊԱՍԵԱՅ ԿԵՐՊԱՍԵՂԷՆ ԿԵՐՊԱՍԻ. Նիւթեալն եւ կազմեալն ի կերպասէ.
Փոխանակ կերպասեայ ոսկեհուռ հանդերձիցն. (Փարպ.։)
Գունակ գունակ կերպասեղէն հանդերձիւքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Կերպասեղէն անկողնոյ. (Վանակ. յոբ.։)
Կերպասեօք. համաձայն յն. ա՛յլ ձ. կերպասովք. (Եսթ. ՟Ա. 6։)
Զգեցոյց նմա կերպասի հանդերձ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
silk-merchant, silk-mercer.
form, figure, visage, countenance, face, aspect, look;
presence, appearance, mien, bearing, deportment;
attitude, posture;
image, effigy;
semblance, representation;
state, condition;
character, temper, comportment;
rudiment, first element, idea;
idle fancy, whim, crotchet;
feint, pretext;
coat, dress;
cf. Կենդանագիր;
—ք բանից, sense, meaning or interpretation of a word;
անպաճոյճ —ք, a simple exterior;
անյողդողդ, աղաչաւոր —, firm countenance;
supplicating posture;
մեղկ —, an effeminate manner;
— լուրջ անժպիտ, cold, frigid, reserved, constrained air;
լուրջ եւ խիստ —, serious air, severe manner;
— սէգ եւ սպառնական, haughty, disdainful, proud, threatening air or manner;
ի —ս ծառայի, in the form of a servant;
առնուլ զ—ս ուրուք, to counterfeit the character of;
ունել զ—, զ—ս իրիք բերել յանձին, to appear like, to seem, to resemble;
ածել ի —ս, to shape, to form;
to figure;
զկերպարանս ճշմարտութեան ի ներքս բերել, to be probable, to have some truth in it;
կերպարանս տալ մտացածինս, to give false a idea of, to create an erroneous or exaggerated impression;
ընդունել զ—ս վանականութեան, to take the crowl.
ԿԵՐՊԱՐԱՆ մանաւանդ ԿԵՐՊԱՐԱՆՔ. μορφή forma եւ ἱδέα, οἵδος, σχῆμα, ὀμοίωμα species, habitus, similitudo եւ այլն. πρόσωπον facies εἱκών imago τρόπος modus եւ այլն. Կերպ, որպէս տեսիլ երեսաց. տեսակ. բնութիւն. իսկութիւն. եւ Դէմք. պատկեր. ձեւ. նմանութիւն. յեղանակ.
Զբարբառն լսէին, եւ զկերպարանսն ոչ տեսանէին։ Կերպարանք իւրոց։ Տեսի, եւ ոչ էին կերպարանք առաջի աչաց իմոց, բայց միայն օդ եւ սօսափիւն լսէի։ Ոչ զկերպարանսդ ձեր զիւրաքանչիւր ես նկարեցի։ Այր բարկացօղ տգեղ է կերպարանօք։ Երեւեցաւ այրով կերպարանաւ։ Որ ի կերպարանս աստուծոյ է։ Զկերպարանս ծառայի առեալ։ կերպարանօք տտեալ իբրեւ զմարդ։ Նմանութիւն կերպարանաց մարդոյ։ Կերպարանք չորից կենդանեաց։ Կերպարանք երեսաց նոցա. կերպարանք մարդոյ, եւ կերպարանք առիւծու, եւ այլն։
Եւ յայլ գիրս.
Տեսիլ կերպարանաց։ Վասն չքնաղագեղ կերպարանին։
Զառաքելոցն ունել զկերպարանս։ Խորդք ի թռչելն ձեւացուցանեն զկերպարանս գրելոյ։ Ընդունել զկերպարանս հանդերձիս։ Եփուտ, կերպարանք ինչ հանձնի է։ Զկերպարանս ձեւոյ սրբութեան։ Ըստ կերպարանաց խաչի կախեալ կային։ Կերպարան անձանց խոնարհից։ Կերպարանք ոգւոյս։ Կերպարանք ճշգրտագոյնք կամ ծիծաղելիք։ Ի կերպարանաց պատկերի բանին ծանուցեալ, եւ այլն։ Ու աստուած տեսանիցէ, անդ չեն ինչ պէտք կերպարանաց, եւ ոչ պէսպէս պատմուճանաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
ԿԵՐՊԱՐԱՆ. εἵδωλον, σκιά, ὐπόκρισις, τύπος եւ այլն. որպէս Առերեւոյթ տեսիլ, կամ ցոյցք առաչօք. օրինակ, եւ ոչ ճշմարտութիւն. կեղծիք.
Ի ձեռն կերպարանաց եւ կարծեաց գիշերայնոց եւ տուընջենականաց. (Պղատ. տիմ.։)
Եւ առ այսոսիկ կերպարանաւ, նաւուղիղ ոք հաւատարիմ եւ այլն. (Բրս. թղթ.։)
Հաւաստեաւ եւ ոչ կերպարանօք ի վերայ հասանել քննութեան եղելոցն. (Կանոն.։)
Երեսաց կերպարանս արար (պաճուճապատանօք)։ Զգլխոյ կերպարանս մազովն նկարեաց. (Կիւրղ. թագ.։)
Յերկուցեալք՝ կարպարան, եւ ոչ Ճշմարտութիւն զիրսն կարծէին. (Փարպ.։)
Կերպարանօք բազում խոնարհք, այլ ճշմարտութեամբ սակաւք. (Սարգ.։)
Կերպարանքն տուան ի ձեռն մովսէսի, եւ ճշմարտութիւնն եղեւ ի ձեռն յիսուսի քրիստոսի։ Մի՛ ումեք համարել, թէ առ աչօք եղեւ, եւ կամ կերպարանօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13. 36։)
Սիմոն կախարդ խոնարհեցաւ կերպարանօք առ հաւատսն քրիստոսի. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 1։)
Հարցանել՝ կերպարանօք վասն մոգուցըն, եւ ծածուկ չարութեամբ յաղագս նենգալոյ զմանուկն. (Շ. մտթ.։)
ԿԵՐՊԱՐԱՆ. Իբրեւ տեսակ գոյացական եւ հակադրեալ նիւթոյ. μορφή forma.
Համեմատի նիւթոյ՝ սեռ, իսկ տեսակի՝ այսինքն կերպարանի՝ տարբերութիւն։ Ի վերայ նիւթոյ կերպարանք գոլով՝ անհատեն զնիւթն։ Համեմատի տարբերութիւն՝ կերպարանի. իսկ կերպարան՝ որպիսի ինչ է՛ է, որպէս ասէ արիստոտէլ. (Անյաղթ պորփ.։)
conformable;
like, similar, resembling;
— առնել, to conform;
— լինել, to comply with.
σύμμορφος conformis. յար եւ նման կերպարանօք. համանման. նմանակից. ... տե՛ս (Հռ. ՟Ը. 29։ Փիլիպ. ՟Գ. 10. 21։)
Կերպարանակից առնել զմարմին խոնարհութեան մերոյ ըստ նմանութեան մարմնոյ փառաց իւրոց. (Ժմ.։)
Կերպարանակից զմեր բնութիւնս ինքեան առնէ ըստ շնորհի. (Մամբր.)
Զայսպիսի գեղեցկութեան պատկերս, որ կերպարանից է աստուածութեանն. (Եփր. ծղկզրդ.։)
conformity.
συμμόρφωσις conformatio. Կերպարանակիցն գոլ. նմանութիւն.
Որ ի նմա արդարութիւն է, եւ առ մահ նորա կերպարանակցութիւն. (Բրս. հց.։)
prosopopea, personification.
εἱδωλοποιΐα personae defunctae repraesentatio Առնելն զկերպարան կամ զձեւ մեռելոյ՝ խօսելով ի դիմաց նորա.
Կերպարանառնութիւն է, ուրանօր դէմքն են ծանօթք, այլ դադարեալք են (մահուամբ). (Պիտ.։)
feigned, disguised, counterfeited;
figured.
Ունօղ զկերպարանս եւեթ՝ առանց իսկութեան. կեղծաւոր.
Փախիցու՛ք յամենայն կերպարանաւոր. (Նար. կ.։)
Եւ Ունօղ զտեսակ գոյացական. գոյաւոր. ձեւացեալ. ենթակայացեալ.
Աստուած ած զնա ի զարդ եւ ի կերպարանս. իսկ եթէ էր ինչ անձնաւոր եւ կերպարանաւոր, աւելորդ էր ասել արարիչ զաստուած. (Եզնիկ.։)
transformed, metamorphosed;
transmuted;
— լինել, to be transformed, metamorphosed, to change from, to bear another aspect;
— առնել, to counterfeit, to disguise, to transform, to metamorphose;
to change the aspect or appearance;
– զաշխարհ, to change the face or state of the world;
— եղեն իրքն, things bear quite another aspect;
the tables are turned.
ԿԵՐՊԱՐԱՆԱՓՈԽ ԼԻՆԵԼ. μετασχηματίζομαι transfiguror. Փոխել զկերպարանս. փոխիլ յառաջին կերպարանաց.
Աշխարհս ամենայն կերպարանափոխ լինելոց է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Յորժամ բռնութիւն հողմոցն ի ներքս անկանի (ի ծովն), ամենայն ինչ նմա կերպարանափոխ լինի։ Զբարբառն ի խաչին, եւ սքանչելիք աւուրն այնորիկ ահաւորի, եւ զկերպարանափոխ լինելն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ եւ ՟Ա. ՟Բ։)
matamorphosis, transformation, change.
to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.
μορφόω, κατασκευάζω formo, figuro. Կերպարանս իմն զգեցուցանել. տեսակաւորել. կազմել. ձեւացուցանել՝ ճշգրտիւ կամ ստութեամբ. տպաւորել. յանդիման առնել. երեւեցուցանել. ձեւացընել, յարմարել, ցցընել.
Ի նմամնութիւն պատկերի կերպարանեաց զնա. (Ես. ՟Խ. 19։)
Տեսակարար տարբերութիւն եղուտ գալով՝ զմեր գոյացութիւնս կերպարանէ. (Անյաղթ պորփ.։)
Տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբանն. (Շ. բարձր.։)
Որ կենցաղականաւ այսր յաւիտսենիւ զհանդերձելոցն ինձ կերպարանեն։ Որ կերպարանեցէր հրաշիւք աստանին զհանդերձելոցն նմանութիւն. (Նար. ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)
Կերպարանէ ի ներքին մարդն զկերպարանս փրկչին. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Զանազան օրինակօքս զստուեր եւ զունայն եւ զոչինչ կեանս կերպարանէ։ Զմեղսն որպէս զկամսն աստուծոյ կերպարանէ. (Լմբ. իմաստ. եւ Լմբ. հայր մեր.։)
Կերպարանէի զիս ողորմած. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Իսկ երբեմն Նմանեցուցանել. որպէս բաղդատել, համեմատել. եւ Կերպարանակից առնել.
Ոչ միայն առ յովհաննէս կերպարանէ զնա, այլ առ մովսէս համեմատէ։ Ոչ զպատկեր առ պատկեր կերպարանէ, այլ զնոյն իսկ զգործսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)
Կերպարանեալ զինքն կենագործողին քրիստոսի առաւելապէս ի ժամ քարկոծման. (Գանձ.։)
to conform;
to take the form, to put on or assume a look, state, manner or appearance, to give oneself airs;
to affect, to pretend, to simulate, to feign, to counterfeit, to give oneself out for, to set up as, to pass oneself off for;
զառաքինութիւն —, to simulate virtue or probity, to affect a sanctimonious exterior;
— զանմեղութիւն, զտղայութիւն, to put on a look of innocence;
to play the child;
զխլութիւն՝ զառատաձեռնութիւն —, to give a deaf ear to;
to pretend to be generous, liberal;
cf. Խելք.
ἑξεικονίζομαι, μορφοῦμαι, σχηματίζομαι effingor, formor, figuror եւ այլն. Առնուլ զկերպարան ինչ. կերպանալ. կերպարանալ. տեսակաւորիլ. նկարիլ. նմանիլ. ձեւանալ իրօք, կամ առ երեսս, այսինքն կեղծաւորիլ.
Սաղմն կերպարանեալ իցէ. (Ել. ՟Ի՟Ա. 23։)
Պատերս կերպարանեալս։ Ի խելս կերպարանեալս. (՟Բ. Մակ. 2։ ՟Ժ՟Գ. 3։)
Կերպարանի ի կերպարանս առաքելոց քրիստոսի։ Մի՛ կերպարանիք կերպարանօք աշխարհիս այսոցիկ, կամ անգիտութեանն ցանկութեամբք. (՟Բ. Կոր. ՟Դա. 13։ Հռ. ՟Ժ՟Բ. 2։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 14։)
Յանարգ եւ յանազգայ նիւթոյ գոյացեալ կերպարանեցայ. (Պիտ.։)
Փոխադրեցաւ, եւ ի բարիս կերպարանեցաւ ամենեւին. (Ճ. ՟Ա.։)
Որովք կերպարանի աստուածային, նոքիմբք կերպարանի եւ կատարեալ իմաստասէրն. (Սահմ. ՟Ժ։)
Ստութեամբ կերպարանին յաչս տգէտ մարդկան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոչ կերպարանեցայց տեսողին. (Նար. ՟Հ՟Բ։)
Առ երեսս ոչ կերպարանեսցի. (անդ. ՟Զ։)
Ձեւանայի աղօթական, կերպարանէի պահացող. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Զի թէ եւ առ մարդիկ կերպարանիմք, ո՛չ եւ առ նա, որ զսիրտբ քննէ. (Լմբ. սղ.։)
Սէր ո՛չ կերպարանի. (Յճխ. ՟Ժ։)
Որք զքրովբէիցն (զնմաննութիւն կամ զխորհուրդ) խորհրդաբար կերպարանիմք. (Պտրգ.։)
Կարպարանիմ զդաւթին (առաքինութիւն), եւգործք զսաւուղայն կատարեմ։ Որ վասն իմ ի փորձ եկիր անիծից, կերպարանեալ զիմ նմանութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Զ՟Ե։)
Զտկարութիւն կերպարանի, որպէս զի դարձեալ զօրասցի ընդդիմամարտն. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Կերպարան;
fiction, fraud, feint, deceit.
կերպարանք. նմանութիւն. եւ Կեղծաւորութիւն. ձեւացումն.
Զմարդոյ կերպարանութիւնս ունի. (Ճ. ՟Գ.։)
Կերպարանութիւն եւ նենգութիւն եւ խաբէութիւն զիւրսն համարէին. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Կերպարանեմ.
μορφόω formo. Մուծանել զկերպ եւ զտեսակ. ձեւացուցանել. տպաւորել. յօրինել. կերպարանել.
Վերստին կերպացուցեալ զմեզ ի սրբութիւնն առաջին։ Վերստին կերպացոյց զմեզ յանապականութիւն. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)
Կերպացո՛ զքո նշանդ ի հետս ելից մաղթողիս։ Ընդ կերպացուցանելոյն եւ քաւիչ Տպաւորեալ կերպացոյց. (Նար.։)
Շրթունք զբանն կերպացուցեալ յառաջ բերէ։ Ունկն զձայնն կերպացուցանէ ի սիրտս, եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)
Զչարն բարի ցցուցեալ. (Խոսր. պտրգ.։)
formed, figured;
resembling, like, conformable.
կերպացեալ. ձեւացեալ. ձեւաւոր. եւ Նմանօղ. եւ Կատարեալ բնութեամբ կամ անձնաւորութեամբ.
Ոչ արարին զայլ ինչ ի կերպաւոր նմանութեանց յերկրպագութիւն իւրեանց. այլ զնմանութիւն որթոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)
Եւ հասարակաց գոյի նիւթաւոր, մարմնացելոյ բանին կերպաւոր. (Նար. մծբ.։)
Հոգի կերպաւոր, անձն դիմաւոր. (Նար. գանձ հոգ.։)
cf. Կերպարանեմ;
cf. Կերպաձեւեմ.
Զաներեւոյթսն կերպաւորեաց (յաչս մտաց)։ Հաստիչ ժամանակաց, եւ որ ի ժամանակի են կերպեւորեալք։ Խորհրդոց կերպաւորեցար անորակ։ Զանիմանալին ի դէմս բերեալ կերպաւորեցար։ Զիա՞րդ զերջանկին պարծանս թշուառացելումս կերպաւորեցից. (Նար.։)
form, formation;
conformation.
μόρφωσις, μορφοποιόν formatio, efformatio, figura. ձեւաւորութիւն. նմանութիւն. կազմութիւն.
Քան զնիւթեղէն կերպաւորութիւնս վերագոյն. Անվրէպ նմանութեամբ կերպաւորութիւն։ Հրեշտակականացն կերպաւորութեանց (յերեւման իւրեանց). (Դիոն. երկն.։)
Զոր հանդերձելոցն ճառից լուսաբանեն կերպաւորութիւնք։ Կերպաւորութիւն պատկերի բանին յոբայ. (Նար. ՟Գ եւ Նար. առաք.։)
to disguise oneself.
μεταμορφοῦμαι transformor. Փոխակերպիլ. փոխիլ յայլ կերպաւան եւ ի ձեւ.
Ասի զպրովտեայ կերպափոխիլ առ հանդիպեալսն պէսպէս՝ բայց ի սպիտակէ։ Արեսի յաղբիս կերպափոխեալ. (Նոննոս.։)
Կերպափոխեալ ի փախչելի տեսակ (խոզի). (Վրդն. լս.։)
mean, base, despicable shape or manner.
Նուաստ կերպարան, կամ ձեւ.
Նոցա տեսեալ զգձուձ կերպիկն. (Ճ. ՟Ա.։)
building, construction.
• «զործ, գործուածք, շինութիւն», նչ. եզեկ. Մաշկ. Անյ. հց. իմ. որից կերտել «շինել, գործել» Շար. կերտութիւն Մագ. կերտանալ, կերտացուցանել Մագ. ձեո-նակերտիկ Եղիշ. այլակ. 238 (չունին ՆՀԲ և ԱԲ), այլուր ձեռակերտիկ Եղիշ. խաչել. 280. այս բոլորը յետին ժամանակի ձևեր են. Ոսկեդարում երևան է գալիս մի-այն բարդութեանց ծայրին. ինչ. աստուա-ծակերտ Ագաթ. ձեռակերտ ՍԳր. Ոսկ. Փի-լիպ. դաստակերտ Առակ. իդ. 5, 27. Կոչ Ագաթ. նկարակերտ Ել. լը. 35. Ոսկ. մ. բ. 24. նկարակերտութիւն Ել. լը. 23. Յոբ. լը. 36. փայտակերտ ՍԳր. փայտակերտիկ Ա-գաթ. քարակերտ Բուզ. դ. 55. ըղձակերտ Հո 4և 16. հնարակերտ Եւագր. մոմակերտ Վե ցօր. խոնաւակերտ Վեցօր. զարմանակերտ Վեցօր. ևն։ Բազմաթիւ են նաև սրանով բարդւած տեղական յատուկ անունները. ինչ-պէս՝ Խոսրովակերտ, Վաղարշակերտ, Հնա-րակերտ, Բակուրակերտ, Տիգրանակերտ, Դռասխանակերտ, Դագկակերտ, Երուանդա-կերտ, Մանակերտ, Ձիւնկերտ, Շամիրամա-կերտ, Վարազկերտ ևն։ Այս բոլորի մէջ էլ կերտ բառի հին և նախնական նշանակու-թիւնն է «շինեալ», իբր՝
• = ահյ. kert. հպրս. krta-, զնդ. kərəta-, սանս. [other alphabet] krta-«արարեալ, գործեալ, կերտեալ». բոլորն էլ kar, kr «անել, շինել» արմատից անցեալ դերբայ. հմմտ. նաև պրս. [arabic word] gird «կերտ», ❇ kardan «անել, շինել», [arabic word] karda «գործեալ», քրդ. kirin «անել, դործել», օտս. k'änən «գործել», պհլ. [arabic word] kār «գործ», [other alphabet] kartan «անել, գործել», [syriac word] ︎ kartār «ա-րարող», հպրս. [other alphabet] kartam «եղեալ», զնչ. kerava, gerava «ա-նել», kerdo «անում եմ», հինդուստ. kurna «անել, շինել», kurta «հեղինակ, ստեղծիչ»։ kurtub «գործ ևն (Horn § 847)։ Այստեղ են աատկանում նաև հյ. -կեար, -կեր, -կար մասնիկները. (հմմտ. աղօթկեար, վնասա-կար, խոհակեր ևն)։-Հիւբշ. 168-172։
• Հին յոյն հեղինակներից Ստեփաննոս Բիւզանդացին համարում է պարթևերէն. իսկ Հեսիքիոս՝ հայերէն, «քաղաք» նշա-նակութեամբ (ϰέρτα, πόλις, δπὸ 'Ἀρμη-კίων)։ Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ նախ ԳԴ, որ հյ. կերտ բառին կցում է
• պրս. kard, gird, garvāda «կերտուած». Սրանից յետոյ ՆՀԲ՝ իբր պրս. kard։-Neumann ZKM 1, 247 հաւանաբար սանս. kջ «անել, շինել»։ Lassen ZKM 6. 79 յիշում է Հեսիքիոսի աւանդածը, բայց ինքը համարում է սեմ. qeret, qiryā «քաղաք»։ Gosche 37 սնս. karta և օսս. քարթ «բակ»։ Böttich. ZDMG 1850. 356 սանս. kar, krtá։ Justi Zen. dsp. 80 զնդ. karet «կտրել», 84 զնդ. kərəta, սանս. krta, իբր kar «շինել» արմատից, իսկ էջ 269 զնդ. varəd «յա-ռաջացնել»։ Lag. Gesam. Abhd. 199 Arm. St. § 1151 Հեսիւքոսի αμαζαϰάραν ձևը ուղղելով ἀμαζαϰάρδαν՝ կցում է այստեղ։ Müller SWAW 38, 572-3 և 45, 538 ևն սանս. krt, օսս. awkardan զնդ. aiwikərənt։ Տէրվ. Նախալ. 69 հնխ. kar «շինել» արմատից է դնում, կցելով նաև հլտ. čerus «արարիչ», լտ. creare «առնել, ստեղծել»։-Կերտ ռա-ռի վրայ ընդարձակ մի վէճ ունին Հիւ-բըշման և Մորթման։ Առաջինը ZDMG 30, 138-141 իր Iranisch-Armenische Namen auf karta, kert, gird վերնա-գրով նամակի մէջ հաստատում է թէ կերտ բառը զուտ իրանեան փոխառու-թիւն է, քանի որ հայերէնը չունի ան-ցեալ դերբայի -ta մասնիկը և թէ կերտ նշանակում է ո՛չ թէ «քաղաք», ինչպէս աւանդում է Հեսիւքոս, այլ «շինեալ»։ Սրան պատասխանեց Մորթման ZDMG 32, 724-8, ուր պնդում է թէ պրս. [arabic word] նշանակում է «քաղաք» և ո՛չ թէ «շի-նել», որի համար իբրև ապացոյց մէջ է բերում Բուրհան-ի-Կատիի հետևեալ վկայութիւնը. «gird «քաղաք» նշանա-կութեամբ, ինչպես Darābgird-ի և Sisa-vušgird, որոնք Darāb-ի և Siyayus-ի քաղաքն են նշանակում»։ Մորթման՝ պրս. gird դնում է girdidan «դառնալ» բայից. հմմտ. յն. πόλις «քաղաք» և τԱλ︎έω «դառնալ». իսկ պրս. girdidan միացնում է սանս. vrt և հյ. ուր բառե-րին. վերջինը պահուած ուրուր և պա-բուրել ձևերի մէջ։ Նոյն խնդրի մասին
• գրում է նաև Nöldeke ZDMG 33, 143-156։ Անդրիկեան, Բազմ. 1903, 366 հա-671 ռուս. город «քաղաք» բառի հետ։
ԿԵՐՏ ԿԵՐՏՔ. պ. քերտ. Արմատ Կերտելոյ՝ իբր Կերտուած. գործ. շէնք. (ստէպ վարի ի բարդութիւնս)
Փայտակերտ ազնիւ. գեղեցիկ գործ կայր փայտեայ. Զի կատն գործ ասի. (Նչ. եզեկ.։)
Բոցն թանձր է եւ խաւար, որդուքն ի ներքս, ձուկն ի թաւալ. կերտ անհատ եւ անվճար (վիճակն դժոխոց). (Մաշկ.։)
Սարդիցդ եւ մեղուացդ եւ ծածեացդ ճարտարութիւն անդր եւս քան զամենայն ճարտարապետցն անցուցանէանէ կերտս. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to make, to fabricate, to construct, to build, to erect.
ԿԵՐՏԵՄ ԿԵՐՏՈՂ. պ. քէրտէն. Գործել. առնել. կազմել.
Կերտող բոլոր եղելոց. (Շար.։) cf. ՔԵՐԹՈՂ կամ cf. ՔԵՐԴՈՂ. որ է կերտող բանի. ποιητής poeta.
fabric, construction, edifice.
careless, remiss, negligent;
easily.
Որ ոչ ջանայ. անփոյթ. անհոգ. գայրէթսիզ.
Անջանքն զիա՞րդ արդիւնարարք լինիցին. (Խոսր.։)
Անջան ի յիմանալոյ զզօրութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
Որ ինչ լինի առանց շատ ջանից. ἁκίνδυνος, -ον, ἁταλαίπορος. liber a periculo. Անաշխատ. անվտանգ. դիւրին. հեշտին. զահմէթսիզ, գօլայ.
Ամենակար եւ անջան զօրութիւն. (Ագաթ.։)
Դիւրաւ եւ անջան պատերազմաւ առին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անվաստակ անջան պատրա՛ստ կերակուր. (Ձիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
Անջան հեշտութիւն. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Լռութիւնն՝ անջան առաքինութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Մանուկ կրօնաւոր՝ որ ոչ է առ ոտս ծերոց, անջան որս է սատանայի. (Նեղոս.։)
Անջան է զնոսա մխիթարել, մեղացն ի միջոյ բառնալով. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ժ՟Ե։)
Ոգւոց անջան խորհուրդք եւ իմաստութիւնք. (Կոչ. ՟Գ.) յն. ἁκατάγνωστος անստգիւտ. իբր այն՝ որ չտայ տանջանս խղճի մտաց։
ἁκινδύνως. sine periculo. Առանց ջանից եւ աշխատութեան. դիւրաւ. հեշտեաւ.
Անջան եւ անվաստակ կերակրել. (Եւագր. ՟Ի՟Ե։)
Ոչ եթող աստուած անջան համարձակել քաոզութեանն։ Որ այնպիսի անիրաւ հրամանաւ անջան տանէին ի սպանումն. (Ոսկ. ՟բ. կոր. եւ Ոսկ. մտթ.։)
to separate, to detach, to disjoin, to disunite;
to uncouple.
ԱՆՋԱՏԱՆԵՄ ԱՆՋԱՏԵՄ. διαιρέω. divido, χωρίζω, separo. Զատանել իսպառ. որոշել. բաժանել. մեկնել. զատել, բաժնել. այըրմագ.
Անջատ զմեզ ի բնակութենէ մարդկան. (Ագաթ.։)
Հեռացան անջատան նոքա ի տեառնէն երկնի եւ երկրի. (Եղիշ. խաչել.։)
Ոչ բանն անջատանի կամ անջատաւ երբէք յիւրմէ մարմնոյն։ Հոգին սուրբ անջատանի յանօրէն խորհրդոց. (Սարկ. հանգ.։) (գրի անդ եւ Անջատանայք՝ իբր Անջատանէք։)
Խորհուրդք թիւրք անջատեն յաստուծոյ. (Իմ. ՟Ա. 3։)
Անջատել զհոգի ի մարմնոյ։ Զաղտ եւ զժանգ ի բաց անջատեալ. (Սահմ. ՟Ը։ Կորիւն.։)
Քակեալք ի միմեանց անջատեցան. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ի՟Ե։)
separation, disjunction.
ԱՆՋԱՏՈՒԱԾ ԱՆՋԱՏՈՒԹԻՒՆ ԱՆՋԱՏՈՒՄՆ διαίρεσις, διάζευξις, διακοπή. divisio, disjunctio, sectio. Անջատելն, իլն. զատումն. որոշումն. բաժանումն. բաժին. մասն.
Ութերեակն ամենայն ուստեք զհանգստութիւնն զեկուցանէ։ Զանջատուածսն զամենեսին՝ զոյգս ցուցանելով. (Փիլ. լին.։)
Մեր եւ նոցա խորհրդոցս ի միմեանց անջատութիւն (կամ անջրպետութիւն). (Լմբ. ատեն.։)
Բնական մահ է անջատումն հոգւոյ ի մարմնոյ. (Սահմ. ՟Ը։ Շար.։ Փիլ. իմաստն.։)
Ի վերայ մարմնոյ պատշաճի ախտ լինել եւ հատումն եւ անջատումն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զուգութեան լրականին ըստ անջատմանց ամենեցուն։ Հեռաւորութեան անջատմունս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 49։ ՟Դ. 153։)
Յիշեաց երուսաղէմ զօր անջատման իւրոյ. (Ողբ. ՟Ա. 7.) յն. հերքման. ἁωσμός. expulsio.
indelible;
slovenly.
ἁνεξάλειπτος. indelebilis. Որ ոչ ջնջի. անջնջելի. անջրելի. անեղծ. հաստատուն դրոշմեալ, արձանագրեալ.
Անջինջ տէրունական պատգամ։ Անջինջ արձակեալ է։ (Փիլ. իմաստն.։)
Անջինջ գրեցաւ կտակ. (Անյաղթ բարձր.։)
Անջինջյիշատակ, կամ արձան. (Նար. յիշ.։ Սարգ. յկ. ՟Է։)
Առցէ զանջինջ որդեգրութիւնն աստուծոյ (ի մկրտութեան)։ Անջինջ անէծս կռէր ի վերայ տեղւոյն. (Եղիշ. ննջ. եւ Եղիշ. յես.։)
Ո՛չ ջինջ. անմաքուր. պղտոր.
Մեղաւոր հոգի է միտք անջինջ, որ վասն ծուլութեան անկեալ է ի սուրբ միաւորութենէ. (Եւագր. լ։)
cf. Անջինջ.
Իբր արձանի անջնջականի. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
Անջնջական յիշատակարան, կամ շնորհ, կամ կանոն. (Նար. ՟Հ՟Գ. եւ Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
Անջնջելի կտակ. (Շ. բարձր.։)
Անջնջելի արիւն ի վերայ այնմ թագաւորութեանն հեղին. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)
infinite, unbounded;
interminable;
unlimited;
indefinite;
incomprehensible.
ἅπειρος, ἁπέραντος, ἁπεράτωτος , ἁόριστος, ἁπεριόριστος. infinitus, termino carens, indeterminatus, in immensum extensus. Ոյր չիք սահման. անեզրական. անվախճան. անբաւելի. անբովանդակելի. անպարագիր. անվայրափակ. անսահմանելի. անթարգմանելի։ Տիրապէս ասի զաստուծոյ եւ զաստուածայնոց.
Ամփոփեցար անսահման։ Որքանութիւն անսահման։ Թէպէտեւ ոչ անժամանակք ըստ անսահմանին։ Անսահման թագաւորութիւն։ Անսահման՝ ներքնային խորոց։ Անսահմանդ քո հրամանի. (Նար.։)
Անսահմանն յէութեան՝ սահմանելեացս էացուցիչ. (Շար.։)
Մշտնջենաւորութիւնն անսահման. (Յճխ. ՟Ա։)
Ի յանսահման ծովէն հօր գթութեանց. (Շար.։)
Լայնաբար ասի զայլոց իրաց՝ իբ Առաւելեալ յոյժ յոյժ. անչափ. անթիւ. անորոշ. տարօրէն. ելեալ ըստ չափ օրինաւոր, եւ այլն. նիհայէթսիզ, հատտէն դաշրա, գըյաստան էֆզուն.
Անսահման բնութիւն տերրեղէն արարածոց. (Ագաթ.։)
Անսահման բիւուց քանքարաց հատուցանօղ։ Ըստ անսահման գովութեան. (Նար.։)
Ի վերայ անսահման ծփանաց ալեացն անդնդոց. (Կոչ. ՟Թ։)
Անսահման ժամանակաւ աղօթել միշտ. (Շար.։)
Լուսնոտն՝ անսահման առ ըմռբնումն, այլ ըստ նորոյ կամ հնոյ լուսնին. (Շ. մտթ.։)
Այդ անսահման յիրս լիցի դատաստանի. (Մխ. դտ.։)
Անսահման շուայտութեան եւ արբեցութեան ընդարձակութիւն. (Պիտ.։)
Զի մի՛ զհետ գնացեալ անսահմանբարւոյն կարծեաց՝ հաղորդ չարեաց լիցուք. (Իգն.։)
Քարոզեցին յեղյեղելով զանսահման գործս նոցա. (ՃՃ.։)
Անսահման կին ասի, որ չէ պսակեալ ըստ օրինաց։ (Մխ. դտ.)
cf. անսահմանաբար.
cf. Անսահման.
Անսահմանելի բարձրութիւն, կամ տեսիլ։ Իմաստութեամբ անսահմանելեաւ։ Զանսահմանելիդ միշտ թախանձեսցէ։ Բերումն պարանոցի անսահմանելւոյն. (Նար.։)
to listen, to obey, to give ear to, to acquiesce, to yield, to consent, to submit;
չ-, to turn a deaf ear, to refuse consent, to disobey.
ἁκούω, ὐπακούω, πείθομαι , πειθαρχέω. audio, obedio, pareo, obtempero. Հանդարտ ոգւովն ունկն դնել, կամ Յանձն առնուլ զլուեալ բանն հեզութեամբ եւ հլութեամբ. հնազանդիլ. հպատակիլ. լսել բանի. ունկնդիր լինել. մռել, մտիկ ընել. տինկլէմէք. իդաաթ էթմէք.. (տե՛ս Ծն. ՟Լ՟Թ. 10։ Օր. ՟Ժ՟Ը. 14։ Դատ. ՟Ժ՟Ա. 17։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի. 25։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 11։ Իմ. ՟Ը. 12։ Երեմ. ՟Ի՟Թ. 8։ ՟Լ՟Բ. 33։ ՟Լ՟Զ. 25։ ՟Լ՟Բ. 15։ Գծ. ՟Զ. 7։ Յայտ. ՟Ժ՟Թ. 10։)
Կամ որպէս προσέχω (յորմէ Պռօսխօմէն). Ուշ ունել. ունկն դնել զգուշութեամբ. attendo, obtempero. (Օր. ՟Ա. 45։ Առակ. ՟Ա. 25։ Յով. ՟Ի՟Է. 6։ Ես. ՟Լ՟Բ. 4։ Երեմ. ՟Է. 24։ ՟Ի՟Ե. 4։ Գծ. ՟Ա. 19։ ՟Բ. 7։ ՟Ժ՟Զ. 14. եւ այլն։)
Կամ որպէս πείθομαι. Հաւանիլ. ընդունել. յանձն առնուլ. (Գծ. ՟Ի՟Ա. 14։ ՟Ի՟Գ. 21։ ՟Ի՟Է. 11։ Յկ. ՟Գ. 3։)
Սոցին հանգոյն եւ յայլ գիրս պէսպէս ոճով ասի.
Որով կարողն է անսալ եւ չանսալ հրամանացն։ Արժանաւոր մեծաց վարձուց լինիցի, եթէ անսայցէ աստուծոյ. այլ զի եւ չանսալոյն իշխանութիւն ունիցի. (Եզնիկ.)
Մի՛ անսայք անմիտ բանից. (Փարպ.։)
Եթէ ասնայցես, աղերսեմ։ Քահանայապետին բարբառոյ անսաց. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Ա։)
Անսայ (այսինքն յանձն առնու) եւ զվարելն եւս ի հոգւոյն, եւ մարտ ապտերազմի տալ ընդ թշնամւոյն։ Բարութեանց պատճառք հաւանելեացն, զոր օրինակ չարեաց պատճառաք նոյն է չանսալեացն. այսինքն չանսացողաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13. 23։)
ἁνίημι. dimitto, remitto, indulgeo. Ներել. զիջանիլ. թոյլ առնել. թողացուցանել. տեղի տալ. թող տալ, աչք խփել. գօյ վէրմէք, մազուր պույուրմագ.
Ոչ եւս անսացից նոցա. (Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 6։)
Որոց եւ ոչ ա ժամանակ մի անսացաք հնազանդութեանն. (Գաղ. ՟Բ. 5։)
Երկայնմտութեամբ ներէ, թողու, անսայ. (Ագաթ.։)
Ընդ միշտ անսալոյն՝ ներող. (Նար. ՟Խ՟Թ։)
Սքանչացի՛ր ընդ քրիստոսի անսալ եւ ներելն. (Նանայ.։)
Հանդարտել. տանել. ժոյժ ունել. համբերել. սոպր էթմէք.
Միթէ մի՞շտ լռիցեմ, եւ անսայցեմ։ Ի վերայ ամենայնի այսորիկ անսաս տէր, ե՛ լռեցեր. (Ես. ՟Խ՟Բ. 14։ ՟Կ՟Դ. 12։)
Եւ ոչ բարբառոյ բանից ձեռոց անսացից. (Յոբ. ՟Զ. 26։)
Գութ մարդասիրին աստուծոյ ոչ անսաց միշտ յայսպիսի մնալ մեզ վտանգս. (Խոսր.։)
Ո՞րպէս լռեսցես, զիա՞րդ իսկ անսայցես. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Թշնամանեմք զնա. իսկ նա անսայ, ոչ զայրանայ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Որ ընկերին անսասցէ՝ առնե զմեղս, եթէ պարտակա՞ն իցէ մեղացն ... Պիղատոս անսացեալ մատնչացն՝ մեղս ընդունէր. (Բրս. հց.։)
Մորենի դիւրայրեաց է, եւ վաղ անսայ հրոյ. (Կիւրղ. ել.։)
Երկայնամտել. յարատեւել. երկայնմտութեամբ սպասել. կալ մնալ. տիտիկ ընել, համբերել, սպասել, կենալ.
Ոչ անսացին խորհրդոց նորա. (Սղ. ՟Ճ՟Ե. 13։)
Անսացէ՛ք աստ այլ սակաւ աւուրս եւս. (Վրք. հց. ձ։)
Ոչ անսալ՝ ուր ժողովեալն են։ Բժշկութեան անսալ. (Բրս.։ հց։)
Պսակն քո պատրաստեալ է. հրեշտակք անսան քեզ (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Թ.։)
Անսալ ունիմ, մինչեւ լցցի բեռամբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Աճման մարմնոյն անսայ։ Անսայ եւ իսրայէլական ազգին, զի ինքնակամ դիմեսցեն. (Ագաթ.։)
Ի սեբաստացւոց քաղաքին անսայր՝ հաւաքել զնիւթ վարդապետութեան. (Խոր. ՟Բ. 77։)
Համբերելով անսացեալ, մինչեւ ի մտանել հակառակորդացն. (Պիտ.։)
Ներէ, եւ անսայ ապաշխարութեան. (Խոսր.։)
Նոյնպէս իմա՛ եւ հյց. խնդրով.
Զայն անսայր։ Մնալով պետրոսի, նմա զայսոսիկ անսաց. այսինքն ընծայեաց կամ եթող նմա զպատիւ. (Նանայ.։)
Ինքն իսկ անսայր քահանայութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 5.) իմա՛, ակնկալեալ մնայր. յն. խորհէր կամ կամէր։
that is not slippery;
that does not stumble;
firm, sure;
infallible.
Ուր չիք սայթաքել. անգայթ. առանց գթելոյ, եւ առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, անխափան. անվրէպ. գայմազ. մուգարէէր.
Նահանջելոյս անսայթաք վերընթացութիւն. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
Յայնմ հետէ անսայթաք հարկեաց տրայիանոսի. (Խոր. ՟Բ. 52։)
cf. Անսայթաք.
Անսայթաքկան գնացք. (Նար. խչ.։)
Անսայթաքելի ճանապարհ. (Լմբ. սղ.։)
Անսայթաքելի ոտիցն հետովք։ Անսայթաքելի խօսողութիւն։ Անսայթաքելի քարոզչիս. (Նար. առաք. եւ Նար. ՟Ժ՟Ը. եւ Նար. յիշ.։)
Ընդ քեզ բեւեռել անսայթաքելի. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
without bridle, without reins;
unbridled, unrestrained;
unruly, ungovernable.
Զրկեալ ի սանէ. անզաւակ. ուստի ԱՆՍԱՆ ԿԱՑՈՒՑԱՆԵԼ՝ է Անզաւակել. ἁτεκνόω. liberis orbo.
Արտաքուստ անսան կացոյց զձեզ սուր. (Ածաբ. կարկտ.։)
ἁχάλινος. infrenis, effrenis. Ոյր չիք սանձ. անկապ. արձակ. անարգել. անդուռն. զապթսըզ, նամազպուդ.
Ի վերայ անսանձ բերանոց դուրս դնել. (Փիլ. իմաստն.։)
Զանսանձ լեզուսն. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
unshaken, immovable, firm.
ἁσάλευτος. inconcussus, immotus. Որ ոչ սասանի. անյողդողդ. անշարժ. անդրդուելի. սարսըլմազ, մուգարրէր.
Անսասան վիմիդ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Անսասան մնացի յաստուածպաշտութիւն. (Վրդն. սղ.։)
cf. Անսասան.
Իբր Անսասան.
Հաւատարիմ բանն, եւ անսասանելի՛ հոգւոյն օրէնք. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Շինեաց զկաթողիկէ սուրբ անսասանելի հաստատութեամբ. (Շ. իմ. եղանակ.։)
Անսասանելի հաստատութիւն, կամ ուղղութիւն։ Հիմամբ անսասանելեաւ։ Անսասանելի շաղկապք սիրոյ. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Հ՟Ե. Նար. առաք.։)
Անսասանելի եւ հաստատուն յուսոյն մերոյ. (Շար.։)
Իբր Անսասան.
Կա՛ց դու անսասանելի ի քում հաստատութեանդ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Հաստատեաց զաշխարհս ի հաւատս անսասանելի. (Շար. (որ լինի եւ մակդիր հաւատոց։))
ungovernable, unruly, disobedient, obstinate, incorrigible.
Իբր Անանսացօղ. հեստ յանսալոյ, կամ անամոքելի սաստիւ. անհանդարտ. անհնազանդ. ըմբոստ. խեռ. ստահակ, կամ անսանձ. ապարասան. զապթսըզ, իդաաթսըզ.
Անսաստ ալիք ծովու. յն. վայրենի. (Յուդ. 13։)
Սաստեալ գազանին իբր շան՝ ցածուցանէ յանսաստ գազանութենէն. (Եզնիկ.։)
Իբրեւ զձի տրմուղ՝ անսաստ է (կամ անսաստէ). (ՃՃ.։)
cf. Անսաստ.
Արտաքոյ անյագ սահմանին հանէ զմեզ (բանս) յանսաստելի անդունդս արշաւանաց իւրոց. (Վեցօր. ՟Զ։)
to disobey, to resist, to be refractory.
Անսաստեցէք ելէք ի լեառն։ Անսաստեալ ելին ի գլուխ լերինն. (Օր. ՟Ա. 43։ Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 44։)
Անսաստել ումեք աստուծոյ՝ չար է. (Եզնիկ.։)
Անսաստեցաք ի բանիցն։ Միթէ անսաստեա՞ց քրիստոսի հրամանացն անօթն ընտիր. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Ոչ զի անսաստիցեմ տեառն հրամանաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
Յանսաստել բանին (ի մտաց) առանց զգուշութեան կորուսաք զպատմութիւնն. (Վեցօր. ՟Ը։)
disobedience, contumacy, obstinacy.
ἁπόνοια, ἁταξία, ἁπροσεξία. arrogantia, inobsequentia, negligentia. Հեստութիւն. չանսալն. ըմբոստութիւն. ապարասանութիւն. անհնազանդութիւն. իդաաթսըզլըգ, ինատ.
Առ իմաստուն բժիշկ ոգւոցն՝ անսաստութիւն հիւանդին։ Զախտն՝ որ յանսաստութենէն իցէ, եւ զառողջութիւնն՝ որ ի հնազանդութենէն լինի։ Յանսաստութիւն անկանիլ՝ կրթելովն զընդդէմսն ասել նորա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 21։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
Ոչ յարարչէն, այլ յանսաստութենէ ստունգանողին։ Անսաստութիւնն եւեթ՝ որ արտաքոյ աստուծոյ կամացն գործիցի, պատճառ չարեաց իմանալի է. (Եզնիկ.։)
Գնացիւք անսաստութեան. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
Յանսաստութենէ եղեւ գնալն, եւ ի կամակոր մտաց. (Ոսկ. փիլեմ.։)
without having a table for eating.
Որոյ չիք սեղան կամ կերակուր պատրաստեալ.
Տեսանել զանսեղանն. զգունոյն դեղնութիւնն, զփաշերութիւնն. (Ոսկ. յանդամալոյծն.։)
without nourishment.
(իբր Անսուն). Անսնունդ, անաճ. անբարգաւաճ. հասըլսըզ.
Զորս ի դէպ է անսին խոստովանել զնոսա ծնունդս. (Յհ. իմ. ատ. ՟Է։)
without fault;
infallible, impeccable;
infallibly.
ԱՆՍԽԱԼ գրի եւ ԱՆՍՂԱԼ. ἁπλανής, ἁσφαλής. erroris expers, non erraticus, stabilis, firmus, securus, infallibilis. Ազատ ի սխալանաց. անմոլար. անվրէպ. ուղիղ. զգուշաւոր. ապահով. ստոյգ. աներկբայ. հաստատուն. անյողդողդ. խալատսըզ. եանզլըշսըզ, եանզըլմազ, սահիհ, սազ, էմին.
Արհեստ ըստ իւրում բանին անսխալ է. իսկ ըստ ենթակային թուի սխալական գոլ. իսկ մակացութիւն ե՛ւ ըստ իւրում բանին, ե՛ւ ըստ ենթակային անսխալ է. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
Ի հին եւ յանսխալ օրինակաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անսխալ վերաբերեալ բան։ Անսխալ կարծիք, կամ իրք, առաջնորդութիւն հաւատոյն, տնկագործութիւն. (Պիտ.։)
Հաստատուն եւ անսխալ կարգաւորութիւնք. (Փարպ.։)
Անսխալ հոգւով, կամ հանդիպմամբ. (Նար. ՟Ղ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)
Անսխալ տրոհութեամբ. (Մագ. ՟Է։)
Սիրտք անմտաց ոչ են անսխալք։ (Արմատ անսխալ յիմաստութենէ. Առակ. ՟Ժ՟Ե. 7։ Իմ. ՟Գ. 15։)
Իրք արեաց աշխարհիս աջող լինի եւ անսխալ. (Փարպ.։)
Փութացայ անցանել ընդ կամուրջ անսխալ խոստման բանիս. (Արշ.։)
infallibility.
ἁσφάλεια, τὸ ἁσφαλές. infallibilitas, securitas. Անվրէպ գոլն յո՛ր եւ է կարգի. եանզըլմազլըգ.
Զանսխալութիւն արուեստին յայտ առնէ. (Վրդն. սղ.։)
without beginning, that has existed from all eternity.
Անսկզբնական զօրութիւն։ Սկիզբն անսկզբնականին գոյութեան. (Ագաթ.։)
Զանսկզբնականն՝ աստուածութեան օրինակ եդ. (Ոսկ. ես.։)
Անսկզբն բանն ծնեալ յանսկզբնական հօրէ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
Անսկզբնական բանդ աստուած։ Անսկզբնական բանին հօր. (Ժմ.։ Շար.։)
Սկզբնաւորել անսկզբնական բանին հօր. (Սարկ. տոմ.։)
equally without beginning, coeternal.
συνάναρχος. una vel similiter principii expers. Զուգապէս անսկիզբն ի յաւիտենից. մշտնջենաւորակից.
Անսկզբնակից, եւ մշտնջենաւորակից. (Առ որս. ՟Գ։)
Ըստ աստուածութեանն անսկզբնակից էր ընդ հօր. (Լմբ. սղ.։)
(Հայր) սկիզբն անսկզբնակցացն, եւ պատճառ անքննաբար. (Ոսկիփոր.։)
Կէսք անսկզբնակից ընդ աստուծոյ կամեցան դնել։ Ոչ միայն երկու անսկզբնակիցք գտանին, այլ երեք. (Եզնիկ.։)
uncreatedness, eternal existence.
ԱՆՍԿԶԲՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ԱՆՍԿԶԲՆՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ԱՆՍԿԶԲՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. τὸ ἅναρχον. principio carere. Չունելն զսկիզբն ժամանակի, որ հասարակ է երից անձանց. եւ Չունելն նա եւ զսկիզբն ծագման յայլմէ անձնէ. եւ այս սեպհական է հօր աստուծոյ.
Առանձնաւորութիւն հօր՝ անսկզբնաւորութիւնն. (Առ որս. ՟Բ։)
Ի պատմել զանեղութիւն որդւոյ եւ զանսկզբնութիւն եւ զմշտնջենաւորութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Որ պատմէ զանսկզբնութիւն (այսինքն զանժամանակ ծնունդ) առ ի հօրէ. (Արշ. ՟Ժ՟Ա։)
Ասաց զանսկզբնութիւն բանին աստուծոյ հօրէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
Որով եւ զանվախճանութիւնն իւնր, եւ զանսկզբնութիւնն ցուցանէ առաւելապէս աստուածայինն տռփումն. (Դիոն. ածայ. ՟Գ։)
without beginning, eternal;
baseless.
ἅναρχος. principii expers, principio carens. Որոյ չիք սկիզբն ժամանակի եւ եղանութեան. անժամանակ, անեղ. որ էն յաւիտենից։ Որպէս ստորոգելի աստուծոյ կամ երից անձանց առ հասարակ.
Զիա՞րդ քննել կարիցեմք սզկբնաւորք զանսկզբանէն. (Ագաթ.։)
Ոչ ոք էր անսկզբանն, որ կոչէր զանուն նորա. (Յճխ. ՟Բ։)
Մի երրորդութիւն, անսկիզբն եւ անժամանակ. (Նար. ՟Խ՟Դ։)
Հայր սկիզբն անսկզբանցն. յորմէ որդի ցուցանէ, եւ հոգի սուրբ ի նոցունց յէութենէ. (Վրք. սեղբ.։)
Զանսկիզբն բանդ անձնաւոր։ Տեառն անսկզբան. (Նար. ՟Ի՟Ը. եւ Նար. խչ.։)
Ես թէ երկոքեան անսկզբունք, եւ քան զլինելութիւնն են վերագոյնք. (Բրս.։ չար։)
Զի մի՛ երկու իշխանութիւնս անսկզբունս կարծիցի. (Տօնակ.։)
Սկսանիքն ասի յանսկզբնէ ումեմնէ։ Ամենայն մարդ ժամանակօք արարեալ է, եւ անսկիզբն ինչ ոչ գոյ ի նոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
որ եւ ասի ԱՆՍԿԶԲՆԱՒՈՐ. Որպէս յատկութիւն հօր, անծին, անեղագոյն. ոչ ծագեալ յայլմէ անձնէ. անպատճառ. ἅναρχος, ἁγέννητος. principii carens, ingenitus.
Խոստովանիմք զհօր յատկութիւն առանձնաւորութեանն՝ անծին եւ անսկիզբն. (Շ. թղթ.։)
Քեզ միայնոյ սկզբանդ եւ անսկզբանդ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Ի հրէական փոքրաբանութիւնն անկանել, միայն անսկզբանն (հօր) զաստուածութիւնն գրել։ (Կամ ըստ արիոսի) Երիս անսկզբունս եւ անկարգս, եւ որպէս թէ իցէ ասել՝ հակառակ աստուածս։ Արդ՝ անսկիզբն է հայր, զի ո՛չ յայլմէ ումեքէ, եւ ոչ յինքենէ նմա գոլն է. եւ այլն։ Զմի եւ զնոյն գիտել զբնութիւն աստուածութեան՝ անսկզբանն, եւ ծնեցելոյ, եւ յառաջ եկելոյ. (Առ որս. ՟Ե. ՟Ժ՟Դ։)
Որդին որդի, եւ ոչ անսկիզբն, քանզի ի հօրէ. ապա եթէ ի ժամանակէ առցես զսկիզբն, ե՛ւ անսկիզբն. վասն զի արարիչ ժամանակաց. (Ածաբ. մկրտ.։)
Զհօրէ ասեմք, թէ ոչ միայն անսկիզբն, այլ եւ եղեալ իսկ (այսինքն ծնեալ իսկ) յումեքէ չէ. բայց զորդի ասեմք, թէ անսկիզբն է, եւ ծնեալ ի հօրէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)
Ոչ երեք անսկզբունք, քանզի հայր միայն է անսկիզբն՝ ոչ յումեքէ ծնեալ ... բայց ըստ ժամանակի անսկզբունք իբրեւ զհայր. (Սարկ. հանգ.։)
Անսկզբան հօր անկզբնակից է եւ որդին. (Լմբ. հանգ.։)
Առանց բանաւոր պատճառի. անհիմն. վայրապար.
Յանհիմն յանսկիզբն ի դողդոջուն խորհրդոց խօսելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Եւ ո՛չ անսկիզբն ի ներսք ածեմք զլծակացն (օրինակ), որ արեամբ ողջակիզին պատարագեցաւ. (Միսայ. խչ.։)
cf. Անսին.
անսնունդ որ եւ ԱՆՍԻՆ. Ոչ առեալ զսնունդ. ոչ սնեալ. անաճ.
Ի հանգստարար ջրոյ անսնունդք. (Երզն. լուս.։)
hungry, unfed, troubled with hunger;
fasting;
without food;
լինել՝ կալ —, to fast.
ἅσιτος, ἅγευστος. jejunus. Անկերակուր. անճաշակ. սովեալ. նքթեալ. գարնը աճ, օրունճլու.
Անսուաղ էր հինգ օր ծերն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զերիս աւուրս անսուաղ անցուցանել. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to fast;
to be hungry.
ἁσιτέω, νηστεύω. jejuno. Աճաշակ կալ. պահել զծոմ. սակաւակեր լինել. չուտել, չոր ցամաք կենալ. օրուճ դութմագ.
Յիւրոց իսկ կամաց անսուաղացեալ՝ աստուծոյ ընծայէր զպիտելի ճաշակսն. (Յհ. կթ.։)
Ի կերակրոց անգամ անսուաղանալ. (Երզն. լուս.։)
hunger;
fasting state.
ἁσιτία, νηστεία. jejunitas, jejunium, λιμός, πεῖνα, fames. Հրաժարումն ի կերակրոյ. քաղց. պահք. ծոմ. անօթութիւն. աճլըգ. սավմ. փերհիզ.
Անսուաղութեամբ զփրկչին ի սիովն զօրէնսդրութիւնն բերելով. (Արշ.։)
Տանջեսջիր զխորհուրդս անսուաղութեամբ կերակրոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Յանսուաղութենէ աչք սորեալք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
without mourning, without affliction.
ἁπένθητος. carens luctu. Ոչ սգացեալ յայլոց. յորոյ վերայ ոչ ոք սուգ էառ.
Կորեաւ անսուգ անխնամ. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 10։)
real, true, certain.
ἁψευδής. mentiri nescius, verax, certus, ἅψευστος. non mentiens, minime fallax. Որ ոչ ստէ. հաւատարիմ. ճշմարիտ. ճշմարտախօս. ողջամիտ. եալան սէօյլէմէզ, սատըգ.
Զոր խոստացաւ անսուտն աստուած. (Տիտ. ՟Ա. 2։)
Անսուտ զասողսն համարեալ։ Անսուտ մնալ յերդմանն. (Խոսր.։)
Վկայէ անսուտ հրապարակդ. (Փարպ.։)
Յանսուտն բերանոյ. (Պիտ.։)
Անսուտ գոլ ի բանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Անսո՞ւտ ուրեմն (իցեն) զարարածս փոխանակ արարչին մեծարողք. քաւ լիցի. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Որ ինչ ոչ ստի. անշուշտ. ստոյգ. հաւաստի. աներկբայ. եալանսըզ. խիլաֆսըզ. սահիհ.
Միայն անսուտ եւ ճշմարիտ բարի է՝ հաստատուն առ ի յաստուածն հաւատ։ Անսուտ եւ ճշմարիտ ուրախութիւն։ Այս է անսուտ. բայց առաւելեալն յանստէն կատարելապէս ստեալ՝ է ասացեալ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Անսուտ արեգակն, կամ յարութիւն, կամ խորհուրդ. աւետիք, խոստովանութիւն, երդումն, յիշատակարան, պատմութիւն, բան. (Մամբր.։ Նար. խչ.։ Լմբ. սղ.։ Յճխ.։ Ագաթ.։ Եղիշ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Ծ՟Ա։)
Մերով մասամբ ամենեւին անսուտ. (Խոր. ՟Ա. 4։)
infinite, interminable;
perpetual, durable;
inexhaustible.
ἁπέραντος, ἁτέρμων, ἁπειλήμενος , διαρκής, ἁδιάλειπτος. infinitus, termino carens, immensus, indeficiens. Ոյր չիք սպառումն կամ սպառուած. անհատ. անպակաս. անծախ. անանց. եւ անեզր. անվախճան. անկատարած. անհուն. անչափ. անսախման. անդադար. յաւիտենական. դիւքէնմէզ. հատսըզ. հիսապսըզ. նիհայէթսիզ. էպէտի.
Թիւ ամաց նորա անսպառ. (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 26։)
Ողորմութիւնք տեառն անսպառ են. (Ողբ. ՟Գ. 22.) յն. ո՛չ պակասին, կամ ոչ սպառին։
Անսպառ ուրախութիւն։ (Ագաթ.։ Ժմ.։)
Անսպառ գետ, կամ բաժակ, շնորհ, խաղացմունք շնորհաց, բերումն, կեանք, կենդանութիւն. (Սարկ. տոմ.։ Նար.։ Խոր. ՟Ա. 1։ Պիտ.։ Խոսր.։ Եզնիկ.։)
Անսպառին եւ մնացականին միայն սկելով. (Խոր. ՟Բ. 77։)
Յանսպառ յարքայութիւնն. (Ագաթ.։)
Յանսպառ յաւիտեանսն. (Կորիւն.։)
Յանսպառ ձմերական դժոխս, որ ոչ գոյ վախճան. (Զքր. կթ.։)
Յաւիտենականաւն կորնչիցիմք կորստեամբ, այսինքն անսպառաւն. (Խոսր.։)
Անսպառ վաստակօք. (Փարպ.։)
Յանսպառ պատժապարտութեան. (Տօնակ.։)
Անսպառ թշնամութիւն։ Անսպառ աշխարհ. (Պտմ. աղեքս.։ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)
Անսպառ է օգնութիւնն, որ մեզ պարգեւի ի նոցանէ (ի սուրբ գրոց). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)
Պնդագոյն արթնութեան, անսպառ պահոց. (Բրս. հայեաց.։)
Անսպա՛ռ լերուք յուրախութեան. (Եղիշ. ՟Ա. 9։)
without a prince, — chief, — governor, in anarchy;
vulgar, plebeian.
Անթագաւոր եւ անիշխան. (Լաստ. յիշ.։)
Անիշխանն (է) յառաջնորդ է զրկեալ. (Գե. Ես.։)
Ոյր չիք իշխան եւ տէր. անիշխան, ինքնատէր. որ է սեպհական Աստուծոյ.
Աստուած իշխէ ի վերայ բնաւից, ինքն անիշխան գոլով. (Գր. հր.։)
Եւ զրկեալն ի սեպհական իշխանէ իւրմէ. անտերունչ. անթագաւոր. անառաջնորդ, ստրուկ. անգլուխ. պաշսըզ, ռայէ.
Ոմանք անիշխան ասացին զաշխարհս. (Ճ. ՟Թ.։)
Չիշխօղ. որ չունի իշխանութիւն ինչ. մերկեալ յիշխանութենէ. ո՛չ ազատ. ո՛չ ինքնիշխան, անզօր.
Այն՝ որ անիշխան եղեւ ընչիցն, լաւ էր նմա՝ թէ չէր զարգացեալ. (Լմբ. ժղ.։)
Դու Տէր ստորիցս եւ երկնից, եւ ես անիշխան շնչոյս եւ ոգւոյս. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
Մի՛ անիշխան առնել զմեզ ի մերում վիճակիս. (Խոր. ՟Գ. 57։)
Անիշխան արարեր զիս, եւ նախ քան զիմ դատելն դատեցար. (Լմբ. սղ.։)
Զի անիշխան արասցէ զմեղացն՝ համարձակութիւն. (Եփր. աւետար.։)
anarchy.
ἁναρχία, τὸ ἅναρχον. anarchia. Պակասութիւն կամ բարձումն իշխանի եւ թագաւորի, եւ թագաւորութեան. անիշխան մնալն. չունելն զոք գլուխ. փատիշահսըզլըգ. պաշսըզ նիզամսըզ գալմագ.
Զկնի մահուն Խոսրովու ի ժամանակս անիշխանութեանն։ Յանիշխանութեան մնացեալք՝ յարեան ազգ յազգի վերայ. (Խոր. ՟Բ. 72։ ՟Գ. 2։)
Զառաջին ամն անիշխանութեան էր ի Թետաղիա. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անիշխանութիւն՝ անյարմարական է (Աստուծոյ)։ Եւ եղեւ անիշխանութիւն՝ բազմիշխանութիւն. (Առ որս. ՟Գ. ՟Ժ՟Բ։)
Յանիշխանութենէն իբր ի բազմիշխանութեանն (մեղուք) յողդողդեալք քակտեալք։ Դժնեայ է անզգամացն՝ անիշխանութիւն։ Դժնդակագոյն է՝ ըստ ոգւոյն անիշխանութիւն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
Չա՛ր է անիշխանութիւն, եւ բազում վշտաց պատճառք. (Ոսկ. եբր.։ Իսկ ՃՃ.)
Ողբայր զանիշխանութիւնն իւր ի տեղւոջէն. իմա՛ զրկումն յիշխանութենէ տեղւոյն։
not real, false;
accidental.
Ոչ իսկական կամ իրական եւ գոյացական, այլ՝ պատահական. պատահումն.
imperfection, fault;
— հասակի՝ խմխց, youth.
Ոչ գոլն լի. չունելն զլրումն. թերութիւն. անկատարութիւն. թերակատարութիւն. եւ անյագութիւն. լեցուն չըլլալը՝ ու չիլըցուիլը. տօլմազ՝ տօյմազ օլմասը.
Յանլիութիւն աւուրց հայելով պատանւոյն. (Խոր. ՟Գ. 3։)
Ի տոկոսիսն մեծ կարօտութիւն է՝ տենչանացն անլիութիւն. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ։)
free from vexation, tranquil.
որ եւ գրի ԱՆԼԸԼՈՒԿ. Ազատ ի լլկանաց, ի հարստահարութենէ կամ ի տառապանաց.
Անլլուկ իւրեանց ստանան կեանս. (Խոսր.։)
indissoluble;
insoluble.
որ եւ ԱՆԼՈՒԾԱՆԵԼԻ. ἅλυτος, ἁδιάλυτος. insolubilis, indissolubilis. Որ ոչն լուծանի ապականութեամբ, եւ ոչ քակի. անեղծ, եւ անքակ. սերտ. հաստատուն. մշտնջենաւոր. անմեկնելի, եւ անթարգմանելի. չէօզիւլմէզ. պօզուլմազ.
Հոգւոյն անլոյծ ունելով զկերպարանն՝ որոշեալ ի մարմնոյն. (Աթ. ՟Դ։)
Վասն կենացն անլուծից. (Արիստակ.։)
Հաղորդ կենացն անլուծից. (ՃՃ.։)
Էիցս անլոյծ յարակայութեան անայլայլելի հաստատութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Ի գերագոյականն Երրորդութիւն ունին զհայեցուածս անլոյծ պնդութեամբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ըմբռնեալ յանլոյծ. (յն. աներկաթ) տագնապ հասանէր. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 16։)
Յանլոյծ սպառնալեաց զերծուցանէր. (Պիտ.։)
Անլոյծ կապ, կամ կապանք, շղթայք, միաբանութիւն ուխտի. (Փիլ.։ Փարպ.։ Նար. ՟Ղ՟Ա։ Արծր. ՟Բ. 5։)
Աստուծոյ եւ մարդոյ անլոյծ միաւորութիւնն։
Բնաւորականաւ ծննդեամբ, եւ անլոյծ միաւորութեամբ. (Աթ. ՟Դ։)
Կամ իբր մ.
Եւ զթշնամին անլոյծ կապեաց։ Անլոյծ կապիմք. (այս ինքն ոչ եւս լուծանիմք մահուամբ). (Շար.։)
Մերթ՝ ոչ լուծեալ զպահս. անճաշակ. ծոմ.
Կրկին քառասուն՝ անլոյծ բերանով պահեաց. (Խոսրովիկ.։)
dark, obscure.
ἁφώτιστος. lucis vel luminis expers. Ուր չկայցէ լոյս. լուս չունեցօղ. ըշըգսըզ.
Անպայծառ յերեքկին լուսոյն, եւ ի ճշմարտութենէն անլոյս։ Նոր լուսաւորեալ՝ եւ անլոյս, աստուածային՝ եւ անաստուած. (Առ որս. ՟Ը։)
Խաւարարգել ի տուէ, եւ անլոյս ի գիշերի. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անլոյս աղջամուղջ. (Սարգ.։)
Ճրագարանս անլոյս. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
Արգելանաց անլուսից. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
Յայնլոյս խաւար. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Անլոյս ներքին կողմն գնդին լինի. (Շիր.։)
Յանլոյս նիւթոյ կորզեսցի. (Սարկ. լս.։)
Իբր ոչ տեսօղ զլոյս կենաց, եւ ոչ լուսաւորեալ մկրտութեամբ.
disobedient.
Նոյն ընդ ԱՆԼՈՒՐ, իբր անլսող. որ ոչ լսէ. եւ ոչ հլու. անունկնդիր. անհնազանդ. ἁνήκοος. non audiens, inobediens.
Ամենեւին անլուն՝ եւ ո՛չ ունկն է. եւ որ բոլորովին ոչ տեսանէ՝ եւ ո՛չ ակն է. (Դիոն. ածայ. ՟Ը։)
Ասա՛ դու ճշմարիտ՝ հրէիցն անլուաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
unwashed, impure.
որ եւ ԱՆԼՈՒԱՑ. ἅνηπτος. illotus. Ոչ լուացեալ. անմաքուր. չլուացած. եայանմամըշ.
Խառնակ ձեռօք, այս ինքն է անլուայ՝ ուտէին հաց. (Մրկ. ՟Է. 2։ որ եւ մ.)
Թէ տեսանեն զմեզ անլուայ ուտելով. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Անլուայ ձեռօքն աղօթել ոչինչ ունի խտրոց. բայց անլուայ խորհրդով՝ այն է ամենայն յետնութիւն չարեացն։ Եթէ Աւետարան հասանիցէ ի ձեռս առնուլ, անլուայ ձեռօք չկամիս հուպ լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Զսփածանելին ընդ ջուր ոչ ետու անցանել, զի մի՛ կարծիցի հին լեալ եւ լուացեալ. զի սովոր են մարդիկ զնորն անլուայ ասել. (Մխ. երեմ.։)
cf. Անլուայ.
անթափ (հանդերձ). cf. ԱՆԼՈՒԱՅ.
Ոչ թէ ըստ առակին է անլուաց ոտիւք մտանել յատակս տաճարին Աստուծոյ։ Այս՝ որ ասիս, անլուաց ոտիւք, արժան է ստգտանել. (Փիլ. ել. եւ լին։)
Համբակս անլուաց (ի ծննդեան). (Նար. ՟Ծ՟Դ։ (Ա՛յլ է եւ ԱՆԼՈՒ, ի, ուաց. տե՛ս ի վեր)։)
indissoluble, incorruptible;
insoluble, not to be decomposed;
that cannot be deciphered
Ի վախճան հասանել մեղացն, եւ անլուծականի կենդանութեանն լինել սկիզբն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Որով ունիս յանլուծական հաստատութեան։ Որ ստուգագոյնն է եւ անլուծական, նմա հետեւիլ. (Սկեւռ. աղ. եւ Լմբ.։)
cf. Անլուծական.
ἅζυγος, πέρα ζυγοῦ. extra jugum. Որ չէ՛ ընդ լծով. ազատ.
Որդի է բնութեամբ եւ ճշմարտապէս, անլուծն, եւ ի վեր քան զարարածս. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Զանլուծանյլի կապանս մահու լուծեր. (Ճշ.։)
Ի կապանաց անլուծանելեաց. (Վրդն. սղ.։)
Անլուծանելի ունելով զխրացս կօշկաց. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Գուշակէր զծնունդ բանին ի կուսական եւ յանլուծանելի կուսութենէն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Հարսնարան անլուծանելի. (Նար. կուս.։)
Դուռն աղխեալ, եւ տումար անլուծանելի. (Շ. գանձ.։)
Անլուծանելի կեանք. (Կիւրղ. ղկ.։ եւ Մամբր.։ եւ Անան.։)
Անլուծանելի է բանն՝ զոր ասաց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
Անլուծանելի ունիցին զվրէժս. (Իգն.։)
Զյաւիտենականսն զանլուծանելի ուրախութիւնսն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Զուրբաթ եւ զչորեքշաբաթ անլուծանելի՝ չոր հացիւ եւ աղիւ եւ ջրով ընդ երեկոյս զպէտսն վճարէր. (Սոկր.։)
indissoluble, incorruptible.
Որ չունի իւր լուծիչ մահուամբ, կամ ոչ է ինքն լուծիչ. անմահական. անլոյծ.
Յաղագս անկելոյն յանլուծիչ կենաց. (Շար.։)
Դու ես քահանայ յաւիտեան՝ ըստ զօրութեան կենացն անլուծիչ. (գուցէ՝ անլուծից). (Անան. ի յհ. մկ.։)
cf. Անլսողութիւն.
Անլու կամ անլուր գտանիլն. անլսողութիւն. անհլութիւն.
Զմարդն առաջին դատեցաւ սակս անլուութեան պատուիրանացն. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
moonless, dark.
ἁσέληνος. illunis. Զուրկ ի լուսնոյ, այս ինքն ի լուսոյ լուսնի. լուսնկայ չեղած. մահիթապսըզ.
Որ յանլուսին գիշերի յուղի երթան՝ դողան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Գիշեր իմն անլուսին առ ձեռն պատրաստ ունելով. (Պիտ.։)
Ամանակն՝ գիշեր, եւ նա անլուսին. (Տօնակ.։)
deaf;
disobedient.
Որ ոչ լսէ, կամ չանսայ. անհնազանդ.
Որք անլսող եղեալ՝ ապստամբեալ գնացին առ Շապուհ. (Խոր. ՟Գ. 29։)
Այլ մի՛ եւս առաքեր զիս, զի մի՛ անլսօղ եղէց քեզ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
disobedience.
Անլսողութիւն ումեք, եւ ամբարտաւանութիւն. (Փարպ.։)
Մի թէ ոք ի մէնջ տրտմեցո՞յց զնա անլսողութեամբ իւիք։ Ի պատրանս բանսարկուին, որ է անհնազանդութիւնն եւ անլսողութիւնն. (Վրք. հց. ՟Գ. ՟Ժ՟Ե։)
Վասն անլսողութեան բազումք կորեան. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի հակառակասէր բարուց ոմանց, կամ անլսութեանց. (Երզն. խրատ.։)
infallible;
sure.
Իբր անխաբելի. անպատրելի. չխաբուօղ. ալտանմազ.
Անխաբ մնալովն՝ անմեղ ցուցաւ. (Լմբ. պտրգ.։)
Անպատրելիք եւ անխաբք. (Փիլ.։)
Անմոլարք եւ անխաբ ի չարէն. (Խոսր.։)
իբր անառիկ. անքոյթ. էմին.
Վասն մեծապատիւ անխաբ տաճարին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 12։)
Ոչ կարէք աւերել դուք զանխաբ ամուրս իմ։ Ունէին զանխաբ տեղիս բազում լերանց. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է։)
Ուր չիք խաբէութիւն եւ նենգութիւն. ոչ խաբօղ եւ ոչ խաբելի. պարզ. անպատրուակ. անվրէպ. անաչառ.
Որք առ վարդապետս յուսումն եկեսցեն, անխաբ միամտութեամբ տան զանձինս իւրեանց. (Կլիմաք.։)
Այս է ճշմարիտ եւ անխաբ լոյսն. (Խոսր.։)
Ոչ երկնչելով յանխաբ դատաստանացն։ Յանխաբ ատենին. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Զարհուրիմ յանխաբ եւ յանկաշառ ատենէն. (Երզն. խրատ.։)