to be execrable;
to soil one's self.
βδελύσσομαι, μολύνομαι Coinquinor, polluor Պղծիլ. աղտեղանալ մարմնով կամ հոգւով. ապականիլ. խառնակիլ. մէքրուհ օլմագ, մուրտարլանմագ.
Գարշացաւ յոյժ երթալ զհետ գարշելեացն. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 26։)
Արարածս ամենայն գարշանայր ի կռապաշտութիւնէ. (Ոսկ. պետր. եւ Ոսկ. եղ.։)
Ոչ գարշանալ եւ ոչ միով իւիք մեռելով. (Բրս. սղ.։)
Ոչ իւիք աղտեղեօք տեսութեանցն (յն. տեսութեամբք) գարշանալ. (Նիւս. երգ.։)
Շնութեամբն գարշանալ։ Ընդ քեռս գարշանային. (Սարգ. յհ. ՟Զ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Աղտեղութեամբ գարշանալ. (Վրդն. ել.։)
Ամենայն երանք գարշասցին խոնաւութեամբ. (Եզեկ. ՟Է. 17։)
execration, abomination, horrour;
stain.
αἷσχος Turpitudo, foeditas, dedecus գարշութիւն. գործ գարշելի. ամօթ. ամօթալի ինչ.
Գարշանս համարեցան զպղծութիւն քեռն իւրեանց. յն. գարշեցան. (Յուդթ. ՟Թ. 3։)
Ի չարութեան անօսրութիւն՝ ի գարշանս եւ ի տկարութիւնս հասցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Թէպէտեւ թագաւորի դուստր իցէ, չեն գարշանք այնպիսում (բանջարավաճառի) կին տալ. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
heel;
sole of the foot.
• , ի-ա հլ. «ոտքի կրուկ, ոտքի հետք» ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. յհ. ա. 2, որից նե-ղագարշապար Ոսկ. ա. տիմ.։
• Հիւնք. հյ. քարբ և պրս. քէր պաշ «մի տեսակ օձ» բառից։
πτέρνα, -νη, πτέρνις Calx, calcaneus, πέλμα planta pedis Կրուկն ոտից՝ մինչեւ ցկէսն թաթից. եւ Ներբան կոխօղ. եւ Հետք կոխողին. կոճ, եւ ոտից տակը. էօքչէ, դօփուգ, տապան.
Սպասեցես նորա գարշապարի։ Ձեռն նորա ունէր զգարշապարէ եսաւայ։ Գարշապար երիվարի։ Խոչ ի գարշապարս ձեր։ Զհետ գարշապարացն հօտից։ Կամէի պագանել զգարշապարս ոտից նորա.եւ այլն։
Իւրոյց գարշապարացն կոխելով՝ զջուրսն սրբեաց. (Ագաթ.։)
Ժառանգութիւն տեառն կոխեցաւ ի գարշապարաց պղծոց. (Յհ. կթ.։)
Որ միանգամ յաշխարհիս վարս զգարշապարս հաստատեաց. (Նիւս. կուս. (յն. հետք)։)
Յովհաննես գարշապար է օրինացն ... այլ քրիստոս սկիզբ է նոր կտակարանացս. (Եփր. համաբ.։)
Թեւոցն գարշապարաց կոխան առնեն (զօդս). (Ագաթ.։)
Ում վայն ասի, պատուհաս տանջանաց առ ետեղ ի գարշապարս վայնի եկեսցեն ի վերա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2.) այսինքն նոյն հետայն զկնի հետոց վայնի. յն. անդէն վաղվաղակի։
ugly, deformed;
hideous, horrible.
Գարշ տեսլեամբ.
Սրտմտութիւն ... տաղտկալի առնէ եւ գարշատեսիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
Գարշատեսիլ դիմօք. (Ճ. ՟Բ.։)
Գարշատեսիլ ժիժմանքն. (Նիւս. կազմ.։)
execrable, abominable, detestable;
deformed, ugly, frightful, slovenly, dirty, filthy, fetid, loathsome, bad, base, infamous.
βδέλυγμα Abominatio Խորշելի. զզուելի. տաղտկալի. գարշ. զազիր. պիղծ. մէքրուհ, մուրտար, մէնֆուր. մանաւանդ Իր գարշ կամ ի գարշութիւն համարեալ. գարշանք. (եբր. թէօպա)
Գարշելի է եգիպտացւոց ամենայն հովիւ խաշանց։ Եթէ զոհիցեմք զգարշելիս եգիպտացւոցդ առաջի նոցա, քարկոծ առնեն զմեզ։ Գարշելի է տեառն այ քում։ Եւ մի տանիցես զգարշելին (այսինքն զկուռս) ի տուն քո։ Աստարտայ գարշելւոյ սիդոնացւոց, եւ մեղքոմայ գարշելոյ որդւոցն ամոնայ. (եբր. դից կամ չայ. եւ այլն։)
Գարշելի է ինձ թագս՝ որ է ի վերայ գլխոյ իմոյ. (Եսթ. ՟Ժ՟Դ. 16. յն. գարշիմ ի թագէս։)
Գարշելի առնել զժառանգութիւն. այսինքն մերժել յերեսաց. (Ագաթ.։)
Գարշելի այն կոչի, որ կարի աղտեղի իցէ, ուստի զերեսս ի բաց դարձուցանեմք. (Գէ. ես.։)
Լի եմ ամենայն գարշելեօք. այսինքն պղծութեամբք. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Արիոս ի գարշելիսն ընկալաւ զսատակումն. այսինքն յաղբիս. (Խոր. ՟Բ. 86։)
abomination, abominable thing or person;
excrement;
idols.
cf. Գարշիմ.
Գարշ համարել. խորշիլ իբրեւ ի պղծութենէ. յն. Տաղտկանալ. προσοχθύζω
Գարշելով գարշեսցես, եւ պղծելով պղծեսցես զնոսա. (Օր. ՟Ե. 26։) cf. ԳԱՐՇԻՄ.
to cause to abhor;
to abhor, to detest;
to make execrable.
βδελύσσομαι Abominor եւ μιαίνω inquino, foedo Գարշելի համարել, այսինքն գարշիլ, խորշիլ իբրեւ ի պղծոյ. ընդ պիղծս գրել. կամ գարշելի կացուցանել. զզուելի առնել. պղծել. աղտեղել. իքրահ եթտիրմէք, մուրտար սայմագ, մուրտարլամագ.
Գարշեցուցանէին եգիպտացիքն զորդիսն իսրայէլի. (Ել. ՟Ա. 13։)
Գարշեցուսցես զկուռսն զարծաթապատս. (Ես. ՟Լ. 22։ Տես եւ Օր. ՟Ի՟Գ. 7։ Սղ. ճե. 40։ Ամովս. ՟Զ. 8։)
Գարշեցուցէք զհոտ մեր առաջի փարաւոնի. (Ել. ՟Ե. 21։)
Մի գարշեցուցանիցէք զանձինս ձեր ամենայն սողնովք. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 43։)
Զիս գարշեցուցեալ (բան սաղմոսին) հանապազ խայտառակէ. (Նար. կ.։)
Այն առաւել գարշեցոյց զմարդկային բնութիւնս. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
that causes to abhor;
that abhors, detests.
Իբր Գարշ համարօղ, զզուօղ. որպէս յն. βδελυσσόμενος Abominans, qui execratur
Ընդ ատելիս ձեր եւ ընդ գարշեցուցիչս. (Ես. ՟Կ՟Զ. 5։)
Եւ իբր Զզուեցուցիչ. գարշելի. որպէս յն. βδελικός Execrabilis
Ներքինն լի է հոտով նեխութեան եւ գարշեցուցիչ ախտիւ. (Սարկ. քհ.։)
to abhor, to abominate, to detest, to hate.
βδελύσσομαι, μυσάττομαι Abominor, detestor, aversor, fastidio Յետս քարշիլ՝ իբրեւ ի գիշոյ, կամ խորշիլ. զզուիլ. տաղտկալ. նողկալ՝ գարշ եւ պիղծ համարելով. գանիլ. իյրէնմէք, իսթիքրահ՝ մէքրուհ դութմագ, իքրահ էթմէք.
Գարշիմ ի սմանէ որպէս ի կապերտէ։ Գարշեցայ ի նոցանէ։ Գարշեցան յինէն։ Յամենայն կերակրոց գարշէին սիրտք նոցա, եւ այլն։
Գարշեցան անձինք նոցա ի սեղանոյ նորա, որպէս եւ հարքն նոցա ի մանանայէ անտի. (Եփր. համաբ.։)
Եմուտ յարգանդ կուսին, եւ ոչ գարշեցաւ. վասն զի ինքն է սրբիչ ամենայնի. (Ագաթ.։)
Գարշեցար յաղքատէն, գարշեսցի ի քէն՝ որ յաղագս աղքատին աղքատացաւ. (Սարգ. յկ. ՟Զ.)
Գարշեցեալք եւ ի բաց կացեալք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ամենաթագաւորն ոչ գարշի զմեզ մշակել. (Լմբ. ժղ.։)
Մերթ որպէս կր. բայիս Գարշեմ. այսինքն Գարշանալ. զզուելի լինել. պղծիլ.
Պղծեալ գարշեցեալ իբրեւ գաւառի եւ քաղաքի եւ գնդի մատնիչ եւ դահիճ. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 8։)
Ո՞վ ոք զազրացաւ, եւ ոչ ամաչեաց. ո՞վ ոք գարշեցաւ, եւ ոչ պատկառեաց։ Որպէս զգարշեցեալ, որպէս զխոտան գտեալ։ Խորտիկ խանգարեալ, ճաշակ գարշեցեալ. (Նար.։)
Գարշեցայ անսրբական. (Սկեւռ. աղ.։)
abomination, detestation, horrour, execration;
ugliness, deformity, the act of growing ugly;
dirt, filth, ordure, stain, nastiness, filthiness.
βδέλυγμα Abominatio. Պղծութիւն. զազրութիւն. գարշանք. իրք գարշելիք. աղտեղութիւն. աղտ. իքրահ, իսթիքրահ, փիսլիք, մուրտարլըգ, նէճասէթ.
Յամենայն գարշութեանց։ Ըստ գարշութեան ազգացն։ Եղեալ իցէ գարշութիւն ի ձեզ։ Իւրեանց գարշութեամբքն տանջեցեր։ Ի գարշութիւն համարեցաք նմա։ Ոչ գտան իրք գարշութեան ի նմա.եւ այլն։
Գարշութիւն մեղաց, կամ անառակ վարուց, կամ գունոց, կերակրոց, կռոց, ձուլածուին, գորտոց, որդանց, եւ այլն. (Նար.։)
Որովայնն հաշեալ եւ հարեալ ընդ հարկաւոր պիտոյս գարշութեան խառն ի վայր վայթի. (իբր աղբիք. Յհ. կթ.։)
disgust;
abhorrence.
Կենցաղոյս գարշումն, եւ ատելութիւն նորա օծութեան է ներգործութիւն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Գարշելի.
Ունակ գարշութեան. գարշելի. գարշ.
Զբռեալ որմս գարշունակ. (Նար. ՟Ի՟Է։)
spring
• (սեռ. գարնան, բայց հների մօտ իբրև սեռական գործածւում է գարնայնոյ. ինչ. «Աւուրք գարնայնոյ» Թուոց ժգ. 21, «Ծաղիկ գարնայնոյ» Իմ. բ. 7, «Բոյսր բողբոջաց գարնայնոյն» Ագաթ. «Ի սկզբան գարնանոյն» Եւս. քր.) «գարուն, առջի պա-հար» ՍԳր. ածանցման մէջ մտնում է երեք ձևով.-1. առանց սղման, այն է գարուն ձե-վով, միայն գարունաբեր (Ագաթ.) բառի մէջ. 2. սղմամբ՝ գարն-. ինչ. գարնայնի Ագաթ. Կոչ., գարնանալ Փիլ. նխ., գարնագուշակ Նար. առաք. 424.-3. -ան մասնիկով՝ գար-նան-ինչ գարնանաբեր Լաստ. Սկևռ. Շար., գարնանալ Փիլ. նխ., գարնանամուտ Երզն երկն. գարնանազայր Նար. ևն։
• = Բնիկ հնդևրոպական հայերէն բառ, որի ցեղակիցներն են սանս. [other alphabet] vasantā, զնդ. vanhar-, vañhri, հպրս. vahara, պհլ. vahār, պրս. [arabic word] bahār, օսս. valag, գնչ. varno, յն. ἔαρ, ἠρ, հոմեր. fέαρ, հսլ. vesna, ռուս. вecнa «գարուն», լիթ. vasará «ամաս». լտ. vēr «գարուն», ռում. vará «ամառ», հհիւս. vár, հիսլ. vār, հին կիմր. guiannuin, նոր կիմր. gwanwуn, կորն. guaintoin «դա-րուն»։ Հնդևրոպական առաջին նախաձևն էր uèsr, որի հետ կար նաև uēsr և սրանից կրճատուած vèr. բառի բունն էր rln, այն է ուղ. ueser, սեռ. uesnes. բառի վերջա-ձայն r ոմանց մօտ փոխանակուեց n-ով և այսպէս յառաջացան վերի ձևերից շատերը (տե՛ս Walde, 819, Boisacq, 210, Horn, § 243, Trautmann, 356, Pokorny, 1, 310, Ernout-Meillet, 1045)։-Հայերէն բառի բա-ցատրութեան համար ամէնից առաջ պէտք է որոշել արմատական ձևը։-Եղանակների անունները ազդած են իրար վրայ. այսպէս՝ տմառն-ամտոտն, ձմեռն-ձմերան նոյն ձևն ունին և իրենց հոլովման ձևը ազդած է լորովին անկանոն կերպով լինում են գար-նան-աշնան։ Նոյնաձև են դարձեալ ուղղա-կանները. գարուն և աշուն։ Արդ՝ սրանցից ո՛րը որի վրայ է ազդած, ուրիշ խոսքով զարուն բառի մէջ -ուն մասնի՝կ է, թէ՛ արմատին է պատկանում։ Հաւանական է առաջինը, որով արմատը կդառնալ *գար. և այս ձևը կարող է կապուիլ հնխ. vesr ձև-ւի հետ, անցնելով vesar>*գեհար >*զա-հար >*գար ձևերիզ։ Սրանցից առաջինը գտնում ենք արդեն յունարէնի մէջ (fέαρ< vesar), երկրորդը լիթուաներէնում, երրորդը նման է հպրս. և պհլ. ձևերին, իսկ չորրոր-ռը (*գար)՝ հասած է հիսլ. vār ձևին։-Հիւբշ. 432։
• Հներից Վանակ. վրդ. մեկնում է «որ գայ ի յարումն» (Ալիշան, Հին հաւ. 136)։ Նոյնը նաև Տաթև. հարց. 197։ Ոմն Գ. Կ (Արշալոյս արարատեան թերթում, 1843, л 130)՝ գեղուն բառից։ Win-dischmann, 7 մեկնում է ուղիղ կեր-պով՝ լտ. ver, յն. ἐαρ։ Նոյնը կրկնում են Lag. Urgesch. 878, Տէրվ. Altarm.
• 51, Նախալ. 65 և այլն։ Հալաճեան, Արևելք, թ. 1893, նոյ՛՛ 10 գայ արիւն։ Հիւնք. գառն բառից։ Յ. Դ. Մ. Պաամ գրակ. էջ 16 ճապոն. [other alphabet] haru «գա-րուն»։ Karst, Յուշարձան, 416 մոնգոլ. xabur, բուրեաթ. kabar, xabar ճա-պոն. haru «գարուն»։ Մարտիրոսեան, ՀԱ, 1924, 455 հաթ. kāru «կանուխ գալը»։-Patrubánu, IF, 14, 60 կցում է սանս. ghrāti «փչել» և յն. ὄσφρήσεσ-λαι «հոտուտել» ձևերին։-Պատահական նմանութիւն ունի չեչէն. ինգուշ. gura «ռարուն»։
• ԳՒՌ.-Տփ. գարունք, Ալշ. Ախց. Խրբ. Կր. Մշ. Սեբ. գ'արուն (սեռ. Ալշ. գ'արունքվա), Սչ. առչի գ'արուն (ազդուած թրք. ilk bahar հոմանիշից.-bahār բառը թէև պրս. նշա-նակում է «գարուն», բայց թուրքերէնում յատկացուած է թէ՛ գարնան և թէ՛ աշնան. զանազանելու համար ասում են ilk bahar «գարուն», son bahar «աշուն», բառացի «առջի գարուն, վերջի գարուն»), Երև. Ջղ. գ'արունք, Հմշ. կարուն, Տիգ. քmրուն, Զթ. գ'արոն, գ'այօն, Ոզմ. զ'νmրուն, Ագլ. գაm՛-րունք, Մկ. կ'mրուն, Ղրբ. կ'm՛րունք, Սլմ. Վն. կ'mրիւն, Մրղ. կ'mռիւն, Մղր. գեօ-րունք, Հճ. գ'այուն։ Նոր բառեր են՝ գարըն-ցան, զարնանի, գարնավար, գարունքադեմ, գարունքահան, զարունքանալ, գարնագա-րի, գարնակ ևն։
• ՓՈԽ.-Քրդ. [arabic word] ։ kernamut «դար-նանամուտ». յատկապէս Justi մեկնում է «մարտի 20-ի տօնի անունը, երբ քրդերը գնում են վրանները բնակելու և ուր տանում են իրենց հօտերը արածացնելու»։ Քրդ. բառը յայտնապէս փոխառեալ է հյ. գարնամուտ ձևից, որ համառօտուած է գարնանամուտ բառից։ (Justi մեկնում է քրդ. ❇ ker «էշ» և արաբ. [arabic word] mavt «մեռանիլ, մահ» բա-ռերից, իբր «l'áne ne meurt, էշը չի՛ մեռ-նիլ»111)։
ԳԱՐՈՒՆ որ եւ ԳԱՐՆԱՅԻՆ, այնոյ. ἕαρ ver Եղանակ տարւոյ բարեխառն՝ կանաչագեղ ծաղկաւէտ. առջի գարուն. իլք պահար, պահար ֆասլը, րէպի.
Ամառն եւ գարուն։ Զգարուն եւ զամառն. (Ծն. ՟Ը. 22։ Սղ. ՟Հ՟Գ. 16։)
Զամառն եւ զգարուն նոյնպէս եղիցի. յն. յամարան եւ ի գարնան. (Զաք. ՟Դ. 8։)
Նոյնպէս ասի իբրեւ ռմկ.
Որ գարուն ի հանգստեան կայ, ձմեռն ի սովոյ եւ ի սառնամանեաց սատակի. (Նեղոս.։)
Յեղանակս գարնանն մօտ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
cf. Գարնանաբեր.
Զգարունաբեր բուսոցն. (Ագաթ.։)
beer.
book containing the history or the series of kings and patriarchs of a nation, catalogue, list, index, series;
chronicle.
crosier-bearer;
verger, mace-bearer.
divided by the rod (sea, stone).
Հարմամբ գաւազանի հերձեալ.
Ի գաւազանահերձ վիմէն զծարաւ նոցա արբուցանէր. (Ճ, ՟Թ։)
that carries a'stiek or sceptre;
cf. Գաւազանակիր.
Ունօղ կամ կրօղ գաւազանի՝ ըստ ամենայն առման. տէյէնէկլի, ասալը.
Դառն կշտամբութեան գաւազանաւոր գործավար։ Եւ անպատսպար գաւազանաւոր, հոգեզրահ շնորհիւ զինաւոր. (Նար. ՟Ծ՟Ե. եւ Նար. մծբ.։)
rhapsody.
Որպէս նիւթական թարգմանութիւն յն. բառիս՝ ῤαβδῳδία, ῤαψῳδία Rhapsodia, cantum cum virga in manu Երգ՝ գաւազան կամ ոստ ի ձեռին. որ եւ ի մեզ՝ Հագներգութիւն.
Հագներգութիւն ըստ հոռոմին լսի գաւազաներգութիւն. վասն զի սարդենի գաւազանաւ՝ պար գալով ապողոնի երգեն զհոմերական քերթածսն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
master, prefect, governor of a province.
Տէր գաւառի իրիք։ (Կանոն.։)
yellow millet.
• «խոշոր դեղին կորեկ. holcus lanatus L (ըստ Տիրացուեան, Contributo alla flora dell' Armenia, էջ 31)» Ագաթ. գրուած կավարս, կապարս Բժշ.։
• = Պհլ. gavars, պրս. [arabic word] gāvars, քրդ. gāriz, gāris «կորեկ». պարսկերէնից փոխ-առեալ են նաև ասոր. [arabic word] gāvars, ա-րաբ. [arabic word] ǰavars «կորեկ»։-Հիւբշ. 126։
• Ուռիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ, յետոյ La-oarde. Gesam. Abhd. 27։ -ՀԲուս § 434 յիշում է նաև իռլ. coirce, cuirce, curca «վարսակ», հգերմ. hirse, hirs. «կորեալ»։
• ԳՒՌ.-Մշ. գավարս, գվարս (գ և ո՛չ թէ գ՝) «մի տեսակ կորեկ է՝ խոշորահատ, դեղնա-գոյն և քաղցրահամ»։
Կորեակ դեղնագոյն խոշոր. որ եւ ռմկ. ճապարս. պ. կեավէրս. թ. սարը, տարը.
Գարին եւ կորեակն եւ գաւարսն. (Ագաթ.։)
Կորեկ, կապարսն, տուխն։ (Բժշկարան.)
cf. Հէն.
• (սեռ. -այ) «յարձակող թշնամի գունդ, հէն, աւազակ» Ա. թագ. լ. 8, 15, 23. սրանցից դուրս մէկ անգամ էլ գործածուած եմ գտնում Թէոդորոս Քռթենաւորի ս. Կուսի ներբողեանի մէջ, տպ. Վենետ. էջ 181 գե-ղուր ձևով։
• = Եբր. [hebrew word] gədūd «յարձակող թըշ-նամի բանակ, աւազակների խումբ» բառն է, որ Ս. Գրքի յոյն թարգմանութեան մէջ սխալ ընթերցմամբ տառադարձուած է γεδδούρ, իբր թէ բնագրում լինէր [hebrew word] gədur և այստեղից էլ անցել է մեր թարգմանութեան։ -Նուն բառը սակայն Ա. մնաց. ժբ. 21 հիշտ տառադարձուած է γεδδούδ, ուրիշ ձեռադիր-ներ ունին στρατια, որից էլ հայերէնում նոյ-նը թարգմանուած է «հէն»։
• Ըստ ՀՀԲ բառ եբրայական։ ՆՀԲ եբր. կէտուր, կետսա-
γεδδούρ Բառ եբր. կետուր, կետօտ (իբր դարանակալ, պարառօղ, եւ այլն) Հէն. յելուզակ. հարկանօղ. ասպատակաւոր. մեկնակազէն. չէթեճի, քէսիճի, ղատտէր.
Պնդեցա՞յց զկնի գեդդուրայն այնորիկ։ Ի գեդդուրն յայն։ Զգեդդուրն եկեալ ի վերայ մեր. (՟Ա. Թագ. ՟Լ. 8. 15. 23։ (որ ի ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 21. դնի Հէն։))
cf. Խոտորնակի.
an instrument of torture, press, gag, torture, fetters.
ԳԵԼԱՐԱՆ որ եւ ԳԵԼՈՑ. իբր στρεβλωτής Tortura, eculeus եւ corum եւ այլն. Պրկոց, ոլորան. գործի եւ մեքենայ պրկիչ, եւ ոլորմամբ ճնշիչ եւ ճմլիչ. որպէս կոճղ, մամուլ, փոկ, լար, եւ այլ տունջանարան երկաթի կամ փայտեղէն. իսքէնճէ, շիքենճէ.
Արկանել առասանս ի կապանս կրծիցն գելարանաց. (Ագաթ.։)
Ի բանտս, ի տանջանս, ի գելարանս. (Կորիւն.։)
Չարչարանաց, գելարանաց եւ հարուածոց։ Գանից եւ գելարանաց, եւ կապանաց, եւ խոշտանգանաց. (Յհ. կթ.։)
Հրամայեաց զսուրբն իջուցանել ի գելարանաց անուոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Գելարանն ( ի գիրս Ագաթ.) ոլորան է կրծիցն, որպէս մամուլ. (Վանակ. հց.)
to paint, to adorn;
to write beautifully.
Գեղեցիկ գրել, նկարել, յօրինել.
Գեղագրեցին ի զարդս պայծառս զքրիստոնէիցս եկեղեցի. (Նար. խչ.։)
caligraphy.
well adorned, polite, pretty, spruce.
զարդարեալ գեղով. վայելչազարդ. պաճուճեալ. չքնաղ. շքեղ.
Գեղազարդ (կամ գեղեցկազարդ) ալեքսիանոս, կամ ալանն. (Վրք. հց.։ Վրդն. ծն.։)
Այ գեղազարդ մարմին աստուծոյ՝ անշնչացար որպէս մեռելոյ. (Գանձ.։)
Գեղազարդ խորհուրդ. (Ճ. ՟Ա.։)
Զփայլումն երեսաց գեղազարդ (կամ գեղազարդութեան) մովսիսեան կերպին. (Նար. առաք.։)
to ornament, to embellish.
Զարդարել գեղով. պաճուճել. պճնել. կիւզել տօնաթմագ.
Զգեղազարդեալ աշխարհս ես զարդարեցի. (ՃՃ.։)
Պսակապաճոյճ գեղազարդելոց։ Ընդ նմին պատկանութեան գեղազարդեցին. (Նար. ՟Լ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
Իննամսեայ ժամանակաւ գեղազարդեալ ի քում հոգենկար արգանդիդ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
Հռիփսիմէ գեղազարդեալ կուսից պարծանք. (Շ. տաղ.։)
Գեղազարդեցին զորոգայթն, եւ կամեցան պատրել. (Լմբ. սղ.։)
embellishment.
Զարդ գեղոյ. գեղեցկութիւն զարդուց եւ կարգեաց. չքնաղութիւն. պայծառութիւն. վայելչութիւն.
Բարձրանալ ի փառս գերապայծառս պանծալի եւ վայելուչ գեղազարդութեան. (Անան. եկեղ։)
Մատռուակացն գեղազարդութիւն։ Փառք եւ գեղազարդութիւն։ Որ ի նմա խնդութիւն՝ հարսանեաց նմանեցաւ, եւ գեղազարդութիւն ժառանգողացն՝ արեգական. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. իմ.։)
Ընդ ամենայն տիեզերս հնչեցուցանելով զգեղազարդութիւնս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
of an admirable beauty, enchanting.
cf. Գեղապաճոյճ.
Գեղեցիկ յօրինեալ. գեղազարդ.
Հարսնապաճոյճ պանծանօք պճնել գեղայօրէն սուրբ վայելչութեամբ. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
beautiful, attractive;
that dances well.
Ուր իցէ գեղեցիկ պար, եւ քաղցրանուագ գեղապարութիւն.
Շուրջ սոցա կացեալ գեղապար երգով, պատմող եղեալ նոզին հանդիսական մրցման. (Տաղ.։)
to dance prettily;
to advance excellently.
եւ չ. χοραγέω, χοραγέομαι chorum duco, et in quocunque genere abundo, praeditus sum aliqua facultate Գեղեցիկ պարու հրճուիլ եւ նուագել.
Գեղապարեսցես ընդ երջանիկ պարս։ Տօնական ձայնիւ գեղապարեսցէ սմա զյարմարական բանից պարտս. (Պիտ.։)
Գեղապարելով համաձայնապէս ընդ սերովբէիցն զեռահիւսակ սրբասացութիւնս աստուծոյ. (Շ. հրեշտ.։)
(Միջակքն յարուեստից են՝) աղեղնաւորութիւն, գեղապարել. (Երզն. քեր.։)
Գեղապարել ընդ նմա սրոբէագոչ ձայնիւ. (Ճ. ՟Ա.։)
Մերթ՝ Յառաջ խաղել գեղեցիկ ընտացիւք իբր պարելով. յառաջադէմ լինել. զարգանալ.
Պանդուխտ է իմաստակութիւն, եւ ի ձեռն ներշրջանակացն գեղապարէ։ Ի ներշրջանական խրատն բազում ինչ գեղապարիցէ այր առաքինի։ Որք ուղիղ խղատուք գեղապարեցին. (Փիլ. լին. ՟Գ. եւ ՟Դ։ Զգեղապարելն ուսեալ ներշրջանակացն. Յհ. իմ. ատ.։)
encompassed or endowed with beauty, very handsome, graceful, charming.
Պարուրեալ գեղով. լի գեղեցկութեամբ.
Պաղոյն գեղեցկութիւն զգեղապարոյր ստեղծուածն ի ստեղծուածէն իգացոյց. (Ճ. ՟Գ.։)
dance or agreeable movement of the feet.
χορεία chorea Գեղեցիկ պարաւորութիւն. պար, հանդերձ երգովք նուագաց.
Ուր զուարճացելոցն ամենեցուն է բնակութիւն, եւ պարողացն զանդադար գեղապարութիւն. (Ածաբ. ի կիպր.։)
Պարել զքաղցրահնչիւն գեղապարութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
Իմանալի գեղապարութեամբ զեռահիւսակ սրբասացութիւնս յօրինէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Գեղապարութեամբ երաժշտական ձայնիւ երգեն։ Երգեն զհոգեւորական գեղապարութիւն. (Զքր. կթ.։)
Գեղապարութիւն նոցա (զուարթնոց) եւ ամենայն ձայնիցն հնչմունք ... է զաստուած օրհնել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
adorned with leaves, very leafy.
undecked;
fair and sad.
Տխուր գեղով. անշուք. մթագին.
Զնախնի խաւարն աշխարհատարածն անզարդութեան՝ հին նսեմութեան գեղատխուր անպատրաստութեան. (Նար. գանձ հոգ.։)
dart, javelin, lance, halberd;
— արձակել, to dart, to lance, to throw a dart.
δόρη, λόγχη hasta, lancea, κοντός contus, σειρομάστης lanceola, jaculi genus Արդն (գեղեցիկ կամ գելիչ). նիզակ. տէգ. աշտեայ. սուին. գայիսոն.
Սուսեր եւ գեղարդն։ Սրով գեղարդեամբ, կամ գեղարդեամբք։ Նորոց գեղազարչեանց (կամ դանց)։ Գեղարդեամբս. զգեղարդունս. եւ այլն։
Ո՛չ ի գեղարդանց վիրաւորելով, եւ ո՛չ ի նիզակաց։ (Պիտ.) (յորոց մին մեծ կարծի, եւ միւսն փոքր)։ Անսովոր է գրութիւնս.
Ո՞ւր գեղեարդն քո արքայ։ Ձգեաց սաւուղ զգեղեարդն դաւթայ։ Եփր. (համաբ.։)
broken or opened by a lance.
ԳԵՂԱՐԴՆԱԽՈՑ ԳԵՂԱՐԴՆԱՊԱՏԱՌ. Գեղարդեամբ խոցեալ, պատառեալ. տիգախոց.
Ճիռն օրհնութեան, զոր ճմլեցին ի վերայ խաչին գեղարդնապատառ չարչարանօք. (Ճ. ՟Գ.։)
Ձեր խառնեցաւ արիւնն ընդ կողին՝ գեղարդնախոց արեան վըտակին. (Գանձ.։)
lancer.
Տիգաւոր. նիզակաւոր.
Մի՛ գուցէ կարծեսցուք ... գեղարդնաւորս հրեշտակապետս. (Շ. հրեշտ.։)
Աղեղնաւորութիւն, եւ գեղարդնաւոր լինել. (Մագ. քեր.։)
Եւ զշաւուղ գեղարդնաւոր կոչէ. (Կիւրղ. թագ.։)
fine arts.
handsome, graceful, pretty, charming;
dancer.
Տգեղագոյնքն իբրեւ զգեղաւորս երեւէին սքանչելիք, եւ գեղաւորք՝ ըստ ժամանակին առ հասարակ դիւցազնացեալք։ Գեղաւոր կուսից համեմատ. (Խոր. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 39։)
Կա՛մ թագուհի յոյժ դեղաւոր. (Շ. եդես.։)
Եւ Գեղապարօղ. պարաւոր.
Ժամանակ պատերազմի է, եւ դու զգեղաւորացն արուեստն առնուս ի ձեռն. (Ոսկ. եփես. ՟Ծ՟Է։)
villages.
Իբր Գեղք, գիւղք.
Արուարձանեայք՝ շինանիստք գեղեր. (Վրդն. թուոց.։)
to polish;
to paint, to plaster;
to paint one's self.
Գեղազարդել զերեսս. պաճուճել, արծնել.
Փորագրեցին, գեղերեսեցին ... արձան պատմաբանական. (Նար. խչ.։)
to embellish, to adorn with good colour.
ԳԵՂԵՐՓՆԵԼ. Գեղեցիկ երփնիւ կամ գունով զարդարել. վայելուչ նկարել, ներկել.
Ի քոյդ նշան գեղերփնեալ զուղէշ սիգնոնի. (Նար. խչ.։)
writing-master, caligrapner;
caligraphic;
— լինել, to have a fine caligraphy.
καλλιγράφος qui eleganter scribit Որ գեղեցիկ գրէ. ճարտար գրիչ.
Գեղեցկագիր էր, եւ բերին եղբարքն մագաղաթս, եւ աղաչէին զնա գրել. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
who works well;
done or composed elegantly.
καλλοποιός pulchrificus Գեղեցիկ գործօղ. գեղեցկացուցիչ.
Աներեւոյթ եւ գեղեցկագործ վայելչութիւնն։ Լուսատեսակ գեղեցկագործ բարեզարդութիւնն։ Գեղեցկագործի եւ իշխանականին գեղեցկութեան. (Դիոն. երկն.։)
Եւ καλλίεργος pulchre fabricatus, adfabre factus Գեղեցիկ գործեալ, յօրինեալ. աղէկ շինուած.
Գեղեցկագործ մատեան. (Յհ. իմ. ատ.։ Այլ ի կրկին միտս մարթի բերիլ ասելն.)
Զբիծ ամենայնաղտից, որ խափան գեղեցկագործ տեսութեան լինի, մաքրել. (Գր. հր.։)
caligraphy.
vexation, torment, oppression, ill usage;
anguish, sorrow, affliction, trouble.
μάστιξ flagellum σκυλμός vexatio. Խոշտանգանք. տանջանք. չարչարանք. հարուած գանից. Վիշտ. Նեղութիւն՝ որ աշխատ առնէ զոք. տագնապ.
Գիտել զամպարշտի զուրախութիւն, եւ զլլկանս եւ զծփանս։ Ո՞ կացուցանէր ի վերայ մտաց իմոց լըլկանս. (Ժղ. ՟Է. 26։ Սիր. մերթ. ի խորշակէ. Եզնիկ.։)
Զո՞ր չարչարանս եւ զլլկանս թողին թշնամիք ժողովրդեանն աստուծոյ. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Զցաւ քաղցոյս՝ լլկանաց նեղոյս նուաղեցելոյս. (Նար. ՟Խ՟Է։)
Լլկանօք եւ քերականօք զարեան վտակսն հոսեցին. (Շար.։)
to vex, to torment, to oppress, to torture, to maltreat;
to afflict, to trouble, to molest;
to be possessed by devils;
to violate, to deflower, to dishonour;
to ravish.
μαστιγόω flagello σκύλλω vexo παρενοχλέω perturbo, molestiam fero ταπεινόω humilio եւ այլն. (արմատն է Լլուկ, ի յանգս բարդութեանց). Խոշտանգել. տանջել. չարչարել. նեղել. աշխատ կամ նկուն առնել. չարչըկել.
Լըլկեսջիք զանձինս ձեր։ Լլկեաց զնոսա եգիպտոս։ Յոյժ լլկեաց զնա (դեւն)։ Զի՞ լլկեցեր զիս՝ ելանել ինձ։ Ոչ ոք իցէ՝ որ լլկիցէ զնա. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ. 29։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ը. 15։ Երեմ. ՟Խ՟Զ. 27։)
ՈՐ լլկենն զձեզ եւ հալածեն, եւ լլկեն չարաչար։ Ի լլկեն զմեզ չար խորհրդովք. (Մանդ. ՟Ա։ Լմբ. սղ.։)
Իմոց լլկողաց։ Կրից լլկողաց. (Նար. ՟Ծ. ՟Կ՟Ը։)
Ոչ զայնոսիկ՝ որ լլկիցինն, այլ զայնոսիկ՝ որ լլկիցենն, համարի ողորմելիս. (Ոսկ. ես.։)
Այնու՝ որովկարծէին, եթէ լլկեցաւ ժջշմարտութիւնն, առաւել պայծառանայր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
Եւ Բռնաբարել՝ ապականել զաղջիկ կամ զկին. որ եւ ասի ՏԱՌԱՊԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. ըստ յն. խոնարհեցուցանել.
Լլկեցեր զնա։ լլկեաց զկին ընկերի իւրոյ. Լլկեցին զնա։ Պղծութեամբ զդաշտանն լլկէին ի քեզ. (Օր. ՟Ի՟Ա. 14։ ՟Ի՟Բ. 24։ Դտ. ՟Ժ՟Թ. 25։ Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 10։)
that which vexes, torments, oppresses, troubles.
Լլկօղ. որ լլկէ.
Չերկնչէին ի չարչարանաց լլկչացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24Մ)
Լլկիչ եւ հալածիչ զկրօնիցս մերոց հակառակսն ասէ. (Երզն. մտթ.։)
Ոչ եւս ապաստան լինիցին ի լլկիչսն ( ի սուրբ գիրս ՝ ի զրկիչսն) իւրեանց. (Ոսկ. ես.։)
cf. Լլկանք.
Զառաջին զեղեալ լլկութիւնս։ Բազում լլկութեամբ եւ չարչարանօք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 19։ ՟Է. 3։)
Զանօրինութիւն սկարեացն՝ որ եւ զմեզ յուղիւքն ցանկութեան լլկութեան լլկէին՝ շիջոյց. (Ոսկ. ես.։)
Ծերութիւնն ըստ ամենայն լլկութիւնս անցեալ, զբնաւ չարիսն ի բաց թօթափէ. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)
Քաջալերութիւն ի լլկութեան. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
Զբորոտս սրբել, եւ զամնայն ցաւս, եւ զլլկութիւնս (այսահարաց) հալածել. (Ագաթ.։)
to quarrel (among yoke-fellows);
to fall out with one's companions, to make a quarrelsome household;
to litigate, to contend, to dispute.
ԼԾԱԿՌԻՒ ԼԻՆԻՄ. եղէ. ԼԾԱԿՌՈՒԻՄ. ζυγομαχέω contendo, litigo, rixor cum proximis . Որպէս թէ ընդ նովին լծով կռուել ընդ միմեանս. Բանակռիւ լինել ընդ մերձաւորս. հակառակիլ առն ընդ եղբօր. կագել. մաքառիլ. վիճել. մարտնչել.
Եւ ոչ յաղագս անուանց լծակռիւք լինիմք, ցորքան ի նոյն միտս ասացուածքն բերեցին։ Ընդ միմեանս լծակռիւ լինին։ Ոչ լծակռիւ լինէր առտարողսն (ի խաչ հանել)։ Կամ թէ յաղագս այսոցիկ լծակռիւք լինիցին. (Ածաբ. յայտն.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Դ։)
Բազումք են որ յաղագս քրիստոսի լծակռիւ լինին. (Ոսկ. եբր.։)
Եւ այնպէս անկարգ լծակռիւք լինէին. (Վրք. ոսկ.։)
Ոչ միայն ընդարմանայ ձեռնդ ... այլ եւ լծակռուիս յաղագս յոլովոյ։ Անհնարին է՝ որք յառաջնումն լծակռուին, եւ այլն։ Հաւատալ պարտ է ասէ, թէ է՛ աստուած. ոչ խուզել եւ ոչ լծակռուել թէ զի՛նչ է. (Բրս. սղ.։)
Ոչ դադարեն ի լծակռուելոյ յիսուսի քրիստոսի. (Բրս. տեառնընդառաջ.։)
cf. Լծակռուիմ.
ԼԾԱԿՌԻՒ ԼԻՆԻՄ. եղէ . ԼԾԱԿՌՈՒԻՄ. ζυγομαχέω contendo, litigo, rixor cum proximis. Որպէս թէ ընդ նովին լծով կռուել ընդ միմեանս. Բանակռիւ լինել ընդ մերձաւորս. հակառակիլ առն ընդ եղբօր. կագել. մաքառիլ. վիճել. մարտնչել.
Եւ ոչ յաղագս անուանց լծակռիւք լինիմք, ցորքան ի նոյն միտս ասացուածքն բերեցին։ Ընդ միմեանս լծակռիւ լինին։ Ոչ լծակռիւ լինէր առտարողսն (ի խաչ հանել)։ Կամ թէ յաղագս այսոցիկ լծակռիւք լինիցին. (Ածաբ. յայտն.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Դ։)
Բազումք են որ յաղագս քրիստոսի լծակռիւ լինին. (Ոսկ. եբր.։)
Եւ այնպէս անկարգ լծակռիւք լինէին. (Վրք. ոսկ.։)
Ոչ միայն ընդարմանայ ձեռնդ ... այլ եւ լծակռուիս յաղագս յոլովոյ։ Անհնարին է՝ որք յառաջնումն լծակռուին, եւ այլն։ Հաւատալ պարտ է ասէ, թէ է՛ աստուած. ոչ խուզել եւ ոչ լծակռուել թէ զի՛նչ է. (Բրս. սղ.։)
Ոչ դադարեն ի լծակռուելոյ յիսուսի քրիստոսի. (Բրս. տեառնընդառաջ.։)
yoke-fellow war, dispute among persons subject to the same authority;
a quarrelsome household;
controversy, dispute, quarrel;
law-suit.
ζυγομαχία contentio, rixa cum familiaribus. Լծակռիւն լինել. Հակառակութիւն ընդ մերձաւորս. Վէգ. կագ. կռիւ.
Ասեմ զլծակռուութիւն (կամ զլծակռութիւն) եղբայրական, որով եւ՛ աստուած անպատուի, եւ՛ մարդն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
to place under the same yoke, to harness together;
to conjoin, to join, to league, to unite, to confederate;
to couple, to pair;
to unite in marriage.
եւ չ. ԼԾԱԿՑԵՄ ԼԾԱԿՑԻՄ, եցայ. ձ. συζεύγνυμι, -μαι conjungo, -or. Առնել կամ լինել լծակից (ըստ ամենայն առման). զուգել. զուգակցել. կցորդել. հաւասարել. ընդ միմիանս կապել, իլ. միացուցանել, միանալ.
Զկերպարանն ընդ հողոյն լծակեաց. (Ածաբ. աղք.։)
Լծակցեա՛ ընդ ժուժկալութեանն զխոնարհութիւնն. (Կլիմաք.։)
Ընդ իրին գոյի եւ զօրինակն լծակցելով։ Զինքն ընդ հասարակաց բնութեան լծակցեալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
Լծակցեցաւ մարմին ընդ հոգւոյ յարարչէն ի պէտս բարեգործութեան. (Խոսր.։)
Ցաւագին մարմնոյլծակցեցաք. (Բրս. հց.)
Յարեալ լծակցի ընդ սմին եւ ահաւոր բարբառ։ Ընդ երկրագործութեան լծակցի երբեմն եւ չարաչար վտանգ անբերութեան. (Պիտ.։)
Ընդ յիմարութիւն շատխօսութիւն լծակցէ. այսինքն լծակցի, լծակից է. (Ածաբ. ժղ.։)
Մի՛լծակցես զինքն ընդ առն։ Ընդ առն քում լծակցեալ ես. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ ՃՃ.։)
conjunction, junction, union, tie;
marriage;
conjunction, syzigy;
substitution of letters having similar sounds.
միաբանելն՝ իբրու երիվարաց ոմանց լծակցութիւնք ի միասին. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Անասնայինն լծակցութեամբ երկրասիրաբար գետնակոխ սայլիւք. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Հերայ որպէս վերատեսուչ գոլով լծակցութեան. (Նոննոս.։)
Մարմնակցութեանն լծակցութեամբ օրինադրեալ անլուծանելի։ Զլծակցութիւնն ոչ արձակեաց։ Աղտեղացուցանեն զգործ ամուսնութեան, եւ զլծակցություն առնեն իւրավի. (Մխ. դտ.։)
Բարձրագոյն քան զլծակցութիւն ամուսնութեանն ամբարձելո. (Պիտ.։)
ԼԾԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. Որպիսի՛ եւ է կապակցութիւն։ ընտանութիւն. գործակցութիւն. կապ, եւ ընկերութիւն. միաբանութիւն.
Ի բաց պատառեսցէ ի խաւարային լծակցութենէս։ Զլծակցութիւնս, եւ զերկպառակութիւնս (կամ զսիրելութիւնս). (Առ որս. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Մախսաւորն ընդ անօրէնութիւն լծակցեալ՝ յառաջագոյն ժամանեաց եւ անց զփարիսեցւոյն լծակցութիւնն. (Ոսկ. ղկ.։)
Ընչասիրութիւն լծակցութիւն է կռապաշտութեան. (Եզնիկ.։)
Սովաւշրջէին առաքելականացն լծակցութիւնք. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Լծակցութիւն իմանալեաց կամ զգալեաց ի մարդն. կամ սրտի ընդ բերանոյ, կամ հոգւոյ ընդ մարմնոյ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
Համոզեալ ի մէջ նոցա՝ զվայելուչ եղբայրական լծակցութիւն պատրաստեալ ի մէջ նոցա, ջանահնար լինէի (Յհ. կթ.։)
ԼԾԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. Ըստ քերականաց՝ Լծորդութիւն բայից, կամ լծորդ գոլն տառից, որք փոխանակեն զտեղի իրերաց ի յունական բայս. (զոր հայ թարգմանն եւ մեկնիչք յայլ եւ այլ միտս ձգեն)
Առաձին լծակցութիւնն, որ է՝ բ, մ, պ, փ։ Երկրորդ լծակցութիւնս դարձեալ զառաջնոյն ունի զօրութիւնս. (Երզն. քեր.։)
yoked;
that draws.
Ձգօղ կամ քարշօղ զլուծ. լծաբարձ.
Իբրեւ զուարակ լծաձիգ. (Նար. առաք.։)
Լծաձիգ խոնարհման նուաստութիւնս. (Պիտ.։)
contumacious, rebellious, stubborn, wilful, disobedient.
Որ ընդդէմ կայ լծոյ. ընդդիմակաց օրինաց.
Զլծընդդէմ զհակառակորդն զհեղգութիւնն ընդ մէջ կտրել մարթասցուք. (Եւագր. ՟Ժ։)
that shakes off the yoke, disobedient, refractory, froward, rebellious;
— լինել, to shake off the yoke, to obtain liberty;
to be refractory.
Որ ի բաց ընկենու կամ թօթափէ զլուծ. վտարանջօղ. անհնազանդ. ապստամբ.
Իբրեւ երինջ լծընկէց եղեւ ինձ իսրայէլ. (Ովս. ՟Դ. 16։)
Մի թուիցիմք այնուիկ լծընկէցք։ Լծընկէց եւ հակառակ խրատուց. (Յհ. կթ.։ Շ. բարձր.։)
Յայնպիսի հպարտութենէ՝ լծընկէցս լինիմք. (Լմբ. պտրգ.։)
Զլուծընկէց պարանոցս իւրեանց ոչ մուծին ի լուծ հնազանդութեան օրինաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
capable of bearing the yoke (oxen).
Բառ ռմկ. ասի զարջառոյ՝ որ վարի լծով ի գործ մշակութեան երկրի.
ԼԾԿԱՆ որ գրի եւ ԼԾԱՆ.
Աստուած օրհնէ՛ ձեր դասական, եւ ըզլծկան եւ ըզկթան. (Ոսկիփոր.։)
to become soft, or tender;
moist.
(լծ. յն. լաաղնե՛ւօ). λαγνεύω libidinosus et salax sum անամօթիլ աչօք՝ համաբուրիւ, եւ այլովք նշանակօք. լրբիլ. քծանիլ իբրեւ զլակոտ. լկտիլ.
Ընդէ՞ր լկնեցան աչք քո. յն վերածին. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 12։)
Զի. լրբեալ լկնեալ մարտիցէ. (Նար. ՟Կ՟Ղ։)
to be impudent, shameless, insolent;
to lose all sense of shame, to lay aside decency, to become shameless, to lead a debauched life;
to dare;
լկնիլ աչաց, to look impudently;
cf. Լկնիմ.
ԼԿՏԱՄ կամ ԼԿՏԱՆԱՄ ἁναιδεύομαι, ἁναισχυντέω, ἁσελγαίω impudenter, petulanter et lascive ago. որ եւ ԼԿՏԵՆԱԼ, ԼԿՏԻԼ. Լկտի լինել. լկնել. անամօթիլ. համարձակիլ. շփանալ, խեղեփնալ, բացւիլ.
Ընդէ՞ր եւ զհարսն չյարացուցանիսցես ի կաքաւս, զի եւ նա ընդ նոսին լկտայցէ. (Ոսկ. կող.։)
Կանայք արանց առաջի չիշխեն լկտանալ. (Ոսկ. եբր.։)
Լկտանան, եւ շուայտին համանգամայն կերակրովք. (Մանդ. ՟Թ։)
cf. Լկտամ.
ԼԿՏԱՄ կամ ԼԿՏԱՆԱՄ ἁναιδεύομαι, ἁναισχυντέω, ἁσελγαίω impudenter, petulanter et lascive ago. որ եւ ԼԿՏԵՆԱԼ, ԼԿՏԻԼ. Լկտի լինել. լկնել. անամօթիլ. համարձակիլ. շփանալ, խեղեփնալ, բացւիլ.
Ընդէ՞ր եւ զհարսն չյարացուցանիսցես ի կաքաւս, զի եւ նա ընդ նոսին լկտայցէ. (Ոսկ. կող.։)
Կանայք արանց առաջի չիշխեն լկտանալ. (Ոսկ. եբր.։)
Լկտանան, եւ շուայտին համանգամայն կերակրովք. (Մանդ. ՟Թ։)
impudence.
λαγνεία libido. Լկնելն. լրբութիւն. լկտիութիւն.
Մեղայ լկնութեամբ, լրբութեամբ. (Մաշկ.։)
house of ill-fame, brothel.
Առնու, զհարկս ի լկտանոցաց. (ուռպ. առ ստեփ. Լեհ.։)
cf. Լկտութիւն.
Յամօթոյլկտանացն (կամ լկտեաց) տեսանողացն, որ ժողովեալն էին. (Ագաթ.։)
cf. Լկնիմ.
Նոր եւ չքնաղ այն է, ի հնոցին չայրիլ, եւ ի մանկութեանն չլկտենալ։ Դու ծիծաղիս, եւ լկտենաս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։ Եբր. ՟Ժ՟Է։)
to render impudent, obscene, filthy.
Արբցու՛ք չափով գինի, զի գուցէ լկտեցուցանէ զաւելի ըմպօղսն. (ՃՃ.։)
յորժամ զկոյսն լկտեցուցանիցես. (Ոսկ. կող.։)
Որք լկտեցուցանեն (կամ լկտի ցուցանեն) զանձինս. (Ոսկ. ես.։)
obscene, filthy, licentious language.
Լկտի բանք. անպարկեշտ եւ անշնորհ զրոյցք համարձակք
Ի գործ հայիք՝ տալ ըստ վաստակոց զհատուցումն, եւ ոչ ի լկտէբանութեան Խաբէութիւն. (Փարպ.։)
cf. Լկտանամ.
Լկտենալ. լկտանալ. վարիլ լկտութեամբ. լրբանալ. անառակիլ. Որք յերգարան գինեաւ լկտին, եւ պակշոտեալ ծաղրու լցցին. յիսուս որդի։
litter;
sedan-chair.
ԼԿՏԻՔ ՆՍՏԻՔ. գ. որպէս լտ. լէ՛գդիգա, lectica. յն. պէսպէս. Գահաւորակ. դեսպակ. Թախտիրեւան.
Որ գահաւորակաւն, եւ լկտովք, եւ ջորովք կրի. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
Ի լկտիս նստիս սպիտակօք ջորւովք ելանէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
impudence, efffont-ery, immodesty, indecency, shamelessness, licentiousness, obscenity, libertinism, dissolute life.
ἁσωτία lascivia, impudemtia διάσχυσις, διάλυσις dissolutio. Լկտի գոլն. Գործ լկտեաց. լոյծ եւ թոյլ վարք. լրբութիւն. Անամօթոթիւն. անառակութիւն. համարձակութիւն ար. ժպրհութիւն. բացութիւն, աներեսութիւն.
Այր ի բողանոց լկտութեամբ գնայ. (Առակ. ՟Ժ՟Ը. 24։)
Արանց լկտութիւն, եւ կանանց լկնութիւն. (Մանդ. ՟Թ։)
Պարկեշտութիւն ի լկտութեան. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
Ոչ զի զծաղրն հատանիցեմ, այլ զի լկտութիւն ի միջոյ բարձից։ Զլկտութիւն ոչ նոքա գովեն, եւ ո այլ ոք։ Են այլք՝ որք ի լկտութեան զբազուկս ի մէջ գռեհից բանան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15. 16։)
Կարկեցոյցնա զլկտութիւն համարձակութեան զայնոցիկ, որ ընդդէմ գրեցին. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 20։)
Զլկտութիւն ընդդեմ ճշմարտութեան. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
great lake, sea.
երեւեցոյց զմեծութիւն զօրութեան իւրոյ. ի լճածովս. (Եփր. ծն.։)
pool, pond, marsh;
molten-sea, laver
λίμνη stagnum τέναγος lacuna. իտ. laguna. լիճ փոքրիկ. ծովակ.
Ըստ լճակն, յորում որսային, չէին ուրեք անցեալ ի բաց։ ոչ եթէ ի ծովու էր որս նորա, այլ ի լճակի միոջ փոքրական. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Եւ Աւազան մեծ պղնձի որ կոչի եւ Ծովակ. հավըզ.
Լճակ ջրակիր եւ պղնձանիւթ, ի գաւիթ ծոցոյ սողոմոնեան խորանին յարկի. (Նար. առաք.։)
the middle of a lake, the deepest part.
Միջաւայր կամ խորք լճի.
Շինեաց յիւր շիրիմ յոյժ անառիկ, ի հողի ուրեք եւ ի ծովացեալ լճամիջի տրամահաստատեալ. (Նոննոս.։)
side, margin, shore of a lake.
ԼՃԱՓՆ ԼՃԵԶՐ. Ափն կամ եզր լճի՝ ծովակի.
Էին սոքա ամենեքեան միաբան ի լճափինն. գորտքն զընթացս նոցա զդացեալ՝ երկիւղիւ ընկղմեցան ի խորագոյնս լճին. (Ոսկիփոր.։)
Քարշեալ զամենեսեանն ի լճեզրն. (Ճ. ՟Գ.։)
Լիճն եղեալ անդս մաճի, եւ ցամաքն լճեչր ծովուն ակօսահատ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Լկամ.
Փոխանակ գրելոյ Լկամ. Պախուրց. դանդանաւանդ.
Սանձիւք եւ լմակօք, այսինքն խրատու եւ ուսմամբ լեզու նորա խրատու էր ի չարէն. (Բրսղ. մրկ.։)
entire, whole, complete;
entirely, totally, quite.
առաւել ռմկ. Ամբողջ. անպակաս. ողջոյն. կատարեալ.
Զձմեռն մի լման անցոց զկեանս իւր. (Մեծոբ.։)
Զփոխն, կամ զսաղմոսն ի լման ասա՛. (Տօնաց.։) (Իսկ ռմկ. լըսլըման ասի, որպէս ամենայնիւ յար եւ նման։)
to press, to squeeze;
to soften, to make tender;
to knead;
to combine.
θλίβω premo. Ճմլել. մալել, կոխելեւ կակղել. լմիլ, ճմրել.
Բրտի զմլեալ զկակուղ կաւն՝ դնէ ի վերայ դրգան. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 7։)
Իբրեւ զթաղ լմեալ. (Արծր. ՟Գ. 2։)
greediness, gluttony.
Լմելն. կռել կոխելն ի փորի. ծախելն լամենայն ինչ որկրամոլութեամբ. անյագութիւն. լմլելն. կուլ տալն. անգահութիւն
Որովայնամոլութիւն չարակն, անյագ, սուր զինեալ, որ զծով եւ զցամաք եւ զօդդ միանգամայն յիւր ժողովէ ի լմութիւնն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to churn.
ԼՆԴԵԼ. Հարուլ զկաթն ի խնոցի, առ զատանելոյ զպարարտութիւն նորա զկոգի.
Զկոգւոյ լնդեալ եւ հարկեալ անօթիւ՝ առնէր (արել) իւղս Եպիփ. (ծն.։)
to be filled, to come to its highest pitch, to complete;
լնու չափ հասակին, he becomes adult.
եւ կր. լնում, կամ լնանիմ, կամ լնիմ, լցայ, լցեալ. πληρόω, γεμίζω impleo, repleo եւ այլն. Լի առնել զթափուրն. լցուցանել. հեղուլ զեղուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. Լեցընել.
Ելից զտիկն ջրով։ Լցէ՛ք զթակոյկսդ ջրով, եւ լցին զնոսա մինչեւ ի վեր։ Արկցե՛ս յամենայն ամանս, մինչեւ լցցին։ Աճեցէ՛ք, եւ բազմացարո՛ւք, եւ լցէ՛ք զերկիր։ Լցցին տունք շանաճանճիւ։ Բերանք ճշմարտիցլցցին ծաղու։ Լցաւ սիոն իրաւամբք եւ արդարութեամբ։ Օգնականութամբ լցեալ բարձրելոյն։ Լցան յիմարութեամբ, կամ նախանձու։ լցաւ հոգւով սրբով.եւ այլն։
Զի լցցէ անուամբ իւրով զտեղի խորհրդոյ առն. (Եփր. համաբ.։)
Եւ ոչ զբժիշկ գովեմ՝ որ փոխանակ օգնելոյ աշխատացելոցն՝ զինքն հիւանդութեամբ լնուցու. (Բրս. յուդիտ.։)
Զնուազութիւնս յառաւելութեանցն լնու։ Լցեալ խրոխտ ամբարհաւաճութեամբ. (Պիտ.։)
Զորովայնն տառապեալ լնուցուն (գինւով). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
Սարսափմամբ լնանիմ, եւ ցնդիմ ընդ արտասուս. (Ածաբ. կարկտ.։)
Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Լնանիմ, եւ կրկին հեղում. (Նար. ՟Կ՟Բ. ՟Հ՟Ա։)
Ամենայն ուխք ի ծով ոչ լնու։ Խորհրդով լնուն շտեմարանք։ Թագաւորն լնոյր մեծաւ բարկութեամբ. (ԺՂ. ՟Ա. 7։ Առակ. ՟Ի՟Դ. 4։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 17։)
Լնուին օրինօքն տեառն աստուծոյ. (՟Ա. Եզր. ՟Թ. 49։)
Մանկանն լնուլ հոգւովն յորովայնի անդ, լնուլ եւ մօրն հոգւով. (Իգն.։)
Յանտեսութեան յատակի խորոցն՝ լնուն երկիւղիւ. (Շ. մտթ.։)
Որքան ուրախութեամբ լնուն՝ ընդ աստուած միանալովն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
ԼՆՈՒԼ. որպէս Լրացուցանել. կատարել.
Ես մտից, եւ լցից ըզբանս քո։ Խօսեցաւ բերանս քո։ Խօսեցաւ բերանով իւրով, եւ ձեռօք իւրովք ելից։ Ոչ եկի լուծել, այլ լնուլ։ Զի լցցի որ ասացաւն։ Զի գիրն լցցի։ Զիա՞րդ լնուցուն գիրք.եւ այլն։
Զօրէնս բնութեան լնով. (Պիտ.։)
Լնուլ զկամս, կամ զփափաք, զբաղձանս, խնդիրն. (ի բազում գիրս։)
Լնոյր ասացեալն։ Ծաղկէ լնու չափ հասակին. (Շ. մտթ.։ Լմբ. սղ.։)
Առ իս ժամանեցուցես տէր յիսուս քրիստոս զազդեալն դիր լնանիլ ի յիս. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Լցեալ էր ժամն, զոր եդեալ էր նմա դատաւորն. (Եւս. պտմ. ՟Է. 15։)
ԼՆՈՒԼ. Յագեցուցանել. կր. յագիլ. շատանալ. χορτάζω saturo.
Լնուլ ըզքաղց, կամ զծարաւ. (Սարգ.։ Վրդն. եւ այլն։)
Լցաք ի բարութեանց քոց տէր. (Ժմ.։)
Ի պտղոյ գործոց իւրոց լցցի երկիր։ Լցցի նախատանօք. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 13։ Ողբ. ՟Գ. 30։)
ԼՆՈՒԼ ԶԱՂԵՂՆ. Քարշել լիով։ (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Ը. 33։)
ԼՆՈՒԼ ԶՁԵՌՆ. Դնել ինչ ի ձեռս քահանայի առ ի նուիրել աստուծոյ. քահանայացուցանել. եւ Առնել զգործ քահանայութեան։ (Ել. ՟Ի՟Ը. 41։ ՟Լ՟Բ. 29։ Ղեւտ. ՟ը. 33։ Դտ. ՟Ժ՟Է. 5։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 33։)
Արեամբ զձեռսն լնուին. (Երզն. մտթ.։)
ԼՆՈՒԼ ԼՈՒՍՆԻ. լրանալ, կամ առնուլ զլրումն յաւուրն ՟Ժ՟Դերորդի. լրում ըլլալ, լըցուիլ.
Եւ ոչ լուսին կասէ ի մաշել եւ ի լնուլ։ Նմնապէս եւ լուսին ի մաշելն եւ ի լնուլն։ Լուսին աճմամբ՝ լնլով, եւ նուազելով։ Ջուրն ընդ աճե, եւ ընդ լնուլն լնու. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Եզնիկ.։)
Նախ առաջին ի լուսնոյ անտի ի լնուլն եւ ի պակասելն. (Սարգ.։)
to wash, to batho one's elf, to take a bath;
— բուսոց, տնկոց, to bedew;
to water plants.
λούομαι lavor. ռմկ. լողանալ. Բոլոր մարմնով լուացեալ լինել, մաքրիլ ջրով ըստ օրինաց. մկրտիլ. եւ Լուղիլ ի ջուրս.
Ցանկացաւ լոգանալ (կնմ լոկանալ) ... լոգացաւ (կամ լողկացաւ) ի ջուրն. (Կեչառ. աղեքս.։)
Լոգացեալ կատարել մի՛ արգելցի. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
Ոսկի լականաւ ջուր պատրաստել առ ի լոգանալ նմա. (Լաստ. ՟Ը։)
որպէս երկնային ցողով՝ արտասուացն թորմամբ լոգանալ եւ մաքրել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երբ տեսանես զջրային հաւսն առաւել ընթանալ, եւ լողանալ ի ջուրսն, անձրեւոյ նշան է. (Վստկ.։)
Երբեմն՝ որպէս Ոռոգիլ տնկոց.
Եսայի քարոզեաց վասն այգւոյն, որ տնկեցաւ, եւ լոգացաւ նա, եւ ոչ ետ զպտուղ աստուծոյ. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ.։)
bath, bathing, ablution, washing.
լուացումն. մաքրութիւն ջրով.
Վասն լոգանացն որ ասացեալ եղեւ. (Պտմ. աղեքս.։)
Լոգանօք եւ շրջացանութեամբք մաքրեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to wash, to bathe.
Լուաց զգլուխ նորա. (Բուզ. ՟Ե. 7։)
cf. Լոգանք.
ԼՈԳՈՒԹԻՒՆ ԼՈԳՈՒՄՆ, գման. Լոգանք. եւ Լոգարան.
Հարկ լինի զանձն քո լոգմամբ ջրոյ սրբել. (Ոսկ. յհ. 15։)
cf. Լոգանք.
ԼՈԳՈՒԹԻՒՆ ԼՈԳՈՒՄՆ. Լոգանք. եւ Լոգարան.
Հարկ լինի զանձն քո լոգմամբ ջրոյ սրբել. (Ոսկ. յհ. 15։)
to be alone, abandoned;
to be empty, void, desert;
to deprived of.
Լոկ մնալ. թափուր գտանիլ.
Մերկանան յընչից, եւ լոկին. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)
privation, want, emp-tyness, void;
— ընչից, poverty, indigence.
Սոսկ կամ թափուր մնալն. չքաւորութիւն.
Ցրտութեան մերկութեան տեւէր, եւ կատարեալ լոկութեամբ ընչից (այսիքն անընչութեամբ) շրջէր. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 3։)
that swims, swimming;
acquatic;
swimmer;
acquatic animal, fish.
ԼՈՂԱԿ ԼՈՂԱԿԱՆ. νηκτός natans, natatile. որ եւ ԼՈՒՂԱԿ. Ջրային կենդանի՝ որ միշտ լուղի ի ջուրս. կայտառք ձկոնք.
Սատանեցաւ երրորդ մասն լողակաց (կամ ղուզականաց, կամ ղօղակաց). (Յայտ. ՟Ը. 9.) յն. եղականաց, κτίσματων.
Թրչունք եւ լողակք, եւ որ յերկրէ ամենայն շնչաւորք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Լողականն (կամ լօղարանն, կամ լեղականն) յիւրն լեղացեալ լինի ապրանս. (Արիստ. աշխ.։)
Զայնս որ ի յօդս են թեւական, եւ որ ի ջուրսըն լողական (կամ լեղական) զեռնով. (Գանձ.։)
Հաւորսն զօդային լողական (կամ լողակսն) ձգէ յորոգայթ. (Լմբ. ամովս.։)
cf. Լողակ.
ԼՈՂԱԿ ԼՈՂԱԿԱՆ. νηκτός natans, natatile. որ եւ ԼՈՒՂԱԿ. Ջրային կենդանի՝ որ միշտ լուղի ի ջուրս. կայտառք ձկոնք.
Սատանեցաւ երրորդ մասն լողակաց (կամ ղուզականաց, կամ ղօղակաց). (Յայտ. ՟Ը. 9.) յն. եղականաց, κτίσματων.
Թրչունք եւ լողակք, եւ որ յերկրէ ամենայն շնչաւորք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Լողականն (կամ լօղարանն, կամ լեղականն) յիւրն լեղացեալ լինի ապրանս. (Արիստ. աշխ.։)
Զայնս որ ի յօդս են թեւական, եւ որ ի ջուրսըն լողական (կամ լեղական) զեռնով. (Գանձ.։)
Հաւորսն զօդային լողական (կամ լողակսն) ձգէ յորոգայթ. (Լմբ. ամովս.։)
to swim;
to float, to be buoyed up;
— յօդս, to fly, to float in the air.
ԼՈՂԱՄ ԼՈՂԻՄ ԼՈՂԵԼ. νέω, νήχομαι, κολυμβάω nato. Ի լող գնալ ի մէջ ջուրց կամ ի վերայ ջրոց. որ եւ ԼՕՂԱԼ, ՂՕՂԻԼ, ՂՈՒՂԻԼ.
Զիա՞րդ այնպիսին լողալ կարէ եւ ի ցամաք ելանել. (Տօնակ.։)
Թռչունք ըստ նմին նմանութեան լողան խաղան յօդս. (Վեցօր. ՟Ը։)
Եւ այլ կենդանիքն լողել գիտեն։ Ոչ ասէ պորփիւրիոս զնաւելն լողել. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Լողամ.
ԼՈՂԱՄ ԼՈՂԻՄ ԼՈՂԵԼ. νέω, νήχομαι, κολυμβάω nato. Ի լող գնալ ի մէջ ջուրց կամ ի վերայ ջրոց. որ եւ ԼՕՂԱԼ, ՂՕՂԻԼ, ՂՈՒՂԻԼ.
Զիա՞րդ այնպիսին լողալ կարէ եւ ի ցամաք ելանել. (Տօնակ.։)
Թռչունք ըստ նմին նմանութեան լողան խաղան յօդս. (Վեցօր. ՟Ը։)
Եւ այլ կենդանիքն լողել գիտեն։ Ոչ ասէ պորփիւրիոս զնաւելն լողել. (Անյաղթ պորփ.։)
ԼՈՂԵԼ. ն. Առեւել ռամկօրէն՝ է Ողորկել զտանիս եւ զկալն գլանաձեւ քարամբ, որ կոչի լող քար.
Արժան է զկալատեղն աղեկացնել, եւ լողել. (Վստկ.։)
to masticate, to chew.
Ստէպ ծասկել ի բերանի, ո՛չ ի դուրս տալ, եւ ոչ կլանել. լմլըմիլ, ծամծմիլ.
Յարմար է այնմ ասել՝ կորուսեալ ի բերան, կամ լոմլոմեալ, կամ ի կուլ տալ. (Մխ. ապար.։)
cf. Լող.
(յորմէ Լուղիլ. Ղուղիլ) cf. ԼՈՂ.
Որ կայր ի ներքոյ նորա ի լոյղ. (Վրդն. ծն.։)
Ի լոյղս անցանել ի նաւէն ի կղզին. (Արծր. ՟Ա. 3։)
cf. Լուտանք.
Ոչ իբրեւ յաղօթս, այլ իբրեւ ի լոյտս եւ ի նզովանս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։) (որ եւ յն. լիտօրի՛ա, կամլօիտօրի՛ա։)
flea;
մաքրել որոնել զլուս, to flea, to clear from fleas.