stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.
· Calfa
Արձան կանգնեալ, որ է վէմ փորագրեալ, կայ հաստատուն, եւ գրովն քարոզէ զհին ինչ ուղղութիւնս. (Գէ. ես.։)
to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.
· Calfa
Այնպիսի քրտունք վիժիցեն։ Ի տեառնէ իբրեւ զկայլակս քրտունք ի յաղօթելն վիժէին. (Սեբեր. ՟Ը։ Սկեւռ. ես.։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ (լծ. վազել). ῤέω fluo, mano ἁμβλόω abortior διακρίνω secerno βάλλω mitto, injicio φέρω, φέρομαι fero, feror, ruo περιρέω difluo. Հոսել ի վայր՝ վազիւք, կամ վտակօք ցնդել. գահավիժել. վայրաբերիլ. ձգել. որպէս յարգանդէ զսաղմն, ի բարձանց զվէմ, յանձնէ զքրտունս, եւ զկղկղանս. յաչաց զարտասուս. կր. իբր ձ. հոսիլ. գահավէժ լինել. վտականալ. բղխել.
cf. Վիժեմ;
cf. Վիժեցուցանեմ.
· Calfa
Սաստիկ կայր յաղօթս, զի մի՛ կեղծիք ինչ իրքն կարծիցին, եւ քրտունք վիժուին դարձեալ վասն նորին պատճառանաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 30։)
cut from stone;
cf. Քարահատ.
· Calfa
Վիմահատք եւս կոչին որդիք մարդկան. հայեցարու՛ք ի վէմն հաստատուն (յամուլն սառայ), յորմէ հատարուք. տեսանե՞ս զի վիմահատս կոչէ զծնունդս մարդկան. (Սեբեր. ՟Ը։)
to become stone, to change into stone, to be petrified;
to grow hard.
· Calfa
Լինել իբրեւ զվէմ. սալանալ. քարանալ. պինդ եւ հաստատուն գտանիլ.
built of stone.
· Calfa
Յառնեն ուխք, եւ բախեն զվիմաշէն տունն, եւ ոչ կործանի. (Վրդն. սղ.։)
cf. Վիմարդեան.
· Calfa
Վիմարդեայ մտօք հաստատուն (կամ հաստատեալ). (Երզն. լս.։)
resembling a stone, stone-like, stony, stone.
· Calfa
Վիմարդեայ մտօք հաստատուն (կամ հաստատեալ). (Երզն. լս.։)
to make stone, to render as a stone, to petrify, to harden, to strengthen.
· Calfa
Փոխանակ քարապաշտութեան հոտոյ սնոտւոյն՝ վիմացոյց զհաւատս վկայիցն. զի անշարժ լինիցին եւ հաստատուն. (Ագաթ.։)
opulent, wealthy, rich;
abundant, copious.
· Calfa
πλούσιος dives, opulentus, copiosus. Ընչեղ. մեծատուն. ճոխ. եւ Առատ. հարուստ.
daintiness, delicateness, nicety.
· Calfa
Ոչ յաղագս զրկման, այլ ի փափկակերութեանն մեղադրեալ (մեծատունն). (Բրս. պհ.։)
delicate or voluptuous life, daintiness, softness, delicacy, effeminacy.
· Calfa
Ոչ յաղագս զրկման, այլ ի փափկակերութեանն մեղադրեալ (մեծատունն). (Բրս. պհ.։)
to soften, to become tender, soft;
to become nice, delicate, to get soft or effeminate, to live in idleness, in pleasures, to pamper oneself, to give oneself up to effeminacy or voluptuousness;
— յանկողինս, to throw oneself listlessly or lazily on divans or conches, to sleep in soft beds;
— որովայնիւ, to addict oneself to epicurism;
տօն փափակացեալ, a duly kept feast or festival.
· Calfa
Տեսանէր զնա այր իմաստուն, եւ փափկանայր ի բանս նորա. (Հ. կիլիկ.։)
brought up delicately, petted, delicate, nice;
— մանուկ, petted, spoilt child, child cockered too much, brought np in lavender;
— կեանք, softness.
· Calfa
Տիկնայք փափկասունք հայոց աշխարհին.. . բոկ եւ հետի երթային ի տուն աղօթից. (Եղիշ. ՟Ը։)
wedding-chamber;
nuptial bed.
· Calfa
Ի փեսայարանն ընդ փեսային մտանիցեմք.. . Փեսայարան զանձինս ետուն։ Որ սիրեն ի փեսայարանն մտանել. (ՃՃ.։ Մանդ.։)
philosopher;
chorister, singer.
· Calfa
ՓԻԼԻՍՈՓԱՅ որ եւ ՓԻՂԻՍՈՓՈՍ. Բառ յն. ֆիլօ՛սօֆօս. φιλόσοφος philosophus. այսինքն Իմաստասէր. զի սկսեալ ի պիւթագորայ՝ զայս անուն սկսան կրել գիտնաւորք, ուր յառաջ, այսինքն իմաստուն կոչէին, որպէս եօթն իմաստունք ի յոյնս.
cf. Փիւրիտ.
· Calfa
Իբրեւ զծուխ, զի ելանէր ի հացին փիւրտանէ։ Արարցէք զայս փիւրտունս, եւ տուք ցպահանորդսն եւ այլն. (Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
elephant's foal, young elephant.
· Calfa
Ձմերուկն ասաց. . . ձուեմ ես փղի. եթէ տարցես զիս ի տուն քո, եւ պահեսցես զգուշութեամբ՝ զի մի՛ բեկայց, ծնայց քեզ փղորդի. (Մխ. առակ.։)
full of thorns or briars, thorny, braky, prickly, briery.
· Calfa
Կորդացեալ եղեւ այն ըստ փշալից անտառի։ Փշալիցն այն տունկ. (Վրք. հց. ՟Ը։ Երզն. լս.։)
loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.
· Calfa
ՓՈԽ. գ. (արմատ Փոխելոյ, Փոփոխելոյ. ) στίχος versus ἁντίφωνον, ἁντιφωνία antiphona, responsio եւ այլն. Փոփոխ սաղմոսերգութիւն տուն առ տուն. փոխաձայնութիւն. եւ Բուն սկիզբն սաղմոսի յետ կցուրդի. եւ Մասն այսր եւ այնր աւետարանի կամ գլուխ ինչ կարդալի ըստ բաշխման ի վերայ ութ ձայինց։
instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
· Calfa
Փոխանակ արեանն տեառն՝ ձեր արիւնդ հեղաւ (այսինքն ըստ նմանութեան )։ Ետուն զանձինս ի մահ փոխանակ որդւոյն Աստուածոյ. այսինքն ի տեղի Յիսուսի, զի նա ապրեսցի. (Շար.։)
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
· Calfa
Փոխանակ արեանն տեառն՝ ձեր արիւնդ հեղաւ (այսինքն ըստ նմանութեան )։ Ետուն զանձինս ի մահ փոխանակ որդւոյն Աստուածոյ. այսինքն ի տեղի Յիսուսի, զի նա ապրեսցի. (Շար.։)
change, exchange, barter, counter-change;
supplying the place, substitution;
succession, permutation;
turn, vicissitude;
— բդեշխի, vice-consulship;
proconsulship.
· Calfa
Յերեկոյէ մինչեւ յառաւօտ հրամայէ այրել բազմակս.. . փոխանակութեամբ տունջենական լուսոյ. (Փիլ. բագն.։)
borrower.
· Calfa
Եղիցի. . . փոխատուն իբրեւ զփոխառուն։ Փոխատուի եւ փոխառուի ի մի վայր հասելոց. (Ես. ՟Ի՟Դ. 2։ Առակ. ՟Ի՟Թ. 13։)
Հանդիպի փոխատուն փոխառուին։ Զվճար փոխոյն՝ ո՛չ օտարի ուրուք, այլ՝ փոխատուին տայ փոխառուն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ղ։ Շ. ընդհանր.։)
lender.
· Calfa
Փոխատուն եկն առնուլ զերկոսին զորդիս իմ իւր ի ծառայութեան։ Քննեսցէ փոխատու զամենայն ինչ նորա։ Երկու պարտապանք էին ուրումն փոխատուի.եւ այլն։
Չիք ինչ՝ որ այնպէս հեշտալի է Աստուած, որպէես զփոխ առնուլն ի մէնջ, ո՛չ զի զկարօտութիւն իւր լնուցու, այլ զի զփոխատուքս մեծատունս արասցէ. (Սարգ. յկ. ՟Ղ։)
thong, leather thong, strap, girth;
leather whip;
— գօտի, leather belt;
— անվախճան, endless strap;
phoca, seal, sea-calf.
· Calfa
Անուն կենդանւոյ. յն. ֆօ՛գի. լտ. ֆօ՛գա. φώκη phoca, vitulus marinus. Որթ ծովային՝ երկակենցաղ. գլուխն եւ մորթ մարմնոյն անթեփ՝ յար եւ նման որթու արջառոց. որ եւ հեւայ՝ փնչէ եւ բառաչէ իբրեւ զեզն ի հանգչելն ի ցամաքի. առաջին ոտքն են նման թեւոց, եւ յետինքն իբրեւ զատունս ձկան. ունի եւ ստինս, եւ ծնանի ի ցամաքի.
web-footed.
· Calfa
Սինէցւոցն գազանք անծանօթք, վեցձեռնիք, փոկոտունք, վիշապատտունք։ Արք վեցոտնեայք, եւ փոկոտունք, եւ այլ շատ ազգ կենդանեաց. (Խոր. աշխարհ.։ Պտմ. աղեքս.) (ուր կարծի գրեալ ἁντίποδες adversipedes. ներհակոտունք. այլ ըստ հյ. σκυτόποδες ).
trumpet, horn;
apostle;
tube, pipe;
conduit, canal;
reed;
asper, mite, sou, halfpenny;
money;
— ականջաց, ear-trumpet;
ձայնատար —, speaking-trumpet;
հնչիւն —ոյ, blast of trumpet;
ի ձայն —ոյ, by sound of trumpet;
— հարկանել, հնչեցուցանել, to trumpet, to sound the trumpet, to wind or blow the horn, to play on the horn;
— երգեհոնի, organ-pipe;
— ծխաքարշի, shank of a tobacco-pipe;
— գրչի, barrel;
— հրազինուց, gun-barrel;
— կապարեայ, lead-pipe, conduit-pipe;
cf. Խողովակ;
cf. Եղէգն;
հովուի —, water-plantain, alisma.
· Calfa
Մուծին ի փող տանցն, յորում արքայն էր, եւ էր փողն ընդերկար.. . Ի փողին զօրք սպարակրացն մուծին զնա ի ներքս ի տուն պատմուճակացն. (Բուզ. ՟Ե. 6։)
throat;
neck;
street;
corridor, lobby, passage, gallery;
— սրուակի, neck or gullet of a bottle;
ունել զոք զ—ից, to seize or take one by the throat, to arrest.
· Calfa
Մուծին ի փող տանցն, յորում արքայն էր, եւ էր փողն ընդերկար.. . Ի փողին զօրք սպարակրացն մուծին զնա ի ներքս ի տուն պատմուճակացն. (Բուզ. ՟Ե. 6։)
trumpeter, hornblower, cornetter.
· Calfa
Ի տուն փողահարի մի։ Վաճառեաց զինքն երկու փողահար հեթանոսաց. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
fire-fly;
— անթեւ, glow-worm.
· Calfa
Բառ յն. ֆօսո՛ւռա. այսինքն լուսատտուն (ի φῶς եւ οὑρά ), որ եւ λαμπυρίς . փայլող. cicindela. իտ. lucciola. Ճանճիկ, որ ի թռչիլն ընդ երեկս եւ ի գիշերի՝ լոյս շողացուցանէ ի տտանէ. կայ եւ թրթուր նորա փոքրիկ՝ աղօտագոյն լուսով. կածոռիկ.
belly, abdomen, paunch;
womb, bowels, entrails;
concavity, cavity, hollow;
side, part;
hollow, empty, void;
— անօթոց, capacity of vases;
— նաւի, keel, ship's bottom, careen;
— սեխի, seed-pulp of melon.
· Calfa
Մինչ ընդ միմեանս մածեալ իցեն քարինք շինուածոյն, եւ չկայցէ ինչ փոր, անքան մնան ի միմեանց։ Ուր հաստատուն է հիմն, եւ չիք ինչ փորիւ. (Ոսկ. եփես.։ Եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
cf. Բուռ;
cf. Պոր;
sea-scorpion, father-lasher, scorpaena;
· Calfa
Մինչ ընդ միմեանս մածեալ իցեն քարինք շինուածոյն, եւ չկայցէ ինչ փոր, անքան մնան ի միմեանց։ Ուր հաստատուն է հիմն, եւ չիք ինչ փորիւ. (Ոսկ. եփես.։ Եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
to engrave, to grave;
— ժանտաջրով, to etch.
· Calfa
Արձան կանգնեալ, որ է վէմ փորագրեալ, կայ հաստատուն, եւ գրովն քարոզէ զհին ինչ ուղղութիւնս. (Գէ. ես.։)
cf. Փորոտիք.
· Calfa
Զպտղոցն փորոտիս, եւ զարմատոցն զհատածն յերկրի տնկեմք։ Յարմատս եւ ի կեղեւս եւ ի փորոտիս, եւ շառաւեղաց բոյսս զտունկն կատարէ. (Նիւս. կազմ.։)
burning;
— առնել, to burn, to be burnt.
· Calfa
Տապախարշ արարեալ զմատաղատունկս իմանալի բուրաստանաց մերոց։ Ցրտահար սառուցեալ ի ձմերայնի լինէր, եւ տապախարշ արեւակէզ յամարայնի. (Յհ. կթ.։)
niche or place for a sarcophagus.
· Calfa
Ի տապանատունն իւր մտեալ՝ տեսանէր զտապանատեղն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
ten-fingered.
· Calfa
ՏԱՍՆԱՄԱՏՆԵԱՅ կամ ՏԱՍՆՄԱՏՆԵԱՅ. Ունօղ զտասն մատունս. որպիսի են կրկին ձեռք, եւ կրկին ոտք.
to jog, to stagger, to shake, to swing, to oscillate, to wag, to toss, to agitate;
to bandy about, to titubate, to vacillate.
· Calfa
Զձեռս համբարձեալ յերկինս՝ մատունս տատանէին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 20։ (յն. լոկ, ձգեալ զձեռս)։)
Շարժելով եւ տատանելով զտունն։ Որ հայիս յերկիր, եւ տատանես զսա։ Իբրեւ զհողմն սաստիկ զի բախեսցէ զծով մեծ, այնպէս շարժէր եւ տատանէր զամենայն բազմութիւն զօրաց իւրոց։ Յանհնարինսն մատնեալ զմեզ տարակուսանս՝ այսպէս տատանէ. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. կգ։ Եղիշ. ՟Բ։ Մագ. ՟Լ՟Գ։)
disobedience.
· Calfa
παρακοή inobedientia. Անլսողութիւն. անհնազանդութիւն. ստունգանումն.
cf. Տարասահմանեմ.
· Calfa
Մինչեւ յե՞րբ տարասահման լինիցիմք, եւ օտարոտի ի հայրենեացն մերոց։ Եթէ կամիցիս շինել զտունն զայն, ոչ ոք զնա տարասահմանել կարասցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 10։)
to banish, to exile, to drive away, to remove.
· Calfa
Մինչեւ յե՞րբ տարասահման լինիցիմք, եւ օտարոտի ի հայրենեացն մերոց։ Եթէ կամիցիս շինել զտունն զայն, ոչ ոք զնա տարասահմանել կարասցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 10։)
agitated, tossed about, driven here and there;
carrying or bringing merchandise;
agitation;
— բանից, messenger.
· Calfa
love, passion, ardent desire, over-eagerness;
բայց զի՞նչ — քեզ առասպելքն իցեն, why are you so fond of fables?.
· Calfa
Յայս կշիռ ժողովել զիմաստիցս ծայր տարփանաց, եւ արժանի գովելոյ իմաստունս. (Համամ առակ.։)
flat, level, plane, smooth, even, shorn;
plain;
esplanade, glacis.
· Calfa
Տափարակացն եղելոց ... զմին գործելով հաստատուն անկիւն ի չորից տափարակաց.
ignorant;
unlearned, untaught, illiterate;
idiotic, silly, simple.
· Calfa
Առնել պատասխանի ըստ իմաստուն կամ տգէտ հարցուածոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
Բայց արդ գիտուն եմ վատթարին, տըգէտ կամաւ լաւագունին. (Յիսուս որդի.։)