Definitions containing the research տուն : 2518 results

Վէմ, վիմաց

s.

stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.

· Calfa

NBHL (1)

Արձան կանգնեալ, որ է վէմ փորագրեալ, կայ հաստատուն, եւ գրովն քարոզէ զհին ինչ ուղղութիւնս. (Գէ. ես.։)


Վիժեմ, եցի

va. vn.

to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.

· Calfa

NBHL (2)

Այնպիսի քրտունք վիժիցեն։ Ի տեառնէ իբրեւ զկայլակս քրտունք ի յաղօթելն վիժէին. (Սեբեր. ՟Ը։ Սկեւռ. ես.։)

ներգործական բայ չէզոքական բայ (լծ. վազել). ῤέω fluo, mano ἁμβλόω abortior διακρίνω secerno βάλλω mitto, injicio φέρω, φέρομαι fero, feror, ruo περιρέω difluo. Հոսել ի վայր՝ վազիւք, կամ վտակօք ցնդել. գահավիժել. վայրաբերիլ. ձգել. որպէս յարգանդէ զսաղմն, ի բարձանց զվէմ, յանձնէ զքրտունս, եւ զկղկղանս. յաչաց զարտասուս. կր. իբր ձ. հոսիլ. գահավէժ լինել. վտականալ. բղխել.


Վիժում

va.

cf. Վիժեմ;
cf. Վիժեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստիկ կայր յաղօթս, զի մի՛ կեղծիք ինչ իրքն կարծիցին, եւ քրտունք վիժուին դարձեալ վասն նորին պատճառանաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 30։)


Վիմախարիսխ

adj.

founded on a rock.

· Calfa

NBHL (1)

Խարսխեալ ի վերայ վիմի. հաստատուն իբրեւ զվէմ.


Վիմահատ, աց

adj. s.

cut from stone;
cf. Քարահատ.

· Calfa

NBHL (1)

Վիմահատք եւս կոչին որդիք մարդկան. հայեցարու՛ք ի վէմն հաստատուն (յամուլն սառայ), յորմէ հատարուք. տեսանե՞ս զի վիմահատս կոչէ զծնունդս մարդկան. (Սեբեր. ՟Ը։)


Վիմանամ, ացայ

vn.

to become stone, to change into stone, to be petrified;
to grow hard.

· Calfa

NBHL (1)

Լինել իբրեւ զվէմ. սալանալ. քարանալ. պինդ եւ հաստատուն գտանիլ.


Վիմաշէն

adj.

built of stone.

· Calfa

NBHL (1)

Յառնեն ուխք, եւ բախեն զվիմաշէն տունն, եւ ոչ կործանի. (Վրդն. սղ.։)


Վիմարդ

adj.

cf. Վիմարդեան.

· Calfa

NBHL (1)

Վիմարդեայ մտօք հաստատուն (կամ հաստատեալ). (Երզն. լս.։)


Վիմարդեայ

adj.

cf. Վիմարդեան.

· Calfa

NBHL (1)

Վիմարդեայ մտօք հաստատուն (կամ հաստատեալ). (Երզն. լս.։)


Վիմարդեան

adj.

resembling a stone, stone-like, stony, stone.

· Calfa

NBHL (1)

Վիմարդեայ մտօք հաստատուն (կամ հաստատեալ). (Երզն. լս.։)


Վիմացուցանեմ, ուցի

va.

to make stone, to render as a stone, to petrify, to harden, to strengthen.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ քարապաշտութեան հոտոյ սնոտւոյն՝ վիմացոյց զհաւատս վկայիցն. զի անշարժ լինիցին եւ հաստատուն. (Ագաթ.։)


Փարթամ, ի, աց

adj.

opulent, wealthy, rich;
abundant, copious.

· Calfa

NBHL (1)

πλούσιος dives, opulentus, copiosus. Ընչեղ. մեծատուն. ճոխ. եւ Առատ. հարուստ.


Փափկակերութիւն, ութեան

s.

daintiness, delicateness, nicety.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յաղագս զրկման, այլ ի փափկակերութեանն մեղադրեալ (մեծատունն). (Բրս. պհ.։)


Փափկակեցութիւն, ութեան

s.

delicate or voluptuous life, daintiness, softness, delicacy, effeminacy.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յաղագս զրկման, այլ ի փափկակերութեանն մեղադրեալ (մեծատունն). (Բրս. պհ.։)


Փափկանամ, ացայ

vn. fig.

to soften, to become tender, soft;
to become nice, delicate, to get soft or effeminate, to live in idleness, in pleasures, to pamper oneself, to give oneself up to effeminacy or voluptuousness;
— յանկողինս, to throw oneself listlessly or lazily on divans or conches, to sleep in soft beds;
— որովայնիւ, to addict oneself to epicurism;
տօն փափակացեալ, a duly kept feast or festival.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանէր զնա այր իմաստուն, եւ փափկանայր ի բանս նորա. (Հ. կիլիկ.։)


Փափկասուն

adj.

brought up delicately, petted, delicate, nice;
— մանուկ, petted, spoilt child, child cockered too much, brought np in lavender;
— կեանք, softness.

· Calfa

NBHL (1)

Տիկնայք փափկասունք հայոց աշխարհին.. . բոկ եւ հետի երթային ի տուն աղօթից. (Եղիշ. ՟Ը։)


Փեսայարան

s.

wedding-chamber;
nuptial bed.

· Calfa

NBHL (1)

Ի փեսայարանն ընդ փեսային մտանիցեմք.. . Փեսայարան զանձինս ետուն։ Որ սիրեն ի փեսայարանն մտանել. (ՃՃ.։ Մանդ.։)


Փիլիսոփայ, ից

s.

philosopher;
chorister, singer.

· Calfa

NBHL (1)

ՓԻԼԻՍՈՓԱՅ որ եւ ՓԻՂԻՍՈՓՈՍ. Բառ յն. ֆիլօ՛սօֆօս. φιλόσοφος philosophus. այսինքն Իմաստասէր. զի սկսեալ ի պիւթագորայ՝ զայս անուն սկսան կրել գիտնաւորք, ուր յառաջ, այսինքն իմաստուն կոչէին, որպէս եօթն իմաստունք ի յոյնս.


Փիւրիդ

cf. Փիւրիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զծուխ, զի ելանէր ի հացին փիւրտանէ։ Արարցէք զայս փիւրտունս, եւ տուք ցպահանորդսն եւ այլն. (Վրք. հց. ձ. ստէպ։)


Փղոսկրեայ, էի, իւ, եաւ, իւք, էից, եայց, եաց, եօք

adj. s.

ivory, made of ivory;
cf. Փղոսկր.

· Calfa


Փղորդի, դւոյ

s.

elephant's foal, young elephant.

· Calfa

NBHL (1)

Ձմերուկն ասաց. . . ձուեմ ես փղի. եթէ տարցես զիս ի տուն քո, եւ պահեսցես զգուշութեամբ՝ զի մի՛ բեկայց, ծնայց քեզ փղորդի. (Մխ. առակ.։)


Փշալից

adj.

full of thorns or briars, thorny, braky, prickly, briery.

· Calfa

NBHL (1)

Կորդացեալ եղեւ այն ըստ փշալից անտառի։ Փշալիցն այն տունկ. (Վրք. հց. ՟Ը։ Երզն. լս.։)


Փոխ, ոց, ից

s.

loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.

· Calfa

NBHL (1)

ՓՈԽ. գ. (արմատ Փոխելոյ, Փոփոխելոյ. ) στίχος versus ἁντίφωνον, ἁντιφωνία antiphona, responsio եւ այլն. Փոփոխ սաղմոսերգութիւն տուն առ տուն. փոխաձայնութիւն. եւ Բուն սկիզբն սաղմոսի յետ կցուրդի. եւ Մասն այսր եւ այնր աւետարանի կամ գլուխ ինչ կարդալի ըստ բաշխման ի վերայ ութ ձայինց։


Փոխանակ

prep.

instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ արեանն տեառն՝ ձեր արիւնդ հեղաւ (այսինքն ըստ նմանութեան )։ Ետուն զանձինս ի մահ փոխանակ որդւոյն Աստուածոյ. այսինքն ի տեղի Յիսուսի, զի նա ապրեսցի. (Շար.։)


Փոխանակ, ի

s. adv.

substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ արեանն տեառն՝ ձեր արիւնդ հեղաւ (այսինքն ըստ նմանութեան )։ Ետուն զանձինս ի մահ փոխանակ որդւոյն Աստուածոյ. այսինքն ի տեղի Յիսուսի, զի նա ապրեսցի. (Շար.։)


Փոխանակութիւն, ութեան

s.

change, exchange, barter, counter-change;
supplying the place, substitution;
succession, permutation;
turn, vicissitude;
— բդեշխի, vice-consulship;
proconsulship.

· Calfa

NBHL (1)

Յերեկոյէ մինչեւ յառաւօտ հրամայէ այրել բազմակս.. . փոխանակութեամբ տունջենական լուսոյ. (Փիլ. բագն.։)


Փոխառու, աց

s.

borrower.

· Calfa

NBHL (2)

Եղիցի. . . փոխատուն իբրեւ զփոխառուն։ Փոխատուի եւ փոխառուի ի մի վայր հասելոց. (Ես. ՟Ի՟Դ. 2։ Առակ. ՟Ի՟Թ. 13։)

Հանդիպի փոխատուն փոխառուին։ Զվճար փոխոյն՝ ո՛չ օտարի ուրուք, այլ՝ փոխատուին տայ փոխառուն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ղ։ Շ. ընդհանր.։)


Փոխատու, աց

s.

lender.

· Calfa

NBHL (2)

Փոխատուն եկն առնուլ զերկոսին զորդիս իմ իւր ի ծառայութեան։ Քննեսցէ փոխատու զամենայն ինչ նորա։ Երկու պարտապանք էին ուրումն փոխատուի.եւ այլն։

Չիք ինչ՝ որ այնպէս հեշտալի է Աստուած, որպէես զփոխ առնուլն ի մէնջ, ո՛չ զի զկարօտութիւն իւր լնուցու, այլ զի զփոխատուքս մեծատունս արասցէ. (Սարգ. յկ. ՟Ղ։)


Փոկ, ոյ, ոց, ի, աց

s. mech. zool.

thong, leather thong, strap, girth;
leather whip;
— գօտի, leather belt;
— անվախճան, endless strap;
phoca, seal, sea-calf.

· Calfa

NBHL (1)

Անուն կենդանւոյ. յն. ֆօ՛գի. լտ. ֆօ՛գա. φώκη phoca, vitulus marinus. Որթ ծովային՝ երկակենցաղ. գլուխն եւ մորթ մարմնոյն անթեփ՝ յար եւ նման որթու արջառոց. որ եւ հեւայ՝ փնչէ եւ բառաչէ իբրեւ զեզն ի հանգչելն ի ցամաքի. առաջին ոտքն են նման թեւոց, եւ յետինքն իբրեւ զատունս ձկան. ունի եւ ստինս, եւ ծնանի ի ցամաքի.


Փոկոտն

adj.

web-footed.

· Calfa

NBHL (1)

Սինէցւոցն գազանք անծանօթք, վեցձեռնիք, փոկոտունք, վիշապատտունք։ Արք վեցոտնեայք, եւ փոկոտունք, եւ այլ շատ ազգ կենդանեաց. (Խոր. աշխարհ.։ Պտմ. աղեքս.) (ուր կարծի գրեալ ἁντίποδες adversipedes. ներհակոտունք. այլ ըստ հյ. σκυτόποδες ).


Փող, ոց

s. fig. bot.

trumpet, horn;
apostle;
tube, pipe;
conduit, canal;
reed;
asper, mite, sou, halfpenny;
money;
— ականջաց, ear-trumpet;
ձայնատար —, speaking-trumpet;
հնչիւն —ոյ, blast of trumpet;
ի ձայն —ոյ, by sound of trumpet;
— հարկանել, հնչեցուցանել, to trumpet, to sound the trumpet, to wind or blow the horn, to play on the horn;
— երգեհոնի, organ-pipe;
— ծխաքարշի, shank of a tobacco-pipe;
— գրչի, barrel;
— հրազինուց, gun-barrel;
— կապարեայ, lead-pipe, conduit-pipe;
cf. Խողովակ;
cf. Եղէգն;
հովուի —, water-plantain, alisma.

· Calfa

NBHL (1)

Մուծին ի փող տանցն, յորում արքայն էր, եւ էր փողն ընդերկար.. . Ի փողին զօրք սպարակրացն մուծին զնա ի ներքս ի տուն պատմուճակացն. (Բուզ. ՟Ե. 6։)


Փող, ից

s.

throat;
neck;
street;
corridor, lobby, passage, gallery;
— սրուակի, neck or gullet of a bottle;
ունել զոք զ—ից, to seize or take one by the throat, to arrest.

· Calfa

NBHL (1)

Մուծին ի փող տանցն, յորում արքայն էր, եւ էր փողն ընդերկար.. . Ի փողին զօրք սպարակրացն մուծին զնա ի ներքս ի տուն պատմուճակացն. (Բուզ. ՟Ե. 6։)


Փողահար, աց

s.

trumpeter, hornblower, cornetter.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տուն փողահարի մի։ Վաճառեաց զինքն երկու փողահար հեթանոսաց. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Փոսուռայ, ից

s.

fire-fly;
— անթեւ, glow-worm.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ յն. ֆօսո՛ւռա. այսինքն լուսատտուն (ի φῶς եւ οὑρά ), որ եւ λαμπυρίς . փայլող. cicindela. իտ. lucciola. Ճանճիկ, որ ի թռչիլն ընդ երեկս եւ ի գիշերի՝ լոյս շողացուցանէ ի տտանէ. կայ եւ թրթուր նորա փոքրիկ՝ աղօտագոյն լուսով. կածոռիկ.


Փոր, ոյ, ի

s. adj. mar.

belly, abdomen, paunch;
womb, bowels, entrails;
concavity, cavity, hollow;
side, part;
hollow, empty, void;
— անօթոց, capacity of vases;
— նաւի, keel, ship's bottom, careen;
— սեխի, seed-pulp of melon.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչ ընդ միմեանս մածեալ իցեն քարինք շինուածոյն, եւ չկայցէ ինչ փոր, անքան մնան ի միմեանց։ Ուր հաստատուն է հիմն, եւ չիք ինչ փորիւ. (Ոսկ. եփես.։ Եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)


Փոր, ոյ

zool.

cf. Բուռ;
cf. Պոր;
sea-scorpion, father-lasher, scorpaena;

· Calfa

NBHL (1)

Մինչ ընդ միմեանս մածեալ իցեն քարինք շինուածոյն, եւ չկայցէ ինչ փոր, անքան մնան ի միմեանց։ Ուր հաստատուն է հիմն, եւ չիք ինչ փորիւ. (Ոսկ. եփես.։ Եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)


Փորագրեմ, եցի

va.

to engrave, to grave;
— ժանտաջրով, to etch.

· Calfa

NBHL (1)

Արձան կանգնեալ, որ է վէմ փորագրեալ, կայ հաստատուն, եւ գրովն քարոզէ զհին ինչ ուղղութիւնս. (Գէ. ես.։)


Փորոտի, տւոյ, տնաց

cf. Փորոտիք.

· Calfa

NBHL (1)

Զպտղոցն փորոտիս, եւ զարմատոցն զհատածն յերկրի տնկեմք։ Յարմատս եւ ի կեղեւս եւ ի փորոտիս, եւ շառաւեղաց բոյսս զտունկն կատարէ. (Նիւս. կազմ.։)


Տապախարշ

adj.

burning;
— առնել, to burn, to be burnt.

· Calfa

NBHL (1)

Տապախարշ արարեալ զմատաղատունկս իմանալի բուրաստանաց մերոց։ Ցրտահար սառուցեալ ի ձմերայնի լինէր, եւ տապախարշ արեւակէզ յամարայնի. (Յհ. կթ.։)


Տապանատեղ

s.

niche or place for a sarcophagus.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տապանատունն իւր մտեալ՝ տեսանէր զտապանատեղն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Տասնամատնեայ

adj.

ten-fingered.

· Calfa

NBHL (1)

ՏԱՍՆԱՄԱՏՆԵԱՅ կամ ՏԱՍՆՄԱՏՆԵԱՅ. Ունօղ զտասն մատունս. որպիսի են կրկին ձեռք, եւ կրկին ոտք.


Տատանեմ, եցի

va.

to jog, to stagger, to shake, to swing, to oscillate, to wag, to toss, to agitate;
to bandy about, to titubate, to vacillate.

· Calfa

NBHL (2)

Զձեռս համբարձեալ յերկինս՝ մատունս տատանէին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 20։ (յն. լոկ, ձգեալ զձեռս)։)

Շարժելով եւ տատանելով զտունն։ Որ հայիս յերկիր, եւ տատանես զսա։ Իբրեւ զհողմն սաստիկ զի բախեսցէ զծով մեծ, այնպէս շարժէր եւ տատանէր զամենայն բազմութիւն զօրաց իւրոց։ Յանհնարինսն մատնեալ զմեզ տարակուսանս՝ այսպէս տատանէ. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. կգ։ Եղիշ. ՟Բ։ Մագ. ՟Լ՟Գ։)


Տատասկածնունդ

adj.

thistle-bearing.

· Calfa


Տարալսութիւն, ութեան

s.

disobedience.

· Calfa

NBHL (1)

παρακοή inobedientia. Անլսողութիւն. անհնազանդութիւն. ստունգանումն.


Տարասահման առնեմ

sv.

cf. Տարասահմանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչեւ յե՞րբ տարասահման լինիցիմք, եւ օտարոտի ի հայրենեացն մերոց։ Եթէ կամիցիս շինել զտունն զայն, ոչ ոք զնա տարասահմանել կարասցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 10։)


Տարասահմանեմ, եցի

va.

to banish, to exile, to drive away, to remove.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչեւ յե՞րբ տարասահման լինիցիմք, եւ օտարոտի ի հայրենեացն մերոց։ Եթէ կամիցիս շինել զտունն զայն, ոչ ոք զնա տարասահմանել կարասցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 10։)


Տարուբեր, աց

adj. s.

agitated, tossed about, driven here and there;
carrying or bringing merchandise;
agitation;
— բանից, messenger.

· Calfa


Տարփանք, նաց

s.

love, passion, ardent desire, over-eagerness;
բայց զի՞նչ — քեզ առասպելքն իցեն, why are you so fond of fables?.

· Calfa

NBHL (1)

Յայս կշիռ ժողովել զիմաստիցս ծայր տարփանաց, եւ արժանի գովելոյ իմաստունս. (Համամ առակ.։)


Տափարակ, աց

adj. s.

flat, level, plane, smooth, even, shorn;
plain;
esplanade, glacis.

· Calfa

NBHL (1)

Տափարակացն եղելոց ... զմին գործելով հաստատուն անկիւն ի չորից տափարակաց.


Տգէտ, գիտաց

adj.

ignorant;
unlearned, untaught, illiterate;
idiotic, silly, simple.

· Calfa

NBHL (2)

Առնել պատասխանի ըստ իմաստուն կամ տգէտ հարցուածոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)

Բայց արդ գիտուն եմ վատթարին, տըգէտ կամաւ լաւագունին. (Յիսուս որդի.։)