becoming, elegant.
· Calfa
Վայելչական փառք, կամ կարգ, շնորհք, պատիւ, անուն, գործ, պտուղ, տունկ, սրահք, ծնողք, տիւ. (Զքր. կթ.։ Յհ. կթ.։ Նար. հդ. եւ կուս։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։ Երզն. մտթ.։ Լմբ. պտրգ.։ Պիտ.։ Ժմ.։ Խոսր.։)
cf. Ընդունայնաբան.
· Calfa
Երանի՛ թէ իմաստուն էաք, եւ ոչ վայրաբանք (կամ ընդվայրաբանք). (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.
· Calfa
ἁγρικός rusticus եւ այլն. Բնակեալն ի վայրի ի բացի, ի ստորին եւ յանշուք տեղիս. գիւղաբնակ. հիւղաբնակ. անտուն. լեռնասուն. անապատասուն. շինական. վարագ.
cf. Վայրենամիտ.
· Calfa
Իմաստակն վայրագիմաստ է. վասն զի եւ իմաստունն քաղաքային՝ քաղաքի եւ քաղաքավարութեան արժանի է, իսկ վայրագիմաստն՝ անդէն է եւ հակառակասէր. (Փիլ. լին. ՟Գ. 33։)
cf. Վանկ.
· Calfa
Տէր Մուշեղ որդի սպարապետին ... եդ զերգս՝ որոյ սկիզբն է. Անզբաղելի ական սրտի նայեցօղ անձն իմ ի միւսանգամգալուսան. ե տուն ի յութերորդ վանգէ. (Արծր. ՟Դ. 9։)
cf. Վանորեայ.
· Calfa
Արդարեւ տուն սգոյ է վանորայն։ Վանորայովն իբրեւ պարսպօք եւ աշտարակօք ամրացեալ էին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ Վրք. հց. ձ։)
convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.
· Calfa
usurer.
· Calfa
Վասն այնոցիկ՝ որ վաշխ եւ տոկոսիս առնուն. վաշխառուն եւ վաշխատուն կցորդ է ամենայն աւազակաց, եւ գողոց. (Կանոն.։)
usurious, practising usury.
· Calfa
Վաշխառուն եւ զվաշխատուն կցորդ է ամենայն աւազակաց եւ գողոց. (Կանոն.։)
battalion.
· Calfa
Գնդի գնդի, դրօշու դրօշու, վաշտուց վաշտուց։ Հասանէր վաշտն գնէլոյ ի բանակն արքունի։ Կին նորա ի նորին վաշտուն էր ընդ առն իւրում. (Բուզ. ՟Գ. 7։ ՟Դ. 15։)
carriage-hood;
covered waggon.
· Calfa
ՎԱՉ եւ ՎԱՉԷ. (յորմէ Վաչեակ, ուստի Վաչկատուն). Հովանոց կառաց կամ սայլից. դեսպակ. սայլ.
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
· Calfa
Սովն բռնադատեալ յորովայն՝ վառէ զաջ գողոյն կարկառուլ ի քո տուն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
fatiguing, labouring, giving oneself trouble, laborious;
meritorious, well deserving;
tired, weary;
husbandman;
— այր, a man of merit, a deserving man.
· Calfa
Վաստակաւորաց (երկրագործաց) գլուխն եւ իմաստունն. (Վստկ. ՟Ճ՟Ծ՟Ա։)
to be or become cowardly, pusillanimous, faint-hearted;
to grow idle or lazy, slothful.
· Calfa
Իմաստունք նոցա յիմարեցան, քաջք վատացան. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
fainthearted, chickenhearted, fearful, timid, timorous, pusillanimous, cowardly, craven;
ընդէ՞ր —ք էք, why are you fearful?.
· Calfa
Այր ոք՝ որ երկնչիցի, եւ վատասիրտ սրտիւ իցէ։ Ո ոք վատասիրտ իցէ. դարձցի։ Պատուէր տային վատասրտացն, զի դարձցին ի տունս իւրեանց։ Ընդէ՞ր վատաստիրտք էք սակաւահաւատք։ Ընդէ՞ր այդպէս վատասիրտք էք. (Օր. ՟Ի. 8։ Դտ. է. 3։ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 56։ Մտթ. ՟Ը. 26։ Մրկ. ՟Դ. 40։)
weak, debilitated;
thin, emaciated, spare, meagre, slender.
· Calfa
Թէ վատուժ է վերնատունն, յիշեցուցանէ՝ թէ ամրացո՛ զտունս. ապա թէ ներքնատունն լինի վատուժ, եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
cf. Սանդարամետք;
cf. Սանդարամետային.
· Calfa
Իջին գիտունք ի ներքին սանդարամետս երկրի. (Եփր. թագ.։)
that kills, that puts to death cruelly, exterminator, extirpator, destroyer.
· Calfa
Ոչ տայցէ թոյլ սատակչին մտանել ի տունս ձեր, եւ հարկանել։ Յայնց խորշեցաւ սատակիչն։ Հանից ի վերայ քո սատակիչս՝ զայր եւ զտապար իւր, եւ կոտորեսցեն զընտիր ընտիր մայրից քոց։ Հողմ խորշակի սատակիչ։ Կորեան ի սատակչէ անտի։ Զի մի սատակիչն անդրանկաց մերձենայցէ ի նոսա.եւ այլն։
rosy-fingered;
— բանայ արշալոյս զդրունս արեւելից, the — Morn opens the gates of the East.
· Calfa
ῤοδοδάκτυλος roseos digitos habens. Ոյր մատունքն իցեն հանգոյն վարդի. մակդիր հերայի չաստուածուհւոյ՝ այսինքն արշալոյս՝ առ քերթողս.
to indoctrinate, to lecture, to dogmatize;
to teach, to instruct in, to catechise.
· Calfa
Դասուց իւրոց աշակերտաց՝ զոր նախ բանիւ վարդապետեաց, այսօր գործով ըզծայրագոյն՝ եցոյց յինքեան խոնարհութիւն։ Ճշմարիտ իմաստուն այն է, որ ոչ բանիւք միայն ուսուցանէ, այլեւ գործովք վարդապետեսցէ։ Ուր երթեալ՝ լաւագոյնս վարդապետեաց։ Առակ ընչեղին ինձ վարդապետէ։ Յիշատակք իրացն վարդապետին ի զգայութիւնսն ճշմարիտ տեղեկութեամբ. (Շար.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Խոր. ՟Գ. 6։ Նար. հ։ Յճխ. ՟Ե։)
rose-bush, rose-tree;
վայրի —, dog-rose, hip-rose;
—ք, rosery, ground planted with rose-bushes.
· Calfa
Իբրեւ զտունկ վարդենոյ (կամ իբրեւ վարդենի նորատունկ) յերիքով։ Ծաղկեցէ՛ք որպէս զվարդենի բուսեալ ի գնացս ջուրց. (Սիր. ՟Ի՟Դ. 19։ ՟Լ՟Թ. 17։)
exercised, practised, versed, erudite, skilful, accustomed, inured, trained;
exercise, instruction, study, science;
— երիվար, a broken or trained horse;
—ք չափականք, study of mathematics;
— լինել, to be practised or well versed in;
լինել ի —ս ուսման, to be studying, learning;
to be at school or at college;
ի — կացուցանեմ, cf. Վարժեմ;
անցուցանէր —իւք զբազում գիտնովք, his erudition surpassed that of very many learned men;
կատարեցի զ—ս իմաստասիրականին, I have passed in philosophy.
· Calfa
Զիմաստունս եգիպտացւոց կացուցանէին ի դայեկութիւն վարժից կորուսչին իւրեանց (մովսէսի). (Ոսկ. գծ.։)
stipend, salary, hire, pay, wages;
emoluments, perquisities;
retribution, recompense, payment;
letting out on hire, hiring, renting;
—ք տան, rent, house-rent;
— բժշկի, physician's fees;
cf. Նաւ;
տուն ի —ու տալի, house to let;
—ս արկանել, դնել, to contract, to make an agreement, to agree;
ի —ու ունել, առնուլ, to rent, to farm, to hire;
to freight, to charter;
ի —ու տալ, to let on hire, to let out, to lease;
ի —ու ունել զտուն, to rent a house;
հատուցանել զ—ս տան, to pay house-rent;
տալ զարծաթ ի —ու, to put out money to interest;
արժանի է մշակն —ու իւրոյ, the labourer is worthy of his hire.
· Calfa
meritorious, deserving of recompense.
· Calfa
Մինչչեւ մտեալ վարձականաց (կամ վարձակաց եւ կատակաց), գնալ (երիցանց) ի տունս իւրեանց. (Կանոն.)
portion, dowry;
hire of an harlot;
cf. Կապէնք.
· Calfa
Զոր ինչ բերէ կինն պռոյգս, գրեսցեն զնա. նոյնպէս գրեսցեն զվարձանսն, այս ինքն զտուայրն, որ է մահր. որպէս եւ հաւանի այրն ի պռոյգս, եւ կինն ի վարձանսն, գրեն հաստատուն. (Մխ. դտ.։)
accustomed, used to, inured, trained;
customary, usual, habitual, wont;
familiar;
— լինել, to be accustomed or used to;
որպէս — էր, as he was wont to, as he was in the habit of.
· Calfa
Ոչ է սովոր ոք ի տուն իմ, բայց միայն եղբայրն իմ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
false, untrue, lying, deceitful, fallacious;
falsehood, untruth, story, lie, fib;
falsely;
թեթեւ —, white lie;
innocent falsehood;
— երդումն, perjury, false oath;
— վկայ, false witness;
— քրիստոսք, false christs, antichrists;
ամենեւին —, absolutely false;
— խօսել, ասել, to tell untruths, to lie;
— առնել or ի — հանել, to contradict most flatly, to give the lie to, to shew the falsehood of, to deny, to gainsay, cf. Ստացուցանեմ;
ի — հանել զկայսրն, to deny the accusation made before the emperor;
եդաք — զյոյսն մեր, we trusted in lies.
· Calfa
Ամենայն մարդ սուտ է։ Լաւ է աղքատ արդար քան զմեծատուն սուտ։ Սուտ են որդիք մարդկան։ Վկայ սուտ։ Ոգի սուտ։ Շրթունք սուտք։ Լեզու սուտ։ Սուտ է ձի ի փրկութեան իւրում. եւ այլն։ Կամ Բան սուտ։ Տեսիլս սուտս։ Մի վկայեր զընկերէ քումմէ վկայութիւն սուտ. եւ այլն։
dog-footed.
· Calfa
Արք վեցոտեայք, եւ փոկոտունք, եւ շնակաքօք (կամ շնակաքիք). (Պտմ. աղեքս.։)
to flatter, to cajole, to coax, to fawn on, to cringe to.
· Calfa
Ոչ շնթէ մեծատան (կամ ոչ ողոքէ զմեծատունս) վասն ցանկութեան որովայնին. (Վրք. հց. ՟Է։)
gracious, bestowing favours.
· Calfa
Շնորհատուն խաչ ծաւալեաց ի խաւարէ լոյս. (Կաղկանտ.։)
Անագորոյն (առ ընկերն). ընդ որ զայրանայ շնորհատուն. (Բրս. մրկ.։)
to give, to present, to offer;
to concede, to grant, to bestow;
to provide, to furnish, to lend;
to give up, to deliver, to abandon, to expose;
to make, to render, to produce, to cause;
— զանձն, to apply to, to addict oneself to;
to give oneself up to, to abandon oneself;
— խօսել, to cause to speak;
— պատասխանի, to answer, to reply, to respond;
cf. Պատասխանի;
չ— դուլ եւ դադար, to give neither peace nor rest, to disturb continually;
— իշխանութիւն, to invest or intrust with authority;
վկայագիր, անցագիր —, to deliver a certificate, to grant a passport;
մրցանակ, վարձս —, to decree rewards, to award prizes or premiums;
— ածել, to cause to bring;
— գերեզմանի, to bury, to inter;
— ի բանտ, to put in jail or prison, to imprison;
ժողով —, to come together, to assemble, to reunite, to meet, to hold a meeting;
քարամբք —, to strike with stones;
տաց զքեզ յազգ մեծ, I will make of you a great nation;
տացէ քեզ տէր լինել, may you be!
չէ տուեալ ամենեցուն, it is not every one that can;
զորս ընդ ձեռամբ ձերով ետու, which I put in subjection to you;
ես ետու տանել զուլդ, I have sent the kid;
հօրն իւրում ետ տանել, he sent to his father;
տուր բերել ինձ փայտս մայրս, send me cedar wood;
ետ զանձն իւր երթալ, he went;
զլէգէոնս այսոցն՝ անդնդոց տայ, he sends the legions of devils into the pit;
զպատիժս տայցեն յաւիտենից տանջանաց, they will suffer eternal punishment;
զմեզ ի կորուստ եւ յոչէութիւն տան, they load us with evil and annihilate us;
մի տայք մեռանել, do not leave to die.
· Calfa
ԵՏՈՒՐ. իբր Ետուն։ (Վրք. ոսկ. ձ։)
cf. Տանուտէր.
· Calfa
Զի եւ տուն կամի զմի մի իւրանքանչիւր եւ զտանտէրն այսպէս արժանաւոր գործել. (Փիլ. ել. ՟Ի. 10։)
mistress of a house, matron;
housewife.
· Calfa
Տանտիկին կին զոք մի իշխեսցի ունել։ Տանտիկին կանամբք զտուն իւր մատակարարէր։ Զկանայս տանտիկնայս՝ որ են ընդ նոսա։ (Կանոն.։ Յհ. կթ.։ Եւս. պտմ. ՟Է. 28։)
cup, mug;
bowl, basin;
vat, trough;
tub, bucket, wash-tub or lye-tub;
basket;
— խմորոյ, kneading-trough, hutch;
— խնկոց, bed of spices;
cf. Խնկանոց;
— որմածուաց, hod, tray;
layer, slip, offset;
vine-branch, vine-shoot.
· Calfa
Յետ զենլոյն՝ ի բաժակս եւ ի տաշտս ընդունէին զարիւնն։ Տաշտիւն, որ է աման գինւոյն։ Ետ նկարել զտաշտի պատկեր զմուշեղ ճերմակաւն (ձիով), եւ ի ժամ ուրախութեանն դնէր զտաշտն առաջի իւր, ասելով՝ թէ ճերմակաձին գինի արբցէ։ Ունէր տաշտ ոսկի ի մատունս իւր. տապալէր թագաւորն պապ, եւ գինին տաշտիւն անկանէր. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։ Վրդն. եծգ։ Բուզ. ՟Ե. 2. 32։)
education, instruction, discipline;
pedagogy.
· Calfa
Որք իմաստունք են մտօք, ոչ փոքր ինչ դաստիրակութիւն է նոցա եւ խրատ մահն. (Լմբ. սղ.։)
to judge rightly.
· Calfa
Իմաստունն ուղիղ ունի զընթացսն ի կենցաղս, դատակշիռ լինի. (Լմբ. առակ.։)
emptying, vacuum, space;
evacuation;
vacuity;
vacancy;
exhaustion;
idleness, sloth-fulness, laziness, leisure.
· Calfa
Դատարկութիւն (է յերկինս՝) ախտունակաց, եւ ընդունակաց կրից. (Միսայէլ.։)
judge;
arbiter;
counsellor, corrector;
bailiff;
police-officer;
censurer, critic.
· Calfa
Տագնապեցան դատաւորք եդովմայ։ Առաջի դատաւորաց եւ թագաւորաց։ Ետուն ի ձեռս պոնտացւոյ պիղատոսի դատաւորի.եւ այլն։
court, seat of justice, tribunal.
· Calfa
ԴԱՏԱՒՈՐԱՆՈՑ ԴԱՏԱՒՈՐԱՐԱՆ. δικαστήριον forum judicci, tribunal Դատարան. տուն ատենի.
cf. Դատաւորանոց.
· Calfa
ԴԱՏԱՒՈՐԱՆՈՑ ԴԱՏԱՒՈՐԱՐԱՆ. δικαστήριον forum judicci, tribunal Դատարան. տուն ատենի.
garden;
orchard, place planted with trees.
· Calfa
Որ զտունկս տնկեն ի դարաստանս. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Ծառաստան, որպէս մեկնի եւ ի Հին բռ. ծառատունկք. ծառ. ծառնոց. իբր դրախտ. պ. տէրէխդան, յն. στέλεχος ստեղն
forge, smithery, smithy.
· Calfa
χαλκεῖον, χαλκών, χαλκευτέριον officina fabri aerarii, vel ferrarii Գործատուն կամ խանութ դարբնաց.
to nourish, to sustain, to feed;
to fodder;
to cherish, to foment;
to physic, to dress, to heal;
to repair.
· Calfa
Ած զնա ի պանդոկի մի, եւ դարմանեաց զնա։ Դարմանել քաղցրութեամբ, կամ խնամութեամբ, ողորմութեամբ։ Դարմանել զտուն, կամ զինչս եւ զընտիրս, զդաշտ, զերկիր, զանձն, զոտս.եւ այլն։