workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.
· Calfa
, ի-ա հլ. «գործող, գործաւոր, մշակ» Ա. մկ. գ. 6. Ոսկ. մ. բ. 7 և ա. թես. Մծբ. էջ 340. «ոստայնանկ, ասրառոռծ» ես. լը. 12=Ոսկ. ես. 239, 241. Պղատ. օրին. «ձեռնտու, օգնական» Բուզ. Եղիշ. Փարպ. «օգնութիւն, նպաստ, առիթ, պատճառ» Մծբ. Փաոպ. Խոր. որից սատարել «օգնել, օգ-նաևան լինել» Ագաթ. Փարպ. Խոր. սատա-րութիւն «օգնականութիւն» Ագաթ. Եղիշ. «ոստայնանկութիւն» Պղատ. օրին. անսա-տար Ոսկ. կող. ժբ. (ուղղել անկատար)։
Ամենայն սատարք անօրենութեան խռովեցան. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 6։)
Արժանի է սատարն կերակրոյ իւրոյ, կամ վարձու իւրոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։ եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Ամենայն սատարք՝ որք վաստակեսցեն ի շինուածի անդ, զվարձս ի տեառնէ անտի տանն ընդունին։ Սատարքն վարձաւորք վաստակեսցեն յայդւոջ անդր. (Մծբ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Թ։)
Խաւարին մասին սատարք ծիծաղեցան ի սնոտի գոյս. (Համամ առակ.։)
Իբրեւոստայն սատարաց մերձ ի հատանել. (Ես. ՟Լ՟Ը. 12։)
Ոստայնս ոչ յոլովագոյնս (ձօնել), քան եթէ ներամսեայ գործ միոյ սատարի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Բազում վարձէր իւր օգնականս եւ սատարս, որով զիւր չարախօսութիւն յառաջ վարել կարասցէ։ Եգիտ սատար մահաթոյն իւրում չարմտածութեանն զայրն զդիւազգեաց։ Բազում ինչ է սրբութիւն սատար լինել անօսրութեան, որպէս աղօթք՝ տքնութեան։ Սատարք ելով շինութեան. (Բուզ. ՟Դ. 15։ Փարպ.։ Եղտշ. ՟Ա. Պիտ.։)
Որոյ տկար է սատար յայգւոջ, գլխարկեալ առնու զվարձս իւր. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
Միաբանութեանց ՟Բ արետայ՝ սատարս տալով նմա ի ձեռն խոսրանայ՝ մարտնչել ընդ հերովդէի. (Խոր. ՟Բ. 28։)
Զի թէ գիտէին երիցանիս զմահն՝ զոր պատրաստեալ է նոցա, ունէին արդեօք բազում սատարս լալոյ զինքեանս. (Փարպ.։)
surrounded by a bright array;
— երկնային թռչունք, angels.
· Calfa
Լուսատարմիկ եւ երկնային թռչունք, այսինքն է արդարոց եւ գերաշխարհիկ սրբոց երամքն. (Կիւրղ. աղ.։ Կիւրղ. խչ.։)
cf. Սպասահարկութիւն.
· Calfa
Գալ ի սպասատարութիւն պատկառելի հարց եւ եղբարց. (Վանակ. տարեմտ.։)
to help, to assist, to aid, to cooperate, to contribute, to serve;
to do, to labour.
· Calfa
Եւ կանոնոյն անգամ սատարեալք ըստ իւրեանց տկարութեան. (Ագաթ.։)
Օգնէ նմա ի ձեռն գրոյ՝ հրամայելով սատարեալ նմա յամենայն կողմանց. (Խոր. ՟Բ. 69։)
Զի եւ ոչ զծնողսն սատարեալ լաւագոյն յորգորմանն իմանի. (Պիտ.։)
Նաւացն տախտակք առանց բազմաց սատարելոյ չհնարին լինելյանօթ պիտանացու։ Նպաստեալ իմում պկար խորհրդոյս, աղաչեմ, սատարեցէ՛ք ամենայն աղօթասէր անձինք ձերովք առ աստուած խնդրուածովք օգնականութեամբ. (Փարպ.։)
Զի նա սատարեալ էր տեղեկութեամբ վասն նորա. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
(Իսկ Ել. ՟Լ՟Զ. 2. յօրինակս ինչ՝ սատարեալ, ըստ ընտիր ձձ. եւ յն. պիտի՝ կատարեալ։ Որպէս եւ (Արծր. ՟Բ. 6.)
Յաղութութիւն սատարեաց. ընթերցիր, կատարեաց, կամ իմա՛, առթեաց)։ 1
help, succour, assistance, cooperation;
fellowship, admission;
woollen-trade.
· Calfa
Աղօթք նոցա մեզ ի սատարութիւն հասցեն։ Ձեռնարկեալ զգաւառաւն հանդերձ միամիտ սատարութեամբ թագաւորին։ (Որ) առաւել եւս պայծառացուցանէր զվարդապետութեան սատարութիւն։ Խնդրեալ ի նմանէ օգնականութիւն սատարութեան. (Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ. Եղիշ. ՟Գ։)
Աշխատեալ է առանց այլոց սատարութեան. (Զենոբ.։)
Բազում ազգս ի սատարութիւն կալեալ (պատերազմի)։ Զազգս բարբարոսաց բազումս ի սատարութիւն կալեալ՝ յարձակեցաւ։ Ոչ զոք յօտար ազգաց գտեալ ի սատարութիւն. (Խոր. ՟Բ. 77։ ՟Գ. 12. 50։)
Յոլովից սատարութեանց պէտս ունի ի վերայ յասոցիկ բանս. (Պրպմ.։)
Ընկալցիս զսակաւ սատարութիւնս. (Ասող. վերջաբ։)
Աւանդեցաք կանանց՝ իշխել ոստայնանկութեան, եւ սատարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։ 1)
ՍԱՏԱՐՈՒԹԻՒՆ. ταλασία lanificium. Գործ սատարաց, տարազագործաց.
stater, didrachm (money and weight).
· Calfa
ՆՀԲ սատար «ոստայնանկ» բառից և լծ. թրք. սէտիր, արաբ. սատր, լտ. se-des։
Բառ ռմկ. որպէս Պաստառ կամ կապերտ գործեալ ի սատարաց. պեղ. վասն որոյ ուր ասէ Գէ. ես.
thin silken crape;
napery;
seat, sofa, settee, settle.
· Calfa
ՆՀԲ սատար «ոստայնանկ» բառից և լծ. թրք. սէտիր, արաբ. սատր, լտ. se-des։
Բառ ռմկ. որպէս Պաստառ կամ կապերտ գործեալ ի սատարաց. պեղ. վասն որոյ ուր ասէ Գէ. ես.
subtilty, thinness.
· Calfa
Բազում ինչ է սրբութիւն սատար լինել անօսրութեան. (Եղիշ. ՟Ա։)
worldly, attached to the wordly vanities.
· Calfa
Որպէս աշխարհասէրք (կամ աշխատասէրք՝) սատարք ելով շինութեան. (Պիտ.։)
cf. Ակնոց.
· Calfa
որ եւ ԱԿՆՈՑ ասի առ մեօք. Ապակեայ գործի՝ սատար աչաց առ լաւ եւս տեսանել.
pattern, sample, specimen.
· Calfa
Նպաստ եւ սատար գնելոյ. միջնորդ եւ առիթ կամ օրինակ գնելոյ զվաճառս.
occasion, opportunity, accurrence;
subject, cause, matter, motive, convenience, conjuncture, object.
· Calfa
μέσος, μέσον. medius, medium, ὐπόθεσις, ἁφορμή. causa, occasio, πρόξενος. concilians. Միջոց. սատար. գործի.
to give bountifully, liberally, to gratify, to favour.
· Calfa
Որք սատարեցին ... եւ առատաձեռնին ի մեղաւոր ընչից իւրեանց սրբոյ կարապետիս. (Մամիկ.։)
separated, divided, disjoint.
· Calfa
Չախորժէ ամուրի տեսանել զորդին իբրեւ անջատ ինչ ի մարմնոյ՝ անսատար (կամ անկատար) յորդէծնութենէն. (Ոսկ. կողոս.։)
irrefutable;
undeniable, incontestable.
· Calfa
Բուռն եւ անհերքելի սատարութեամբ օդոյ. (Պիտ.։)
cooperator;
associate, coadjutor;
— լինել, to cooperate;
to contribute, to concur.
· Calfa
συνεργός cooperator, cooperarius, socius բայիւ συνεργέω, συμπράττω cooperor. Համագործ. օգնական. ձեռնտու. աջակից. վաստակից. կցորդ գործոց այլոյ. սատար. պաշտօնեայ. հաղորդ. մասնակից.
instrument, machine, tool;
organ;
utensil, furniture.
· Calfa
ἑργαλεῖον , ὅργανον, σκεῦος եւ այլն. instrumentum Սպաս կամ անօթ կամ կազմած՝ սատար գործելոյ իբրեւ որով. բնական գործին առաւել կոչի գործարան, իսկ արհեստականն՝ գործի. գործիք.
translation, version;
interpretation, explanation;
ճոխագոյն, ընդարձակ —, paraphrase;
ազատ —, բառական —, free translation;
literal -.
· Calfa
Ի սատարողէ այսմ թարգմանութեան. (Վրդն. ել. յռջբ։)
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
· Calfa
Մէն չորս արձանս սեամս կանգնէր. (այսինքն միոյ միոյ չորս։) Բազմութեան զօրացն մէն սակաւ սատարեալ՝ շինեցին տալ, եւ եզինս իւրաքանչիւր ումեք մէն՝ վեց. (Պտմ. աղեքս.։)
va. vn. cf. Միջնորդիմ.
· Calfa
ՄԻՋՆՈՐԴԵՄ ՄԻՋՆՈՐԴԻՄ. μεσιτεύω medio, intercedo πραξεύω procuro. Ի մէջ արկանել կամ անկանիլ. ընդ մէջ մտանել՝ առթել. լինել որպէս միջնորդ, պայման, սատար. եւ այլն.
intercession, mediation, interposition, intermeddling, intervention;
negotiation, medium;
— վաճառաց, brokerage, brokage, agent's commission;
միջնորդութեամբ, mediately, through the medium of.
· Calfa
μεσότης, μεσιτεία medietas, intercessio կամ διά mediante, opera, per. Միջնորդ կամ միջին գոլն, ո՛ր եւ է օրինակաւ. միջոց. սատար. ձեռնտուութիւն.
monthly.
· Calfa
Ոստայնս՝ ոչ յոլովագոյնս՝ քան եթէ ներամսեայ գործ միոյ սատարի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
ray, flash of light, beam;
—ս արձակել, to emit or throw out rays, to beam.
· Calfa
Ի լուսատարր օդոյ եւ յանօսր շողից կերպացեալ. (Ուռպ.։)
texture, tissue, web, weft;
— սարդի, cob-web, spider's web;
խզել զ— կենաց, to cut the thread of life.
· Calfa
Կորզեաց զցիցսն հանդերձ ոստանիւն եւ ազբամբն յորմոյ անտի։ Գործ ոստայնի նկարակերպ։ Իբրեւ ոստայն սատարաց մերձ ի հատանել. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 14։ Ել. ՟Ի՟Ը. 6։ Ես. ՟Լ՟Ը. 12։)
Ոստայն՝ ներամսեայ գործ միոյ սատարի. եւ գոյնք վայելչականք աստուածոցն թերեւս իցեն սպիտակագոյնք յոստայնէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
weaving;
tapestry.
· Calfa
Աւանգեցաք կանանց՝ իշխել ոստայնանկութեան, եւ սատարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
aid, assistance, succour, help, favour, subsidy, support, relief, resource, means;
ի —, in support of, on behalf or in favour of;
— մատուցանել, to aid, to succour, to help;
to care, to take care;
— լինել, cf. Նպաստեմ.
· Calfa
Սուրբ հոգեւոր բանըս պէսպէս, որոց նըպաստ եղեւ ներսէս. իմա՛ սատար, իբր հայթայթող. (Շ. այբուբ.։)
(լծ. ապաստան, եւ հուպ աստ). σύμβλημα (հանգանակ). commissio χρεία (պէտք). opus ἑπιτήδευμα studium, diligentia. եւ բայիւ παρέχω (լծ. պարգեւել). adhibeo, praesto συμβάλλω confero եւ այլն. Օգնութիւն՝ մասամբ իւիք յանձնէ իւրմէ ինչ մի հանգանակելով, կամ ճգնելով. ձեռնտուութիւն. գործակցութիւն. սատար. օգուտ. շահ. պէտք, եւ ջան. փոյթ. հայթայթանք. պիտանութիւն. կամ սատար՝ որպէս օգնական, ձեռնտու, գործակից. քովէն՝ քսակէն՝ իր կողմանէն օգնութիւն մը ընելը .... (իսկ պ. նէվաստեն, նէվաշէն, ջանալ ճգնիլ).
cf. Նպաստաւոր.
· Calfa
Որ մատուցանէ զնպաստ. ձեռնտու. օգնական. սատար. առիթ. եւ Պիտանի. օգտակար.
to help, to assist, to succour, to relieve;
to second, to favour, to supply, to serve, to contribute.
· Calfa
Նպաստ մատուցանել կամ լինել. նպաստաւորել. օգնել. օգտել. սատարել. հայթհայթել.
Որք նպաստեալ իմում տկար խորհրդոյս՝ աղաչեմ, սատարեցէ՛ք. (Փարպ.։)
sting, prick, insect-bite;
bite;
— վիրաբուժական, puncture.
· Calfa
Առ մեղս ծածուկ խայթուածովքն սատարութիւնս. (Լմբ. պտրգ.։)
stinging, tingling, prickling;
quilting, stitching, pinking.
· Calfa
Առ մեղս ծածուկ խայթուածովքն սատարութիւնս. (Լմբ. պտրգ.։)
to invent, to find out, to imagine a device, to conceive a project, to contrive;
to strive, to endeavour, to exert oneself;
to bend or apply one's mind to, to study;
to counterfeit, to feign;
cf. Հնար.
· Calfa
Նաւացն տախտակք առանց բազմաց սատարելոյ չհնարին լինել յանօթ պիտանացու. (Փարպ.։)
lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.
· Calfa
Ձեռն տուօղ. ձեռնկալու. օգնական. սատար.
succour, aid, assistance;
cooperation;
means.
· Calfa
Ձեռնտու լինելն. ձեռնկալութիւն. օգնութիւն. սատարութիւն. նպաստ, մանաւանդ ունելով զձեռանէ.
back, shoulders;
back, hind part;
aid, succour, assistance;
բարձրացաւ քան զամենայն ժողովուրդն թիկամբք չափ ի վեր, he was taller than all the people from the shoulders upward, (head and shoulders taller than all the people);
ձեռին ուրուք լինել ի վերայ թիկանց թշնամեաց իւրոց, to place ones hand on the necks of one's enemies;
to put one's enemy under, to subjate;
—նս դարձուցանել, to turn the back, to take to flight, to flee, cf. Արհամարհեմ, cf. Փախչիմ;
—նս տալ արեւելից, to turn to the west;
—նս առնել or —նս օգնականութեան առնել, to form an alliance, to enter into an alliance, to confide in, to recur to, to rely on;
զ—նս հաստ առնել, to strengthen one's self, to be reinforced;
ի —նս հասանել, կալ, իջանել, to fly to the rescue, to send aid or reinforcements, to give a helping hand;
դառնալ ի —նս or ի —նս կոյս, to turn back, to turn one's back, to fly;
ի —նս առաքել, to send back, away;
— նաւին, poop;
ի թիկանց, ի —նս or ի —նս կոյս, զթիկամբք, behind, from behind, backward.
· Calfa
ԹԻԿՈՒՆՔ. որպէս Օգնականութիւն. օգնական, ձեռնտու. սատար. կռնակ. օգնութիւն.
graft, graff;
inoculation, vaccination, cow-pox;
insertion, addition;
conjunction, union;
թարախ —ի, pus, vaccine matter;
—իւ որդի, adoptive son;
—իւ հայր, putative, adoptive father.
· Calfa
ἑγκέντρισις, ἑμφύτευσις insitio, insertio. Հիւսուած պատուածով. որպէս ագոյցք ոստոյ յոսա՝ առ նոր կամ առաւել պտղաբերութիւն նմանութեամբ՝ Զօդ. կցորդութիւն. սատար. պատկին, պատրուս.
s. pl. women, the fair sex.
· Calfa
Նաեւ կանանոյն ժողովեալ մատաղ մանկտովք։ Եւ կանանոյն անդամ սատարեալք ըստ իւրեանց տկարութեան կանացի ուժոյն. (Ագաթ.։)
to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.
· Calfa
πείθω suadeo, persuadeo, suggero. (լծ. սատարել. եւ լտ. սուա՛տէօ ). Յորդորել, հրապուրել. թելադիր լինել. գրգռել, դրդել. առաջարկել. եւ Ձեռնատու լինել. յանձնել, ապսպարել, եւ հայթայթել. միջնորդել.
hired, paid, mercenary;
renter, tenant, lessee;
journey-man, day-labourer.
· Calfa
genitor, parent;
engendering;
prolific, productive, fruitful.
· Calfa
γενεσιουργός, γονιμοποιός, γόνιμος conferens ad generationem, fecundus. Գործօղ կամ պատճառ եւ առիթ եւ սատար ծննդեան. ծննդական. ծնական. բեղմնարար. բեղմնաւոր.
to aid, to succour, to assist, to second, to back;
to be good for, to serve, to favour, to sustain;
— միմեանց, to help one another.
· Calfa
βοηθέω auxilior, adjuvo ἁντιλαμβάνομαι suscipio, assumo, apprendo. Յօդն՝ ի թիկունս հասանել. նպաստամատոյց՝ ձեռնկալու՝ սատար լինել. օժանդակել. որ ասի եւ Ընդունել. օգնել, օգնութիւն ընել.
aiding, helping, assisting, auxiliary, subsidiary;
confer derate, allied;
— — բայ, auxiliary verb.
· Calfa
(լծ. Օգն. օճան) Օգնական. սատարիչ. նպաստամատոյց. ձեռնտու. այցելու. գործակից.
Օժանդակութիւն. սատար. նպաստ.
to aid, to succour, to assist, to protect, to favour, to support, to sustain.
· Calfa
συναντιλαμβάνομαι, adjuvo, opitulor, χειραγωγέω, manuduco. Օգնել, ձեռնտու՝ առաջնորդ եւ սատար լինել. նպաստել. եարտըմ՝ իմտատ եթմէք. ձեռք տալ. ել վերմէք.
aid, succour, assistance, support, protection.
· Calfa
Օճան. օգն. օգնականութիւն. ձեռնատուութիւն. նհաստ. սատարութիւն. գրի եւ ՕԺԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ, եւ ՈՒԺԸՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ.
cf. Տարմահաւ;
—, — թռչնոց, flock, flight of birds;
— — or տարմաբար, cf. Տարմաբար.
· Calfa
, ի հլ. «թռչունների խումբ, երամ» Արշ. Լաստ. ժը. Նար. 176. որից տարմ տարմ «խմբովին» Եփր. ծն. էջ 61 կամ տարմա-տարմ Եզն. տարմանալ «խմբուիլ» Լմբ. ժբ մարգ. էջ 107 (յովել. բ. 8). տարմաջուր «առասպելական ջուր՝ որին հետևում են մորեխասպան թռչունների խումբերը» Վրդն. աշխ. 523. տարմաբար Թր. և Երզն. քեր. Յհ. կթ. լուսատարմիկ Կիւրղ. աղ. Եփր. խչ։ 76. տարմահաւ «մի տեսակ սարեակ» Վեո-օր. 163, 174, և սրանից իբր համառօտեալ՝ տարմ «սարեակ» Շնորհ. եդես. Նչ. քեր. այսպէս կոչուած՝ խմբերով թռչելու պատ-ճառով. հմմտ. Կիր. պտմ. (տպ. Մոսկ. էջ 21z=Վենետ. էջ 209). «Քանզի եկն բաղ-մութիւն մանր հաւուցն պիսակաց, զոր վասն բազմութեանն տարմ անուանեն»։ Սրան է միանում նաև տորմ «նաւերի խումբ», որ տե՛ս առանձին։
help, aid, assistance, succour;
յ— գալ, հասանել, to help, aid or succour a person;
յ— կոչել, to call for help.
· Calfa
«օգնութիւն». առանձին գործածւամ է միայն Եզ. նխդ. հյց. յօգն ձևով. ինչ. յօգն գալ, յօգն հասանել ևն Զենոբ. Մամիկ. Գնձ. Նար. յովէդ. որից օգնել «օգնել, սատարել, նպաստել» ՍԳր. Ոսկ. եփես. «մի բանի ծա-ռայել, օգուտ բերել, օգտակար լինել» ՍԳր. օգնութիւն ՍԳր. օգնական ՍԳր. օգնականու թիւն ՍԳր. Եւս. քր. Ոսկ. եբր. ևն.-յետնա-բար ունինք անօգ «անօգուտ» Յճխ. էջ 6։