to shrivel up, to shrink, to double up, to contract, to collapse, to cuddle or coil up.
· Calfa
Օձն ի ջերանալ աւուրցն յար ի գազանութեան կայ, եւ ի ցուրտ աւուրսն կղուեալ՝ իբրեւ զմեռեալ լինի. (Սիւն. առ անտիոք.։)
lamentation, complaint, mourning, weeping, tears;
blow;
undulation;
— առնել՝ առնուլ՝ դնել, to wear mourning, to complain, to lament, to deplore;
— դառնութեան առնուլ ի վերայ ուրուք, to make great lamentation;
to chant mournful hymns, to sing dirges over;
— ջերմացուցանել, to cause to weep with exceeding bitterness;
ի — մրրկաց ծփիլ, to rise or toss about in waves, to be agitated, billowy.
· Calfa
pleurisy.
· Calfa
ԿՈՂԱՑԱՒ եւ ԿՈՂԱՑԱՒՈՒԹԻՒՆ. Ցաւ կողից. կշտացաւ, կշտի ցաւ. cf. Կողախիթ ջերմն.
cf. Կողացաւ.
· Calfa
ԿՈՂԱՑԱՒ եւ ԿՈՂԱՑԱՒՈՒԹԻՒՆ. Ցաւ կողից. կշտացաւ, կշտի ցաւ. cf. Կողախիթ ջերմն.
to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.
· Calfa
Մալեալ կակղէ զջերմութիւն հրոյ օդոյն հաւանութեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Մածնում.
· Calfa
Որ խոնաւն է եւ լոյծ, ցամաք եւ ցուրտ, մածնու՝ լինի ոսկերք, որպէս ջերմն եւ խոնաւ միացեալ. (Ոսկ. թես.։)
to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
· Calfa
Որ խոնաւն է եւ լոյծ, ցամաք եւ ցուրտ, մածնու՝ լինի ոսկերք, որպէս ջերմն եւ խոնաւ միացեալ. (Ոսկ. թես.։)
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
· Calfa
Մահաբեր կորուստ, կամ որոգայթ, կամ աղէտք, ախտ, ջերմն, երկիր, չարութիւն, վարք, հրամանք. (Ճ. ՟Գ.։ Պիտ.։ Մամբր.։ Վրք. հց. ՟Ը։ Փիլ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Եղիշ. ՟Գ։)
epileptic;
lunatic.
· Calfa
Յառաւելութենէ մաղասոյն կաթելոյ փրփրեալ իբրեւ կատաղի. կաթեցուցիչ զլորձունս մոլեգնութեան. ջերմութեամբ արեան երեւեալ իբր այսահար, եւ գիսախռիկ, կամ ճիւաղ.
cf. Մանանիխ.
· Calfa
ՄԱՆԱՆԵԽ կամ ՄԱՆԱՆԻԽ. σίναπη, σίνηπη sinapi, -pe, -pium. Բոյս փոքրիկ՝ որ աճէ եւ լինի իբրեւ զծառ. նովին անուամբ կոչի եւ հատ նորա կամ ունդն. որ է բարկ կծու, համեմիչ եւ մարսեցուցիչ՝ ջերմ յոյժ ի բնէ.
searching or examining accurately;
accurate, exact, punctilious;
prying, inquisitive;
— լինել or —խուզիւ քննել, to examine minutely, to scan, to sift;
— լինել, to refine, to be critical, to subtilize;
to be inquisitive;
—խուզիւ հարցանել, to interrogate inquisitively.
· Calfa
Մանրախոյզ շօշափմամբ աջոյ՝ զեղջերս արքայից յաղթողաբար ըմբռնեալ կալան. (Նար. խչ.։)
cool, fresh, bracing;
cool, coolness, freshness;
*cf. Հողմ;
folds caused by the wind draping;
—, տեղիք —ոց, —ոց գետին, cool, shady places;
country residence;
ի — ելանել, to go into the country, to breathe the fresh air of the country.
· Calfa
(Քրքում) ո՛չ կարի հով, եւ ո՛չ կարի ջերմ. (Նար. երգ.։)
Ո՛ւր ուրեք եւ դիպէր ի տեղիս ի յոստանի եւ ի հովն։ Հոսեալ ամիսք տօթոյն ջերմութեան, չու արարեալ ի տեղիս հովոց. (Փարպ.։)
Որ եւ հողմոց պիտոյանան ըստ ժամանակի հովուց եւ ջերմութեանց. (Յճխ. ՟Է։)
to grow cold, to become cool, to get fresh;
to grow cool or cold, to cool down, to become lukewarm or careless;
— օդոյ, to grow chilly.
· Calfa
Առնուն ջերմութիւն ի տապոյ արեգականն, եւ ապա դառնան հովանան հովանեօք ամպոց. (Վեցօր. ՟Դ։)
Հովացեալ ի նոցանէ (այսինքն յափրացեալ). զհովանալն ի ջերմութենէն ասէ. (Նչ. եզեկ.։)
to cool, to refresh, to make cold;
to chill;
to cool, to relent, to slacken, to abate, to relax.
· Calfa
cool, freshness, coolness;
coldness, indifference, cold-heartedness.
· Calfa
harvest;
crop;
summer;
— խոտոյ, hay-making;
ժամանակ հնձոց, reaping, harvest-time, mowing-time;
(խոտոյ) hay-time;
երգ հնձոց, harvest-home;
առատ —, abundant harvest;
ոսկեփայլ, — փունջ —, golden harvest;
յաւուրս հնձոց, in harvest-time.
· Calfa
θερισμός, ἁμητός messis եւ θέρος aestas. (արմատ բայիս Հնձել) Հասուն արմտիք քաղելիք, եւ քաղումն նոցին. հնձումն ցորենոյ, եւ ժամանակ նորին, այսինքն Ամառն. (յն. թէրիսմօ՛ս եւ թէ՛րօս. լծ. ընդ հյ. ջեր) հունծ.
flame-coloured, red, red as fire.
· Calfa
Որ է ի գոյն հրոյ. նման հրոյ. հրացեալ. ջերմեռանդն.
igneous, fiery, pyric, ardent.
· Calfa
Լուսինն խոնաւ է, եւ արեգակն ջերմ. ոմն զօդ գիճին որպէս զառէջս մանէ նուրբ, եւ այլ ոմն հրային ազբամբ զնոյն յարմարեալ՝ պատմուճան զգեցուցանեն կենդանեաց որպէս որդեկաց զտուրեւառ շնչոցն կենդանութեան. (Լմբ. սղ.։)
πυρινός, ἕμπυρος igneus. Հրաւոր, հրեղէն. ջերմ. կրակուտ, տաք.
panting, shortness of breath.
· Calfa
Զայսպիսի հինինումն ժողով (իբր նշանակ) տրտմութեան առնեմք, հեծեծումն զնա կոչելով։ Զհինինուն տուրեւառութեան շնչոյն ի ձեռն թոքոյն գործէ։ Կրթումն հինինման այրեցելոյն ջերմամբն յաճախագոյն լինի. (Նիւս. կազմ.։)
decay, decline, dwindling away, leanness, marasmus, consumption.
· Calfa
Մաշարական (կամ մաշարայական) ախտիւ ջերմացեալ հիւծմամբ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Խոր. ՟Գ. 46։)
guest, visitor, stranger;
— անդնդոց, Jonah.
· Calfa
Զաբրահամ հայր մեր՝ ուխտիւ սրբեցեր, հիւր նմա իջեր. (Գանձ.։)
sound, noise, rumour;
echo;
— զանգակաց, tinkling, peal, jingle, ringing;
— հողմոց, ծովու, murmur, roar;
— խորտակելոյ ալեաց, rushing, dashing;
— որոտման, rumbling, roll;
— անձրեւոյ, pattering;
— հրոյ, crackling;
— հրետից, boom, roar;
— թմբիկ, roll;
— կառաց, rumble;
— հարազանի, crack;
— զինուց, clash, clang;
— շղթայից, clank, clanking;
— ժամացուցի, tick;
— բարբառոյ, aspiration;
— հանել, to make a noise;
եղեւ —, a noise was heard;
— դրամոց, chink.
· Calfa
Գոչմուք փողոց, եւ հնչմունք եղջերաց. (Արծր. ՟Ե. 3։)
like earth, earthy.
· Calfa
Հողանման ջերմ՝ կաղամբ եւ այլ ամենայն կծու. (Եփր. աւետար.։)
suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.
· Calfa
outpouring, spreading abroad;
effusion, dispersion.
· Calfa
Բոցոյ կամ ջերմութեան հեղումն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Հեռաւորութիւն.
· Calfa
Ի հեռութեան ջերմական բնութեանն վնասեսցի. (Նիւս. կազմ.։)
fiery nature;
ardor, heat.
· Calfa
Բնութիւն հրոյ. եւ Այրեցողութիւն. ջերմութիւն.
ignited, burning.
· Calfa
Զջերմն եւ զհրուտն տարածեն զշունչն։ Զհրուտն նորա զովացուցանելով։ Բնաւորեցաւ հրուտն խնդրել իմն զայն, որ բորբոքիցէ զնիւթն. (Նիւս. կազմ.։)
to become winter, to grow cold, to be as cold as in winter;
to be exposed to the rigors of winter;
to inure oneself to cold;
to be a prey to adversity, to be exposed to life's tempests;
cf. Ձմերեմ.
· Calfa
Իջանէ ի ջերմային վայրս խորոցն, ձմեռնանայ անդ. (Արծր. ՟Գ. 7։)
house or place serving to winter in;
winter quarters, barracks.
· Calfa
Ծիծռան յառաջ քան զաշունն ի ջերին ի ձմերոց երթալոյ. (Եզնիկ.։)
attention, application, care, heed, heedfulness.
· Calfa
Աղօթեսցեն սովաւ՝ մտադրութեամբ, ջերմեռանդ սրտիւ, եւ արտասուօք. (Շ. ի հաւատով խոստ.։)
the temple.
· Calfa
Տեսի յերազի զոմն աստուած գեղեցկակերպ՝ ալեւոր հերով, եւ ի մօրուարձակսն եղջերս խոյի ունելով առ ծամելեօքն. (Պտմ. աղեքս.։)
jubilee;
jubilee, festivity, rejoicing;
— ամ, year of jubilee.
· Calfa
Եօթն քահանայ առցեն զեօթնափողսն եղջերեայս յոբելեան առաջի տապանակին։ Առցեն եօթն փող եղջերեայ յոբելեան. (Յես. ՟Զ. 4. 6։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
· Calfa
Ընդդէմքն յոլովագոյն գործէին։ Գտանի ջերմութիւնն յոլովագոյնս ի քարինս եւ յերկաթս, եւ սակաւագոյն յօդ եւի ջուր. (Եղիշ. ՟Բ։)
low-born, ignoble, base.
· Calfa
(Ո՛վ Նեստոր) որչափ ի վեր ելեր ի բարձրութիւնս, գարշելի գոլով եւ յոռածին, յանչափս իջեր ի վիհս հայհոյութեան անկեալ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
very hot, burning, stifling, suffocating.
· Calfa
Յամառնային հիւղական յորդաբորբ ջերմութենէն կիզեալք այրէին. (Յհ. կթ.։)
cf. Յորդեռանդն.
· Calfa
ՅՈՐԴԵՌԱՆԴ ՅՈՐԴԵՌԱՆԴՆ. Ուր իցէ եռանդն յորդ. հրալից բորբոքմամբ. ջերմեռանդն. ջերմագութ. գորովալից. ջեռեալ եւ վառեալ սիրով.
very ardent, boiling, burning, fervent.
· Calfa
ՅՈՐԴԵՌԱՆԴ ՅՈՐԴԵՌԱՆԴՆ. Ուր իցէ եռանդն յորդ. հրալից բորբոքմամբ. ջերմեռանդն. ջերմագութ. գորովալից. ջեռեալ եւ վառեալ սիրով.
articulation, joint, knot;
composition, construction;
article, paragraph.
· Calfa
Հաստատեսցի ջերմութեամբ յօդուած ամենայնի։ Զյօդուած տապանին։ Պա՞րզ ինչ բնութիւն իցէ, եթէ յօդուածով։ Աշխարհս ի յօդուածոց եւ ի պէսպէս բնութեանց եւ ի խառնուածոց հաստատեալ է. (Վեցօր. ՟Գ։ Նար. գանձ եկեղ.։ Եզնիկ.։)
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
· Calfa
Հարցի վասն սառինն. գո՞յ ջերմութիւն ի սառս յայս։ Թէ եւ արեգակն ծագէ ի սառս յայս, ոչ ջեռնու. (Ճ. ՟Ը.։)
set over, put above, promoted, preferred, superior;
— առնել, համարել, to prefer.
· Calfa
Նախադա՛ս է, եւ պատուական ամենայնիւ անձն բանական քան զմարմինն։ Զնախադասսն ինքեան՝ սիրոյն ջերմութեամբ առաւել զօրացուցանէ ի բնաւորսն ունականութիւնս. (Գր. հր.։)
spontaneous, ready, willing;
prompt;
the first to volunteer;
— լինել ի կռիւ, to commence the attack, to begin the fight;
— լինել, cf. Նախաձեռնել.
· Calfa
Իւրաքանչիւր ոք երեւէր առ յոյժ ջերմեռանդն կամաց եւ քաջապինդ տրտմութեան նախաձեռն ի խառնումն մարտին առնել. (Պիտ.։)
to get humid, moist.
· Calfa
Նամիլ երաշտից, զովանալ ջերից, ջերանալ ցրտից. (Գանձ.։)
hare, puss;
Lepus, the hare;
արու —, buck-hare;
մատակ —, doe-hare;
ձագ —ի, levret;
հետք —ի, form, prick;
գետնափոր —, rabbit, cony;
cf. Ճագար;
s. bot. —ի ականջ, hare's ear;
s. bot. —ի ոտն, hare-foot, hare-wort.
· Calfa
Ի մարտի երկիւղածութեան ոչ երբեք տարցի նապաստակ զերկրորդութիւն եղջերուի. (Փիլ. լիւս.։)
known or discovered precedently;
pre-eminent.
· Calfa
Թէպէտեւ ի պաղեստինացւոց աշխարհին էին յառաջագիւտ պարծանք, սակայն Եգիպտոս ջերմագոյն քան զնա գտանէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)