Definitions containing the research ջեր : 657 results

Կղուիմ, եցայ

vn.

to shrivel up, to shrink, to double up, to contract, to collapse, to cuddle or coil up.

· Calfa

NBHL (1)

Օձն ի ջերանալ աւուրցն յար ի գազանութեան կայ, եւ ի ցուրտ աւուրսն կղուեալ՝ իբրեւ զմեռեալ լինի. (Սիւն. առ անտիոք.։)


Կոծ, ոյ, ով

s.

lamentation, complaint, mourning, weeping, tears;
blow;
undulation;
— առնել՝ առնուլ՝ դնել, to wear mourning, to complain, to lament, to deplore;
— դառնութեան առնուլ ի վերայ ուրուք, to make great lamentation;
to chant mournful hymns, to sing dirges over;
— ջերմացուցանել, to cause to weep with exceeding bitterness;
ի — մրրկաց ծփիլ, to rise or toss about in waves, to be agitated, billowy.

· Calfa


Կողացաւ

s.

pleurisy.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՈՂԱՑԱՒ եւ ԿՈՂԱՑԱՒՈՒԹԻՒՆ. Ցաւ կողից. կշտացաւ, կշտի ցաւ. cf. Կողախիթ ջերմն.


Կողացաւութիւն, ութեան

s.

cf. Կողացաւ.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՈՂԱՑԱՒ եւ ԿՈՂԱՑԱՒՈՒԹԻՒՆ. Ցաւ կողից. կշտացաւ, կշտի ցաւ. cf. Կողախիթ ջերմն.


Մալեմ, եցի

va.

to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.

· Calfa

NBHL (1)

Մալեալ կակղէ զջերմութիւն հրոյ օդոյն հաւանութեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)


Մածանիմ, ծայ

vn.

cf. Մածնում.

· Calfa

NBHL (1)

Որ խոնաւն է եւ լոյծ, ցամաք եւ ցուրտ, մածնու՝ լինի ոսկերք, որպէս ջերմն եւ խոնաւ միացեալ. (Ոսկ. թես.։)


Մածնում, եայ

vn.

to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.

· Calfa

NBHL (1)

Որ խոնաւն է եւ լոյծ, ցամաք եւ ցուրտ, մածնու՝ լինի ոսկերք, որպէս ջերմն եւ խոնաւ միացեալ. (Ոսկ. թես.։)


Մահաբեր, ից, աց

adj.

mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.

· Calfa

NBHL (1)

Մահաբեր կորուստ, կամ որոգայթ, կամ աղէտք, ախտ, ջերմն, երկիր, չարութիւն, վարք, հրամանք. (Ճ. ՟Գ.։ Պիտ.։ Մամբր.։ Վրք. հց. ՟Ը։ Փիլ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Եղիշ. ՟Գ։)


Մաղասկաթ, աց

adj.

epileptic;
lunatic.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաւելութենէ մաղասոյն կաթելոյ փրփրեալ իբրեւ կատաղի. կաթեցուցիչ զլորձունս մոլեգնութեան. ջերմութեամբ արեան երեւեալ իբր այսահար, եւ գիսախռիկ, կամ ճիւաղ.


Մանանեխ, ի

cf. Մանանիխ.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱՆԱՆԵԽ կամ ՄԱՆԱՆԻԽ. σίναπη, σίνηπη sinapi, -pe, -pium. Բոյս փոքրիկ՝ որ աճէ եւ լինի իբրեւ զծառ. նովին անուամբ կոչի եւ հատ նորա կամ ունդն. որ է բարկ կծու, համեմիչ եւ մարսեցուցիչ՝ ջերմ յոյժ ի բնէ.


Մանրախոյզ

adj.

searching or examining accurately;
accurate, exact, punctilious;
prying, inquisitive;
— լինել or —խուզիւ քննել, to examine minutely, to scan, to sift;
— լինել, to refine, to be critical, to subtilize;
to be inquisitive;
—խուզիւ հարցանել, to interrogate inquisitively.

· Calfa

NBHL (1)

Մանրախոյզ շօշափմամբ աջոյ՝ զեղջերս արքայից յաղթողաբար ըմբռնեալ կալան. (Նար. խչ.։)


Հով, ոյ

adj. s.

cool, fresh, bracing;
cool, coolness, freshness;
*cf. Հողմ;
folds caused by the wind draping;
—, տեղիք —ոց, —ոց գետին, cool, shady places;
country residence;
ի — ելանել, to go into the country, to breathe the fresh air of the country.

· Calfa

NBHL (3)

(Քրքում) ո՛չ կարի հով, եւ ո՛չ կարի ջերմ. (Նար. երգ.։)

Ո՛ւր ուրեք եւ դիպէր ի տեղիս ի յոստանի եւ ի հովն։ Հոսեալ ամիսք տօթոյն ջերմութեան, չու արարեալ ի տեղիս հովոց. (Փարպ.։)

Որ եւ հողմոց պիտոյանան ըստ ժամանակի հովուց եւ ջերմութեանց. (Յճխ. ՟Է։)


Հովանամ, ացայ

vn.

to grow cold, to become cool, to get fresh;
to grow cool or cold, to cool down, to become lukewarm or careless;
— օդոյ, to grow chilly.

· Calfa

NBHL (2)

Առնուն ջերմութիւն ի տապոյ արեգականն, եւ ապա դառնան հովանան հովանեօք ամպոց. (Վեցօր. ՟Դ։)

Հովացեալ ի նոցանէ (այսինքն յափրացեալ). զհովանալն ի ջերմութենէն ասէ. (Նչ. եզեկ.։)


Հովացուցանեմ, ուցի

va. fig.

to cool, to refresh, to make cold;
to chill;
to cool, to relent, to slacken, to abate, to relax.

· Calfa


Հովութիւն, ութեան

s. fig.

cool, freshness, coolness;
coldness, indifference, cold-heartedness.

· Calfa


Հունձք, հնձոց

s.

harvest;
crop;
summer;
— խոտոյ, hay-making;
ժամանակ հնձոց, reaping, harvest-time, mowing-time;
(խոտոյ) hay-time;
երգ հնձոց, harvest-home;
առատ —, abundant harvest;
ոսկեփայլ, — փունջ —, golden harvest;
յաւուրս հնձոց, in harvest-time.

· Calfa

NBHL (1)

θερισμός, ἁμητός messis եւ θέρος aestas. (արմատ բայիս Հնձել) Հասուն արմտիք քաղելիք, եւ քաղումն նոցին. հնձումն ցորենոյ, եւ ժամանակ նորին, այսինքն Ամառն. (յն. թէրիսմօ՛ս եւ թէ՛րօս. լծ. ընդ հյ. ջեր) հունծ.


Հուրաստաց

adj.

cold, cool.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ անյայտ. թերեւս՝ Անստաց հրոյ, անբաժ ի ջերմութենէ.


Հրագոյն

adj.

flame-coloured, red, red as fire.

· Calfa

NBHL (1)

Որ է ի գոյն հրոյ. նման հրոյ. հրացեալ. ջերմեռանդն.


Հրային, այնոց

adj.

igneous, fiery, pyric, ardent.

· Calfa

NBHL (2)

Լուսինն խոնաւ է, եւ արեգակն ջերմ. ոմն զօդ գիճին որպէս զառէջս մանէ նուրբ, եւ այլ ոմն հրային ազբամբ զնոյն յարմարեալ՝ պատմուճան զգեցուցանեն կենդանեաց որպէս որդեկաց զտուրեւառ շնչոցն կենդանութեան. (Լմբ. սղ.։)

πυρινός, ἕμπυρος igneus. Հրաւոր, հրեղէն. ջերմ. կրակուտ, տաք.


Հինինումն, ման

s.

panting, shortness of breath.

· Calfa

NBHL (1)

Զայսպիսի հինինումն ժողով (իբր նշանակ) տրտմութեան առնեմք, հեծեծումն զնա կոչելով։ Զհինինուն տուրեւառութեան շնչոյն ի ձեռն թոքոյն գործէ։ Կրթումն հինինման այրեցելոյն ջերմամբն յաճախագոյն լինի. (Նիւս. կազմ.։)


Հիւծումն, ման

s.

decay, decline, dwindling away, leanness, marasmus, consumption.

· Calfa

NBHL (1)

Մաշարական (կամ մաշարայական) ախտիւ ջերմացեալ հիւծմամբ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Խոր. ՟Գ. 46։)


Հիւր, ոց, ից

s. fig.

guest, visitor, stranger;
— անդնդոց, Jonah.

· Calfa

NBHL (1)

Զաբրահամ հայր մեր՝ ուխտիւ սրբեցեր, հիւր նմա իջեր. (Գանձ.։)


Հնչումն, ման

s.

sound, noise, rumour;
echo;
— զանգակաց, tinkling, peal, jingle, ringing;
— հողմոց, ծովու, murmur, roar;
— խորտակելոյ ալեաց, rushing, dashing;
— որոտման, rumbling, roll;
— անձրեւոյ, pattering;
— հրոյ, crackling;
— հրետից, boom, roar;
— թմբիկ, roll;
— կառաց, rumble;
— հարազանի, crack;
— զինուց, clash, clang;
— շղթայից, clank, clanking;
— ժամացուցի, tick;
— բարբառոյ, aspiration;
— հանել, to make a noise;
եղեւ —, a noise was heard;
— դրամոց, chink.

· Calfa

NBHL (1)

Գոչմուք փողոց, եւ հնչմունք եղջերաց. (Արծր. ՟Ե. 3։)


Հողանման

adj.

like earth, earthy.

· Calfa

NBHL (1)

Հողանման ջերմ՝ կաղամբ եւ այլ ամենայն կծու. (Եփր. աւետար.։)


Հեղձամղձուկ

adj.

suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.

· Calfa


Հեղումն, ման

s.

outpouring, spreading abroad;
effusion, dispersion.

· Calfa

NBHL (1)

Բոցոյ կամ ջերմութեան հեղումն. (Լմբ. սղ.։)


Հեռութիւն, ութեան

s.

cf. Հեռաւորութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հեռութեան ջերմական բնութեանն վնասեսցի. (Նիւս. կազմ.։)


Հրութիւն, ութեան

s.

fiery nature;
ardor, heat.

· Calfa

NBHL (1)

Բնութիւն հրոյ. եւ Այրեցողութիւն. ջերմութիւն.


Հրուտ

adj.

ignited, burning.

· Calfa

NBHL (1)

Զջերմն եւ զհրուտն տարածեն զշունչն։ Զհրուտն նորա զովացուցանելով։ Բնաւորեցաւ հրուտն խնդրել իմն զայն, որ բորբոքիցէ զնիւթն. (Նիւս. կազմ.։)


Ձմեռնանամ, ացայ

vn. fig.

to become winter, to grow cold, to be as cold as in winter;
to be exposed to the rigors of winter;
to inure oneself to cold;
to be a prey to adversity, to be exposed to life's tempests;
cf. Ձմերեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Իջանէ ի ջերմային վայրս խորոցն, ձմեռնանայ անդ. (Արծր. ՟Գ. 7։)


Ձմերոց, աց

s.

house or place serving to winter in;
winter quarters, barracks.

· Calfa

NBHL (1)

Ծիծռան յառաջ քան զաշունն ի ջերին ի ձմերոց երթալոյ. (Եզնիկ.։)


Մտադրութիւն, ութեան

s.

attention, application, care, heed, heedfulness.

· Calfa

NBHL (1)

Աղօթեսցեն սովաւ՝ մտադրութեամբ, ջերմեռանդ սրտիւ, եւ արտասուօք. (Շ. ի հաւատով խոստ.։)


Մօրուարձակք

s.

the temple.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսի յերազի զոմն աստուած գեղեցկակերպ՝ ալեւոր հերով, եւ ի մօրուարձակսն եղջերս խոյի ունելով առ ծամելեօքն. (Պտմ. աղեքս.։)


Յոբելեան, լինի

s. fig.

jubilee;
jubilee, festivity, rejoicing;
— ամ, year of jubilee.

· Calfa

NBHL (1)

Եօթն քահանայ առցեն զեօթնափողսն եղջերեայս յոբելեան առաջի տապանակին։ Առցեն եօթն փող եղջերեայ յոբելեան. (Յես. ՟Զ. 4. 6։)


Յոլովագոյն

adj. adv.

more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդդէմքն յոլովագոյն գործէին։ Գտանի ջերմութիւնն յոլովագոյնս ի քարինս եւ յերկաթս, եւ սակաւագոյն յօդ եւի ջուր. (Եղիշ. ՟Բ։)


Յոռածին

adj.

low-born, ignoble, base.

· Calfa

NBHL (1)

(Ո՛վ Նեստոր) որչափ ի վեր ելեր ի բարձրութիւնս, գարշելի գոլով եւ յոռածին, յանչափս իջեր ի վիհս հայհոյութեան անկեալ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)


Յորդաբորբ

adj.

very hot, burning, stifling, suffocating.

· Calfa

NBHL (1)

Յամառնային հիւղական յորդաբորբ ջերմութենէն կիզեալք այրէին. (Յհ. կթ.։)


Յորդեռանդ

cf. Յորդեռանդն.

· Calfa

NBHL (1)

ՅՈՐԴԵՌԱՆԴ ՅՈՐԴԵՌԱՆԴՆ. Ուր իցէ եռանդն յորդ. հրալից բորբոքմամբ. ջերմեռանդն. ջերմագութ. գորովալից. ջեռեալ եւ վառեալ սիրով.


Յորդեռանդն

adj.

very ardent, boiling, burning, fervent.

· Calfa

NBHL (1)

ՅՈՐԴԵՌԱՆԴ ՅՈՐԴԵՌԱՆԴՆ. Ուր իցէ եռանդն յորդ. հրալից բորբոքմամբ. ջերմեռանդն. ջերմագութ. գորովալից. ջեռեալ եւ վառեալ սիրով.


Յորձուտ

adj.

sultry, suffocating.

· Calfa

NBHL (1)

Յորձանուտ. յորձնեռանդն. տապագին ջերմութեամբ.


Յուզարկ

adj.

agitated, violently moved.

· Calfa


Յօդուած, ից, ոց

s.

articulation, joint, knot;
composition, construction;
article, paragraph.

· Calfa

NBHL (1)

Հաստատեսցի ջերմութեամբ յօդուած ամենայնի։ Զյօդուած տապանին։ Պա՞րզ ինչ բնութիւն իցէ, եթէ յօդուածով։ Աշխարհս ի յօդուածոց եւ ի պէսպէս բնութեանց եւ ի խառնուածոց հաստատեալ է. (Վեցօր. ՟Գ։ Նար. գանձ եկեղ.։ Եզնիկ.։)


Ն (nou)

s.

the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.

· Calfa

NBHL (1)

Հարցի վասն սառինն. գո՞յ ջերմութիւն ի սառս յայս։ Թէ եւ արեգակն ծագէ ի սառս յայս, ոչ ջեռնու. (Ճ. ՟Ը.։)


Նախադաս

adj.

set over, put above, promoted, preferred, superior;
— առնել, համարել, to prefer.

· Calfa

NBHL (1)

Նախադա՛ս է, եւ պատուական ամենայնիւ անձն բանական քան զմարմինն։ Զնախադասսն ինքեան՝ սիրոյն ջերմութեամբ առաւել զօրացուցանէ ի բնաւորսն ունականութիւնս. (Գր. հր.։)


Նախաձեռն

adj.

spontaneous, ready, willing;
prompt;
the first to volunteer;
— լինել ի կռիւ, to commence the attack, to begin the fight;
— լինել, cf. Նախաձեռնել.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր ոք երեւէր առ յոյժ ջերմեռանդն կամաց եւ քաջապինդ տրտմութեան նախաձեռն ի խառնումն մարտին առնել. (Պիտ.։)


Նախաշաւիղ, ւղի, ւղաց

s.

fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.

· Calfa


Նամիմ, եցայ

vn.

to get humid, moist.

· Calfa

NBHL (1)

Նամիլ երաշտից, զովանալ ջերից, ջերանալ ցրտից. (Գանձ.։)


Նապաստակ, աց

s. ast.

hare, puss;
Lepus, the hare;
արու —, buck-hare;
մատակ —, doe-hare;
ձագ —ի, levret;
հետք —ի, form, prick;
գետնափոր —, rabbit, cony;
cf. Ճագար;
s. bot. —ի ականջ, hare's ear;
s. bot. —ի ոտն, hare-foot, hare-wort.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մարտի երկիւղածութեան ոչ երբեք տարցի նապաստակ զերկրորդութիւն եղջերուի. (Փիլ. լիւս.։)


Նարնջենի, նւոյ

s.

orange-tree;
ջերմանոց —ջենեաց, orange-conservatory.

· Calfa


Յառաջագիւտ

adj.

known or discovered precedently;
pre-eminent.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտեւ ի պաղեստինացւոց աշխարհին էին յառաջագիւտ պարծանք, սակայն Եգիպտոս ջերմագոյն քան զնա գտանէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)