benign, clement, kind, merciful, humane.
civil, genteel, noble, generous;
gentleman.
εὑγενής, εὕπατρις, nobilis, patricius Որ է յազնիւ զարմէ. ազնիւ եւ ազատ. քաջատոհմիկ. ասըլզատէ, սօյզատէ, չէլէպի, էշրէֆ.
Եւ պատշաճեալն ազնուատոհմ ազատաց.
Յազնուական պատուոյն գարշեցուցանէին անարգեալ։ Զազնուական բարուցն յինքեան բերելով մտերմութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։ Պիտ.։)
Պատուական եւ ընտիր. ազնիւ. գերապանծ. գեղեցիկ. լաւ. եւ սրբազան. սուրբ.
Եթէ զճշմարիտն Աստուած ոք պաշտիցէ, գործ ազնուական գործէ։ Ազնուական եւ նոր օրինօքն։ Եւ այս յայտնագոյն է յազնուական գրոց. (Եզնիկ.։ Ոսկ. մտթ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
nobility, birth, gentility;
civility, genteelness;
generosity, nobleness.
εὑγένεια, nobiitas, generositas Պատուականութիւն կամ պայծառութիւն ազգի. բարետոհմութիւն ազատ. սօյզատէլիք, շէրէֆ.
Որոյ ազնուականութիւնքն յամենայն Աստուածաշունչ գրոց պատմի։ Ոչ ըստ մարմնոյ միայն հաղորդեալք նորին ազնուականութեանն, այլեւ հոգեւորապէս. (Կորիւն.։ Շ. ատեն.։)
to grow better, to mend;
to receive a grant of nobility;
to be ennobled, to become noble.
Ոսկի ազնուանայ ի պահելն. (Երզն. մտթ.։)
Լսիցեն զսպառնալիսն, եւ ազնուանայցեն. (Ոսկ. ես. ՟Զ։)
to improve, to civilize;
to refine;
to confer a title, to grant nobility, to ennoble.
ἁγαθύνω, bonum facio Տալ ազնուանալ. պատուական եւ արգոյ ընծայել. աղէցընել, ըռինտ ցցընել.
fineness, goodness, costliness, excellence, rarity;
genteelness, civility;
dignity, nobility.
Անկանել ի ձեռս անօրինաց, եւ պղծել զանձին ազնուութիւն։ Զրպարտողութիւն կորուսանէ զսիրտ ազնուութեան նորա. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 42։ Ժղ. ՟Է. 8։)
Գտանի յումպէտս գրեալ եւ Ազնութիւն։
possessor, successor to any place or dignity.
Սուրբ թագաւորիդ քրիստոսեան աթոռաժառանգ աւանդապահի. (Գագիկ առ ռոմանոս.։)
stool;
foot-stool.
Աթոռ փոքրիկ. նստարան եւ նեցուկ սայլի, եւ սանի կամ պուտան.
vicar;
vice-president;
successor.
διάδοχος successor Որ կալեալ ունի զաթոռ իշխանութեան նախորդին իւրոյ. աթոռաժառանգ. գահակալ. յաջորդ. նոյն աթոռը անցնօղ, տեղը բռնօղ. եէրինէ կէչէն, խալէֆ. առաւել սեպհական կաթուղիկոսաց.
Ոչ պակասեցին աթոռակալք եւ գահակալք մինչեւ ցՀերովդէս այլազգի. (Տօնակ.։)
ըստ յետին դարուց առաւել, որպէս Փոխանորդ. երկրորդն. տեղակալ. վէքիլ, վէզիր. լտ. վիգարիուս.
Ասէ ցնա աթոռակալ թագաւորին... պատրիկն. (Ճ. ՟Ա.։)
vicarship, vicarage;
possession of a chair, succession to a dignity.
Աթոռակալութեանց նախագահից. (այս ինքն պատրիարգաց). (Նար. ՟Գ։)
colleague or companion in the same dignity, or on the same throne.
παρακαθήμενος, συγκαθήμενος, σύνεδρος assidens, consedens, una solium obtinens Առընթեր գլխաւորին նստեալն յաթոռ. բարձակից. հարազատ. ընտանի. համապատիւ. պիլէ օթուրուճու, հէմսէր.
Աթոռակից լինել քեզ խոստացար։ Աղօթիւք սորա եւ աթոռակցացս ամենեցունց։ Հանդերձ աթոռակցաւ մերով։ Եղբօր սիրելւոյ եւ աթոռակցի. (Շար.։ Ոսկ. ապաշխ.։ Խոր. ՟Գ. 19. 57։)
Թագաւոր եթէ ոչ ունի զիմաստութիւն աթոռակից իւր։ Ընդ անզգամ կին, ընդ աթոռակից ժանտն. (Եղիշ. ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Աթոռակից հօր (որդի), եւ նմին պատուի, ի նոյն մեծարանս. Զաթոռակիցն նորա եւ զպատուակից բանն։ Աթոռակիցն հօր. (Սեբ. ՟Բ։ Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)
company on the same throne.
συνέδριον, γέρας consessio, honor, munus Աթոռակիցն գոլ. բարձակցութիւն. բարձ եւ պատիւ ըստ աւագանւոյ.
Առնես անուսմանցն բանաւորացն յոլով աթոռակցութիւնս։ Արանց բարետոհմից աթոռակցութիւն։ Ընդգրկեմ զնոյն որպէս զՔրիստոսի աթոռակցութիւն։ Ընդ Պետրոսեան աթոռակցութեանցն վերապատուիլ. (Առ որս. ՟Ա. ՟Ը։ Լմբ. առ լեւոն.։ Մաշտ.։)
elements, letters, characters, alphabet.
իբր Աթ եւ աթ, աթերք. այս ինքն Յօդք եւ զօդք տառից եւ վանկից. կապք կամ տարերք փաղառութեանց ըստ կանոնաց առոգանութեան. զի աթ կամ հադ, ըստ եբր. քաղդ. եւ ասոր. է Յօդ, մասնիկ. նիշ. նշան. որ եւ յն. լտ. ἅρθρον articulus իսկ ասոր. աթութա է տառ, նշանախեց.
Առ ձեռն պատրաստ Մեսրոպայ փոխատրելով զհայերէն աթութայսն ըստ անսայթաքութեան սիղոբայից հելլենացւոց. (Խոր. ՟Գ. 53։)
Երանելին Մաշթոց հանդիպեցուցանէր զհայերէն աթութայսն ըստ կարգման սալովբայիցն յունաց, ստէպ հարցմամբ եւ ուսանելով ի սուրբ կաթողիկոսէն Իսահակայ զաթութայիցն գաղափար ըստ անսայթաքութեան յունին. (Փարպ.։)
cheap, cheaply;
— գնել, to buy cheaply.
ԱԺԱՆՔ cf. ԱՐԺԱՆՔ, որպէս կնիք. յն. χάραγμα
value, price.
Արժէք. արժողութիւն. յարդ եւ դին իրաց. պահա, գըյմէթ.
Տուեալ նմա տեղիս, որ յոյժ պակաս էր ըստ աժէիցն անւոյ։ Առնու զաժէքն՝ մինչ նոր էր. (Լաստ. ՟Ժ։ Մխ. դտ.։)
cf. Ալաւսունք.
կամ ԱԼԱՒՍՈՒՆՔ. որպէս Բազմաստեղք։ Հին բռ. եւ Ճ.։
the pleiades or pleiads;
cf. Բազմաստեղք.
կամ ԱԼԱՒՈՒՆՔ. որպէս Բազմաստեղք։ Հին բռ. եւ Ճ.։
cf. Ալեւորութիւն.
Որ ի ծերութեան զպատշաճն գործիցէ, որ յալեւոյթն դառնայցէ (ի լաւ անդր). (Ոսկ. եբր. ՟Է։)
gray-haired;
old man.
πολιός canus Ալիս ունղ ի մօրուսն. սպիտակացեալ մօրուօք եւ հերովք. հասեալ ի խոր ծերութիւն. ծեր. հին աւուրց. հալւոր, ճերմակ մօրուք. գօճաման, ագսագալլը, իխթիյար.
Գարշելի ալեւոր։ Ի մեծամեծաց եւ յալեւորաց իսկ զոք ի մէջ ածցուք։ Միթէ զերիցա՞նց պատուոյ ասիցէ. ո՛չ, այլ զալեւորաց։ Այր ալեւոր իբրեւ հին աւուրց, եւ լի իմաստութեամբ ... Ասեն՝ ո՛չ զսովորական ձայնն, թէ ահաւասիկ ես եւ մանկունք իմ, այլ թէ մեք եւ ալեւորս մեր. (Խոր. ՟Բ. 85։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Արշար.։)
to grow gray-haired, to grow old.
Յոլովակի, որպէս վաթսնամենին ալեւորել. իսկ սակաւաւոր, որպէս ումեմն վաթսնամենի ո՛չ ալեւորել. (Պորփ. եւ Նիւս. բն.։)
Սպիտականալ հերաց կամ մօրուաց իբրեւ զալիս փրփրեալ. աղարմագ.
hallelujah.
Ալէլուիա, որպէս նախագոյն թարգմանեցին, գովեցէ՛ք զՏէր է. եւ արդ նշանակէ ալէլու՝ գովեցէ՛ք. իսկ իա՝ զՏէր կամ զԷն. (Եպիփ. սղ.։)
gray, gray-haired.
Ոյր մօրուքն խառն են ալեօք կամ սպիտակութեամբ. գըռ սագալլը.
to beat to and fro;
to agitate violently, to trouble.
Կոծեալ՝ ծփեալ՝ բախեալ յալեաց. խռովեալ. ուր իցեն յոյզք ինչ եւ ծփանք. չալգանըճը. մուղդարիպ.
Տարի ողջ հանդերձեալ էր (տապանն) ալէկոծ լինել։ Ընդ ծով անցանել, եւ ալէկոծ լինել. (Փիլ. լին.։)
to float, to chafe, to grow troubled or agitated.
Ալէկոծ լինել. ծփիլ. տատանիլ. խռովիլ. չալգանմագ. մուղդարիպ օլմագ.
agitation of the sea, storm, tempest;
trouble, agitation.
Նաւապետես, զնաւդ զերծո՛ յալէկոծութենէ։ Զծովային մրրկացն ալէկոծութիւն լուծանել ... Յաշխարհականս ալէկոծութենէ ... Ալէկոծութեամբ սահուն եղեալ կենցաղս։ Ալէկոծութիւն ծփանացս։ Պատմեաց զնեղչացն դաւաճանութիւն, եւ զազգի ազգի ալէկոծութիւնն։ Համօրէն աշխարհի ալէկոծութիւնն (յերեսաց ջրհեղեղի). (Մանդ. ՟Գ։ Պիտ.։ Նար. ՟Լ՟Բ։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. մտթ.։)
floating, swelling, rough.
Ծով միշտ հանապազ ի ծուփ է, եւ յալէտանջ լինել. (Լմբ. սղ.։)
having large waves, swelling, stormy;
subject to tempests.
Աշխարհս է ծով ալիասաստ. (Կրպտ.։)
hollow, cavity, inside;
hollow, interior, deep.
μυχός penetrale Ալք. ներքսագոյն վայր. խորշք. խորք. խոր. գունճ, խորունկ տեղ. ուճուպուճագ.
alphabet.
կամ ԱՂՓԱՓԵՏՔ. Այբուբենք. այբ եւ բենք. յն. ալֆա վիտա կամ պիդա. եբր. եւ ար. ալէֆ պէթ կամ էլիֆպէ.
Առանց ալփափետաց ուսուցանէ։ Նշանագիրս աղփաբետաց հայերէն լեզուին։ Աղփափետացն զառաջինն եւ զանուանսն անգամ զգրոյն չհամարձակի երկրորդել։ Ըստ գծագրացն գումարութեան, որ յալփափետաց անտի վերաթուի։ Մեսրովպ եգիտ նշանագիր դպրութեան հայերէն լեզուին՝ վարելոյ ալփափետացն հանգամանս։ Զի՞նչ ինչ թեթեւ քան զալփափետսն ուսանել կայցէ.(յն զտառս στοιχεῖα) (Մամբր.։ Կորիւն.։ Մանդ. ՟Բ։ Նար. ՟Ղ՟Գ։ Եզնիկ երէց.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
Որպէս եւ գիրն ալփափետաց յուսումն դպրութեանն։ Լուծանիլ ի տղայական ալփափետացն, եւ կապել ընդ Հոգւոյն Սրբոյ. (Տօնակ.։)
cf. Ալփաբետք.
Սուրբ գիրն է ըստ ալփավիտացն համարոյ. (Վրդն. պտմ.։)
dregs.
Ուր առաւել լինի ծծումբ եւ ժիպակ եւ մրրկանք եւ ախժիք, եղեւ պղինձ, որ է մրուր արծաթոյ. (Ոսկիփոր.։)
very ignorant.
Զպարզամիտս եւ զախմարագոյնս յինքեանս ձգելով։ Զի մի՛ վարկպարազի գիտացեալ ախմարագունիցն եւ այլն. (Շ. բարձր.։)
Ախմարագոյն է եւ թերեւս շամբուշ՝ երկայնաբանել յաղագս այսպէս յայտնեաց։ Ի վերայ այնորիկ ախմարագոյն յիմարութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Պիտ.։)
cf. Տխմարութիւն.
Տխմարութիւն. տգիտութիւն. անմտութիւն, տղայամտութիւն. շաշկընլըգ, սէրսէմլիք, գապալըգ.
Եւ յանբան կենդանիս անկար է այսպիսի ինչ գտանել ախմարութեան կուրութիւն։ Զախմարութիւն ի բոլորն բարիս։ Տեսեալ զզրկանսն, եւ զախմարութիւն զրկելոյն։ Զնոցա ախմարութիւնն արգելու. (Պիտ.։ Մագ. ՟Ի՟Թ։ Լմբ. սղ.։ Գէ. ես.։)
antagonist, adversary, opponent;
rival, competitor;
champion, hero;
triumpher.
Զօրականն փախուցեալ, ախոյեանն գերի վարեալ։ Աւադիկ ախոյեան ելանեմ քեզ ի մերոց աստի։ Դաւիթ զինեալ ընդդէմ այլազգոյն գնայր ախոյեան։ Զախոյեանն ընկէց։ Այր զախոյեան իւր հարուածեալ յերկիր կործանէր։ Յաշխարհօրէն պատերազմին ախոյեանն եկեղեցւոյ. (Բրս. ՟խ. մկ.։ Ագաթ.։ Պիտ.։ Եղիշ. ՟Ե։ Յհ. կթ.։ Շար.։)
Մեռուցանէ յանդամս իւր զչար ախոյեանն։ Որպէս անմարմինս քաջացան ընդդէմ չար ախոյանիցն. (Սարգ.։)
Եղիցո՛ւք քաջ եւ ախոյեանք ի պահս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ուրանօր մահն թագաւորեաց, անդ զախոյեանն կանգնեալ. իբրեւ յախոյանի ուրուք (այս ինքն իրիք) վերայ այնպէս եդ զգիրն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
as an antagonist;
valiantly, heroically.
Իբրեւ ախոյեան. որպէս քաջ նահատակ. արիաբար. կտրճի պէս. իյիտճէ.
cf. Ախոնդիք.
cf. ԱԽՈՆԴԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԵԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԻՔ. θώραχ, στόμαχος thorax, stomachus, orificium ventriculi superius Ներքին մասունք կենդանւոյ. ներքսակողմն լանջաց. փորոտիք վերին, կամ բերան փորոտեաց. խախացոց. ստամոքս. կուրծքին կամ փորին միջի գործարանքը. կէօնիւս իչի, պաղր, միտէ.
Անապակն զախոնդանսն պասքեցուցեալ. (Պիտ.։)
Ախոնդեացն ներգործութիւն զիա՞րդ զյոքնաբեղուն ճաշակս զօրէ արիւնացուցանել։ Ջղացն ամոլեաց՝ ախոնդեացն վնասակարութիւն որդւոցն իսրայէլեան։ Յախոնդիսն պատսպարեալ օթեւանեաց։ Տաղտկացուցեալ ի յախոնդեացդ արտաքս բերցես։ Յախոնդեացն ումիտայն (ի միջոյ սատափին մարգարիտս) ընկալեալս, զոր շիթք ամպոց զնա գործեն. (Մագ.։)
hypochondria;
entrails, intestines, pluck.
cf. ԱԽՈՆԴԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԵԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԻՔ. θώραχ , στόμαχος. thorax, stomachus, orificium ventriculi superius Ներքին մասունք կենդանւոյ. ներքսակողմն լանջաց. փորոտիք վերին, կամ բերան փորոտեաց. խախացոց. ստամոքս. կուրծքին կամ փորին միջի գործարանքը. կէօնիւս իչի, պաղր, միտէ.
with appetite;
with pleasure, readily, willingly.
Ախորժաբար ծանուցանել, կամ սիրել, ընդունել, լսօղ լինել։ Առկայանալ ախորժաբար. (Փարպ.։ Պիտ.։ Փիլ.։ Յհ. կթ.։ Շ.։)
who grants;
accords, listens willingly;
pleasurable to the ear, gratifying.
Ընկալեալ ի յախորժալուր ի տըւչէն զգիւտ խնդրոյ իւրոյ. (Փարպ.։)
cf. Ախորժահամ.
Ախորժաճաշակ բանապաճոյճ առակագրութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
appetite;
desire, pleasure;
ախորժանօք, with appetite;
with pleasure.
Ախորժանք կերակրոցն երեւեցուցանեն, եթէ որովայնապարարք եմք. (Ճ. ՟Ժ.։)
desirable, pleasing, agreeable.
προσηνής jucundus, suavis Ախո՛րժ. ախորժական. հաճելի. հաճոյական. սիրելի. բաղձալի. ցանկալի. քաղցր. խօշլանաճագ, հազ էտէճէք, խօշ, մագպուլ, լէզիզ, լադիֆ.
Իբր յօժարամիտ. պատրաստական.
to taste of, to relish, to like;
to love, to take pleasure in;
to desire, to aim at;
ոչ —, to take a disgust for or to;
Թէ ախորժէք, if you please.
Ախորժեցին զմահ, եւ ոչ զկեանս։ Մինչչեւ ախորժեալ զչարութիւն՝ ընտրեսցէ զբարին։ Ոչ ախորժեաց ժողովուրդդ այգ զջուրն Սիլովայ։ Ինքեանք ընտրեցին զճանապարհս իւրեանց, եւ զգարշելիս իւրեանց՝ զոր անձինք իւրեանց ախորժեցին։ Ախորժելով արբջիք. եւ այլն։
Եթէ զհաւուց ախորժեսցես միս։ Որպէս իմս ախորժեն կամք. (Արշ.։)
Է՛ ինչ՝ զոր ախորժեն ուտել, եւ է՛ ինչ՝ զոր ոչ ախորժեն։ Խորհրդով ա՛րբ զգինի. այս ինքն զօգտակար շնորհսն հոգւոյն ախորժեա՛, որպէս այլք զերեւելին ախորժեն գինի։ (Եզնիկ.։ Համամ.։)
Կալցի զայս ոք, որպէս եւ ախորժէ. (Նախ. ՟ա. մակ.։)
pleasure, taste.
Հպարտանայ այնպիսին յախորժութենէն։ Յառաջակամ ախորժութեանն շարժման. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եփես.։)
viciously, passionately.
Ախտաբար՝ ի՛մն Աստուած ոչ ծնաւ. աստուածավայելչապէս ասեմ զծնունդն։ Կերակրոց եւ ըմպելեաց ախտաբար հոսմանց. (Նիւս. թէոդոր.։ Շ. թղթ.։)
Ոչ է պարտ յաղագս մսոց ախտաբար ունել. (Բրս. կան.։)
Եթէ ախտաբար ստացեալ էր զպարտէզն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
crushed, oppressed by illness.
Որդնալից տրորեալ, ախտաբեկ, սովաբեկ. (Ոսկ. փիլիպ.։)
physician;
that cures diseases, restorative.
Բուժիչ ախտից. ապաքինիչ ցաւոց. ըռընտցնօղ. սաղալտըճը.
Զթարախածուծս ի կենդանեացդ (զտզրուկս) իբրեւ զախտաբոյժս մեծարեալ՝ զնոսա Աստուածս անուանեցին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
full of diseases, ill;
vicious, bad, passionate.
Կամ խորհեսցիս զախտալի՝ զազիր եւ զպիղծ գործս. (Վրք. հց. ՟Ե։)
subject to diseases or passions.
Ախտակիր մեր մարմին՝ առաւելութեամբ եւ պակասութեամբ վշտանայ։ Սոքօք եւ զայլսն զախտակիրս խրատէ։ Աղաղակեմ ընդ ախտակրին. (Բրս. հց.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Յիսուս որդի.։)
Անախտանալի բանին, եւ ախտակրի մարդոյ. (Սարկ. պատկ.։)
Նոյն ախտակիրն Աստուած բան՝ մարմնովն ախտակրեալ. (Ուռպել.։)
that has the same sickness;
compassionate;
— լինել ումեք, to have compassion, pity on some one, to compassionate.
Ախտակիցն ամենայնի, եւ հաղորդ վշտաց։ Ախտակից է բոլորն կենդանի ինքեան։ Կարօղ է ախտակից լինել տկարութեանս մերում։ Եթէ եղեր հայր որբոց, եթէ ամենայնի ախտակից եղեր. (Սկեւռ. Լմբ.։ Նիւս. բն.։ Պրպմ. ՟Լ՟Բ։ Բրս. առ ընչեղս.։)