that belongs to Zoroaster.
Սեպհական աղանդապետի մոգութեան պարսից, որում անուն էր զրադաշտ կամ զրադեշտ կամ զրադեշ. պ. զերտիւշթ, զէրատիւշթ. յն. լտ. զօրօա՛սդէր.
Ի մի դարձուսցես օրէնս զրադեշական պատուիրանին։ Տեղեակս զրադեշական օրինացն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
that seeks uselessly;
vain, inquisitive.
ԶՐԱԽՆԴԻՐ ԵՄ, կամ ԼԻՆԻՄ. Տարապարտ ի խնդիր ելանել. զրահետ վարիլ. յն. ματαίομαι ընդունայնանալ.
Ոչ էին զրախնդիրք կորնթացիքն, որպէս աթենացիքն. (Ոսկ. գծ.։)
that thinks uselessly, vain, foolish.
Զի մի՛ ընդունայնամիտ զրախորհուրդ հեթանոսք պարծեսցին առաջի սնոտեաց իւրեանց. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 9։)
knight's attendant, esquire
Կապարճակիրք, եւ զրահաբարձք. (Պտմ. աղեքս.։)
cuirass-maker.
Զրահագործք ասեն, թէ քանի՛ հազար օղ պիտոյ է ի բովանդակութիւն զրէհի. (Յկ. ղրիմ.։)
heap, mass, pile.
ԶՐԱՀԱՆՔ ԶՐԱՀԵԱՆՔ. βουνός collis Բլուր, դէզ, կարկառ (իբրու զրահից հանելոց եւ կուտելոց). եբր. ծիֆօրիմ. պ. սիւպրէ.
to arm one's self with a cuirass.
Զրահս զգենուլ. զրահիլ. սպառազինիլ.
Որոց ընդդէմ սպառազինապէս զրահաւորեալ. (Արիստակ. յայտն.։)
that flows, inundates uselessly or unjustly.
Նաւարկեալք հմտաբար ընդ զրահեղեղ կռապաշտութիւնս. (Շար.։)
Զրահեղեղ պղտորութիւն. (Յհ. կթ.։)
to cuirass, to arm with a cuirass.
θωρήσσω thorace munio, lorico, armo Զրահիւք ամրացուցանել՝ զայլս կամ զանձինս. վառել. սպառազինել. սրտապնդել. զըրխ հագցընել, հագուիլ.
Ի ձեռն պահոց զրահեսցո՛ւք զբարեպաշտ թագաւորս մեր. (Գեննանդ.։)
Գեդէհոն ետես զհրեշտակն, որ ձեռնադրէր զնա դատաւոր Իսրայէլի, եւ զրահէր պատերազմել ընդ մադիանացիսն. (Դամասկ.։)
Աստուած զրահեալ զօրացոյց զմեզ ընդդէմ ախտիցս։ Եւ զի ելեր պատերազմել ընդ նոսա, արդ եւ նոքա զրահեալ են. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
Բազումք ահաբեկեալ՝ սկսան զրահել (իլ) պնդապէս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Եւ խրախուսին յոգի ուրութեամբ՝ զրահեալ պնդապէս՝ սուսերաւ հոգւոյն՝ աստուածարեալ մարտիկք ամենայն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Զրահետ՞՞՞վարիմ.
ԶՐԱՀԵՏ ՎԱՐԻԼ, ԲԵՐԻԼ, ԼԻՆԵԼ, եւ այլն. Ի զուր զհետ վարիլ, պնդիլ. եւ զհետ սնոտեաց կամ յընդունայն շաւիղս ընթանալ. ըստ յն. միջամուխ լինել. ἑμβατέω ingredior, ineo
Յաննիւթս (այսինքն անպատճառ) զրահետ բերիլ յայսոսիկ, ո՛չ առ ատելիս, այլ առ սիրելիս երբեմն. (Շ. թղթ.։)
vain, useless, false.
Ոյր հետք եւ ընթացք են ընդունայն. անպիտան. անշահ.
vain, labouring in vain, fatiguing uselessly;
— լինել, to labour in vain, to work without result, to make a hole in the water, to make ropes of sand, to miscarry;
— վաստակ, labour lost.
Ի զուր զրաջան է։ Զրաջան եւ սնավաստակ. (Եփր. պհ.։)
that labours in vain.
Հարկ լինէր զընթացս զրավաստակ աշխատութեանցն որջ պահել. (Ղեւոնդ.։)
to terminate, to finish;
— ի կենաց, to kill, to take away life, to put to death, to slay, to cut the thread of one's days.
to take away, to deliver.
Մատուցանելով զպտուղ իւր ի ճաշակումն ամենայն վտանգելոց՝ յախտէ զրաւեցոյց. (Պիտ.։)
injustice;
privation.
extortion, exaction, encroachment, injustice, insult, rapine;
breach, diminution, loss, grief, wrong, injury, hardship;
despoiling, privation, degradation, exclusion, dispossession.
Ջերմեռանդ արտասուօք ողբասցեն զզրկանս, զի ի հոգեւոր հարսանեացն արտաքս վարեցան. (Խոսր. պտրգ.։)
Եղեւ խռովութիւն վասն զրկանաց ի քաղցրուսոյց վարդապետէն իւրեանց. (Հ. կիլիկ.։)
to deprive, to rob, to despoil, to commit rapine;
to defraud, to frustrate;
to vex;
to strip, to displace, to depose, to leave destitute;
— զանձն, to deprive, to debar one's self from.
Զիրկ, կամ զուրկ թողուլ, զլանալ. կարճել յիրաւանց. անիրաւել. հարստահարել. կր. նաեւ Զիրկ մնալ ի ցանկալեաց, ի սիրելեաց, եւ այլն. յետնիլ. պակասիլ. անմասն լինել.
Զի մի՛ զրկիցիմք ի սատանայէ. այսինքն դաւիցիմք, պատրիցիմք. (՟Բ. Կոր. ՟Բ. 11։)
that deprives;
oppressive.
Ոչ եւս ապաստան լիցին ի զրկիչսն իւրեանց. (Ես. ՟Ժ. 20։)
Սպան Մովսէս զզրկիչ եգիպտացին. (Նախ. ել.։)
Որ զրկի յումեքէ, անմխիթար է. ապա եթէ ինքն զզրկիչն զրկէ կամ հարկանէ, մխիթարեցաւ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Զրկանք.
Խանդացեալ ընդ իրս կաթողիկոսին՝ զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն. այսինքն զրկեալ մնալոյ ի թագաւորութենէն. (Յհ. կթ.։)
cf. Զրկանք.
Ատելութեամբք, զրկութեամբք միմեանց, սպանութեամբք. (Ղեւոնդ.։)
cf. Զրկանք.
Խանդացեալ ընդ իրս կաթողիկոսին՝ զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն. այսինքն զրկեալ մնալոյ ի թագաւորութենէն. (Յհ. կթ.։)
term, word, discourse, recital, narrative, narration;
talk, conversation, familiar chat;
news, hearsay, rumour;
— առնել, բերել, տալ, to bring, to give news, to announce, to recount, to inform, to relate;
— արկանել, to talk, to converse;
ի — or ի —ս լինել, to become a by word;
ընդ հանճարեղս եղիցի — քո, let thy conversation be with the wise;
ել —, the tale spreads, the report prevails.
διήγημα, λάλημα , λόγος, ῤῆμα historia, narratio, verbum, sermo եւ այլն. Ասացուած ծերոց առաջնոց, կամ հասարակաց. վէպ. պատմութիւն. ճառ. խօսք. առակ. խօսակցութիւն. եւ Համբաւ. լուր.
Զրոյց ետ զգերել տապանակին. (Եփր. թագ.։)
Այնպէ՞ս իցէ, որպէս դու զրոյց տաս. (Ճ. ՟Ա.։)
talker;
narrative, historical.
Վասն յունացն զրուցաբանս զակնարկութիւն մերոց պիտոյիցս առնելոյ՝ բաւական է այսչափ. (Խոր. ՟Ա. 1.) այսինքն զզրուցաբանական ակնարկութիւն։
to recount, to narrate.
Որպէս Յովսեպոս մեզ զրուցաբանէ. (Արծր. ՟Ա. 9։)
cf. Զրոյց.
who brings news;
— լինիմ, to bring news.
ԶՐՈՒՑԱՏԱՐ ԼԻՆԵԼ. Զրոյց տանել. բերել. խապար տանիլ.
Զի զրուցատարք լինիցին պարսից արքային. (Մամիկ.։)
to narrate, to relate, to discourse, to talk.
Ճառել. բացատրել. զրոյց տալ. պատմել.
recital, discourse, narration, dialogue.
διήγησις narratio Տըւչութիւն, այսինքն աւանդութիւն պատմական. վէպ. պատմութիւն. ճառ. նագլ, հիքեայէթ.
Յորժամ այսպիսիս ընթերցասիրեմք իմաստութեան ճառս եւ զրուցատրութիւնս. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Հարցն եւ ծերոցն պարտ էր հաւանել զրուցատրութեան. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Ծանուցաւ ձեզ երբեմն յաղօթական եղբօրն զրուցատրութենէ. այսինքն ի պատմելոյ ուխտաւորին. (Շ. թղթ.։)
Զի՞նչ արգելու զրուցատրութիւն առնել ընդ միմեանս, որչափ պատշաճ է։ Յաղագս որոց առնեմք զզրուցատրութիւնս. (Պղատ. սոկր. եւ Պղատ. օրին. ՟Գ։)
cf. Զրուցատրեմ.
Պատմել. ճառել. աւանդել. որպէս եւ ռմկ. ասի, կըզուրցըւի, կամ կըզուրցեն.
Զորս եւ բազումք ի գեղջկաց զրուցեն մինչեւ ցայժմ։ Զրուցեն զսմանէ եւ պառաւունք։ Ընդ որ հիացեալ՝ զրուցեաց երանելւոյն Նունէի։ Զրուցեցից քեզ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 68. 83։ ՟Գ. 1։)
ԶՐՈՒՑԵԼ. որպէս Բացատրել.
ԶՐՈՒՑԵԼ. որպէս Խօսակցիլ.
withe, band;
tie, bond, link, joint, union.
σύνδεσμος conjunctio, vinculum Յօդ ամուր, որպէս սերտ միաւորութիւն, եւ իր միաւորիչ պնդութեամբ. զուգակապ. շաղկապ. կապ.
Եւ ի վերայ ամենայնի զսէրն, որ է զօդ կատարմանն. (Կող. ՟Գ. 14.) (ուր գրի եւ վրիպակաւ զարդ, փոխանակ գրելոյ զաւդ)։
to tie, to bind, to fasten, to attach;
to salder.
ζευγνύω, ἑπιζεύγνυμι jungo, adjungo συνδέω colligo, (-gas,) connecto Յօդել պնդութեամբ ընդ միմեանս. զուգել. յարել. կցել. շաղկապել. միաւորել ո՛ր եւ է օրինակաւ.
Զօդեալ կամարքն հանդէպ միմեանց. (՟Գ. Թագ. ՟Ե. 6։)
Ի մի լուծ կշռոց զօդեցից։ Ի մի կերպարան տեսակի զօդեաց։ Մի զօդեցաւ Քրիստոս յերկուց գոյութեանց։ Արձան անձնական իմաստիւք զօդեալ. (Նար.։)
Զինչ է՝ որ զօդէ մարդ ի սրտէ անտի իւրմէ յետ ընդունելոյ պատուիրանին, այն դառնութիւն է եւ ստութիւն։ Զօդեաց յօդեաց զպատճառ պատանեկին. (Եփր. թագ.։)
seam, joint, suture;
cf. Յօդ;
cf. Յօդուած.
Փոխանակ գրելոյ զՅօդուած. (զորմէ տե՛ս ի տառն Յ) իբրու նովին նշանակութեամբ՝ Յօդ. զօդ. կապակցութիւն.
immodest, impudent;
filthy, shameful.
cf. ԶՈՇ;
պ. զիշտ;
ուստի յաջորդ ածանցք։
avaricious, sordid, stingy, niggardly, miserly.
Տէ՛ր յորոց պարգեւես մեզ, տամք ումեք. եւ որք առնուն, զօշաքաղս (կամ զուշաքաղս) առնուն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
to seek unlawful profits, to gain illeeitly, to procure by fraud;
to flatter, to allure.
չ. αἱσχροκερδέω turpiter lucram facio Լիրբ եւ անյագ ցանկութեամբ քաղել զդրամս. որպէս եւ Զօշոտելով կամ լրբութեամբ ջանալ որսալ զմարդիկ.
Մի՛ պատիր բանիւ քո զօշաքաղեսցես, եւ բարբանջեսցես. (Ճ. ՟Բ.։)
sordid interest, avarice;
sordidness, niggardness, stinginess;
թիւրիլ զհետ զօշաքաղութեան, to turn aside after lucre.
αἱσχροκερδία turpis qestus studium ԶՕՇԱՔԱՂՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԶՕՇԱՍՏԱՑՈՒԹԻՒՆ. Աւելաստացութիւն. չար ագահութիւն. անամօթ եւ պիղծ շահախնդրութիւն.
Վասն իւրեանց զօշաքաղութեան, զի պիղծ են ամենայն շահք նոցա. զի մարդկան մահուամբ գտանեն նոքա զօգտութիւնսն իւրեանց. (Եփր. տիտ.։)
Ապա եթէ զօշաքաղութեամբ ածիցի, զհարկսն միայն պահանջել. (Կանոն.։)
cf. Զօշ.
Յիմար, կամ անյագ, կամ անառակ, կամ հեշտասէր։ Արմատն է Զօշ կամ զոշ, զուշ. պ. զիշտ. այսինքն Յոռի, զազիր. եւ յածանցս իւր վարի որպէս Յայրատ, պակշոտ, եւ ցանկասէր անյագ, որ աչս արձակէ յամենայն իրս։
lascivious, wanton;
covetous.
Մերձենան աչք զօշոտեալք եւ յանմերձենալիսն։ Աչաց զօշոտեցելոց օգտակարագոյնս կազմել. (Ածաբ. կիպր. եւ Ածաբ. աղքատ.։)
to dazzle, to charm;
to effeminate;
գեզ նորա զօշոտէր զաչս ամենեցուն, her beauty attracted every one's gaze.
Անյագ կացուցանել զաչս. որպէս թէ պակշոտել. որսալ ի տես հեշտալի. կախարդել զտեսութիւն.
Երփն երփն գունաւորութեամբն զաչս ամենեցուն զօշոտեալ յինքն դարձուցանէ։ Գեղեցիկք եւ պայծառքն զօշոտեն զաչս տեսողացն, եւ կախարդեալ յինքեանս դարձուցանեն. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ այլն։)
covetousness, lust;
ogling, wooing;
filthiness, lewdness.
λιχνεία, τὸ λίχνον liguritio, catillatio, aviditas ἕφεσις appetitus, impetus Անյագ բերումն. ցանկասիրութիւն. աչարձակութիւն. պակշոտութիւն. յայրատութիւն. ըստ յն. անյագութիւն. տենչ.
Զոշոտութիւն (այսինքն զզօշոտութիւն) զլսելեացն գեղեցիկ լեզուաւ կախարդեաց։ Ո՞ զօշոտութիւն (յն. զզօշոտն) մեզ եւ զապերախտ ողոքեսցէ զորովայն։ Նենգաւոր օձին բռնաւորութիւն միշտ զօշոտութեամբ հեշտութեան քարշեալ։ Ոչ բարւոք՝ պարզամտացն տակաւին եւ ցանկացելոցն զօշոտութեան (կամ զօշոտութիւն). (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. ծն.։)
Լեզու չարախօսութեամբ, աչք զօշոտութեամբ։ ԶԴաւիթ աչաց զօշոտութիւն նախ կապեաց ի սէրն Բերսաբէի։ Անմտացն երգքն զօշոտութիւն ցանկութեանն զայրացուցանէ յախտս եւ ի մեղս։ (Սատանայ) որպէս զզուարակ գէր՝ զօշոտութիւնն աճեցուցանէ. որպէս զշուն՝ զքծնութիւն շողոքորթութեանն ուսուցանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող. եւ Լմբ. առակ.։)
Զօշոտութիւն, սուտ պաճուճութիւն։
bravely, valorously.
Իբր Հզօրեղապէս. ուժգին. ուժով.
Սոքա երկոքին զօրաբար մարտնչին ընդ հոգի։ Կռուիմ զօրաբար ընդ նոսա։ Ոչ թոյլ տայ Տէր զօրաբար պատերազմիլ ընդ նոսա. (Վրք. հց. ՟Զ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Զ։)
belonging to a general, or to his command.
Սեպհական անձին կամ իշխանութեան զօրագլխի.
Որպէս նաւի զօրագլխականի (խաբուտան փաշայի). (Փիլ. ել. ՟Բ. 44։)
general, commander, leader;
— հաւատոց, author of the faith.
στρατηγός, ἠγούμενος, ἑπιστάτηις dux exercitus, praefectus militum, magister militiae Գլուխ զօրու, կամ գնդի զօրաց. առաջնորդ մասին ինչ բանակի՝ ի վայր քան զմեծ զօրավարն կամ զսպարապետն.
Ի ձեռն պատուաւոր զօրագլխի ուրուք։ Զօրօք եւ զօրագլխօք. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Նորահրաշ պսակաւոր, եւ զօրագլուխն առաքինեաց. իմա՛ զօրավար, ըստ որում սպարապետ հանրական։
stronger.
Արիաբար. ուժով, կտրճի պէս.
amusing the army.
Ջէքն րախճանագոյն լսի, կամ զօրազուարճ. (զի ասի,) ջէքն այնքան գեղեցիկ էր պսակն. (Երզն. քեր.։)
levy of troops, enrolment, recruiting;
— առնել, լինել, to levy soldiers, to enrol troops, to subsidize an army, to recruit;
— է նա, he is gathering together an army;
he is ready with an army;
— առնել հոգւոց, to select, to separate, or to gather together souls.
Որպէս Ժողովումն զօրաց. կամ Վայր Ժողովելոյ զօրաց.
Կա՛մ յանապատի բնակեսցէ, եւ կամ ի զօրաժողովոյ (տպ. ի զօրաժողովս) եղբարց. իմա՛, ի մէջ միաբան ժողովոյ։
ԶՕՐԱԺՈՂՈՎ ԼԻՆԵԼ. συνάγω δυνάμεις, παρεμβολήν congrego exercitum, castra, aciem στρατεύω, ἑκστρατεύω, ἑπιστρατεύω bello invado, bellum infero, milito Զօր ժողովել. այրուձի գումարել, վառել, կազմել. եւ Խաղալ պատերազմաւ.
Որ զայրուձիգ առնեն, զայր ընտիր՝ զէն ընտիր ժողովեն. սոյնպէս եւ տէրն մեր ի զօրաժողովն առնել հոգւոց՝ քննէ զբարս եւ զկամս մարդկան. (Կոչ. ՟Ա։)
army, guards, soldiery, militia;
soldier, militiaman;
soldierlike, military;
strong, robust, valorous.
στράτευμα, στράτος, στρατιά exercitus, militia եւ custodia (յորմէ եւ յն. κουστωδία ) անուն հաւաքական. Զօրաւոր որեար, կամ դաս զինուորական. զօր. սպայ. եւ Պահապան զինուորք. սիփահ, ասքէր.
Տացուք հաց զօրականիդ քում։ Հասեալ ի վերայ զօրականաւ՝ ապրեցուցի։ Ամենայն զօրականի հետեւակաց իմոց։ Ունիք զզօրականն։ Կնքեցին զվէմն հանդերձ զօրականօքն.եւ այլն։
Սեպուհ մի ընտրեցին յամենայն զօրականէն։ Մի ոմն ի քաջ զօրականէն հայոց. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Է։)
Զօրական երկչոտ սարսէ ի փողոյ։ Զօրական երկչոտ լքանէ զձեռս ի պատերազմի. (Նեղոս.։)
Հանդիպեցաւ նմա դեւ մի ի նմանութիւն զօրականի. (Հ=Յ. յունիս. 17.։)
ԶՕՐԱԿԱՆ. ա. Որ ինչ է սեպհական զօրու. զինուորական.
Աւարումն քաղաքաց, եւ ապականութիւն զօրական զօրութեանցն։ Թագաւորի ասի փառք զօրական զօրութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
to detach troops, to expedite forces.
ԶՕՐԱՀԱՏՈՅՑ ԱՌՆԵԼ, կամ ԼԻՆԵԼ. Զօր հատանել, որոշել, ընտրանաւ ժողովել, կարգել. (յն. պէսպէս)
Հրաման տայր Յուդա, զօրահատոյց առնէր ի վերայ բերդին։ Զօրահատոյց արարին, ընդ երկու զզօրսն բաժանեցին։ Զօրահատոյց լինէր, գայր պաշարէր. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 41։ ՟Ե. 20։ ՟Թ. 63։)
Իբրեւ զօրահատոյցն առնէր Շապուհ զզօրս իւր ի վերայ աշխարհին Հայոց. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
cf. Զօրամարտ.