adj. s. "cf. Յառաջագահ;
— արքեպիսկոպոս, primate;
— նստել, բազմել, լինել, to preside, to be the president, to hold the first place;
—ք, cf. Նախաթոռք."
· Calfa
cf. Կանխագէտ.
· Calfa
Արդ թէ փոքունք ի յեղելոց հաւատացն, զի նախագէտ լինել յինէն պատրաստեցան. (Շ. իմ. եղակ.։)
precaution.
· Calfa
Զգուշութիւն կանխեալ. նախապատրաստութիւն. անքոյթ պահպանութիւն. եւ Իրք զգուշութեան.
predestined, pre-established, predisposed;
— բան, preliminary, preamble.
· Calfa
προτεταγμένος jam ordinatus, dispositus, praemissus. Նախակարգեալ. նախապատրաստեալ. նախընթաց.
spontaneous, ready, willing;
prompt;
the first to volunteer;
— լինել ի կռիւ, to commence the attack, to begin the fight;
— լինել, cf. Նախաձեռնել.
· Calfa
πρόχειρος, -ν qui, vel quod est in prompto, expeditus, aggressor, aggressus. Առ ձեռն պատրաստ. նախայօժար. ձեռներէց. մտադիւր. նախադրաւ, եւ Նախադրաւութիւն.
cf. Նախատօնակ.
· Calfa
Արժանաւո՛ր է յառաջ պատրաստելոյ եւ նախատօնի՝ սուրբ տիրուհւոյն ծնունդն։ Նախատօն աստուածածնին յղութեան. (Հ. կիլիկ.։)
ՆԱԽԱՏՕՆ ՆԱԽԱՏՕՆԱԿ. προεόρτιος, -ον profestus, festum diem praecedens. Նախապատրաստութիւն տօնի ի նախընթաց օրէ. հանդէս յառաջընթաց երեկոյին. եւ Որ ինչ հայի ի տօնախմբութիւն եւ յուրախութիւն մերձակայ.
eve of a feast.
· Calfa
Արժանաւո՛ր է յառաջ պատրաստելոյ եւ նախատօնի՝ սուրբ տիրուհւոյն ծնունդն։ Նախատօն աստուածածնին յղութեան. (Հ. կիլիկ.։)
ՆԱԽԱՏՕՆ ՆԱԽԱՏՕՆԱԿ. προεόρτιος, -ον profestus, festum diem praecedens. Նախապատրաստութիւն տօնի ի նախընթաց օրէ. հանդէս յառաջընթաց երեկոյին. եւ Որ ինչ հայի ի տօնախմբութիւն եւ յուրախութիւն մերձակայ.
cf. Նախընթացիկ.
· Calfa
Ընդ լալով սերմանել բանիս՝ ի նախընթաց չուս աստիճանաց օթեւանացս պատրաստութեան, դարձայց բերկրեցեալ. (Նար. ՟Բ։)
boat, bark, barge;
— գետոյ, wherry, sculler;
— վենետկեան, gondola;
տաճիկ —, caic;
անգղիական —, outrigger;
— նաւու, yawl, skiff, shaloop;
— տափարակ, ferry-boat, lighter;
վարձ, սակ —ի, tariff, rate.
· Calfa
Նաւակ մի պատրաստական. (Մրկ. ՟Գ. 9։)
port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.
· Calfa
Ի նաւահանգիստն կենաց՝ օթեւանս պատրաստեաց նոցա։ Խռովելոց հանգիստ, աշխատելոց նաւահանգիստ։ Հասցուք ի նաւահանգիստ կամաց քոց. (Ագաթ.։)
to sail, to navigate, to go to sea;
cf. Հողմ.
· Calfa
Ամենայն կազմածովք պատրաստ լինել ի նաւարկել։ Հարցեալ՝ թէ յո՛ ուրեք նաւարկիցէ։ Առագաստ ձգեալ՝ նաւարկել ի հայս կամէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Նգեմ.
· Calfa
Թոքին ի ձեռն հանապազորդ շարժման ձգելով առ ինքն զաղին՝ ընդարձակէ առ ի ձգումն օդոյն զանցս մտիցն, եւ նգելով դարձեալ ի դուրս փչել զ՝ի ներքս արգելեալն պատրաստէ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
to demolish with levers or crow-bars, to dismantle, to throw down, to raze.
· Calfa
Թոքին ի ձեռն հանապազորդ շարժման ձգելով առ ինքն զաղին՝ ընդարձակէ առ ի ձգումն օդոյն զանցս մտիցն, եւ նգելով դարձեալ ի դուրս փչել զ՝ի ներքս արգելեալն պատրաստէ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.
· Calfa
Յառաջագունէն զերկրորդն պատրաստէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
predisposed, spontaneous.
· Calfa
Հաստատեալք յառաջակամ պատրաստութեամբ կամացն աստուածութեան առ ի պատիւ մարդոյն. (Ագաթ.։)
the first place;
the front, the fore part.
· Calfa
Եւ այսպէս կարգի կարգի յառաջակողմն պատրաստեցին զդիրս սրբոյն Հռիփսիմեայ, եւ զկնի նորա զերեսուն եւ զերկուցն. (Ագաթ.։)
generous, liberal;
voluntary;
— լինել, to offer, to give freely or spontaneously;
to be full of good-will, ardour or eagerness.
· Calfa
ՅԱՌԱՋԱՄԻՏ ԼԻՆԵԼ. προθυμέομαι prompto sum animo. Յառաջել յօժար մտօք ի լաւ անդր. յօժարամիտ՝ դիւրապատրաստ եւ զուարթառատ գտանիլ ի տուրս.
advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.
· Calfa
Փութասցին ի պարիսպս, եւ պատրաստեսցեն զառաջապահս իւրեանց. (Նաւում. ՟Բ. 5։)
preservative, precaution;
preservative, precautionary.
· Calfa
Փութասցին ի պարիսպս, եւ պատրաստեսցեն զառաջապահս իւրեանց. (Նաւում. ՟Բ. 5։)
to continue, to last, to remain, to persevere, to be perpetuated;
to join, to unite, to be added.
· Calfa
Ընչ կամելն՝ անդէն եւ հանդիպումն առ ձեռն պատրաստ յարանայ։ (Գարուն եւ ամառն) յարանան առ միմեանս ընտանեբար դրակցութեամբ. (Պիտ.։)
to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.
· Calfa
κοσμέω orno κατασκευάζω apparo, fabrico ῤυθμίζω apto τάσσω ordino διορθόω corrigo καθίστημι constituo ποιέω facio, paro. (արմատն է Արդ, զարդ, յարդ. հարթ. արդար) Զարդարել. յօրինել. յերիւրել. յարմարել. կարգաւորել. դիւրել. հանդերձել, կազմել, պատրաստել, կարգել, առնել, կացուցանել. սազել, շտկել, դուրել, շտկտել, կոկել, հատրել, ընել, շինել.
unexpected, unforeseen;
—, —ում or —ում ժամու, unexpectedly, unawares;
suddenly, all at once;
—ում պահու ի վերայ հասանել, to surprise, to take by surprise.
· Calfa
Յանկարծակի յեղակարծում ժամու։ Յանկարծ յեղակարծումն ժամանակի։ Յանկարծօրէն յանպատրաստից յեղակարծումն ժամու։ Յանկարծօրէն յեղակարծումն հասանէր անկանէր ի վերայ բանակին։ Յեղակարծումն անկեալք ի վերայ միոյ թեւի. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 28։ Ագաթ.։ Բուզ.։ Փարպ.։)
grand dinner, magnificent repast;
sumptuous, splendid;
— գործել, to give a grand dinner-party.
· Calfa
well fortified or munitioned.
· Calfa
Քակտեալ բաժանեցան ի մեծամուր պատրաստութենէն. (Եղիշ. ՟Ը։)
to be fortified or strengthened by, to be consolidated.
· Calfa
Էին պատրաստեալք յառաջագոյն մեստեալ մահիճք երկաթիք յառաջահոգութեամբ, զի մի՛ անհնարին ծանրութեամբ փղացն բակցի. (Փիլ. լիւս.։)
of our nation, national;
of our nature, our;
— բնութիւն, humanity;
—ք, our conationals, fellow-countrymen, compatriots;
mankind, the human race.
· Calfa
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
· Calfa
Եւ այսու մխիթար եւ քաջալեր բանիւք վառէր պատրաստէր զնոսա. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 21։)
wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.
· Calfa
Ի միում գիշերի հասանի ցաւ յանկարծակի իբրեւ զնետ մոլորական. իբր վրիպակաւ կամ յանպատրաստից եկեալ. (Վեցօր. ՟Ե։)
fury, rage, mania, frenzy, madness, folly;
violent passion;
transport, enthusiasm;
*vice, bad habit.
· Calfa
Իսկ փղապետն յանհնարին մոլութիւն (կամ մոլորութիւն) զգազանսն վառեալ պատրաստեր. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 25։)
entrance, entry, coming or going in, introduction, access, approach, admission;
gate, street-door, portal;
porch, atrium, vestibule;
income, revenue, rent;
carnal knowledge;
cf. Կանացի;
—ք արեւու, sun-set, setting, going down;
the setting sun, the west;
—ք արեւային, heliacal sun-set;
—ք աստեղ, immersion;
յելից մինչեւ ց-ս արեւու, from sun-rise to sun-set;
— եւ ել or ել եւ —, income and expenses;
— եւ ել նաւաց, arrival and departure of ships;
—ք եւ ելք, entering and leaving;
comers and goers;
— ամսոյ, first day of the month;
ի մտից արեւու, towards or near evening;
ի —ս լինել or դառնալ արեւու, to disappear, to set;
— առնել, to make one's entry, to enter to go in;
— or —ս գտանել, to be admitted, to have access, to be received;
— եւ ել առնել, to come in and go out;
իմանալ զ—եւ զել ուրուք, to know all a person's goings out and comings in, all his designs and actions;
ժամս որոշել ել եւ մտից, to fix the times of audience;
համարձակ — շնորհել առ ինքն, to give free access to him;
ոչ գիտեմ զել եւ զ— իմ, I do not know how to act;
խաղաղութի՞ւն իցէ —դ քո, is peace with you? do you bring peace?.
· Calfa
Ըստ ճանապարհին պահպանութեան յառաջ պատրաստեալ յերկիրն մուտ. (Փիլ. ել.։)
book;
parchment, scroll, roll, register;
code, manuscript;
աստուածային, աստուածաշունչ —ք, the Holy Scriptures, — Bible;
—ենից դարան, library;
ի —ենի հարկանել, տալ, to write, to set down or couch in writing, to register, to record;
մատեան — գունգ, the immortal band (Persian cavalry).
· Calfa
Ամրացուցանէր զգունդն մատեան իբրեւ զաշտանակ մի հզօր։ Գունդն մատեան քակտեալ բաժանեցան ի մեծամուր պատրաստութենէն. (Եղիշ. ՟Զ։)
to repulse, to reprove, to refute, to contradict;
ի բաց —, to refuse, to reject;
to suffice, to be sufficient.
· Calfa
Եթէ պատրաստի հերքել չարին զօրութեանն, ի հաղորդութիւն զնա ընկալցի. (Սկեւռ. լմբ.։)
month of March.
· Calfa
Եղեւ մարտ ի մէջ հովուաց։ Միթէ մարտի՞ւ մարտեաւ ընդ իսրայէլի։ Մարտն սաստկացաւ։ Տալ մարտ պատերազմի։ Ի մարտ պատերազմի պատրաստիլ։ Մարտ դնել։ Մի՛ յանդուգն անկանիցիս ի մարտ։ Արտաքոյ մարտք, եւ ի ներքոյ արհաւիրք։ Մարտի՛ր զբարւոք մարտն հաւատոց (յն. ագոն) եւ այլն։
to warehouse;
to provide, to furnish food, to victual, to revictual, to lay in a stock of, to store;
to lay by, to hold in reserve, to amass, to gather, to treasure up.
· Calfa
ՀԱՄԲԱՐԵՄ ἁποτίθημι, ἑντίθημι, τίθημι repono, recondo. կր. κεῖμαι, ἁπόκειμαι situs sum եւ այլն. որ եւ ԱՄԲԱՐԵԼ. Ժողովել համբարս կամ ի համբարս. մթերել. գանձել. պատրաստել, պահել. ժողվել, դիզել.
whole, total, entire, universal;
all, entirely, totally, wholly;
ընդ — աշխարհ, throughout the world;
— կալ ի վերայ, understand perfectly, to know to the bottom, to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts.
· Calfa
Համօրէն չտանել զնոսա յերկիրն։ Բժշկեցից զնոսա համօրէն։ Համօրէն իբրեւ առիւծունք պատրաստեցան որդիք նոցա. (Եզեկ. ՟Ի. 15։ Ովս. ՟Ժ. 5։ Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 38։)
adj. adv. always wearing.
· Calfa
Բարձեալ աշտեայս հանապազակիրս ի պատրաստութիւն (այսինքն ի զգուշութիւն) գազանացն. (Արծր. ՟Բ. 7։)
to dress, to get ready, to prepare;
to make or get up;
to put in order, to arrange, to dispose, to fit up, to settle;
to provide, to furnish, to garnish, to set off, to deck, to adorn, to embellish, to clothe;
to equip, to arm, to fit out;
to construct.
· Calfa
κατασκευάζω instruo, paro ζεύγνυμι jungo κοσμέω orno. Հանդերձանս իմն առնել. պատրաստել սպասիւք եւ սարօք. կազմել. յարդարել. զարդարել. յօրինել. յարմարել. հոգալ կամ տալ զպէտս եւ զընծայս. յուղարկել ամենայն պիտոյիւք կամ բարեօք. շտկել շտկտել։ սազել.
to prepare oneself, to get ready, to be in readiness, to set about, to fall to, to be about to, on the point of, going to;
to dress, to put on one's clothes, to clothe oneself;
— ի չու, to get ready or prepare for a journey;
—ձեալ էր դարձ առնել ի տուն, he was ready to return, or was on the point of returning home.
· Calfa
ἁποσκευάζομαι vasa colligo παρασκευάζομαι paratus sum περιζώννυμι praecingor եւ այլն. Կ ազմ եւ պատրաստ լինել. վառիլ կազմիլ. գօտեւորիլ. կահաւորիլ. պատրաստութիւն տեսնալ, փարթաքը ժողվել.
ՀԱՆԴԵՐՁԵԱԼ ելոյ, եալք, ելոց. ա.գ. μέλλων, ἑρχόμενος futurus, venturus. Որ ինչ գալոց է, կամ լինելոց, կամ ակնկալելի. առաջիկայ. ապագայ. ապառնի. պատրաստեալ.
ՀԱՆԴԵՐՁԵԱԼ. որպէս կր. Հանդերձել բային. σύνθετος, ἕξαλλος compositus, egregius ἁλλασσόμενος mutatus. Կազմեալ պատրաստեալ յօրինուածով. բաղադրեալ. յարդարուն. զարդարուն. պատուական. փոխանակաւ ագանելի. առատ սրտիւ ընծայեալ.
before, in face, in presence of, in front, opposite;
against;
ի —, ի —դիպէ, ի —դիպոյ or —պոջ, before, in front;
convenient, fit, proper.
· Calfa
Զվերջին տեղին ունել ըստ պատուիրանացն տեառն իւրաքանչիւր ումեք հանդէ՛պ է։ Արդ է հրաժարումն՝ հանդէպ պատրաստութիւն՝ սկիզբն առնել առ աստուած ճանապարհին։ Ոմանք ի մանկացն հանդէպ ունել յայտնի են առ ուսմունսն (այսինքն յարմարութիւն). (Բրս. հց.։)
the fourteenth letter of the alphabet, the ninth of the consonants;
fifty, fiftieth.
· Calfa
Ծայն, ծանուցանէ յոյժ ծանրագոյն ըզբան երդման ուրանալոյն։ Ծայն, ծովու նըման ասէ զիմաստ ... ծըծել մըտօքըդ լե՛ր պատրաստ. (Շ. այբուբ.։)
knowing, known, manifest;
recognizable;
connoisseur, good judge of;
acquaintance;
friend;
indication, token, sign;
disciple, scholar;
—ս տալ, to make known, manifest, to disclose, to reveal;
to make acquaintance with;
—ս տալ զանձնէ, to make oneself known, to manifest or reveal oneself;
ի —ս գալ, to be known, manifest or revealed;
— լինել, to know, to be acquainted with;
—ք մեր, our acquaintances, friends, the people of our acquaintance.
· Calfa
Ծանօթք եղիջիք պատրաստական վայելչութեանն. (Յհ. կթ.։)
cf. Ծանօթ.
· Calfa
Երկու այսոքիկ ծանօթականք նմա էին, մարմնով չարչարիլն, եւ աստուածութեամբ անչարչարելի գոլ. (Դամասկ.։) յն. առընթեր էին, կամ առ ձեռն պատրաստ։
fellow-servant, helpmate;
colleague, fellow-member, fellow-professor.
· Calfa
Քո ծառայիս (այսինքն երկրի) մեզ սորուն ծառայակ ցացս հրաման տացես պատրաստել զդարմանոց մերոց պէտս. (Խոսր.։)
conjunction, junction, union, tie;
marriage;
conjunction, syzigy;
substitution of letters having similar sounds.
· Calfa
Համոզեալ ի մէջ նոցա՝ զվայելուչ եղբայրական լծակցութիւն պատրաստեալ ի մէջ նոցա, ջանահնար լինէի (Յհ. կթ.։)
to wash, to batho one's elf, to take a bath;
— բուսոց, տնկոց, to bedew;
to water plants.
· Calfa
Ոսկի լականաւ ջուր պատրաստել առ ի լոգանալ նմա. (Լաստ. ՟Ը։)
audible;
that hears;
— առնել, to cause to hearken to, to cause to grant;
— լինել, to be heard or listened to;
to be hearkened to;
— եղեն աղօթք քո, your prayers have been heard;
— եղեն դից մաղթանք նորա, the gods grant him.
· Calfa
Ոչ տեսանելի, եւ ոչ լսելի, եւ ոչ իմանալի ասաց զպատրաստութիւն այնմ բարեացն. (Ի գիրս խոսր.։)
to become hollow or deep;
to dive into, to go to the bottom of.
· Calfa
Զանպատրաստ խորացեալ խաւարին հալածեալ նսեմութիւն։ Աներեւոյթ խորացելոյ բանտին (դժոխոց)։ Բորբոքեալ ծովուն խորացելոյ. (Բենիկ.։)