wrestling, struggle.
girt;
prompt, active, diligent;
— լինել, to gird one's self;
to be prompt.
ԳՕՏԷՊԻՆԴ կամ ԳՕՏԵՊԻՆԴ. Որ պնդապէս կապէ զգօտին. եւ Արի, պատրաստական ի գործ.
that girds the body;
that girds on the sword.
Որ անձամբ անձին գօտի կամ կամար ածէ ընդ մէջ. որպէս պատանի, երիտասարդ ժիր, գօտեւոր.
Եւ ելին յամենայն գօտիածուաց եւ ի վեր. յն. յամենայն գօտեւորելոց զգօտի եւ ի վեր. (՟Դ. Թագ. ՟Գ. 21։)
thou, thee, you;
this, that, it;
these;
սուրբդ սրբոց, you who are the holy of holy ones;
կորուսեր զհոգիդ եւ զինչսդ, you have lost your soul and your property.
that, this.
ԴԱ գրի եւ ԴԱՅ. cf. Դոյն. Դերանուն ցուցական՝ որ յայտ առնէ զմիջինն եւ զառաջիկայն ի յոլովից երրորդ դիմաց, զորոց բանն է. ատ, ատի, տըվի, տվինակ չու. որոյ նմանն չիք ի յն. եւ լտ. այլ անխտիր է առ նոսա ասել, սա, կամ դա, յայլեւայլ սեռս. οὔτος, αὔτη, τοῦτο hic, haec, hoc;
is, iste եւ այլն.
Դա՛ է որդի իմ սիրելի։ Արասցուք դմա օգնական ըստ դմա։ Առէ՛ք ի դմանէ զմնասն։ Զի կերիցեն դոքա։ Չէ դոցա բաւական.եւ այլն։
Դա՛ եւ դուք աւադիկ անողորմ հասէք ի վերայ իմ. (Յոբ. ՟Զ. 21։)
Դա՛ աւադիկ քո՛ է գազանդ, եւ չկամիս տիրել։ Իսկ դա՛ աւադիկ, ուստի եւ կամիցիմ զքեզ ճանաչել, ամենայն ուրեք ի նորուն հակառակաց գտանեմ զքեզ երեւեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
that resembles the sanctuary.
Դաբիրայօրէն յօրինմամբ ի ստորնայնոցս աստի մեկուսեաց. (Նար. խչ.։)
of laurel.
laurel.
ԴԱԲՆԻ լաւ եւս ԴԱՓՆԻ. գրի եւ ԴԱՓՆԷ, ԴԱՓՆԻԴ, կամ ԴԱԲՆԻԴ, Բառ յն. տա՛ֆնի. δάφνη laurus յորմէ ռմկ. տէֆնի, դէֆնէ. ըստ հյ. Սարդ կամ սարդի, եւ Կասլայ. ծառ մշտադալար՝ անուշահոտ, յորմէ պսակ կապէին ի գլուխ յաղթականաց. կոչեցեալ δαφνίς laurea
Առեալ մահակ սարդենի, որ է դափնի։ Է՞ր աղագաւ զդափնին առնուն. յաղագս անթառամութեանն եւ կանաչութեան եւ հոտոյն. (Մագ. քեր.։)
to cease, to stop, to interrupt;
to become calm, to give over;
to desist, to rest one's self, to remain;
to drain.
Ոչ դադարեաց եւ ոչ դադարէ ինքն առնելով (այսինքն աստուած ի գործելոյ). (Փիլ. այլաբ.։)
Ոչ դադարէ յիւրմէ խորամանգութենէ. (Յճխ. ՟Թ։)
Աստանօր դադարեսցէ բանս։ Դադարէ առ գետովն. (Խոր. ՟Բ. 89. ՟Ա. 5։)
to cease, to stop, to calm, to interrupt;
to extinguish, to stanch, to quench;
to drain.
Դադարեցուցանել զտապանակն (ի կայս իւր)։ Դադարեցուցանել զմարախ ի վերայ ամենայն սահմանացն եգիպտացւոց։ Դադարեցուցանել ի մարդկանէ զյիշատակս նորա։ Դադարեցուցանել զթագաւորութի տանն իսրայելի. (՟Ա. Մնաց. ՟Զ. 31։ Եւ. ՟Ժ. 14։ Օր. ՟Լ՟Բ. 26։ Ովս. ՟Ա. 4։)
Հանգուցանելն դադարեցուցանել է ... զչարիս. (Խոր. ՟Ա. 13։)
cf. Դադարեմ.
Զիա՞րդ դադարեցայց ի նորոգ ողբերգութեանց. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Որպէս դադարեցայք ի գործոց մեղացն, նոյնպէս դադարեսջիք եւ ի չար խորհրդոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Իբր զջուր անհաստատ, որ ոչ դադարին յաւազին տեղի. (Մխ. երեմ.։)
cessation, desistance, repose, rest, pause;
discontinuance, vacation;
extinction, redemption, act of stanching;
silence;
interruption;
inaction.
Այս կարգ զրուցաբանութեան դադարումն առցէ։ Ի սկզբան թագաւորութեանն պարթեւաց մինչեւ զդադարումն։ Դադարումն եղեւ ուստերաց նորա. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 66։ ՟Գ. 51։)
Դադարմունք եւ պարզք (օդոց). (Ոսկիփոր.։)
whose productions are harsh or hard.
harder or very hard;
very harsh;
haughty, cruel.
ԴԱԺԱՆԱԳՈՅՆ որ եւ ԴԱՐԺԱՆԱԳՈՅՆ. πικρότερος, χαλεπώτερος acerbior Առաւել դաժան. դժնդակագոյն. դառնագոյն. խստագոյն.
Դառն մահ մանկտւոյն, որ քան զամենայն մահ դաժանագոյն էր։ Անկանել ի փառացն քրիստոսի քան զամենայն թշուառութիւնս դաժանագոյն է։ Եւ որ քան զամենայն դաժանագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 23։ եւ Ես.։)
Նոյն սովորութիւն է եւ առ հայաստանեացս ե՛ւս դաժանագոյն (կամ դարժանագոյն). (Լմբ. առ ոսկան.։)
Դաժանագունից տեսութեանցն ոչ կամիմ կաճառակից լինել. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Դաժան.
Քան զոր ի՞նչ այլ ամբարշտութիւն վնասօղ եւ դաժանական. (Լմբ. հանգ.։)
that has a bad smell, stinking.
Ոգեսպառ պղտորարբութեամբ, դաժանահոտ մահաբեր երկամբք. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
atrocity, haughtiness, austerity, harshness;
sharpness, asperity.
որ եւ ԴԱՐԺԱՆՈՒԹԻՒՆ. Դաժանն գոլ. անհամութիւն. տտպութիւն. դառնութիւն. դժնդակութիւն. խստութիւն.
that produces verdure, grass.
Ցողով հոգւոյն շնորհի դալարաբեր լինել. (Սկեւռ. աղ.։)
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Ոսկիփոր.։)
(Գաւազանն ահարոնի) որ իբրու ցամաք գոլով՝ նոյն ժամայն իսկ դալարաբերեաց. (Անյաղթ բարձր.։)
to produce verdure;
to become green, to become green again.
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Ոսկիփոր.։)
(Գաւազանն ահարոնի) որ իբրու ցամաք գոլով՝ նոյն ժամայն իսկ դալարաբերեաց. (Անյաղթ բարձր.։)
green, covered with verdure, verdant, fresh.
Իբրեւ զխնձոր զուարճացեալ ի վերայ բարձրաբերձ դալարագեղ ծագի ճղաց ծառոյն. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Դալարագեղ.
furnished with new hair.
Որոյ հերքն միշտ են դալար կամ նորաբոյս. որպիսի է գերծեալն.
Զգլուխն իւր դալարահեր կալցի. (Մծբ. ՟Ծ՟Ը։ (որ ի Ղեւտ. ՟Ծ՟Գ. 45. գլուխ մերկ ասի։))
to become green, verdant, to sprout.
Ըստ նմանութեան ծառոց, որ ոռոգին ջրով, եւ ապա դալարանան. (Շ. բարձր.։)
Նմանութեամբ, Զուարթանալ, եւ Բեղնաւորիլ.
Դալարացան, եւ ծնան զբազմութիւն։ Դալարացաւ արգանդ նորա. (Վրդն. ծն.։)
meadow, pasture-field;
verdant.
what produces greenness.
to make green;
to renew, to restore.
ἁναθάλλω florere facio, viride reddo ԴԱԼԱՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ԴԱԼԱՐԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ դալարանալ. կանաչացուցանել. սաղարթացուցանել. նորոգել. կանանչցընել, բուսցընել.
Դալարացուցանել զվայրս քո աստուածգիտութեամբ. (Խոր. հռիփս.։)
Դալարացոյց, եւ անապական գործեաց զհոգւոյն ծնունդն. (Ճ. ՟Գ.։)
Դալարեցուցանէ զչոր գօսացեալս։ Բուսուցանես յերկրէ զոսկերս մարդկան դալարեցուցանես, նորափետուր զարդարես. (Ագաթ.։)
verdure, grass, herbage, vegetables.
Իբրեւ անձրեւոյ դալարւոյ յերկրէ. այսինքն որով լինի դալարի յերկրէ։
Աճէ դալարի, որ մերձ է ի ջուր. (Նեղոս.։)
green, verdure.
Կանաչութիւն. եւ Մատաղութիւն. նորութիւն. կանանչութիւն, մատղաշութիւն.
Զդալարութիւն իւր յառաջագոյն արձակեսցէ. յն. զնորութիւն. (Եզեկ. ՟Խ՟Է. 12։)
Նորոգումն մարմնոց դալարութեան մարդկան. (Ագաթ.։)
Նորոգումն դալարութեան գօսացելոց դիոց մարդկան. (Փարպ.։)
green, fresh.
Որ առ օրին բուսանի, եւ ելանէ ի դալարուտ պահանգի՝ որ արկեալ է յորմ. (Եփր. թագ.։)
cf. Դալկահար.
Ախտաժէտ՝ որ ունի զդալուկն.
meat;
offering, oblation;
bribe, fee.
δόμα donum, ἁνάθημα donarium Deo in templo suspensum Նուէր. ընծայ. տուրք, մանաւանդ յուտելեաց եւ յմպելեաց. եւ Կաշառք. (լծ. թ. դահամ. եբր. լէխէմ, որ է հաց, եւ կերակուր)
forger, counterfeiter.
Այն՝ որ դահեկան հատանէ ապախտ, կամ հատանէ մասն ինչ յարքունի դահեկանէ. սուտ ստակ տպօղ, կամ ստակ կտրօղ. գալպազան.
chief of hangmen;
officer.
Առաքեաց զինուորս դահճապետօք հանդերձ. (Ճ. ՟Ա.։)
wild mint;
calamint;
origan.
ի բառս Գաղիանոսի Դաղձն դնի նաեւ որպէս խոտ կոչեցեալ ըստ յն. գալամենտի։
Գրիչք շփոթեն եւ ընդ Գաղձն, որ եւ ԳԱՅԼԽՈՏ. զոր օրինակ.
Մի՛ բուսցի յայգիս մեր դաղձն վնասակար. (Ճ. ՟Բ. որ ի ՟Ե.) լաւ եւս գրի գաղձն։
Պատատեալ դաղձն վնասակար զորտից գրաստուն։ Զանպատշաճ բուսանել դաղձինն վնասակարի. փոխանակ գրելոյ, գաղձն, գաղձին։
to be amazed, blind.
Կրկին մթով մթանան, ի մտացն ցնորից դամարեալք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
sepulchral, funeral;
funeral ovation.
Զդամբանականն, որ է գերեզմանականն. (Երզն. քեր.։)
vault, charnel-house, catacombs, church-yard;
cf. Դամբան.
Դամբարանն, այսինքն գօռն նորա՝ է մերձ ի նոյն տեղին. (Մարթին.։)
Անորիշ մնան ի դամբարանսն. (Լմբ. ժղ.։)
to inter, to bury.
Ի սուրբ ուխտին դամբարանեալ, որ է դրազարկ անուն ձայնեալ. (Վահր. վիպ.։)
cf. Դայեկաբար.
Դայեկաբար սնուցանել. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 9։ Փիլ. յովն.։ Կորիւն.։ Մամբր.։ Պիտ.։)
foster-brother;
a. of a foster-brother.
(որ ըստ հին տպ. դայեկասուն) Ի նոյն դայեկէ սնեալ. սննդակից. դայեկորդի. կաթնեղբար.
Վասն եղբարց եւ որդւոց եւ սիրելի դայեկասնունդ բնակչացն. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Դայեկասնունդ.
Տոհմակից համարեալ միջնորդութեամբ նոյն դայեկի. դայեկասնունդ.
to nourish, to bring up, to educate.
Երախայքն տակաւին հայրականօքն բանիւք դայեկեալք։ Սրբազանիցն ամենիմաստն հանճար նախ դայեկէ զնոսա ներգործականաւ կերակրով։ Երգ եւ ընթերցմունք զանկատարսն դայեկեն առ կենդանարար որդեգրութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)
Միջնորդաւ իմն դայեկեն (աստեղք). (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
nurse's office;
bringing up, education.
Պաշտօն եւ գործ եւ դարման դայեկի. ծծմարութիւն.
ԴԱՅԵԿՈՒԹԻՒՆ. որպէս Դայեկորդիութիւն. սննդակցութիւն.
trill, modulation, quaver, warbling.
Ո՞վ ետ ճպռան ի վերայ ոստոց զերգսն եւ զդայլայլիկս. (Առ որս. ՟Է։)
Ներդաշնակապէս, այսինքն զդայլայլիկսն նման սմին թեթեւս ընթացուցանել։ Ըստ նմին խորհրդոց եւ ստեղծանին ամենայն դայլայլիկքն հագներգութեամբ. (Մագ. քեր.։)
Իսկ երաժշտականին՝ այլ իսկ առ դալալիկսն, եւ նմանականսն։ Որ պարերգողսն են, եւ դալալիկսն, մի (գլխաւոր), ոչ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cf. Դան.
μαχαίριον, ἑνχειρίδιον culter, cultellus Գործի հատանելոյ ի մասունս մասունս, որպէս թէ՝ հատ հատ, դանէ դանէ. կտրոց. սուր փոքրիկ.
Եդին դանակ նմա, որպէս զի հատցէ եւ կերիցէ. (Բուզ. ՟Է. 7։)
cf. Դանակագործ.
mite, penny, obole.
ԴԱՆԳ կամ ԴԱՆԿ. Իբրու չափ կշռոյ է Քառորդն տրամոյ, եւ վեցերորդ մասն ամենայն իրաց. պ. տանէ, (այսինքն հատիկ) տանգ, տէնկ
ԴԱՆԳ. ὁβολός obolus, nummus minutus Իբրեւ չափ դրամոյ՝ յետինն եւ փոքրագոյնն յիւրում կարգի, ոսկի կամ արծաթի եւ այլն. որ եւ ասի ՓՈՂ. դէնկէ որ եւ դրամ. փուլ, ֆուլ որ է փող.
Կամ ἁσσάριον as, assis;
assarium որ է Չորիր մասն ունկւոյ։ (Մտթ. ՟Ժ. 29։ Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 6։)
Ոչ հատանել ի գնոց նորա դանգոյ միոյ. (ՃՃ.։)
Դանկս երկուս առնում յաւուր մի ի ձեռագործէ, եւ ծախեմ ի պէտս իմ երկու փողս։ Երիս դանկս ոսկի։ Վաստակէր դրամս դանկոյ միոյ (ոսկւոյ). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Դ։)
Գանձդ ամենայն բարութեան շնորհեա՛ ինձ դանկի մի չափ ի քո սերմանէդ. (Եփր. աղ.։)
Երկու դանկօք զբոլոր ողորմութեան զվարձս ընկալաւ։ Երկուց դանկաց հաւասար մեղանչիցէ. (Եփր. յղ. գող.։)
very slow.
Որ յողորմութիւն առնել դանդաղագին է. (Եւագր. ՟Ի՟Բ։)
cf. Դանդաղագին.
Դանդաղագոյն գործէ (զմասունսն). (Փիլ. քհ.։)
Դանդաղագոյնք լինիցին առ ի զնոյն ժողովել (դաս ուսման)։ Ապա եւ մեք առ մնացորդսն ե՛ւս դանդաղագոյնս լինիցիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Զի մի՛ դանդաղագոյնս գործեցից զականջս լսողաց. (Ճ. ՟Ա.։)
to loiter, to trifle, to slumber, to dally, to waver.
Եւ մինչ ես դանդաղիմ, այլ ոք քան զիս յառաջագոյն իջանէ. յն. եկաւորեմ, այսինքն սկսանիմ շարժիլ. (Յհ. ՟Ե. 7։)
Ի հրամայելն սարկաւագին, զտէր աղաչեսցուք, ո՞վ է որ դանդաղի ի յաղաչելոյն. (Լմբ. պտրգ.։)