having fine wings.
to be plucked;
to be put to shame.
Եւ մի՛ թեւաթափեսցի վասն բարձրութեան թռչմանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Թեւասքօղեմ.
Սրբասաց սերովբէքն հրեղէն բերանօքն թեւածածուկ եղեալ փառաւորէին. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
winged, flying.
Թեւաւոր. թռչական.
Զայնս որ ի յօդս են թեւական, եւ որ ի ջուրըս լեղական. (Շ. այբուբ.։)
to burn ones feathers
Յոր թռչուն ոչ վերանայ. եւ թէ ձկտի, թեւակիզեալ անկանի. (Վրդն. պտմ.։)
of the same party;
allied;
— լինել, to take wing;
առնուլ զոք իւր —, to take aid.
Որ որպէս թէ թեւակցի այլում, այսինքն մօտ է ի թեւ զօրուն, կամ քերեալ անցանէ.
Երթայր այնուհետեւ անհոգս՝ որպէս թեւակից զօրուն պարսից. (Փարպ.։)
Եւ Որ կցէ ինքեան նոր թեւս. Թեւաբուսիկ.
to flap, flutter or beat the wings, to soar up, to wing one's flight, to spread the wings for flight;
to try, to endeavour, to compel one's self to, to apply one's self to, to do without help;
to occupy one's self with;
to undertake, to follow;
— ի, to be bordering on;
յապստամբութիւն —, to insurge, to revolt;
յուսմունս —, to give one's self up to study;
— զմիմեամբք, to help mutually or one another, to assist each other;
ի տուրեւառս —, to devote one's self to commerce.
ԹԵՒԱԿՈԽԵՄ ԹԵՒԱԿՈԽԻՄ. πτερύσσομαι, πτερύομαι alis latera ferio, gestio πειράζω tento μελετάω exerceo me, curo, sollicitor ἑπιτηδεύω, -ομαι studeo, operam do Իբրու թեւօք կոխել եւ հարկանել զկողս՝ առ փութով յառաջ խաղալոյ. կամ բաբախել զթեւս. այն է Գուն գործել. ջանալ, հնարիլ, ձկտիլ. թեկն ածել. թեւածել. իղձ լինել. կամիլ. բերիլ. դիմել ջանիւ. նկրտիլ. կրթիլ. ընդելանիլ.
Հասեալ առաջադրութեան՝ յոր թեւակոխեաց։ Ի փառասիրութենէ թեւակոխեն յանփառութիւն։ Ի վնասակարագոյնն թեւակոխեսցէ անուսումնութիւն։ Փոյթ առաքինին՝ բնութեամբ, եւ որ թեւակոխելովն. (Փիլ.։)
Յուսմունս թեւակոխէր, եւ ի թագաւորել. (Պտմ. աղեքս.։)
Ցորքան զպատուիրանապահութեամբն թեւակոխէր, ի բաց յինքենէ հալածէր զմահն եւ զապականութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Առաւել զերկոքումբքս թեւակոխեսցուք. այսինքն յածեսցուք զբանիւք (Եւսեբի եւ Խորենացոյն) (Սամ. երէց.։)
Որք ոչ նախուստ կրթեալք են բոլորովին, ոչ է հնար թեւակոխել զայնպիսի աստուածաբանութիւնս. այսինքն մխիլ կամ յառաջել յայնպիսի եւ այլն. (Մագ. ՟Ի՟Գ։)
Թեւակոխէ զնա յիւրսն ամենաչարս. իմա՛, հնարի ձգել զնա ի չար խորհուրդս իւր, կամ կրթէ։
effort, eagerness, alacrity, earnestness, assiduity;
inclination;
application;
occupation, study.
Թեւակոխութիւն գովելի, կամ վնասակար, կամ ցնորական, կամ անտեղի, եւ այլն. (Մագ.։)
cf. Թեւակոխութիւն.
Թեւակոխութիւն գովելի, կամ վնասակար, կամ ցնորական, կամ անտեղի, եւ այլն. (Մագ.։)
cf. Թեւակոխեմ.
Լուսաւորեալ, եւ թեւակուռ թեւամուխ եղեալ Աստուածատուր հրամանացն որպիսութեանց. (Ագաթ.։)
to join, to unite wings;
to assist each other.
Թեւք չորեցունցն ընդ միմեանս թեւակցէին. (Եզեկ. ՟Ա. 9։ յն. ունէին զմիմեանց։)
cf. Թեւակուռ՞՞՞լինիմ.
Թեւակուռ թեւամուխ եղեալ աստուածատուր հրամանացն որպիսութեանց. (Ագաթ.։)
Թեւամուխ միջամուխ յաստուածատուր հրամանացն հանգամանս. (Կորիւն.։)
to fly.
πτερόομαι, ἁναπτερόομαι plumesco, volo, excitor, efferor Թեւաւոր կամ թեւազգեաց լինել. թռչիլ. եւ Լողիլ. վերաթեւել. բարձրանալ. եւ Փքանալ. վստահիլ. թեւաւորւիլ.
Տեսեալ (Նեստորի) զկոմսունս պաշտպանս եղեալ իւր, ի սոսա քաջալերեալ թեւացաւ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
that keeps under the wings;
kept under the wings;
that protects;
protected.
Յորմէ ահիւ պակուցեալ թեւապարփակ ծածկութիւ դիմացն. (Սկեւռ. աղ.։)
Թեւապարփակ պաշտպանողօրէն գթասիրեալ ի ծնունդս նորոգս. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
the commander of one wing of an army, brigadier.
Զօրապետ միոյ կողման զօրուն, որ կոչի թեւ.
to shelter with the wings, to cover.
Թեւով որպէս քօղով պատել եւ ծածկել զինքն առ պատկառանաց (ըստ (Ես. ՟Զ. 2))
Սրովբէագունդ ջոկք աթոռոյն թեւասքօղելով ծածկեն զերեսս իւրեանց։ Յորմէ սրովբէն թեւասքօղէր. (Շար.։)
Թեւասքօղեալ զդէմս եւ զոտս իւրեանց։ Ապտակ ածէին լուսափայլ դիմին, այնմ որ սերովբէքն ի յահէն թեւասքօղէին. (Գանձ.։)
with spread wings;
— ընդունել զոք, to receive with open arms or wings.
Զթափանցիկ եւ զթեւատարած երագութիւն։ Թեւատարած եւ մշտնջենաւոր աղօթիւք. (Նար. յովէդ.։)
cf. Թեւաթափ.
Նենգաւոր աղուեսուն, եւ թեւատեալ ամբարտաւան թռչնոյն սատանայի. (Վրդն. աւետար.։)
to extend the wings;
to be a protector, to patronize;
to obtain possession.
Մայրն՝ մարմնոյն թեւարկէր առ խաչին. (Ոսկիփոր.։)
Կամ որպէս Թեկն ածել, ձեռներէց լինել, թեւակոխել ի տիրել եւ ի նուաճել. հնարիլ. ճգնիլ. ամբառնալ զանձն.
Խրատէ զամենեսին. առ իւր թեւարկէ, վարդապետէ, զի իւր հանգստեանն արժանաւորեսցէ զամենեսեան. (Ագաթ.։)
Ոչ մերոյ աշխարհիս ժամանէ թեւարկել Վաղերիանոս. (Խոր. ՟Բ. 73։)
protection, patronage;
cf. Թեւածութիւն.
Եւ որպէս Հովանաւորութիւն.
to beat with the wings.
որ ի (Վրք. հց.) գրի,
oar, scull;
fastening har, tringle;
— ի ժամացուցի, appendix.
Ի նաւն ընկալաւ զՅիսուս, եւ թեճակօքն վարելով՝ որպէս ի վեր (ի խորս) զոք համարէր տանել. ոչ գիտելով եթէ տանի եւ կրէ զնա՝ որ զամենայնս կրէ. (Ոսկ. ղկ.։)
scaly, squamous, covered with scales.
ԹԵՓՈՏ ԹԵՓՈՏԵԱԼ. Որոյ են թեփք. (Ձկունք) թեփոտք եւ թեւաւորք. (Վրդն. ծն.։)
white scab, furfur;
impetigo, moist tetter;
ringworm.
Սպիտակ քոսն ի մարմնի, որ չէ՛ բոր.
Թեփո՛ւկ է՝ տարածեալ ի մորթ մարմնոյ նորա, սուրբ է. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 39։)
Մերձաւոր բորոտութեան առստանալ զթեփուկն վարկանիմ, զի է թեփուկ մաքուր. (Մեկն. ղեւտ.։)
to edge, to sharpen, to point, to grind;
to forge, to fashion, to fabbricate;
to twist, to warp;
to bend, to incline;
to exercise, to instruct, to inform;
— զլեզու, to become biting or sarcastic.
Թեքել իւրաքանչիւր զգերանդի իւր եւ զգործի իւր (ի դարբնոցի). (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 20։)
Թեքեաց հիւսն զգործի իւր. (Ես. ՟Խ՟Դ. 12։)
Զիւր որդին ի նոյն արուեստ ճարտարութեան թեքիցէ։ Որ զմեծամեծ բարութիւնս խորութեան գիտութեան թեքեալք կազմեալք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Հոգին Աստուած թեքեաց զլեզուս առաքելոց ի հանդէս աստուածաբանութեան. (Ոսկիփոր.։)
Յորժամ կարէին ի միտ առնուլ, յայնժամ թեքեաց զլեզուն, եւ աճեցոյց զամբաստանութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
span, palm, hand;
a palm long.
Այնչափ գանեցին, որ թիկունքն թզաչափ մի վերացան. (Հ=Յ. մայ. ՟Ա.։)
Արեգակն բազմապատիկ մեծ գոլով քան զերկիր՝ թզաչափաբար տեսանի. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Թզաչափ.
Եւ ոչ թզեան մի երկիր վարոյ՝ տեղի կայր նորա. (Ոսկ. հերոդ.։)
girded with leaves of the fig-tree.
ԹԶԵՆԱՊԱՏ ԹԶԵՆԵԿԱՍՓԱԾ. Պատեալ տերեւով թզենւոյ կամ սփածեալ. կամ պատիչ թզենւոյ՝ տերեւ նորա.
cf. Թզենապատ.
ԹԶԵՆԱՊԱՏ ԹԶԵՆԵԿԱՍՓԱԾ. Պատեալ տերեւով թզենւոյ կամ սփածեալ. կամ պատիչ թզենւոյ՝ տերեւ նորա.
fig-tree;
—ք, orchard of fig-trees.
συκή, συκέη ficus Ծառ՝ որ բերէ զթուզ. թզի ծառ.
Եւ ասեն ծառքն ցթզենին. ե՛կ թագաւորեա՛ ի վերայ մեր. եւ ասէ ցնոսա թզենին. (Դատ. ՟Թ. 10։)
Իբր ի սաստիկ իմն ի մրրկէ վաղահասուկ թզենեաց. (Խոր. ՟Գ. 40։)
pigmy, dwarf, shrimp.
Լինի եւ թզուկ մօտ յովկիանոս ի սպիտակ լերինսն։ Կղզի մի է հանդէպ արեաց ի հնդկաց ծովուն, յորում թզուկք լինին երեքթզեան հասակաւ. որք եւ պատերազմին ընդ խորդուց հաւուց՝ վասն ճարակելոյ նոցա զանդաստանս թզկաց. (Խոր. աշխարհ.։)
Հասաք ի յերկիրն թզկաց, որ երկայնութիւն մարդոյն կանգուն մի էր միայն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
if;
that;
whether;
perhaps;
— առնէք զայդ, if you do it;
ոչ գիտեմ — արարից զայդ եթէ ոչ, I do not know whether I shall do it or not;
կարծեմ — եկեսցէ, I think that he will come;
— արասցէ եւ եթէ ոչ, whether he do it or no.
εἱ, εἵτε, ἅν, ἥν, ἑάν si Եթէ, որպէս թէական. թէ որ.
Թէ միայն մերձենամ ի հանդերձս նորա, փրկիմ։ Թէ հնար ինչ իցէ։ Եւ թէ կամիս։ Թէ որդի ես Աստուծոյ։ Ոչինչ է մեծ, թէ՝ եւ պաշտօնեայք նորա կերպարանին, եւ այլն.
Ի գործո՞ց օրինաց ... թէ ի լրոյ հաւատոց. (Գծ. ՟Գ. 2։)
Յանուն արա՞նցն ... թէ յանուն գաւառացն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Եւ (Խոր. ՟Բ. 89.)
Բարկացեալ երդուաւ, եւ ասէ, թէ տեսանիցէ ոք յարանցդ։ Որպէս երդուայ ի բարկութեան իմում, թէ մտցեն ի հանգիստ իմ. (Օր. ՟Ա. 35։ Սղ. ՟Ղ՟Դ. 11։) որպէս ռմկ. սանքի պիտոր տեսնայ. կէօյա մտնան պիտի. այսինքն ո՛չ տեսցէ, ո՛չ մտցեն։
ԹԷ. Մեկնական, որպէս՝ Յայտ է թէ. այսինքն թէ. իբր թէ.
Շնորհեա՛ մեզ, այսինքն թէ պարգեւեա՛։ Իսկ կանխելն, թէ անյապաղ ժամանել։ Իսկ զօրհանապազ թէ յամենայն օր. (Խոսր.։)
Ձիոյն իմոյ ի կառսն փարաւոնի նմանեցուցի զքեզ. թէ ընկղմեալ զկառս նորա՝ մերձաւոր իմ արարի, անցուցեալ ընդ ծով մեղաց։ Սրտացուցեր, թէ ոգի ետուր մեզ եւ սիրտ. եւ այլն. (Նար. երգ.։)
ԹԷ. ὄτι quod, quia Թարմատար. բա, զի. որ. քի.
Գիտաց, թէ ցածուցեալ են։ Ասիցեն, թէ կին նորա է։ Պատմեցաւ, թէ ահա ծնաւ։ Չպատմել նմա, թէ գնայցէ.եւ այլն։
Կամ իբր ռմկ. որ. այսինքն Զի. որպէս զի, վասն զի.
Ո՞վ է մարդ, զի յիշես դու զնա, կամ որդի մարդոյ, թէ այց ինչ արասցես դու նմա. (Սղ. ՟Ը. 5։)
even if, although, though, notwithstanding.
Թէ եւ յԱստուծոյ ոչ երկնչիմ ... արարից նմա դատ։ Զի թէ եւ տրտմեցուցի զձեզ թղթովն, ոչ զղջանամ. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 4։ ՟Բ. Կոր. ՟Է. 8։)
մանաւանդ ԹԻԿՈՒՆՔ, զոր տեսցես cf. ԹԵԿՆ
even if, although, though;
whether;
-..., -..., whether ... or ...;
either ..., or ...;
թէպէտեւ իցէ, however, whatever.
(մանաւանդ ԹԷՊԷՏ ԵՒ) εἱ καί, κᾅν, καίπερ, ὄπως, δήπου quamvis, quamquam, etsi, etiamsi Նոյն ընդ Թէեւ. իբր, եթէ պէտք եւս իցէ. ալ նէ, ալ, իրաւ որ, ըղորդ որ. կերչի, (այսինքն եկէր չի ).
Թէպէտ եւ ամենեքեան գայթագղեսցին ի քէն, սակայն ես ոչ գայթագղեցայց։ Թէպէտ եւ արտաքին մարդս մեր ապականի, այլ ներքին մարդս մեր նորոգի օրըստօրէ.եւ այլն։
Բայց սակայն՝ թէպէտեւ նոքա յոյժ զուարթութեամբ խնդային ըստ ներքին մարդոյն, արտաքին տեսիլն կարի ողորմելի էր։ Թէպէտեւ փակեաց եւ կնքեաց զդրունս եկեղեցեաց, նոքա զամենայն տուն եկեղեցի արարին։ Թէպէտեւ հայեսցուք ի ստորին կողմն երկրիս, տեսանեմք զսա լի ամենայն ապականութեամբ. (Եղիշ.։)
Թէպէտ ե՛կ ասա դու ցիս. զի՞նչ լուսաւորագոյն է քան զՊօղոս. իբր, այլ արդ եւ այլն։
Զայսոսիկ թէպէտ առասպելս ոք, թէպէտ ճշմարտութիւն հաշուել համարեսցի։ Թափեմք զձեզ ի գործակալացն յունաց, թէպէտ պատերազմաւ ընդ կայսեր, թէպէտ խաղաղութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Գ. 48։)
Եւ զայլ ամէն թշնամիսն ետուն ի ձեռս նորա, եւ հրամայեցին թէպէտ պահել, թէպէտ սպանանել. (Մաղաք. աբեղ.։) (զոր մարթ է գրել եւ տրոհաբար, թէ պէ՛տ։)
mulberry-tree.
ԹԹԵՆԻ կամ ԹԸԹԵՆԻ μόρον morum, -us (որպէս թէ մորենի) Տունկ՝ որ բերէ զթութ (անոյշ կամ թթուաշ) թութ ալաճը Գաղիան.։ Կամ συκάμινος sycomorus Մոլաթզենի.
that bears sour fruit.
Որ բերէ զպտուղ թթու. որոյ բերքն է թթու ախորժ.
austere.
Թթուակենցաղ ճգնաւորք.
Թթուատեսակ կրօնաւորք. (Վրդն. երգ.։)
cf. Թթուութիւն.
Կէսքն ի ծառոց, որ ի բնէ զթթուութիւն եւ զդաժանութիւն ունիցին, (ի մշակիլն) հալի եւ կորնչի ի նոցանէ դառնութիւն եւ թթութիւն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Խմորոյ պղպջակիլն եւ ուռնուլն եւ թթութիւն. (Ոսկիփոր.։)
subacid, sourish;
weak or small wine, thin watery wine.
Ամենեւին ջուր (ըմպելի), բայց միայն եթէ թթուիկ յեօթներորդում աւուրն. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
acidity, sourness.
Կէսքն ի ծառոց, որ ի բնէ զթթուութիւն եւ զդաժանութիւն ունիցին, (ի մշակիլն) հալի եւ կորնչի ի նոցանէ դառնութիւն եւ թթութիւն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Խմորոյ պղպջակիլն եւ ուռնուլն եւ թթութիւն. (Ոսկիփոր.։)
sorrel.
Բանջար թթու ախորժական. (որ եւ ռմկ. թրթռիչ, թթուարաղ) Ըստ Բժշկարան. գառնադմակիկ. .... եւ ըստ Ստեփ. լեհ. իբր ի Գաղիանոսէ, խոտ թթուագին եւ դառն, բայց հոտաւէտ։
shovel;
blade of an oar, oar;
rudder, helm;
bagnio, hulks;
թի պարտիզի, spade, shovel;
թի փռան, a baker's shovel;
թիակ կրակարանի, fire-shovel;
— փայտեայ, wooden shovel.
κώπη remus (թի նաւակի, եւ մեղեխ) Գործի բրելոյ, պեղելոյ, եւ Վարելոյ զնաւակ։
Յորթ (կամ յորդ կամ յարդի) եւ ի թի ծառայելոյ (կամ, եւ ի թիոյ ծառայութենէ). յն. քո՛ւֆինոս, է կողով. ռմկ. քիւֆէ։ Գուցէ թարգմանն մեր ընթեռնոյր քօ՛փի, որ է թիակ։
cf. Թի.
սանձեալ թիակօք՝ (մի ձ. թիանօք) զերիվարս տախտակագործացն. (Ագաթ.։)
Նաւ՝ եկեղեցի. առագաստ՝ խաչն փրկչական. թիակն՝ առաքելոցն պարք. (Ոսկիփոր.։)
Կամ Թի երկրագործաց.
cf. Թեկն.
Ի բարդութիւնս եւ յածանցս միայն գտանի. իսկ առանձինն գրի ըստ ձեռագրաց միշտ Թեկն, կամ Թէկն, թիկան, կամբ. տե՛ս ի վեր. որպէս եւ զկնի տեսցես ԹԻԿՈՒՆՔ։
elbow-chair, armchair.
Աթոռ՝ որ ունի զյենարան թիկանց նստողին. կռնակով աթոռ.
Զգեցաւ զեպիսկոպոսութեան փիլոնն եւ զեմիփորոնն, եւ նստաւ ի թիկնաթոռն իւր. (Ճ. ՟Բ.։ Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
chine, back-hone, back.
Թիկնամէջք նորա ի գոյն ոսկւոյ. (Սղ. ՟Կ՟Է. 14։)
frock, mantle, plaid.
Զամոնի թիկանոցն փաթադեալ ընդ պարանոցն. (Վրք. ոսկ. հին ձ. (իսկ նորն, եւ տպ. զարկանելիսն պարաւանդեալ)։)
Եբեր երկուս առիւծակորիւնս թիկանոցովն։ Շրջեալ կայր թիկնոցն ի վերայ սրտի նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Թ։)
body guard, life-guardsman, yeoman of the guard, satellite;
guard, guardsman;
—ք, lifeguards, body-guards.
Պահպանիչ թիկանց կամ ի թիկանց. պահապան անձին թագաւորի՝ ի պատերազմի կամ ի պալատան.
Թիկնապահս իւր (կարգէ) զինու հանդերձ ի զաւակացն խոռայ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
pain in the back or shoulders.
Ցաւ թիկանց, որ (որպէս ասի ի կանոնս Եղիշէի,) զգլուխն եւ զայլ անդամս շարժէ, եւ դողալ տայ. իբր ռմկ. վէճա, էնմէ. σπάσμα convulsio
Այլ ախտ, զոր կողացաւութիւն կոչեն, եւ թիկնացաւութիւն. (Կանոն.։)