that kills, or loses time, loitering, lounging, trifling;
— լինել, to kill, or lose time, to trifle, to loiter, to while away.
Որ ոք կամ որ ինչ վաշառէ, այսինքն վետնէ յումպետս զժամանակն. ատենը պարապ անցընօղ.
loitering, trifling.
Վատնումն ժամանակի յոչինչ պետս. ատէն կորսնցնելը.
Ամենայն որ անիրաւ է եւ յաղթի, ժամավաճառութիւն խնդրէ. (Վրք. սեղբ.։)
church, temple, chapel, house of prayer.
Ջերմն ի ժամատեղն երթալ, եւ ի վկայիցն ի տօնն եւ ի յիշատակն. (Ոսկիփոր.։)
Վարդապետն մեր վանականն՝ սիրող սրբոց եւ սրբութեանց, խաչին եւ եկեղեցւոյ, ժամատեղաց եւ ժամարարաց, քահանայից եւ կրօնաւորաց. (Մաղաք. աբեղ.։)
parsonage-house, vicarage;
— Հրէից, synagogue, Jewish chapel.
Զժամատունն որ առաջի սուրբ կարապետին էր. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
ԺԱՄԱՏՈՒՆ ՀՐէԻՑ. որպէս Աղոթանոց նոցա. սինովա, սինագովգա. (այսինքն ժողովարան)։ Ոսկիփոր.։ Որպէս եւ այլազգիացն ճամի ասի, իբր ժողովատեղի. ուստի եւ զժամն՝ ոմանք Ճամ ասեն։
officiating priest.
Քահանայն որ պատարագ մատուցէ. պատարագւոր.
Ժամարան ասէ, Օրհնեալ թագաւորութիւն. (Տօնաց.։)
dial, dial-plate;
ոլաք —ի, the hand, index;
արեւային —, sundial;
աստեղական, գիշերահաւասարային, բեւեռային, հորիզոնտկան —, sideral, equinoctial, polar, horizontal dial.
offering, alms, charity.
Յիշելիք կամ ողորմութիւն տուեալ ի ձեռս ժամարարին։ (Մաշտ.։)
to vomit, to throw up;
to bubble up;
to gush out;
to pour forth, to vomit, to utter;
արիւն —, to vomit blood.
θραύω (իբր շառաչել բեկմամբ). որ եւ ասի ԺԱՅՏՔԵԼ. Փսխել. եւ Արտաքսել ի մարմնոյ. դուրս տալ.
Արտաքս ժայտքէ զոր ի մեղացն ամբարեալ ժահահոտութիւն. (Շ. մտթ.։)
Մի բազմականս բարձրագոյնս կազմեսցուք, խորան կանգնել որովայնի զժայթքելն. (Ածաբ. ծն.։)
rust, verdigris, oxyde;
rustiness;
venom, poison;
moss;
blight, mildew;
plague, pestilence.
ԺԱՆԳ ԺԱՆԿ. ἱός rubigo, et venenum Ամենայն աղտ եւ ապականութիւն նիւթեղինաց՝ որպէս թոյն ի դուրս տուեալ, եւ ապականիչ նոցին իսկ նիւթոց. մանաւանդ երկաթոյ եւ պղնձոյ, եւ այլն կարմրագոյն, կամ կանաչ. ժանկ.
Ժանգ՝ որ կռուի յերկաթուստի ելանէ. մաշէ զնա եւ վատնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
Կաթսայ (մսոյ եփելոյ) լի ժանգով, եւ ժանգն ի նմանէ ոչ պարզեցաւ։ Պղինզ նորա հալեսցի, եւ պակասեսցի ժանգ նորա. (Եզնիկ. ՟Ի ՟Դ. 6=12։)
հրահալելի նիւթք յորժամ ընդ հրոյ միանան, ժանգ ապականութեան՝ եթէ իցէ ի նոսա, ծախի. (Շ. թղթ.։ Ժանգն կարէ ուտել եւ ապականել զարծաթն ձեր. Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Երկաթոյ ջանգ, կամ ժանկ աղացեալ. (Գաղիան. որպէս յն.)
ԺԱՆԳ ԲՈՒՍՈՑ. ἑρισίβη rubigo որ եւ ԵՐԵՒԻԼ.
Դալուկն կամ ջորեակ կամ ժանգ եթէ լինիցի. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 37։)
Զոր օրինակ ժանգ, առանձին ցորենոյ ախտ, սոյնպէս մախանք՝ սիրելութեանն հիւանդութիւնք. (Բրս. մախ.։)
ԺԱՆԳ. Ախտ հիվանդութեան՝ որ ճարակի ի մարմիննիբրեւ զքաղծկեղ, կամ ժանտ ախտ. տե՛ս եւ ԺԱՆՏ, որ գրի եւ ԺԱՆԴ. որով նոյնանայ ընդ ժանգ։
Ո՞ր կեղցաւ զոր ժանգն անուանեն, գիտէ այնպէս փաղաղել ուտել զմարմինն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Բուժէին ի ցաւոցն, զոր ժանգ անուանեն. (Ճ. ՟Բ.։)
deadly, deleterious, pestilent, venomous, baneful.
cf. Ժանգաբեր
Յոր հերձուածողական ժանգաբուղխ առուքն ոչ կարացին մուտ առնել. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
full of rust, quite rusty, rusty.
Արծաթն ժանկալից եւ արատաւոր. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
venomous, pestiferous.
ԺԱՆԳԱԽԱՌՆ ԺԱՆԳԱԽԱՌՆԵԱԼ. ըստ յն ժանգաբեր. ἱοβόλος . Խառնել ժանգով թունաւոր, վնասակար.
Նեխեալ չածաւ ժանկախառնեալ, հոտ գարշութեան յինեն բուրէ. (Ոսկիփոր.։)
rusty;
corroded with verdigris;
mildewed, blighted;
- առնել, to rust, to oxydize, to mildew, to blight;
— լինել, to grow rusty, to oxydize.
Կերեալ կամ ապականեալ ի ժանգոյ. որ եւ ԺԱՆԳԱՀԱՐ.
Արծաթ քո մի ժանգակերլիցի ընդ կորուստ վիմաւ. (Սիր. ՟Ի ՟Թ. 13։)
cf. Ժանգակեր.
ԺԱՆԳԱՀԱՐ. որդնահար. ճճեկեր. ապականեալ. փուտ.
Ի խորշակէ եւ ի ժանգահար լինելոյ.. . զերծեալ, յարդիւնս գայ սերմանողաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Անձրեւն զորայն ժանգահար գործէ. (Լմբ. առակ.։)
mildewed state;
rustiness.
to grow rusty, to oxydize.
Կորո՛ զարծաթ վասն եղբօր եւ բարեկամի, եւ մի ժանկոտեսցի (կամ ցէ) ընդ քարիւ ի կորուստ. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 13։)
Ոսկի արծաթ նորա ժանգոտին, եւ արդիւնք նորա ոջլակեր լինին. եւ միտք այնպիսւոյն եւս չար քան զինչսն մաշին ժանգոտին եւ փտին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
Երկաթ ժանգոտեալ՝ նորոգի ի ձեռն հրոյ. (ՃՃ.։)
furnished with tusks, tusked, tusky.
ԺԱՆԵՂ ԺԱՆԵՒՈՐ գրի եւ ԺԱՆԱՒՈՐ կամ ԺԱՅՆԱՒՈՐ. Ունօղ զժանիս. զինեալ ժանեօք՝ այսինքն մեծամեծ ատամամբք. խոշոր կեռիքներ ունեցօղ. ժանւոր.
Զգազան չար եւ մագլաւոր եւ զժանեղ ըմբռնեսցէ. (Տօնակ.։)
Ըմբռնեսցէ զգազան չար եւ անընտել, զժանեւոր եւ զմագլաւոր. (Սարգ. ՟ա. պետ. 12։)
Իբրեւ զփիղ ժանեւոր. (Վրդն. ծն.։)
palanquin, (kind of carriage used in the East, born on the backs of elephants or camels).
Գահաւորակ կամ կառք ուղեւոյ բարձալ ի ջորեաց, յերկիվարաց, կամ ի փղաց.
Կին նորա եկեալ էր նմա ժանուաւ (կամ ժանուարաւ), ի նմին ի նորին վաշտու էր ընդ առն իւրում. (Բուզ. ՟Գ. 15։)
immoral, wicked, of evil manners, perverse.
Կարգէր ի վերայ երկրիս հրամանատարս ապարասան եւ ժանդաբարոյ անաստուածութեամբ, որք զերկիւղ աստուծոյ անգամ եւ ընդ միտս ոչ ածէին. (Ղեւոնդ.։)
sycamore-tree.
Որ ոչ իջանէ ի ժանդաթզենոյն, այսինքն որ ոչ դառնայ ի մեղաց, ոչ կարէ ապրել. (Տօնակ.։)
sycamore (fruit).
Սիկիմորոս, ժանտաթուզ. (ա՛յլ ձ. ժեագաթուզ). (Գաղիան.։)
abandoned towick-edness, very wicked, remorseless, hardened in sin.
Եւ ժանտաժուտն ասէ արհամարհանօք. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ ՟Ե. 5. յն. ἔτερος կամ ἐραῖρος , գործակից ի չարիս։)
plague;
pestilence, contagion, mortality, disease;
հարկանել, վարակել —իւ, to plague, to infect with the plague;
հարեալ —է, plague-stricken, infected with the plague;
ճարակեցաւ — ի զօրուն, the plague broke out in the army;
կեղտ —ի, plague-spot.
ԺԱՆՏԱԽՏ λοιμός, λύμη pestis, pestilentia, lues, contagium որ է ԺԱՆՏ ԱԽՏ. Ախտ սրածութեան՝ շաղախիչ եւ մահառիթ. որ եւ ԺԱՆՏ ասի. մահ տարաժամ, իրօք կամ նմանութեամբ. ժանտամահ, մահ.
Ժանտա՛խտ յարի ի մեզ, եւ բորոտութիւն ապականէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Ոչ ժանդախտ է մեղքն նորա, եթէ ի քեզ անցանէ. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Զ.)
pestiferous;
mortiferous.
she-devil, fury.
Բառ անստոյգ. որպէս թէ Կին ժանտ.
of a harsh taste, crude, sour, bitter.
Որոյ ժանտ է համ. անախորժ. վատթար.
կողովն երկրորդ ժանտահամ թզոյ, որ ոչ ուտիսցի ի ժանտութեան իւրմէ. (Երեմ. ՟Ի ՟Դ. 2. յն. յոյժ չար թզոյ։)
cf. Ժահահոտ.
δυσώδης, ὅδωστης graviter olens, foetidus Ժանտ հոտով. որ բուրէ զհոտ ժանտ. ժահահոտ. գարշահոտ. հոտած.
Դու խաւարին եւ ժանդահոտ ես։ Յորժամ խաւարին եւ ժանդահոտ ետես զնա. (Եզնիկ.։)
cf. Ժահահոտութիւն.
Յորմէ բուրէ եւ բուրի սաստիկ ժանդահոտութիւն. (Մանդ. ՟Թ։)
Զջուրս՝ զոր հանապազ ըմպեմք, եւ զանուշութիւն նոցա ի ժանդահոտութիւն ի փորի մերում դարձուցանեմք. (Եզնիկ.։)
cf. Ժանտախտ.
to fall into a passion, to become enraged, angry;
to become ferocious, cruel;
to degenerate;
to spoil, to get spoiled, to ret.
Ժանտացաւ ասա ի ժողովուրդն. (կամ անուն նորա առաջի ժողովրդեան) (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Զ 10։)
ill-favoured, of bad aspect, ugly.
ԺԱՆՏԱՏԵՍԻԼ որ եւ ԺԱՆՏԱՏԵՍԱԿ. ժանտ տեսլեամբ. դժնեայ. տգեղ. տձեւ։
to render wicked or cruel, to divest of humanity;
to irritate, to enrage;
to corrupt, to spoil.
λυμαίνω, -ομαι, διαμυμένω devasto, corrumpo, lue conficio, violo, perdo Ապականել. եղծանել. խանգարել. կորուսանել. աւրել, խանկրել.
Որ զանձն իւր ոչ բժշկէ ի գործս իւր, եղբայր է անորիկ՝ որ ժանտացուցանէ զնձն իւր (այլ ձ. որ անձին առնիցէ). (Առակ. ՟Ժ՟Ը. 9։)
Կինճն զգեղեցիկ մարդկութեանս այգի ժանտացոյց. որպէս ասէ մարգարէն, եթէ ժնտացոյց զնա խոզ յանտառէ։ Զանառակ գինին, զորոյ շնորհն՝ կրպակավորացն ջուր ոչ ժանտացոյց. (Նիւս. երգ.։)
Նուազութիւն եւ գերազանցութիւն նմանապէս ժանտացուցանեն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Զոսկեղինիկ առաքինութիւն մեր ժանդացուցաք։ Պղտորել զաղօթսն եւ ժանդացուցանել. (Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ.։)
Թերեւս կարասցեն ժանտացուցանել զփառս նորա. (Իգն.)
Զսպիտակութիւն արծաթափայլ հոգւոյն շնորհաց ի ձեռն նոցա ժանդացուցանել. (Լմբ. սղ.։)
Պակասելոյ մսին ամօթ եւ զառողջին զշնորհսն ժանդացուցանէ. (Նիւս. կուս.։)
holly.
Ազգ ինչ փշոյ ժանտ եւ խայթիչ յոյժ, որպէս զդժնիկ.
filthy, dirty, nasty.
ինչ՝ զոր եւ ո՛չ անասունք ժանտկէնք ուտէին, քաղէին եւ ուտէին. (Եւս. պտմ. Գ. 6.։)
bitterness, harshness of taste;
rage;
ferocity, cruelty;
perversity, impurity, vice;
մահ ժանտութեան, plague, pestilence.
ԺԱՆՏՈՒԹԻՒՆ ԺԱՆԴՈՒԹԻՒՆ. λοιμότης, λύμη, πονηρία pestilentia, noxa, exitium, lues, malitia Գործ ժանդից. ժանտագործութիւն. վնասակարութիւն. չարութիւն անզգամութիւն. վատթարութիւն. յոռութիւն.
Թուզ՝ որ ոչ ուտիցի ի ժանտութենէ իւրմէ. (Երեմ. ՟Ի՟Դ. 2. եւ 3։)
to hem, to border, to trim;
to lace, to ornament with lace or ribands.
Ժապաւէն ածել շուրջ զզգեստու. վերջաւորօք պատել.
Գործեաց զերկուսին ականսն զմրուխտս ժապաւինեալս եւ ընդելուզեալս ոսկով. (Ել. ՟Լ՟Թ. 6։)
cf. Ժառանգ.
Եղիցի այնուհետեւ յառաջանալ ընդ տնարար շինութեան եւ հարազատաբար ժառանգակալացն փոխանորդութեան. (Պիտ.։)
coheir, coheiress, joint-heir, or heiress.
συγκληρονόμος cohaeres. Կցորդ ժառանգին եւ ժառանգութեան.
Իբրեւ տկար անօթոյ առնիցեն պատիւ կանանց, եւ իբրեւ ժառանգակցաց շնորհացն կենաց. (՟Ա. Պետր. ՟Գ. 7։)
որդեգրութեան անջինջ գրեցաւ կտակ՝ անպատմելի արեամբ իսկ նորուն ժառանգակցի որդւոյն աստուծոյ. (Անյաղթ բարձր.։)
Յայգւոջն՝ որ զժառանգն սպանին (զքրիստոս), անդ եւ զժառնգակիցն (զյակոբոս). (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
coinheriting, sharing in inheritance.
συγκληρονομία, συγκλήρωσις cohaereditas, communio, societas լինել ժառանգակից. կցորդութիւն ի ժառանգականութեան.
Յորդեգրութիւն հօրն երկնաւորի, եւ ի ժառանգականութիւն քրիստոսի աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)
Ծնանել յորդեդրութիւն հօրդ երկնաւորի ի քում ժառանգակցութիւն. (Մաշտ.։)
patron of living, advowe;
that presents a living, that gives an ecclesiastical benefice.
κληροδότης qui per sortem dat, distributor haereditatis Տուօղ ժառանգութեան. որ տայ ինչ կտակաւ.
Զտաճարն, զքահանայապետն, զժառանգատուն, ըզժառանգաւորն. (Ածաբ. յար.։)
to inherit, to succeed to, to take possession of, to seize;
— զոք, to inherit from;
— զսիրտ, to gain the affections;
— զառաքինութիւնս՝ զփառս նախնեաց, to inherit the virtues, the glory of one's ancestors;
— զանուն զպարծանս, to acquire a glorious or renowned name, glory;
— զամօթ, to be overwhelmed with shame.
κληρονομέω, κατακληρονομέω haereditatem adeo, possideo Ստանալ զինչ որպէս ժառանգ հարազատ. մտանել ի ժառանգութիւն հայրենի. եւ լայնաբար, ի ձեռս բերել եւ վայելել զիմն հաստատութեամբ որպէս ժառանգութիւն յաւէժ.
Ընդոծինն իմ ժառանգեսցէ զիս։ Ո՛չ ժառանգեսցէ զքեզ դա, այլ որ ելանէն ի քէն՝ նա ժառանգեսցէ զքեզ։ Մի՛ ժառանգեսցէ որդի աղախնոյդ ընդ որդւոյ իմում իսահակայ։ Ժառանգեսցէ զաւակ քո զքաղաքս հակառակորդաց իւրոց։ Անցանէքընդ յորդանան՝ ժառանգել զերկիրն. եւ ժառանգեսջիք զնա։ Եկայք օրհնեալք, ժառանգեցէ՛ք զպատրաստեալ ձեզ զարքայութիւն ի սկզբանէ աշխարհի։ Զի զորհնութիւն ժառանգեցէք։ Ժառանգեցէ՛ք զանուն յաւիտենից։ Ժառանգեաց զաթոռ թագաւորութեան յաւիտենից։ Բայց ի կատարած զամօթ դաւոյն ժառանգէր. եւ այլն։
Որ զհայրենեանն յաջորդեալ ժառանգիցէ իշխանութիւն. (Պիտ.։)
եթէ չիցէ որդի, դուստրն ժառանգիցէ. (Մխ. դտ.։)
Ընդ որում միաբանեալ ժառանգեցին զամբարշտութիւն. (Ագաթ.)
he who inherits.
Խափանեալ է իգացն ժառանգութիւն՝ ցորչափ կայ արու ժառանգիչ. (Մխ. դտ.։ Եւ իբր Վայելօղ.)
Ժառանգիչք դարմանոց նորա եւ խնամոց. (Յճխ. ՟Է։)
cf. Ժայռ.
animalcule, insect, worm;
shell, shell-fish;
buzzing, humming, buzz;
cf. Ճպուռն.
ԺԺՄԱԿ որ եւ ԺԻԺՄԱԿ, ԺԺՄՈՒՆՔ, ԺԻԺՄՈՒՆՔ. որպէս թէ խժաձայն ճճի. զեռուն սողուն՝ ազգի ազգի, ցամաքային եւ ջրային, եւ Խլաձայն հնչիւնք նոցա. ճիճի, եւ ժըժ մըժ խժըլտոց։ Հ. յայսմաւ.։
cf. Ժժմակ.
որպէս Ժժմակք, կամ ժժմունք։
Քաղեմ զամենայն ժիժմունս յանդաստանաց քոց. (Ոսկիփոր.։)
Տըւնջենային գործոցն գարշատեսիլ ժիժմունքն (յերազի). յն. արձագանք ձայնից. խժռտոց։ (Նիւս. կազմ.)
cf. Ճպուռն.
Բառ ռմկ. որպէս ճպուռն.
Ժիժիքն ասեն, թէ ի վարսաւոր ծառս հանգչեաք, եւ անոյշ երգով զճանապարհորդս ուղարկեցաք. (Վրդն. առակ.։)
cf. Ժժմակ.
Ցուրտն սատակէ զամենայն ժիժմակն՝ զոր բորբոս երկրի ծնաւ. (Ոսկիփոր.։)
Սողունք ժիժմակք խորհրդոց. (Վրդն. սղ.։)
cf. Ժժմակ.
cf. Ժժմակ.
Քաղեմ զամենայն ժիժմունս յանդաստանաց քոց. (Ոսկիփոր.։)
Տըւնջենային գործոցն գարշատեսիլ ժիժմունքն (յերազի). յն. արձագանք ձայնից. խժռտոց։ (Նիւս. կազմ.)