ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.
Ոչ կամեցեալ խառն կարգօք եւ անազգի մարդկամբ վարել զթագաւորութիւն իւր. (Ուռպ.։)
ἁγεννής, ignobilis Աննշան ազգաւ. ապատոհմ. ի նուաստ զարմէ. ալչագ, հագիր, ասլը պէլլիսիզ.
Անազգիքն փառաւորեցան, եւ արհամարհեալքն պատուեցան։ Նուաստից, բարձրագունից. բարետոհմից, անազգեաց. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
Ճոխից եւ անազգեաց, աղքատաց եւ փարթամաց. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Որք միանգամ անազգիք էին ի վաշտս, եւ անձամբ երեւելիք. (Խոր. ՟Բ. 61։)
Անազգի ասաց. ընդ այս ուրախանալ պարտ էր քեզ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Զանազգիսն ի բաց լքեալ հերքեալ, եւ զնահապետութիւն ազգի իւրոյ նորոգեալ. (Յհ. կթ.։)
unexpected, sudden.
ἁκήρυκτος, non denunciatus Որ ինչ լինի առանց ազդելոյ. յեղակարծ. նակեահ, նամալիւմ.
Անհաշտ թշնամի է, եւ անազդ եւ անզգաստ պատերազմ կալաւ ընդ մեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
strange, extraordinary;
undutiful, insolent, impudent, froward, obstinate, stubborn;
rascally, wicked.
ἁνενέργητος. Որում կամ որ չազդէ ինչ վնաս. աններգործելի.
Հնա՛ր է եւ ցանկութեան մեռանել, եւ անազգական մնալ։ Կարեն անազգական առնել զմարմինս ի թունաց չար գազանաց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)
to be disobedient, insolent.
insensible.
Անզգալի. անըմբռնելի ազդման կամ զգայութեանց. տույուլմազ, զայրի մահսուս.
Ըստ անազդելի եւ անսահմանելի մեծութեանն Աստուծոյ. (Վեցօր. ՟Ա։)
Բարբառով իմն անազդելեաւ ծածկատեսիդ զսոյն պաղատել. (Նար. ԿԶ։)
Եւ իբր անազդական. աններգործելի.
Յամենայն չար ցանկութեանց անազդելիք եղիցին. (Իսիւք.։)
Անազդելի՛ պատրանաց չարին. (Նար. ՂԲ։)
anathema.
• (գրուած նաև անաթէմա) «անէծք, նզովք, բանադրանք» (յատկապէս եկեղեցական) Մաշտ. Կանոն. որից անաթե-մայել «նզովել, բանադրել» Ճառընտ.։
• = Յն. ἐναϑεμα «նզովք», ἀναϑεματίζω «բա-նադրել, նզովել». բուն նշանակում է «վե-րադրութիւն, վրան դրուած բան» (կազմու-ած ἀνα «վրայ» և ϑέμα «դրուած բան» բա-ռերից)։ Իբրև եկեղեցական բառ անցել է շատ լեզուների. ինչ. ռուս. aнaβeмa, ֆրանս anathème, իտալ. anatema ևն, բոլորն էլ նոյն նշ.։
• Ուղիղ մեկնեցին նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ։ Հիւբշ. չէ յիշած պատահաբար։ Անալի տե՛ս Աղ։
ԱՆԱԹԵՄԱՅ կամ ԱՆԱԹԷՄԱ. Բառ յն. ἁνάθεμα, որ է վերադրութիւն, որպէս բանադրանք, նզովք. աֆօռօս, իլէնճ, լանէթ. (Մաշտ.։) (Կանոն.։)
to anathematise, to excommunicate.
ἁναθεματίζω, exsecror, diris devoveo. Նզովել. անիծանել. բանադրել. լանէթ օգումագ.
Անէծ եւ անաթեմայեաց զնա. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Ընձուղտ.
Անաղ. անհամ. անլի. դուզսուզ. յն. անալօս. ἅναλος.
Յաղի եւ յանալի ջրերոյն լինի լեղ. (Ոսկիփոր.։)
insipid, tasteless;
pernicious;
very unproductive.
Որ չէ ալոցագոյն. ո՛չ սննդարար, եւ ո՛չ պտղածին. իբր կարի անալացեալ եւ անբեր. անհամ, անպէտ եւ վնասակար.
Դկղաթ անալոցագոյն է ... Արածանի ալոցագոյն. (Փիլ. լին.։)
Զյորձանուտն բաժանէ ընդհարմամբ զանալոցագոյն բերմունք կենցաղոյս. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
Անալոց. անամօթ կամ անտեղի։ (ի Հին բռ.)
cf. Ընձուղտ.
• «ընձուղտ». մէկ անգամ գործա-ձուած է Օրին. ժդ. 5՝ հյց. զանալութ ձևով։ Այս բառը սխալմամբ ուղղական կարծելով Խոր. աշխ. գրում է. «Կենդանի ինչ նման զա-նալութոյ» (բայց նոր տպ. էջ 599 ունի յա-նալութ)։ Գուգարաց նահանգի արտադրու-թիւններն էլ յիշելիս՝ ասում է. «Լինի ի նմա անալութ և հաճար ծառ և սերկևիլ և տօսախ» (Խոր. աշխ. 610)։ Որովհետև Հայաստանում ընձուղտ չկայ, ուստի ՀԲուս. § 95 հետևցնում է թէ այս հատուածում անալութ նշանակում է ինչ-որ բոյս և կամ խանգարուած ձև է՝ փո-խանակ մի ուրիշ բուսանունի։ Իրօք էլ Վատի-կանեան ձեռագրի մէջ նոյն տեղում գտնում է «լինի ի նմա և անուշ խոտք ուտելիք» ըն-թերցուածը (տե՛ս ՀԲուս. յաւել. էջ 675)։ Բայց ամէն տարաձայնուխիւն կը վերանայ, եթէ ընդունինք, որ վերի հատուածներում անա-լութ նշանակում է ո՛չ թէ «ընձուղտ», այլ, ինչպէս ցոյց է տալիս Համշէնի բարբառը, «եղնիկ»։ Այս պարագային, Վատիկանեան ռնթերցուածը, ինչպէս արդէն երևում էլ է, անյաջող սրբագրութիւն կամ պարզ սխալա-գրութիւն է։ Աւելացնենք և այն, որ Օրին. ժդ. 5 յունարէն օրինակը ներկայացնում է երկու տարբեր խմբագրութիւն և թէև անալութ բառի դէմ՝ ընկնում է յն. «ընձուղտ» բայց կարելի է շարքերը փոխելով՝ դնել «եղնիկ»։
• Հիւնք. հանում է լևիաթան բառից!
• ԳՒՌ.-Հմշ. օնլութ «եղնիկ». այս հազուա-գիւտ բառը ցոյց է տալիս՝ որ զանալութ պար-զապէս սխալմունք է։
ԱՆԱԼՈՒԹ որ եւ ԶԱՆԱԼՈՒԹ. cf. ԸՆՁՈՒՂՏ. καμηλοπάρδαλος. զիւրնափա, զիւրաֆէ. (Օրին. ԺԴ. 5։ Գաղիան.։ Խոր. աշխարհ։) ուր ասէ՝ գտանիլ ի Գուգարս, որպէս եւ յԵթէովպիա եւ ի հնդիկս։
insipid, tasteless, unsavoury;
hated, disliked.
ԱՆԱԽՈՐԺ որ եւ ԱՆԱԽՈՐԺԵԼԻ. ἁηδής, ἁβούλιτος. injucundus Որ ինչ ո՛չ է ախորժելի. անհաճոյ. անհամ. տատսըզ, նախօշ, նամագպուլ.
Անախորժ ճաշակ. (Խոսր.։)
Անախորժ դառնութիւն պտղոյ. (Նար. ՟Ե։)
Խնդրէ զանախորժսն ախորժակս. (Մագ. ԻԵ։)
Եւ չախորժօղ. դժկամակ. երես դարձնօղ. հազ եթմէյէն.
Սոքա բնութիւն անմարմին, եւ անախորժք չարի. (Լմբ. սղ.։)
Կամ որ անախորժանայ, որ հատեալ է յախորժից.
Անախորժ լիցի կոկորդն որ ծկտայ. եւ դարձեալ ա՛յլ ըմբեսցէ, եւ փսխէ. (Աթ. Կիւրղ.։)
cf. Անախորժ.
cf. Անախորժ.
Ջուր անախորժելի։ Անախորժելիս հաստողին։ Զանախորժելիսն քո. (Նար.։)
Բանք անախորժելիք. (Սարգ.։)
Անախորժ. անհաճոյ. նախօշ, նամադպուլ.
Կերողացն անախորժելիք, զի զլինդս ատամանցն վնասեն. (Համամ առակ.։)
Անախորժելի յանդիմանութիւն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եթէ հաւանականք ձեզ, Աստուծոյ գոհութիւն. ապա թէ անախորժելիս, եւ այնպէս գոհութիւն. (Շ. թղթ.։)
Իսկ Թէոփիլոսի անախորժելի թուէին գրեալքն Յովհաննու. (Վրք. ոսկ.։)
not subject to diseases or passions;
innocent, pure.
Անախտ յամենայն չարէ մնալ։ Ոչ կարի դժուարել (ընդ մահ սիրելւոյ), եւ ո՛չ անախտ կալ մնալ. (Փիլ. իմաստն.։)
Անախտ եւ անկարօտ բնութիւն կենաց. (Պիտ.։)
Մեղօք մեռելոյս անախտ կեանք. (Նար. ՟Բ։)
Կամ անապական.
Եթէ իցեմք ցանկացեալ անախտ կերակրոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յօրինօղն անախտ սրբութեան։ Յարգանդ մաքուր, եւ ի ծնունդս անախտս. (Նար.։)
Որ գթացար յերկիր, եւ ծնար անախտ, ազատելով զախտ ի ծնունդս (կամ զախտի ծնունդս). (Շար.։)
without vices or passions, honestly, innocently.
ἁπαθῶς. sine passione, sine affectu Առանց ախտից ցաւոց կամ կրից. եւ անապականաբար.
Ամպ, քանզի ի Հոգւոյն Սրբոյ սաղմնառեաց, եւ ծնաւ անախտաբար. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
Անախտաբար ծնանելով ի քէն. (Շար.։)
Զերկնայնոցն զօրութեանց անախտաբար ընդունելութիւնն աստուածպետականին լուսափայլութեանց. (Դիոն.։)
Մինն ծնօղ եւ յառաջառաքօղ, ասեմ՝ անախտաբար եւ անժամանակ եւ անմարմնապէս. (Առ որս. ՟Գ։)
Միտք մարդոյ անախտաբար ծնանին զբան. (Պրպմ. ձ։)
Ասի եւ բան, քանզի անախտաբար է ծնունդն։ Անախտաբար բերումն եւ իմանալի. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
not subject to diseases or passions.
Ոչ կրօղ զախտ ցաւոց եւ կրից մարմնոյ. անչարչարելի. անայլայլելի.
Անախտակրին ախտակրութիւն ի մարմնի. (Գագիկ առ ռոմանոս.։)
Յանախտակիր բնութենէն ոչ որոշէր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
Իբր անախտակիր ապականութեանց որ ի մեզ շարժմանց։ Հաշտեա՛ անախտակիր. (Նար. ՟Բ. ՀԵ։)
Անախտակիր կերպարան. (Նար. մծբ.։)
Բազմանալ ի միմեանց անախտակիր (այս ինքն առանց ցանկութեան). (Զքր. կթ.։)
Եւ իբր անկարեկից.
Որ զմեղս ամենից ինքեան ոչ համարեսցի ... որպէս անախտակիր գոլ բնութեանս. (որ հայի եւ ի նախընթաց նշ)։ Բաշխօղ ժլատ, ոգի անախտակիր, բարք ատեցօղ. (Նար. Ծ. ԾԶ։)
apathy, dispassion;
integrity, purity;
good constitution, health.
ἁπάθεια. adfectuum vacuitas, sanitas, integritas Անախտ վիճակ. ազատութիւն յախտից հոգւոյ կամ մարմնոյ. ամբծութիւն. անարատութիւն. որ եւ ԱՆԱԽՏԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. ԱՆԱԽՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. ախտ մը չունենալը.
Զանախտութիւնն զգեղեցիկ համբարեալ ընկալցի. քանզի եթէ անախտութիւն ըմբռնեսցէ զանձն, կատարելապէս բարեբախտիկ լիցի։ Որ առաքինութեանն է ցանկացեալ, ոգիքն նորա միշտ յանախտութեան կան մնան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Զի՞նչ օգուտ ի բազում անախտութեանցն, ի միոյ ախտէ ապականեալ մարմինն. (Բրս. կրօն.։)
Չէ՛ եւ չէ՛ օգուտ ի բազում անախտութեանց հոգւոյն՝ երբ միով ախտիւ արատաւոր լինիցի. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Ոյց միշտ յանախտութիւն անցեալ մնացին գոյացութիւնքն. (Պիտ.։)
Պատահեալ վիճակի անմահութեան եւ անախտութեան. (Շ. ատեն.։)
Փոխանակ անախտութեան ախտաւորք յաչս նոցա գտաք. (Լմբ. պտրգ.։)
Որք ստանան զայն առաքինութիւնսն, դիւրաւ ստանան զանախտութիւն. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Փոխադրութեան էաք կարօտ ըստ ախտից, զի զայսոսիկ յանախտութիւն փոխեալ կացուսցէ. (Աթ. ՟Գ։)
irreverence.
cf. Անաչառ
Անակնառու է Աստուած. (Վրդն. սղ.։)
Անակնառու դատողութեամբք յանցաւորացն հրամայէր. (Սհկ. արմաւ.։)
Արդարեւ նախախնամեն անակնառու. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Անաչառութիւն.
Ո՞ւր արդարութիւն իցէ, ո՞ւր անակնառութիւն. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Տե՛ս եւ զաւետարանչին անակնառութիւն, որ ոչ խորշեցաւ ի պատմելոյն. (Նանայ.։)
Դատ առնել իրաւամբք՝ անակնառութեամբ. (Նար. երգ.։)
Մի՛ ոք գործիցէ ինչ առանց օրինաց եւ իրաւանց, այլ՝ արդարութեամբ եւ անակնառութեամբ. (Մխ. դտ.։)
hopeless, despondent, desperate;
unexpected, unforeseen, unlooked-for, sudden.
ԱՆԱԿՆԿԱԼ որ եւ ԱՆԱԿՆՈՒՆԵԼԻ. ἁπορδόκητος. inexpectatus Անյուսալի, անկարծելի. ի վեր քան զյոյս եւ զկարծիս՝ ի բարւոյ եւ ի չարի մասին. նամիւթեվագգը.
Զանակնկալն բարի՝ չարիս ի յուսահատութեանն աւուր շնորհեսցես։ Արուեստիւ սիրոյ զանակնկալն գիւտ մեղաւորաց նշանակեցեր։ Յանակնկալն գոյէ ստեղն խնկոյ։ Յանակնկալն հանդիպութեան. (Նար.։)
Անակնկալ աղիտից հանդիպեցաւ անձն իմ. (Պիտ.։)
Կամ չունօղ զյոյս. յուսահատ. անյոյս. յուսահատելի. իւմիտի օլմայան, մէեյուս.
Հեռի է ի թողութենէ մեղաց, անակնկալ յարութեան, եւ անյոյս փրկութեան. (Մանդ. ԻԲ։)
Յանակնկալս կենաց՝ վհէ։ Յանակնկալս կենաց՝ յուսահատութեան։ Յանակնկալ ժամուն յուսահատութեան. (Նար.։)
cf. Անակնկալ.
Անակնունելի դիպուած, ժամանակ, լռութիւն. (Խոր. ՟Ա. 10։ Վրք. հց. ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
Մի՛ անակնունելի (գոլով՝) գայցէ մահն։ Կարի օտար էր բանն, եւ անկարծելի եւ անակնունելի ասացեալքն. (Ոսկ. յհ.։)
Ես նոյնպէս զանակնունելին յինէն կատարեցի. (ՃՃ.։)
fearless.
cf. ԱՆԵՐԿԻՒՂ. անվախ.
Անահ աներկիւղ համարձակութեամբ հայհոյես. (Եղիշ. ՟Բ։)
Որո՛ւմ եւ դիպիմ քրիստոնէութեամբ, ուրախ եմ եւ անահ. (Փարպ.։)
Անահ յամենայն երկիւղական վտանգից. (Ճշ.։)
Տարէ՛ք զիս անահ, եւ մի՛ վհատիք. (Վրք. հց. ձ։)
Քարոզել անահ եւ անամօթ առաջի աշխարհի զփառս քո. (Մարաթ.։)
Առաջի զօրացն դիւաց ինձ երկրպագեցեր անահ. (Ոսկիփոր.։)
of or belonging to Venus or Diana.
without salt, unsalted;
insipid, tasteless.
ԱՆԱՂ որ եւ ԱՆԱՂԻ. Ուր պակասի աղ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. անհամ. անախորժ. անլի. պտթսըզ. թուզսուզ.
Բանք ձեր ոչ լինիցին անհամ եւ անաղ՝ որպէս զռամկաց անմտաց. (Շ. ընդհ.։)
cf. Անաղ.
Անհամ եւ անաղի համարեցան (զբանսն). (Վեցօր. ՟Ա։)
incorruptible, unalterable;
incontestable.
ἁνιβδήλευτος, non adulteratus, ἁνεπίπληκτος, irreprehensibilis Որ ոչն աղարտի. անեղծանելի. անայլայլելի. անխարդախ. անըստգիւտ եւ անպարսաւ. սէօզ եօգ, խիլաֆ եօգ.
Պատկեր մաքուր եւ անաղարտելի. (Նար. ՀԱ։)
Հաւաստեա՛ զճշմարիտն եւ անաղարտելի վասն Քրիստոսի բան։ Սրբազանից աւանդութեանց անաղարտելի գիտութիւն. (Պրպմ. ԼԷ։)
Եղեւ մեզ օրինակ, յորժամ եւ անաղարտելին էր մարդկութեանս չափուք վարել նմա. (Պրպմ. ԼԹ։)
not ground or pounded.
not salted.
Որ չէ յաղեալ ընդ ծնանիլն. չաղած, հոտած.
Համբակս անլուայ եւ անաղելի. (Նար. ԾԴ։)
unspotted, unstained, unsullied, pure.
ἁκηλίδωτος. immaculatus Մաքուր յաղտոյ. անարատ. անբիծ. քիրսիզ, չէքէսիզ, միւնէզզէհ.
Գայ ի մկրտութիւն անաղտն ի մեղաց. (Եղիշ. մկրտ.։)
Անաղտ ծնունդն, եւ հարսանիքն անախտական. (Նիւս. երգ.։)
Հայելիս անաղտս. (Դիոն. երկն. ՟Գ։)
Անաղտ էր իբրեւ զաչս. (Լմբ. յանառակն։)
Ընդ անաղտ մաքրութեանդ եւ անբիծ բարի։ Զատեալ ի խղճէ անաղտ ամբծութեամբ. (Նար. Ձ. ՂԱ։)
cleanliness, purity, neatness.
Մաքրութիւն. անարատութիւն. (ըստ յն. նաեւ անսպի գոլն) ἅσπιλον, immaculatum esse. չէքէսիզլիք, սաֆվէթ.
Եթէ միով իւիք աղտեղեսցի, ոչ եւս կարէ ունել այնուհետեւ զանաղտութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
Ի հոգւոյն ունի զմաքրութիւնն եւ զանաղտութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
Մնայ յանաղտութեան ճանապարհն. (Լմբ. սղ.։)
shining, clear, bright.
Ոչ աղօտացեալ. պայծառ. յիստակ. րուշէն. այտընլը. նուրլու. եւ անաղօտաբար. առանց մթութեան.
Անաղօտ ծագումն։ Այրիլ անաղօտ. (Նար.։)
Անաղօտ վառեալ լապտերք հաւատոյ. (Շար.։)
Իբր անեղծ. անթերի. յայտնի. անմոռաց. աշիքեարէ, մուգարրէր, սէօնմէզ.
Յայտնի եւ անաղօտ ունին զհետս Քրիստոսի պողոտային։ Անաղօտ միշտ պահել զմահու նորա յիշատակ։ Զհեղումն արեանն կամեցաւ նշանակօքն մարմնականօք անաղօտ արձանացուցանել ի սիրտս մեր։ Յորժամ յիշատակ նորա սիրոյն եւ երախտեացն անաղօտ լինի ի մտաց մերոց։ Եւ զոր ի տէր ցնծութիւնն՝ անաղօտ կալան. (Լմբ.։)
that does not grow, decreasing.
Որ ոչն աճէ. անաճական. չունօղ զզօրութիւն աճելոյ. ոչ բուսական. ոչ տնկական.
Ելով աճական մարմինն՝ այժմ անաճիցն հաւանի ստորակայիլ։ Որպէս անաճ մարմին, քար եւ երկաթ ... Եղեալ անուանակոչութիւն անմարմնոց եւ մարմնոց, աճականաց եւ անաճից. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. եւ Մագ. քեր.։)
Կամ տկար ըստ աճման. ազազուն. ճռզած. արըգ.
Եւ ոչ դուզնաքեայ ինչ անաճ երեւեցուցեալ բողբոջս. (Պիտ.։)
Կամ անյաւելուած. ոչ առաւելեալ եւ ոչ նուազեալ. արթմազ.
Գուբն ոչ բղխէ զջուր, այլ միայն զժողովեալն պահէ անաճ. (Գէ. ես.։)
cf. Անաճ.
cf. ԱՆԱՃ. ըստ ամենայն առման.
Ոչ միայն բոյսք, այլ եւ անաճական մարմինք. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Մի՛ աճեցուցաներ զկատարեալ եւ զանաճական թիւն. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Անաճ.
Կատարեալ դարձեալ ասի որպէս անաճելի, եւ միշտ կատարեալ։ Անաճելի եւ անեղծանելի՝ միշտ կատարեալ. (Դիոն. ածայ. ԺԳ. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
decrease, diminution.
Չաճելն. նուազութիւն. չիշատնալն.
Անաճելութիւն կենդանեաց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
cf. Անժամանակ.
Անամանակն արգանդի ծանուցող ծննդեան. (Նար. կուս.։)
unmarried.
celibacy.
ἁγαμία, innuptum vel innuptam esse, caelibatus. Ոչ գոլն ամուսնացեալ. կուսակրօն կեանք. ազապութիւն. էրկէնլիք. պէքեարլըգ.
Ի տկարութեան՝ զօրութիւն. յանամուսնութեան՝ գեղեցկորդութիւն. (Առ որս. ԺԳ։)
Որք անուամբ չափ զանամուսնութիւն հրահանգիցեն, ոչ ինչ զանազանեալք են ի հասարակաց վարուց. (Նիւս. կուս.։)
Օրինաւոր ամուսնութեանն եւ անամուսնութեանն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Լա՛ւ է ամուսնութիւն, այլ լաւագոյն է անամուսնութիւն, եւ առաւել լաւագոյն եւս կուսութիւն. (Զքր. ծործոր.։)
Եւ պահպանութիւն կուսութեան յետ պսակման. անմերձն գոլ յառնէ. միշտ կուսութիւն Տիրամօր.
Մարմնանալն Քրիստոսի՝ յանամուսնութենէ եւ առանց մեղաց էր։ Մարմինն Քրիստոսի յանամուսնութենէ եւ առանց մեղաց էր. (Ասող. ՟Գ. 21։ Շ. թղթ.։)
cloudless, clear, serene.
ἁνέφελος, non nubilus, serenus Առանց ամպոյ. պարզ. բա՛ց, յստակ. պուլութսուզ. աչըգ.
Անամպ եւ հանապազ ջինջ գոլով օդոցն. (Սահմ. ԺԷ։)
shameless, unblushing, impudent;
audacious, insolent.
որ եւ ԱՆԱՄԱՉ. ἁναίσχυντος, impudens. Որ ոչն գիտէ զամօթ. որ ոչն ամաչէ. անպատկառ. լիրբ. աներես. ութանմազ, առսըզ. առլանմազ, քիւսթահ.
Ի բերան անամօթին քաղցրասցի մոյր. (Սիր. Խ. 32։)
Առնիցեն յամօթ զանամօթսն ... Զկարի անամօթիցն խնուցու զբերանս։ Յանամօթից եւ ի լրբաց։ Անամօթ հրէիցն ոչ թողոյր տեղի։ Ամենայն բերան խցցի, այս ինքն նոյն անամօթիցն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. հռ.։)
Յանցաւորն թէ անամօթ մնայ, յեւս խորխորատ չարեաց անկանի. (Լմբ. սղ.։)
Դէմք անամօթ։ Անամօթ լրբութիւն. (Նար. ԾԶ։)
Անամօթ յափշտակութեամբք. (Փիլ.։)
ԱՆԱՄՕԹ. Պարզերես. աներկիւղ. աչալուրջ. համարձակ. անվախ, ճակատը բաց. սէրպէսթ.
Անամօթ քարոզ խաչին. (Շ. բարձր.։)
Անամօթ զղջմամբ զերծանել ի յախտէն. (Բրս. հց. ԽԱ. որ ի ՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 15. մշակ առանց ամօթոյ։)
Առաքինւոյն՝ անամօթ լինել, եւ յանցաւորին՝ ամաչել։ Ի սուրբն եւ յանամօթն լինել փութան ապաշխարութեամբ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
ԱՆԱՄՕԹ. Ոչ ամաչելի. որ ինչ չբերէ զամօթ, այլ զփառս.
Համբերութիւն զհանդէս, եւ նա զանամօթ յոյսն։ Յոյսն անամօթ մնայ, եւ սիրովն զովանայ ի Քրիստոս. (Լմբ. առակ. եւ Իմաստ։)
Անամօթ փառօքն զգեցեալ իբրեւ հանդերձիւ ի դրախտին. (Ագաթ.։)
Անամօթաբար. անպատկառաբար. լրբաբար. քիւսթահանէ. ἁναιδῶς, ἁναιδές, impudenter, չխըպնելով, ութանմատան.
Պահողի՝ պարկեշտ գոյն, ոչ շառագունեալ անամօթ ծաղկելով. (Բրս. պհ.։)
Դատապարտիլ անամօթ. (Վրք. հց.։)
Յանամօթս ժպրհելով. (Նեղոս.։)
Մանաւանդ՝ համարձակ. աչալրջութեամբ. առանց խպնելու՝ քաշուելու. սէրպէսթ. չէքինմէյէրէք. ἁνεπαισχύντως, sine verecundia.
Քարոզեա՛ անամօթ զխաչելեալն Քրիստոս։ Անամօթ ճգնին։ Անամօթ կոչեսցէ զնոսա եղբարս իւր։ Անամօթ յանդիմանել. (Լմբ.։)
Կա՛լ զսանձս իմաստութեան, որով անամօթ արշաւես։ Թախծեալ սրտիւք առ երկնային թագաւորն անամօթ վերաղաղակէին։ Պա՛րտ է՝ անամօթ զողորմութիւնն Աստուծոյ թախանձել. (Կլիմաք.։)
without shame, impudently;
audaciously.
cf. ԱՆԱՄՕԹ. ըստ կրկին առմանն. ἁναιδῶς, ἁνεπαισχύντως.
Անամօթաբար հրաժարեալք ի փրկական խորհրդազգածութենէ. (Դիոն.։)
Մեծապէս անամօթաբար առնէին զչարախօսութիւնն. (Ոսկ.։)
Խորտակէին անամօթաբար զխաչն. (Լաստ.։)
Գիտեն գալ ընդդէմ ամբծից անամօթաբար. (Վրք. հց.։)
Անամօթաբար համարձակին. (Նեղոս.։)
Որքան անամօթաբար յարձակի, մի՛ թողացուցաներ. (Կլիմաք.։)
Ուսանել անամօթաբար, եւ ուսուցանել աննախանձապէս։ Անամօթաբար պատմեսցէ զծածկեալս ամօթոյն, եւ ոսոխ իւր լինիցի. (Բրս. թղթ. եւ Բրս. հց.։)
Առ այնոսիկ՝ որք անամօթաբարն հային առ ճշմարտութիւնն. (Ոսկ. յհ.։)
to lose all shame, to be shameless.
Ակն յայտնի տեսողացն անամօթանան. (Սարգ. յուդ. ՟Դ։)
Հակառակս խօսել Հոգւոյն Սրբոյ անամօթանաս. (Սարկ. հանգ.։)
Մայրն անամօթացաւ ի գործս իւր. (Լմբ. ովս.։)
Մոլար ախտիւն (վաշխառուք) անամօթացեալք. (Մանդ. ՟Զ։)
cf. Անամօթանամ.
ԱՆԱՄՕԹԻՄ որ եւ ԱՆԱՄՕԹԱՆԱԼ. ἁναισχυντέω, ἁπαναισχυντέω, impudenter vel inverecunde ago. Անամօթ լինել. անամօթի գործ գործել. եւ լրբիլ. յանդգնիլ. աներեսութիւն ընել. էտէպսիզլիք եթմէք. առսըզլանմագ.
Երեսք կնոջ պոռնկի եղեն քեզ, անամօթեցար առ ամենեսեան. (Երեմ. ՟Գ. 3։)
Ոմանք ընդ կանայս անամօթէին։ Անամօթել ի կին մարդ. (Վրք. հց. ԻԶ։ ՃՃ.։)
Անամօթիս եւս ասել, եթէ տամ մին, եւ երկուս առնում. (Մանդ. ՟Զ։)
Առ նոյն ինքն վեհագոյն բնութիւնն անամօթեցար զհայհոյութեանդ քո ձգել բան։ Պախարակել զմեզ անամօթին. (Յհ. իմ. երեւ. եւ պաւլ։)
Եթէ քօղով լուսոյ խաւարականի մտանել ընդ աչս անամօթեսցի. (Նար. ԿԶ։)
Այլ անամօթեալ ... յաւել առնուլ զկին նորա. (Խոր. ՟Գ. 24։)
Անամօթել յայնպիսի իրս։ Յէ՞ր վերայ այնչափ անամօթեալ ժխտիցիս. (Ոսկ. մտթ. եւ Եբր.։)
Ամենայն ուստեք անամօթեալք երեւին քրիստոսամարտքն. (Կիւրղ. գանձ.։)
impudence, audacity, effrontery.
ἁναισχυντία, impudentia, inverecundia Չամաչելն. բարձումն ամօթոյ. անպատկառութիւն. լրբութիւն. լպրշութիւն. յանդգնութիւն. աներեսութիւն. առսըզլըգ. էտէպսիզլիք.
Անամօթութիւնն առանձինն ուրոյն վատթարին է։ Անամօթութեանն յարացոյցք՝ ամենայն խայտառականք են. (Փիլ.։)
Սատանայ յայնժամ եմուտ ի նա յանամօթութենէն. (Ոսկ. յհ.։)
Ընդ վայր ծաղր, անամօթութիւն. (Մանդ.։)
Լրբի անամօթութեամբ սրտիւ գալ առ մեզ յողջոյն. (Փարպ.։)
Խստութեան բանքն եւ յանդիմանութեանն բազում անգամ ի լրբութիւն ածէ զմեղուցեալն եւ յանամօթութիւն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
Եւ ժտութիւն. համարձակ թախանձանք.
Թերեւս ըստ բազում անամօթութեան մերոյ բացցէ մեզ. (Վրք. հց.։)
invariably, immutably, constantly.
Չայլայլեալ. անայլայլակ. անփոփոխ.
Անայլայլ մնալով յիւրում ձեւոջ։ Հնա՛ր է աճել եւ նուազել՝ անայլայլ մնալով. (Անյաղթ ստորոգ.։)
ἁναλλοίωτος. sine immutatione Առանց այլայլութեան. անփոփոխապէս. եւ անշարժ.
Ըստ մեզ մարդանալովն՝ առ շարադրութիւնն անայլայլաբար եկն. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
Հայել մաքրապէս ի քեզ պշուցեալ անայլայլաբար. (Նար. ՂԲ։)
invariable, unalterable, immutable.
Անայլայլակ նոյնութեամբ։ Անայլայլակ խորհրդով։ Օրինակ ուղղութեան անայլայլակ վրիպութեան (այս ինքն յերեսաց վրիպութեան). (Նար.։)
cf. Անայլայլակ.
ἁναλλοίωτος, ἁνετερείωτος, immutabilis, alterationis expers. Որ ոչն այլայլի. անփոփոխելի. անյեղլի. անշարժ. անվրէպ. անփոփոխ. տէյիշիլմէզ, թէղայիւրսիւզ.
Ամենեցուն գոյացուցիչ, եւ էիցս անլոյծ յարակայութեան անայլայլելի հաստատութիւն։ Հուր ընտրողական անայլայլելի. (Դիոն. երկն.։)
Զանփոփոխելի եւ զանայլայլելի համագոյութիւնն. (Աթ. ՟Դ։)
Ոչ այլ ինչ նշանակել կամի հաւատարիմն, բայց ճշմարիտ եւ անայլայլելի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Իմացականքն անայլայլելիք են ըստ էութեանն. (Նիւս. բն.։)
Միշտ անփոփոխելի եւ անայլայլելի եւ անախտ. (Արիստ. աշխ.։)
Ընդ աջմէ իմոյս փրկութեան կանխեալ ներութեամբ անայլայլելի։ Անսխալ եւ անայլայլելի պահեսցի. (Նար. ԻԲ. ԽԶ։)
Եւ՝ ո՛չ այլեւայլ. միեղէն. նոյն. զուգափառ. ἁπαράλλακτος, non differens, par equalis.
Միաբուն եւ անայլայլելի զօրութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
Առանց այլայլութեան. անվրէպ.
Անայլայլելի զերանելի եւ զհամառօտ ճանապարհն ընթացեալ. (Կլիմաք.։)
invariability, immutability.
Անփոփոխութիւն. τὸ ἁναλλοίωτον. immutabilitas
Անմահութիւնն եւ անայլայլութիւնն. (Առ որս. ՟Գ։)
Հանդերձ անփոփոխութեամբ եւ անայլայլութեամբ. (Պրպմ. ԺԳ։)
Միութիւն յանայլայլութեան, եւ անայլայլութիւն ի միութեան խոստովանելով. (Յհ. իմ. երեւ։)
Անայլայլութիւն գերաբուն շնորհին. (Ասող. ՟Գ. 2։)
Եւ զուգահաւասարութիւն. τὸ ἁπαράλλακτον. paritas, aequitas.
Զհաւասարութիւնն եւ զանփոփոխ զանայլայլութիւնն (ընդ Հօր)։ Տեսանե՞ս զանփոփոխելի անայլայլութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37. 38։)
unmarried (woman).
Չունօղ զայր. ամուրի. չեւ ամուսնացեալ, կամ բաժանեալ յառնէ. առանց էրկան. էրսիզ. ἠ ἅγαμος, innupta.
Ապա եթէ մեկնեսցի, անայր մնասցէ. (՟Ա. Կոր. ՟Է. 11։)
Եւ իբր անհարսնացեալ. անփորձ յառնէ. միշտ կոյս. որ եւ ասի ԱՆԱՐԱՆՑ, այս ինքն անմերձ յամենայն արանց.
Մայր ծնեալ, եւ կոյս մնացեալ. ծնօղ անայր, եւ որդի անհայր. (Գր. սքանչ.։)
Յղացեալ Կուսին յանարանց յանապական արգանդին զՈրդին Աստուծոյ. (Ագաթ.։)
Զանարանց անապականն կոյս գոլ ուսաք. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Որ զանարանց հարսին ունիս զձեւ անախտ. (Թէոդոր. կուս.։)
ԱՆԱՅՐ. Ուր չիք այր կամ որդի մարդոյ. անմարդի. անբնակ ի մարդկանէ. ինսիզ.
Անայր արարիք զամենայն տունս տաճկաց. (Ճ. ՟Ա.։)
dinner-companion or table-companion, messmate, guest.
σύνδειπνος conviva եւ παράσιτος coenarum adsecla. որ եւ ՃԱՇԱԿԱԿԻՑ. Սեղանակից.
Զմեզ զամենեսեան ճաշակիցս արար նմին չարչարանա. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Սեղանակից լինել նմա եւ ճաշակից (կամ ճաշակակից). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
Տեսանէ զճաշակիցսն զհետ երթալ. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
Ոչ կամէր ամենեւին ումեք ճաշակից լինել. (Վրք. ոսկ.։)
to dine, to take the noonday meal, to eat;
— արտաքս, to dine bill of fare.
Ամենայն երկիրն ճաշէր։ Մուտ ընդ իս ի տուն, եւ ճաշեա՛։ Ճաշէին ընդ նմա։ Եկա՛յք ճաշեցէ՛ք.եւ այլն։
Լուան՝ թէ անդ ճաշելոց է. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 25.) (այսպէս լաւ օրինակքն հյ. որպէս եւ եւ յն. բայց ոմանք գրեն, ճաշելոյ է)։
Ճաշել ընդ նմա յօթեւանին. (Փարպ.։)
Ցանկացաւ ճաշել թուզ, եւ ոչ ճաշակեաց. (Վրք. հց. ՟Ե։)
to glide or crawl like a serpent or worm, to twist about, to twine or coil round;
to writhe.
Նոյն ընդ Ճաղպատիլ. շաղապատիլ. եռալ զեռալ. գալարիլ. երկայնիլ եւ կարճիլ սողնոց եւ զեռնոց ծեքծեքմամբ. (յորմէ եւ ճապկըտիլ. եւ ճապուկ)
Օձք ճապատէին ի վերայ պատանեկին։ Որ ի կերպարանս օձիցն ճապատէին զորդւովն իւրով. (Բուզ. ՟Դ. 44։)
Ցուլ հպեալ պերասեւնի անջրպետ միջակետի, արդակ միջոյ ճապատողի. (Շիր.։)
to streth oneself in yawning or awaking.
Ստէպ ճապատիլ. քաշքատիլ. ձկտիլ եւ կարճիլ բազկօք եւ մարմնով. իբր յն. διατείνομαι extendo membra.
Անասունն ճապկտի, եւ շնչատէ։ Ճապկտի, եւ հառաչէ. (Վստկ.։)
Ցաւք գլխոյն շատանայ եւ ճապկտի. (Ախտարք.։)
beaming, luciferous, radiant;
crowned with rays (Diana).
ὀ, ἠ ἁκτινοφόρος radiatus, radiato capite. Որ բերէ յինքեան զճառագայթս. ճառագայթաւոր. (ըստ հեթանոսաց՝ մակդիր անահտայ, յորոյ ի գլուխն նկարի լուսին)
Երդնում ի ճառագայթաբերն արտեմիս. (Վրք. կալիստր. ի Ճ. ՟Գ.։)
lucid, fulgid, luminous.
φεγγώδης, σπινθηροειδής, κερκώδης radii formae եւ այլն. Ունօղ զձեւ կամ զտեսիլ եւ զնմանութիւն ճառագայթից. ճառագայթատեսիլ. լուսատեսակ. եւ Անուաձեւ. ճախարակաձեւ ինչ.
Ճառագայթաձեւ եւ արփիական փայլմամբ։ Արեգակնահրաշ ճառագայթաձեւս։ Լուսաւոր ճառագայթաձեւ վարդապետութեամբ. (Զքր. կթ.։ Արծր. ՟Ե. 6։ Վրք. ոսկ.։)
Պատկեր ինչ ճառագայթաձեւ թուիցին լեալ բանքն. (Նիւս. երգ.։)
Մի՛ պայծառ ակամբք մի՛ ոսկւով եւ քարամբք շուրջ ճառագայթաձեւիւք. (Ածաբ. ծն.։)
Երկին ճառագայթաձեւ է։ Շուրջ զշուշանաւն ճառագայթաձեւ առանցք են. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)
Անթեմս այս բանջար ... շուրջ զիւրեաւ ունի բուսեալ ճառագայթաձեւս զտերեւովն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Ճառագայթաձեւ փայլել, կամ փայլեցուցանել. (Գր. հր.։ Վրք. ոսկ.։ Ճ։)
cf. Ճառագայթարձակ.
Լինել լուսաւորացդ ճառագայթաձիգք. (Ագաթ.։)
Ամանն (լուսաւորաց)՝ որ ունի զճառագայթաձիգ կերպսն. (Պիտ.։)
Ծիծաղելով ծովուն, արեգակնային ի վերայ խաղալով ճառագայթաձիգ ճեմականացն յելս եւ ի մուտս. (Արծր. ՟Ա. 11։)
casting or emitting rays, radiant, sparkling, shining, brilliant, resplendent.
Որ արձակէ յիւրմէ զճառագայթս. յորմէ ճառագայթք հատանին.
Ճառագայթարձակ լոյս. (Անյաղթ բարձր.։ Շար.։ Կիւրղ. խչ.։)
Ցանկացար անանց ճառագայթարձակ լուսոյ թագաւորութեանն քրիստոսի։ Զճառագայթարձակ զպատմուճանն զգեցոյց. (Ագաթ.։)
Գալստեանն՝ ճառագայթարձակ փայլմամբ՝ ի վերայ ամպոց երկնից. (Կիւրղ. ղկ.։)
Ճառագայթարձակ փայլմամբ զամենայն զգայարանս մեր լուսաւորեալ։ Լոյս ծագեաց ճառագայթարձակ մարմնովն. (Խոսր.։)
Պակեաւ ի ճառագայթարձակ հրաշից իմաստութենէ. (Վրք. ոսկ.։)
Ճառագայթարձակ հրակերպ երեւմամբ։ Ճառագայթարձակ ձեւով զքեզ լուսազարդեալ ցուցեր նոցա. (Գանձ.։)
Զջահս ճառագայթարձակս, եւ իւղ ամանօք բարձցեն. (Ճ. ՟Ժ.։)
Հոգւոյն իւրոյ ճառագայթարձակ փայլումն. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
Մումեր հատանող, եւ ճառագայթարձակ փայլեալ. (Արծր. ՟Ե. 2։)
cf. Ճառագայթափայլ.
Այսօր աստուած յայտնի աշխարհի, եւ ամենեքեան ճառագայթատես լինին օկամ ճառագայթատեսին). (Թէոդոր. կուս.։)
Ճառագայթատես լուսով։ Ճառագայթատեսիլ ակամբք շրջապատեալ. (Փիլ. լին.։ Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Այսօր աստուած յայտնի աշխարհի, եւ ամենեքեան ճառագայթատես լինին օկամ ճառագայթատեսին). (Թէոդոր. կուս.։)
Ճառագայթատես լուսով։ Ճառագայթատեսիլ ակամբք շրջապատեալ. (Փիլ. լին.։ Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Ա.։)
cf. Ճառագայթափայլ.
Լուսալիր. աննուաղ լուսով.
Ճառագայթաւէտ նշոյլքնն լուսոյ. (Ճ. ՟Ը.։)
Մշտնջենահոս լուսով անթառամ պսակեալ տօն՝ յաւէտահրաշ եւ ճառագայթաւէտ. (Խոր. վրդվռ.։)
Զլուսասփիւռ ճառագայթաւէտ զհաւատս ծաղկեցուցանէր յեկեղեցւոջ. (Յհ. կթ.։)
Ի դառն ձմերունս ջերմ եւ ճառագայթաւէտ հնչումն. (Երզն. լս.։)
cf. Ճառագայթափայլ.
Ունակ ճառագայթից. լուսափայլ. շողշողուն. բազմանշոյլ. ճաճանչաւոր.
Ունելով յինքեան աստղ ճառագայթաւոր. (Պտմ. աղեքս.։)
Անտառախիտ նիզակօք, ճառագայթաւոր սուսերօք. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Տէգք նիզակի քո ճառագայթաւորք իբրեւ զլարս արծաթոյդ արեգական. (անդ։)
Զարձան (կամ զսիւն) աղօթիցն ճառագայթաւոր գործ. (Եւագր. ՟Ժ։)
radiant, luminous, blazing, bright, glittering.
Ճառագայթափայլ լոյս, կամ արեգակն. (Կիւրղ. խչ.։ Մեկն. ղկ.։ Երզն. քեր.։ եւ Ոսկիփոր.։)
to radiate, to emit rays, to shine, to blaze, to dazzle, to glitter, to sparkle, to enlighten, to scintillate.
Արեգակն գոլով հայր՝ ճառագայթեաց զորդի։ Ճառագայթեալ անբաժանաբար յինքենէ զորչի. (Կիւրղ. գանձ. յորմէ եւ Պիտառ.։)
Ճառագայթեալ բանն ի հօրէ. (Շար.։)
Զաստուածութեանն ի թաբօր ճառագայթեաց փրկական լուսոյ առհաւատչեայ. (Խոր. վրդվռ.։)
Ճառագայթելով զարարածս ամենայն. (Շար.։)
Զգիշեր ճառագայթեցեր փայլատակմամբ հրոյ։ Ճառագայթեցեր ի նմա (յերկինս) զարեգակն եւ զլուսին եւ զաստեղս. (Ճշ.։)
Արդարութեան արեգակն զանձինս մեր ճառագայթելով. (Ոսկ. ծն. քրիստոսի.։)
Վասն լուսաւորելոյ տեառն աստուծոյ զաչս սրտից, եւ ճառագայթելոյ զմեզ՝ զտէր աղաչեսցուք. (Ժմ. յն.։)
Գիտութիւնն աստուծոյ ի սիրտն ճառագայթէ։ Որ ի նմանէ յոգիս մեր ճառագայթի։ Զգալի լոյս ճառագայթեալ յաչս. (Լմբ. սղ.։)
commencement of a discourse or treatise, chapter.
իբր κεφάλιον capitulum. ... Գլուխ ճառի. սկիզբն բանից.
Յորո՛ւմ ճառագլխի կամիցիս գիտել։ Զո՛ր ճառագլուխ եւ ունիցիս. (Եւս. նախ. աւետ.։)
to write, to describe, to narrate.
Ճառել գրով. արձանագրել. ի գիր անցուցանել. եւ Ճոխաբանել ճառօրէն.
Ահա ոչ ըստ կամաց արտասուալից ողբովք ճառագրեմք զբազում հարուածս։ Ահա ակամայ ճառագրեմ զբազումս, ո՛րպէս կորեան ոմանք. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Դ։)
Ակամայ եւ ի հարկէ ճառագրեցից զբացումն դրան աստուածասաստ բարկութեան. (Արծր. ՟Գ. 1։)
Ընդէ՞ր ոչ գրեաց զամենայն գործսն ... զի առ հարկաւորսն փութային, եւ ոչ ճառագրել. (Ոսկ. գծ.։)
to write or narrate the same thing with another.
Ճառել ի միասին. կցորդիլ ի ճառելն.
Ո՞վ մեզ զայսոսիկ ճառակցէ՝ հաւասարելով պատմութեանս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
declaimer.
Ճառասաց ես, եւ ոչ հաւատախնդիր. (Պիտառ.։)
to prate, to prattle, to chatter;
to trifle, to talk idly;
to cavil, to dispute.
ῤαψῳδέω consuo, consarcino. Ճոռոմաբանել. կցկցել բազում բանս. շաղփաղփել. ճարդ ճուրդ խօսիլ.
Մի՛ իբրեւ առասպելք կամ ճառատօղք երեւեսցին. յն. ճառատանք. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.
λαλέω, ἑπιδιηγέομαι, ῤέω dico, loquor, narro եւ այլն. Ճառ խօսել. գրել. ասել. պատմել. քարոզել. հռչակել. յայտնաբանել։
Ճառեա՛ երկրի, եթէ խելամուտ արասցէ զքեզ։ Բան ճառէր յառաջինս. (Յոբ. ՟Ժ՟Բ. 8։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի. 18։)
Վասն մարտիրոսաց ճառել բանիւ։ Յաղագս անբանից արանց ճառել։ Ճառէր զինքենէ զխոնարհագոյնսն։ Զմարդեղութենէն եւ զխաչէն ճառէ։ Զեղբօրէն զիա՞րդ ոչ ճառեաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Զ։ Խոր. ՟Ա. 2։ Խոսր.։ Նանայ.։ Շ. մտթ.։)
Ճառել զսրբութիւն մեծին աստուծոյ։ Զմկրտութեանն զօրութիւնն եւ զշնորհն օրինակաւ ինչ ճառեաց ծածկաբար։ Ճառէ զգովութիւն սորա։ Զխոնարհագոյնն ճառէ։ Յայսցանէ ինչ ոչ ճառեաց. (Խոսր.։ Նանայ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։ Շ. մտթ.։)
Յայսմ վայրի ճառեցից զվայրենամիտ ազգին զխստասիրտ դառնութիւնն ի գլուխ ելեալ. (Ղեւոնդ.։)
Ժողովն հասանէր ի ճառեցեալ քաղաքն. (Աբր. մամիկ.։)
chess, game of -;
— խաղալ, to play at chess.
ՃԱՏՐԱԿ ՃԱՏՐԿՈՒՑ. ռմկ. սաթրանջ, սէթրէնճ. Խաղ նարտի պատերազմական ձեւով.
Ո՞ւր ջընարք երգարանին, կամ խաղացողքըն ճատրակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Ճատրկուց խաղացեա՞լ ես. (ասէ, այո՛. Վրդն. պտմ.։)
foraging together.
συννέμων qui compascitur. Որ զոյգ ընդ այլս ճարակի. արօտակից.
Իբրեւ զձիս շամբուշ յերամակի ճարակեալս ... ոչ ոք ի ձէնջ հասեալ՝ զիւրն առ ի ճարակակցաց ընկալցի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
abounding in fodder, in pasture, very grassy.
Ուր իցէ ճարակ անասնոց բազում. արօտ յուռթի.
Որ ցորեան եւ գարի բերէր երկիրն, յորժամ աւեր մնայցէ ի մարդկանէ, խոտալից ճարակաշատ լինի անասնոց. (Ոսկ. ես.։)
pasturing, feeding.
νεμόμενος qui pascitur βόσκημα pecus եւ այլն. Խոտաճարակ. խոտաբուտ. որպէս անասուն արօտական. պաճար, եւ հաւ՝ որ ճարակին ի դաշտս.
Ուր էին հաւք բազումք ճարակաւորք. (Պտմ. աղեքս.։)
Անբաւութիւն ձկանց, եւ զանազան հաւուց ճարակաւորաց։ Իբրեւ զճարակաւորս եւ զանասունս. (Ոսկ. եփես.։)
Նաեւ քան զճարակաւորսն անարգագոյնք են որդիքն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
Ի ճարակաւորացն արտաքսեաց խումբն (զնաբուգոդոնոսոր). (Խոր. հռիփս.։)
to crack, to crackle, to crepitate.
Որպէս լծ. յն. լտ. գռօդէօ, գռէբիդօ. իբր Ճայթճայթել. ճայթել. շաչել շառաչել. ձայն հանել խորտակման, պրկման, ճայթման, եւ այրման. ճաթռտիլ, չըթչըթալ, չթըռտալ.
Իբրեւ զփայտ չոր՝ որ ճարճատէ ի ճեղքելն, այնպէս ճարճատէին ի վերայ նոցա զէնքն. (Մամիկ.։)
Զօրէն պարսից ճարճատեալ (վիմաց յերեսաց հրոյ) Մագ. (լ։)
Հրամայեաց փայտիւք եւ չուանօք պնդել զամենայն մարմին նորա, մինչեւ ճարճատել ոսկերաց. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Զ.։)
Զճարճատելն նմանեցուցանէ փշոցն ճարճատելոյն ի մէջ հրոյն. զի այս նիւթ ի կիզելն ձայն հանէ. (Լմբ. ՟Ղ՟Զ։)
fat, greasy, full of grease, adipose.
Ունօղ զառատ ճարպ. իւղալից. ձիթալից.
Գինեբեր, եւ հացաւէտ, եւ ճարպաւոր եղեւ։ Պարարտ ճարպաւոր լուսոյն աշխարհի. (Վրդն. երգ. եւ Վրդն. ծն.։)
skilfully, artfully, dexterously, ingeniously, industriously, adroitly, cleverly;
cunningly, craftily.
Ճարտարակի. ճարտարապէս. ճարտարութեամբ. ճարտար օրինակաւ. քաջ.
Երեւեցուցանելով ճարտարաբար զյայտնեալսն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 116։)
very skilful, very clever;
good connoisseur;
engineer.
Որ ճարտար գիտէ. հաւաստեաւ տեղեակ. հմուտ. հմտական.
Ըստ ճարտարագէտ ճանաչողութեան ատուգահմուտ բժշկացն. (Փարպ.։)
master workman, skilled artisan;
artificer;
artist;
well made, executed with great skill.
Ճարտարութեամբ գործօղ. վարպետ բանօղ.
Նոքա եղեն ճարտարագործք արուեստից. (Յճխ. ՟Ե։)
Հրամայէր կոչել առ ինքն ի ճարտարագործ հիւսանց քաղաքին. (Կաղանկտ.։)
Եւ Ճարտարութեամբ գործեալ. վարպետ բանած.
Զգերեզման սանատրկոյ ոչ կարացին բանալ վասն հաստաշինած ճարտարագործ արարածոցն. (Բուզ. ՟Ի՟Դ. 20։)
Ճարտարագործ արուեստայարմար երփնիւ. (Նար. խչ.։)
very attentive, examining or exploring diligently.
Քաջ դիտօղ. արթուն.
Դէտ ճարտարադէտ զգուշացուսցէ զժողովուրդն ի սրոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
deceiving adroitly;
cunning, artful, astute.
Խոլոմուկն կկուի չափ հաւ է, ձայնաւոր՝ ճարտարախաբ ասեն. (Վանակ. հց.։)
speaking well, eloquent, fluent;
good speaker, orator, declamer.
ῤήτωρ orator. Ճարտասան. հռետոր. փաստաբան. եւ Ճարտարաբան.
Հանդերձ ճարտարախօսաւ տերտիւղեաւ ոմամբ. (Գծ. ՟Ի՟Դ. 1։)
Ճարտարախօսն զվերջին բանսն փութայ առաւել յօրինել. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ։)
Յարոյց աստուած քարոզս բանիբունս ճարտարախօսս. (Սեբեր. ՟Դ։)
Այր ճարտարախօս արդարանալ ոչ կարէ առաջի նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ո՛չ սուտապատում ճարտարախօս եղեալ. (Կորիւն.։)
Դիկատորք, որ են ճարտարախօսք. իմա՛ հրամանատարք։
Եւ իբր Ճարտարախօսական. պատիր.
Արտաքնոցն յարմարական ճարտարախօս առասպելեացն յօրինուածն. (Կաղանկտ.։)
to speak with eloquence or art, as an orator.
Ճարտարաբանել. հաւաստաբանել. իմաստասիրել, եւ իմաստակել. լեզու թափել.
Վասն անտի հատուցմանցն ճարտարախօսեցին. յն. իմաստասիրեցին. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Ե՛ւս հպագոյն զայս ճարտարախօսէ պօղոս. (Անան. եկեղ։)
Վասն յարութեան ճարտարախօսէ. (Երզն. մտթ.։)
Ոչ եկիր այսր ճարտարախօսել, այլ զոհեա՛ աստուածոցն. (Ճ. ՟Գ.։)
industrious.
Ճարտար. քաջարուեստ. եւ ըստ յն. իմաստնագոյն. վարպետ, ճարպիկ.
Ոչ ոք յայնմ (արուեստի) զմեղուօք ճարտարակօք անցանիցէ. (կամ ճարտարկօք. ի Ճարտարիկ բառէ) (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
throwing or shooting skilfully.
Ճարտարաձիգ ամրոստեան մատանցն զինուք. (Նար. խչ.։)
to tax one's ingenuity, to discover, to find out, to invent, to contrive, to sophisticate, to subtilize.
φιλοσοφέω, σοφίζομαι . Ճարտար միտս յանձին բերել. իմաստասիրել. զգօնութեամբ վարիլ կամ ճառել. իմաստնանալ. խելք բանեցընել.
Զերկնից եւ վասն ի վեր քան զերկինս ինչ իրաց ճարտարամտեն։ Մատթէոս ճարտարամտէ առ խոնարհութեան։ Վասն անմահութեանն ճարտարամտեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 3։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
Իմացիր հովիւս ճարտարամտեալս. (Բրս. ծն.։)
architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.
ἁρχιτέκτων architectus, fabricator Պետ ճարտարաց, կամ շինողաց.
Զսքանչելի խորհրդական, եւ զիմաստուն ճարտարապետ. (Ես. ՟Գ. 3։)
Իբրեւ իմաստուն ճարտարապետ հիմն եդի. (՟Ա. Կոր. ՟Գ. 10։)
Սկիզբն եւ կատարածն շինուածոյն ի բուն ճարտարապետ անդր հայի. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 30։)
ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. τεχνίτης artifex. Ճարտար. արուեստագէտ. նախ՝ զաստուծոյ ասի, որպէս Արարչագործ. Տե՛ս (Իմ. ՟Է. 21։ ՟Ը. 6։ ՟Ժ՟Գ. 1։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 10։) Եւ ապա զայլոց ճարտարապետաց յաշխարհի. վարպետ .... յն. պէսպէս որպէս Հիւսն կամ դարբին. քարակոփ. երաժիշտ. իմաստակ. եւ այլն.
Էր ճարտարապետ դարբին պղնձոյ եւ երկաթոյ։ Այր տիւրացի ճարտարապետ պղնձոյ. (Ծն. ՟Դ. 12։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 10։)
Հիւսունս փայտից, եւ ճարտարապետս քարանց. (՟Բ. Թագ. ՟Ե. 11։)
Արծաթագործդ երկնաւոր՝ իմ ճարտարապետ (արարիչ). (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Որ ելից հոգին տեառն զբեսելիէլ ճարտարապետ խորանին. (Շար.։)
Ճարտարապետի ումեմն հիւսնեալ ... ի ձեռն ճարտարապետացն եղիաբ եւ բեսելիէլ։ Այր ճարտարապետ շինօղ ապարանից. (Արծր. ՟Դ. 19։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
Սարդիցդ եւ մեղուացդ եւ ծածեացդ ճարտարութիւն անդր եւս քան զամենայն ճարտարապետացն անցուցանէ կերտս. (Անյաղթ հց. իմ.։)
ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. որպէս Շինօղ նաւաց. եւ Ղեկավար. նաւապետ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 2։ Կիւրղ. ի կոյսն.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Արծր.։)
ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. իբր Քաջ յայլ արուեստս եւ ի գիտութիւնս. կերտօղ. եւ Քերթող. սոփեստէս.
Քնարահարացն օրինաց ճարտարապետ։ Գուսանական գործեացն ճարտարապետք. (Եւս. քր.։)
Ճարտարապետք հռետորացն։ Ճարտարապետք փիլիսոփայից. (Ոսկ. յհ.։)
Յունաց ճարտարապետքն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Զճարտարապետս իմաստնոցն. (Եղիշ. առաք.։)
ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. ա. Կարի ճարտար. իմաստուն.
to be the architect of, to build or construct with art.
ἁρχιτεκτονεύω, ἁρχιτεκτονέω, τεκταίνω, -ομαι fabricor, operor, struo, paro. Ճարտար արուեստիւ կազմել, յօրինել, գործել.
Ըստ ամենայն գործոյ ճարտարապետել։ Ճարտարապետէր զոստայնանկութիւն. (Ել. ՟Լ՟Ա. 4։ ՟Լ՟Ե. 32։ ՟Լ՟Ը. 23։)
Ճարտարապետեալ կազմէ գործի օրհնութեան. (Եպիփ. սղ.։)
Կեանք զմուտ անմահութեան ճարտարապետեցին. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Աստուածապէս ճարտարապետեալ՝ զերկիրս երկին արար. (Պտրգ.։)
Եւ որպէս զմարդ՝ զմարդկայինսն ներգործեալ ճարտարապետէր. (Զքր. կթ.։)
cleverly, skilfully, dexterously.
Զախտս հիւանդաց ճարտարապէս բժշկէ. (Ճ. ՟Ա.։)
(Վասն) աստուծոյ) ուսանել պարտ է, թէպէտեւ ոչ յոյժ արտարապէս, այլ իբրու գաղափարաւ. (Արիստ. աշխ.։)
insidious, artful, crafty.
Իբր Ճարտարահնար, հնարիմաց, ուր իցէ ճարտարել հնարել՝ առ ի սուզանելոյ եւ ծածկելոյ զիրսն.
Սկսաւ (ագովնիա) սայթաքել՝ ճարտարասոյզ բանիւքն խօսել ընդ յովաբու (առ որսալոյ զնա). (Եփր. թագ.։)
to exercise one's wits, to seek expedients, to devise means, to invent;
to make use of stratagems, to use artifices, wiles, shifts;
to pretend to be learned, to affect learning;
մի՛ ճարտարեր առաւել, զի մի՛ թիւրեսցիս, let the cobbler stick to his last.
σοφίζω, -ομαι argute comminiscor, conficio. Ճարտարութեամբ հայթայթել. արուեստակել. իմաստակել. եւ Իմաստասիրել. եւ Ճարտարաբանել. եւ Ճարտարանալ.
Մի՛ աւելի քան զօրէնս ճարտարեր։ Արտաքոյ կարեաց ճարտարիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Եբր. ՟Դ։)
Բանիւք միայն ճարտարեն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ընդէ՞ր զառնելն եւ զծնանելն ճարտարիցէ հերետիկոսն, թէ նոյն է։ Տե՛ս զիա՞րդ ճարտարեն հակառակորդքն. (Սեբեր. ՟Է։)
Այլոց սակս ջերման բժշկութենէ ճարտարիցէ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Անուանակոչութեան սրբոցն մի՛ ճարտարեր. յն. մի՛ սովորիր։
cf. Ճարտրուկ.
ՃԱՐՏԱՐՈՒԿ կամ ՃԱՐՏՐՈՒԿ. Անուն խոտոյ, որ պէսպէս գրի ի յն. եւ հյ.։ (Գաղիան.։)
wild parsley.
ՃԱՐՏԱՐՈՒԿ կամ ՃԱՐՏՐՈՒԿ. Անուն խոտոյ, որ պէսպէս գրի ի յն. եւ հյ.։ (Գաղիան.։)
to divide in many branches.
ՃԵՂԵԼ ՃԵՂԻԼ. Ի ճիւղ ճիւղս բաժանել, ընդարձակել, իլ. ճղճղել.
Լատինք եւ պաղեստինք եւ արապիկք հաստատեցին գիրս թուով ՟Ի՟Դ. զոր թէպէտ եւ այլ ազինք, ի սոցանէ են որոշմամբ շնչով ճեղեալ եւ աճեցուցեալ. (Հին քեր.։)
cf. Ճեղքում.
ՃԵՂՔԵՄ ՃԵՂՔՈՒՄ. διασπάω, ἁποκνίζω , σχίζω distraho, discerpo, discindo, disseco, findo, diffindo. ռմկ. ճղքել. (լծ. կեղեքել. ջաղխել. եւ թ. ճարգ կամ ճըրգ եւն) Հերձուլ. ցելուլ. հատանել. կտրել.
Ճեղքեաց զնա իբրեւ զուլ մի այծեաց. (Դտ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
Ճեղքեաց փայտ, եւ ընկէց անդր. (՟Դ. Թագ. ՟Զ. 60։)
Որպէս ոք զի ճեղքիցէ զուլ այծից, այնպէս եճեղք զառիւծն. (Փիլ. սամփս.։)
Գուցէ ճեղքիցէ զնոսա յեղբայրութենէ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
Յերկուս ճեղքէ զամբոխ թշնամեացն։ Ճեղքել (կամ ճեղքուլ) ըստ կամաց (զքարինս). (Խոր. ՟Բ. 82. եւ 7։)
Շեշտ ընդ մէջ ճեղքէր զամուր գլխանոցն. (Յհ. կթ.։)
Ի թուոյ անտի աշակերտացն նորա ճեղքեաց զնա. (Իգն.։)
Գուցէ ճեղքիցի պօղոս ի նոցանէ. (Գծ. ՟Ի՟Գ. 10. իբր ձգձգիլ եւ գիշատիլ։)
Մատնիչն որոշեալ ճեղքեցաւ ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
Ընդ արդարսն մասնակցութեան, յորոց ճեղքեցայ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)
Քակիցին ի մերձաւորաց, ճեղքիցին յօգնականաց. (Մաշկ.։)
Առ րոբովամաւ ճեղքեցան ցեղքն. (Եպիփ. սղ.։)
Մի է ճշմարտութիւնն, եւ ոչ ի բազումս ճեղքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.
ՃԵՂՔԵՄ ՃԵՂՔՈՒՄ. διασπάω, ἁποκνίζω , σχίζω distraho, discerpo, discindo, disseco, findo, diffindo. ռմկ. ճղքել. (լծ. կեղեքել. ջաղխել. եւ թ. ճարգ կամ ճըրգ եւն) Հերձուլ. ցելուլ. հատանել. կտրել.
Ճեղքեաց զնա իբրեւ զուլ մի այծեաց. (Դտ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
Ճեղքեաց փայտ, եւ ընկէց անդր. (՟Դ. Թագ. ՟Զ. 60։)
Որպէս ոք զի ճեղքիցէ զուլ այծից, այնպէս եճեղք զառիւծն. (Փիլ. սամփս.։)
Գուցէ ճեղքիցէ զնոսա յեղբայրութենէ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)
Յերկուս ճեղքէ զամբոխ թշնամեացն։ Ճեղքել (կամ ճեղքուլ) ըստ կամաց (զքարինս). (Խոր. ՟Բ. 82. եւ 7։)
Շեշտ ընդ մէջ ճեղքէր զամուր գլխանոցն. (Յհ. կթ.։)
Ի թուոյ անտի աշակերտացն նորա ճեղքեաց զնա. (Իգն.։)
Գուցէ ճեղքիցի պօղոս ի նոցանէ. (Գծ. ՟Ի՟Գ. 10. իբր ձգձգիլ եւ գիշատիլ։)
Մատնիչն որոշեալ ճեղքեցաւ ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
Ընդ արդարսն մասնակցութեան, յորոց ճեղքեցայ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)
Քակիցին ի մերձաւորաց, ճեղքիցին յօգնականաց. (Մաշկ.։)
Առ րոբովամաւ ճեղքեցան ցեղքն. (Եպիփ. սղ.։)
Մի է ճշմարտութիւնն, եւ ոչ ի բազումս ճեղքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
to walk, to take a walk, to walk out.
περιπατέω ambulo, deambulo, incedo διαβαίνω transeo ἄλλομαι salio, salto πομπεύω cum pompa incedo. Ճեմ կամ ճեմս առնուլ. շրջիլ. շրջագայիլ, զգնալ. քայլել զբօսանօք. սիգաքայլ ընթանալ. խաղալ. փոխիլ. հանդարտ քալել, ժուռ գալ.
Ճեմեսցի ի վերայ պարսպաց ձերոց։ Մտեալ ճեմէր ի տան գանձին։ Գեղեցիկ ճեմի։ Մինչդեռ ի վերայ տաճարի թագաւորութեան իւրոյ ճեմէր ի բաբելոն։ Յորոյ վերայ պարսպացն ճեմէի. (Ես. ՟Ը. 7։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 28։ Առակ. լ. 29։ Դան. ՟Դ. 26։ Յոբ. ՟Զ. 10։)
Առ երկնային կամարն ճեմեսցիս. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
Ի նորոգումն կենդանութեան ճեմեցեալ։ Բնակեցից ի նոսա, եւ ճեմեցայց նոքօք. (Կոչ. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Պատանիք ոմանք ճեմիցին. (Խոր. ՟Ա. 11։)
Սոկրատէս ճեմի եւ վերծանէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Արբեալն հոգւով սիրոյն աստուծոյ՝ ընդ սուր խաղայ, ի հուր ճեմի. (Լմբ. սղ.։)
Եւ ոչ երկուորեակք լծոցն ի ճահ ճեմեսցին առանց եզողի. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
Աստեղք ճեմին։ Արեգակն ի վերայ աստեղացն ճեմի. (Երզն. ոտ. երկն.։ Տօմար.։)
Ճեմին ճօճին բիբք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ընդ ո՛ չար ինչ անցանէ, եւ համբերել մարթ է, այն ինքն է պսակաւոր ճեմելն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Նահատակեալքն բարձրագլուխ պսակօք ճեմեալ՝ զարդարէին լուսով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
werewolf.
Որջացեալ գազանք մեծամեծք, ճեւեղիկք, եւ այլք ընդ այսս չարութեան. (Միսայէլ խչ.։)
sharp lance.
Սակր, կամ ազգ ինչ սուսերի.
Հարաւ ի վերայ ամիրային, եւ ճկռովն հարկանէր զուսովն։ Ապլղարիպն պողովատիկ ճկռովն հարկանէր զերկաթի դուռն քաղաքին, եւ պատառեալ զերկաթն՝ եւ այլ դեհն անցուցանէր. (Ուռհ.։)
cf. Ճիւղ.
Իբրեւ զխնձոր զուարճացեալ ի վերայ բարձրաբերձ գալարագեղ ծագի ճղանց ծառոյն. (Վրք. ոսկ.։)
Կամ գերունակ ճըղանց խնձոր. (Շ. եդես.։)
Որպէս զպտուղ զճղից կախեալ. (Երզն. մտթ.։) cf. ՃԻՒՂ։
Առ ժամայն ոչ խոնարհեալ ճղոյն. եւ նաի վայր քարշելով յանդգնաբար՝ բեկեալ եղեւ. (Եպիփ. ծն.։)
Խոնարհեցուցանելզճուղս։ Զճուղն ի վայր խոնարհեցուցանէր. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ճճի.
Բազում ճիճիք ծնանին. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ եւ Բժշկարան. ստէպ։)
Սպունկն ման է ճիճոյ, որ ի ծովն լինի, զոր մարդիկ ամպ անուանակոչեն. (Զքր. կթ.։)