talisman, amulet, phylactery.
Գտանէին ի ներքոյ հանդերձից նոցա յուռութուլունս, եւ բժժանս յամենայն կռոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 40։) Ուր որպէս յուռութուլունք՝ ի յն. է ἰερώματα այսինքն նուիրականք, կամ սրբազան կարծեցեալ իրք հեթանոսանկանք. նոյնպէս եւ բժժանք՝ է ἱαμνεία (իբր յատուկ անոճն). զոր թարգմանիցն մեր առնու իբր ἵαμα , որ է բուժումն, բժշկութիւն։ Վասն որոյ բժժանքն լինի որպէս Բուժանք. այսինքն իրք բժշկարարք եւ ազատարարք՝ ստութեամբ.
physician, doctor.
պ. պիզիշք սանս. պիզաճ. ἱατρός medicus Արհեստագէտ պահելոյ զառողջութիւն մարմնոց, եւ բուժելոյ ըստ կարի դեղովք զցաւս եւ զհիւանդութիւնս.
Հիւանդ ես, ես ճարտար բժիշկ եմ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զի են մեզ պահք բժիշկք. (Յճխ. ՟Թ։)
medical;
բժշկականն, cf. Բժշկականութիւն.
Բժշկական կրթականութիւն ամենափորձ հնարաւորութեամբ՝ պատճառ կենաց անախտականաց. (Նար. ՟Խ՟Գ։)
ԲԺՇԿԱԿԱՆՆ. Բժշկականութիւն, բժշկական արուեստ (ըստ յն. ոճոյ) ἠ ἱατρική եւ Մատեան բժշկական արուեստի.
first physician.
ἁρχίατρος archiater, medicorum princeps Պետ բժշկաց. առաջին կամ երեւելի ի բժիշկս. ճարտար բժիշկ կամ բուժիչ. հէքիմ պաշը, պաշ հէքիմ.
Ո՛չ է մարթ զօրաւոր լինել վիրաց քոց քան զճարտարութիւն բժշկապետին. (Կոչ. ՟Բ. յն. բժշկապետական.)
to cure, to physic, to remedy, to dress.
Աղբիւր վիճաբանութեան մեք գտաք, զոր քեզ պարտ է իսկ բժշկել. այսինքն փարատել, լուծանել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
cure, attendance, recovery, dressing;
medicament, medecine, remedy.
Ի զուր յանճախեցեր զբժշկութիւնս քո, եւ օգուտ չիք ուստեք քեզ։ Ախտիւ որովայնի, որոյ ոչ գոյր բժշկութիւն։ Որոց պէտք էին բժշկութեան՝ բժշկէր։ Բժշկութիւնս կատարեմ։ Ի ձգել զձեռն քո ի բժշկութիւն։ Այլում շնորհս բժշկութեանց։ Եւ տերեւ ծառոյն էր բժշկութիւն հեթանոսաց.եւ այլն։
Բժշկութեան սկիզբն է արգելուլ զհիւանդութեանցն պատճառս, ոչ եւս թողուլ նիւթ հիւանդարարութեան. (Փիլ. լին. ՟Բ. 29։)
bleared.
Որ ունի զբիժ. ճպռոտ.
to have bleared eyes.
ԲԺՈՏԻԼ. Բժոտ լինել, ունել բիժ յաչս. ճպռոտիլ.
to pip, to chirp.
որ եւ լտ. pipilo Ձայն հանել ձագուց. բի՛ բի՛ ճիվ ճիվ ձան հանել.
big, coarse, aukward, rude, clownish, rough, rustic, wild, base, un-genteel, clumsy, heavy, impolite, dull, ignorant, brutal.
ԲԻՒՐ ԱՆԳԱՄ. մ. μυριοπλάσιος decies millies, saepissime Տասն հազար անգմ. յաճախագոյնս.
of a thousand colours
of several shapes or kinds, several, many, multitudinous.
cf. Բիւրազգի.
having many precious stones.
Ունօղ բիւրաւոր (այսինքն բազում) ականց պատուականաց. բազմագոհար. շատ ճէվահիրով.
ten thousand or ten millenaries;
thousand, many, immense, numberless.
Եւ Ունակ բիւրապատիկ իրաց. ճոխացեալ յոյժ յոյժ.
lobe of the ear;
— սրտի, auricles of the heart;
— լերդի, lobe of the lungs.
(Իբրու նուազականն Բլիթ բառին). λοβός lubus (լծ. թ. լօփ ). ima pars auris, auricula Ստորին կողմն կամ ծայրն ականջաց՝ փափուկ եւ գնտիկ, յոր եւ լինի կախել զգինդս. անկճին վարի ծայրը, լոբիկ միսը.
to have a cataract in the eye.
Բլչակնեալ նայեցար ի ճշմարիտ մարդեղութիւն էմմանուէլին. (Ճ. ՟Է.։)
to obscure the sight, to blind;
to blunt, to rust.
Բլչացուցանել զճառագայթս տեսութեան մտաց։ Զմիջաւուրբքս շուրջ զինեւ սաստիկ փայլատակումն՝ բլչեցուցանէ զբնական ներգործութիւնս տեսանելեացս. (Պիտ.։)
cf. Բլշացուցանեմ.
Բլչացուցանել զճառագայթս տեսութեան մտաց։ Զմիջաւուրբքս շուրջ զինեւ սաստիկ փայլատակումն՝ բլչեցուցանէ զբնական ներգործութիւնս տեսանելեացս. (Պիտ.։)
hillock, knoll.
cf. Բծախառն.
Որոյ սկիզբն գոլով բծաւոր՝ վախճանն եղեւ գովելի. (Կլիմաք.։)
cf. Բիծ դնել.
Այսր պատասխանի ստուգութիւն նորա. զի մի՛ ոք բծեսցէ զստուգութիւն նորա։ Որ ի ձեռն այսր պատճառանաց կամին ըստգտանել եւ բծել զմեզ։ Եպերել եւ բծել զգաղատացիս. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ՟բ. կոր.։ Եփր. ՟գ. կոր.։)
to produce, to cause;
to spread;
to pour.
Բանն ճշմարտութեան բղխեալն ի հօրէ աղբերաբար. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զծննդենէն ճառել կամելով՝ բղխել զնոյնվերակոչէ. (Վահր. հմբ.։)
Եթէ յառաջ խաղալ, եւ եթէ բղխել, եւ եթէ ելանել ոք ասիցէ, ի ճշմարտութենէն ոչ սխալէ. (Լմբ. հանգ.։)
source, gush, eruption;
emission, spiration, proceeding, emanation.
ԲՂԽՈՒՄՆ. Անճառ ելումն կամ ծագումն հոգւոյ սրբոյ՝ ըստ նմանութեան անսպառ աղբեր կամ գետոյ. եւ նոյն ինքն հոգին սուրբ բղխեալ.
Սուրբ հոգին անհատացեալ բղխումն ի հօրէ եւ յորդւոյ անհատաբար, յերկաքանչիւրոց ընդ պատճառաւ, այսինքն իբրեւ ի միոջէ սկզբնէ. (Քեր. քերթ.։)
Որ համագոյդ ես հօր եւ որդւոյ՝ անճառաբար բղխումն ի միշտ էէն. (Շար.։)
Եւ ոչ աղբեր հոսման հանգոյն՝ գոլ անմարմին բղխումն հոգւոյն. (Յիսուս որդի.։) cf. ԵՐԵՒՈՒՄՆ (ըստ յն. ոճոյ)։
Ասի բղխումն հոգւոյն սրբոյ եւ նմանութեամբ ծագման ծաղկի կամ պտղոյ իբր յարմատոյ եւ ի բնոյ. եւ նմանութեամբ բղխման շնչոյ ի բերանոյ, կամ ճառագայթի յարեգակնէ. եւ այլն։ (Վրդն. ծն.։ Կիր. պտմ. ի վանականէ։ Կիւրղ. գանձ.։)
ԲՂԽՈՒՄՆ, ասի լայնաբար եւ Ծագումն որդւոյ ի հօրէ անճառ ծննդեամբ.
Նա միակ է եւ միածին եւ ծոցածին որդի, եւ բղխումն սրտի բան սերտ սիրելի եւ հաճոյ. (Տօնակ.։)
Հայր է հայրն միածնի որդւոյ, եւ բխումն հոգւոյն սրբոյ։ Որ է հայր միածնի որդւոյ, եւ բղխումն հոգւոյն սրբոյ։ Սէր աղբիւր է ամենայն բարեաց, սէր բղխումն երախտեաց Քրիստոսի, եւ վայելեցուցիչ յանապատում շնորհս նորա. (Յճխ. ՟Ե. ՟Զ. ՟Ժ՟Ա։)
Որդւոյ պատճառ ծնընդեամբ անճառ, հոգւոյ բղխումն աղբերաբար։ Աղբիւր կենաց Աստուած, եւ բղխումն ողորմութեան։ Բղխումն ողորմութեան, եւ պարգեւիչ կենդանութեան. (Շար.։)
cf. Բղուկ.
Քեզ բղուղ մի իւղ տամ ... Ելից զբղուղ մի յարդով մինչեւ ի ճիտն, եւ զբերան բղղին սերեկեաց. (Ոսկիփոր.։ որպէս եւ Վստկ. ՟Ճ՟Խ՟Ը։ Հին բռ.։)
theme, text.
θέμα, θέσις, γραφή thesis, textus, originals littera Բուն եւ հարազատ բանն գրոց. եւ Բնագիրն. վկայութիւն ի գրոց ի պէտս առաջիկայ ճառի.
physics.
Եւ որպէս Բուն բանն կամ իմաստն ճառելի. բնաբան. վկայութիւն գրոց. եւ Հաւաստաբանութիւն. իսկաբանութիւն.
naturally.
Տեսեալ զբարելաւութիւն աշխարհին՝ հաճեցաւ ի նմա լինել բնաբար (այսինքն իբր բուն բնակիչ). (Կաղանկտ.։)
original, text.
ԲՆԱԳԻՐ. Արձանագրութիւն ի յիշատակ վախճանելոցն ի Քրիստոս. յիշատակագիրք, կամ պատկեր կենդանագրեալ հանդերձ ներբողական յիշատակարանաւ. տե՛ս եւ ՏԻՓՏԻԿՈՆ.
physiologist;
moralist;
apologist;
veridical, truth-telling.
Եւ Ճշմարտախօս. ճշգրտաբան. հասաստապատում. հնախօս.
to philosophize;
to discourse of natural things.
φυσιολογέω dissero dew rebus naturae որ եւ ԲՆԱԲԱՆԵԼ. Ճառել զբնութենէ զգալեաց. խօսել քաջ քննութեամբ՝ իբրու զննելով զբնութիւն իրաց. ճշգրտաբանել. հետազօտել բանիւ.
Որ անճաշակ է, եւ պատմել խորհի ... վասն որոյ եւ ունայն բնախօսէ. (Կլիմաք.։)
physiology;
physics.
φυσιολογία discplina physica Բնաբանութիւն. ճառ զբնութենէ զգալեաց.
natural;
—, — իմաստասէր, այր, philosopher;
physician;
—ն, physics;
—ք արուաց, genitals;
—ք, — լոյս, օրէնք, light of nature, natural law.
Զարուացն բնականսն կրճատէ ի պաշտօն իգակեր դիւին. (Լմբ. իմ.։)
naturally.
Բնականաբար ճմլի հոգին. (Լմբ. ժղ.։)
habitation, house, home, lodging, dwelling, chamber.
οἱκητήριον, κατοικητήριον habitaculum, domicilium Բնակետղ. տուն եւ տեղի բնակելոյ. որ եւ ԲՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ասի. օթեւան. օթարան. ընդունարան. եւ Տաճար. տուն տեղ.
Լիցուք տաճար եւ բնակարան աստուածային շնորհացդ. (Ժմ.։)
Լեառն դիտակ, եւ բնակարան վկայիցն։ Ի բնակարանս հրեշտակաց, եւ մարդկան քաւարան։ Զքեզ կոյս եւ մայր եւ բնակարան աստուածային ներմարդութեանն։ Զբնակարան անսկզբնակից որդւոյն։ Զմիածնի որդւոյ քո զբնակարան (այսինքն կրօղ յարգանդի)։ Այսօր զբնակարան հոգւոյն սրբոյ (այսինքն զընդունարան.) եւ այլն։ Բնակարան հաճութեան կամաց անեզն աստուածութեան։ Վերակարգելոց թուոցս այսոցիկ բնակարան բաղձալի. (Նար.։)
settled resident, natural
Եղիցի յոյս վախճանի քոյ, ասէ տէր, բնակաւոր որդւոց քոց ի սահմանս նոցա. յն. մնայուն, կամ մշտնջենաւոր. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 17։)
to inhabit, to dwell, to lodge, to reside, to make abode, to sojourn, to settle, to occupy;
—ի միասին, to cohabit.
Ի նմա հաճեցաւ ամենայն լրումն աստուածութեանն բնակել։ Ի նմա բնակէ ամենայն լրումն աստուածութեանն մարմնապէս (այսինքն միանալով աստուածութեան ընդ մարդկութեան յանձին բանին). եւ այլն։
Որ հաճեցաւ ի սմա բնակել, ի սմանէ ոչ մեկնեցաւ, այլ բնակեաց, բնակէ, եւ բնակեսցէ. (Անյաղթ բարձր.։)
բնակէ կամ բնակի, եսցէ կամ ցի, կել. դիմազ. կր. κατοίκηται habitatur եւ այլն. Ըստ յն. ոճոյ, Բնակութիւն կամ բնակելի լինել. շէն լինել. բնակիչս ունել.
dwelling, lodging, residence, abode, station.
Եղեր տաճար Աստուծոյ բանին, եւ բնակետղ հոգւոյն սրբոյ. (Աթ. ի կոյսն.։)
to lodge.
Եռակի զսպպայսն բաժանելով՝ երիս քաղաքս բնակեցուցանել։ Այլ է ճշմարտապէս օրինադրութիւն, եւ բնակեցուցանելն զքաղաքսն՝ ամենեցուն կատարելագունից առաքինութեամբ տրանց. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Գ։)
of the same nature or essence, consubstantial;
that dwells together, cohabitant.
Իւրաքանչիւր ոգւոյ բնաւորեալ եւ բնակից է յանդիմանութիւն (խղճի)։ Զբնակիցն ի մեզ զպաճարն պարարեն զցանկութիւնն։ Երկիր բնակից մարդոյն՝ մարմինն է. որոյ մշակ միտքն են. (Փիլ.։)
consubstantiality;
cohabitation.
Լոյս ասեմ, որ ի հօր եւ յորդւոջ եւ ի սուրբ հոգւոջն տեսանի, որոց ճոխութիւն է բնակցութիւն։ Երից անբաւիցն անբաւ բնակցութիւն. (Ածաբ. մկրտ.։)
Անճառելի է խնդութիւնն (յերկինս), եւ ընդ հրեշտակս բնակցութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
all, total, entire;
— ոչ, ոչ —, — սիկ ոչ, not, none, never, nothing;
—, — իսկ, totally, entirely, absolutely;
ընդ —, everywhere;
throughly.
Զիշխանն աշխարհի ի բնաւ ճոխութենէն արտաքս ընկէց. (Կիւրղ. ղկ.։)
Ընդ բնաւս սլանան, եւ ամենայնի բաւական են։ Նոյն վարէ եւ տածէ զբնաւ. (Եզնիկ. (որ եւ ըստ յն. ոճոյ, բա՛ն. այսինքն աշխարհ ամենայն, տիեզերք)։)
Բնաւ գաւառ. առ բնաւ ազգօք. բնաւ բարբարոսաց, կամ կանանց. քան զբնաւ կենդանիս. ի բնաւիցն վախճան. ի բնաւս առ հասարակ. զբնաւ արհամարհանս. (Պիտ.։ տե՛ս եւ Փարպ.։ եւ Նար. ստէպ։)
Զբնաւ ճետ որդւոցն Իսրայէլի. (Սարկ. լս.։)
natural, innate;
— յօժարութիւն, temper, inclination.
Չէ՛ բնաւոր ցանկութիւնն արծաթասիրութեան։ Վախճան լինիցի ի ցաւոց ինչ բնաւորաց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
Բնաւոր էիցս ընդ էին ճշմարտի. (Համամ առակ.։)
Յորժամ թիւրեսցին շունչք հողմոցն յընտանի եւ ի բնաւոր ճանապարհացն. (Սարկ. շարժ.։)
to custom or habituate one's self.
Արուեստք ի պէտս մարդկան բնաւորեցան. (Յճխ. ՟Ե։)
Սիրոյ սահման եւ չափ ոչ է, այլ օր ըստ օրէ առ բաղձալին զաճելն է բնաւորեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
cantharides.
ԲՆԴԵՌՆ կամ ԲՆԴԻՌՆ. κάνθαρος, κανθαρίς scarbeus, scarabelaphus Բզիզ աղտեղասէր՝ սեւագոյն. եւ այլ ճճիք նման նմին. բզէզ. գրի եւ ՓՆԴԵՌՆ, կամ ԲՆԴԵՐՆ.
natural, innate, original, proper, radical, native, natural, indigenous;
— քաղաքակցութիւն, state of a native;
—ք, aborigines.
Իսկ նա զի բնիկ ի յաշխարհէն է, զամենեսեան ի յականէ ճանաչէ. (Փարպ.։)
nature;
essence, substance;
being, entity;
the elements;
disposition, constitution, temper;
humour, inclination, genius;
birth, naturalism;
person, hypostasis;
quality, manner;
sex;
ստուեր է եւ ոչ — ինչ, it is a shadow and not a substance;
հատուցանել զհարկ բնութեան, to pay the tribute of nature;
դղորդին արարածոց —ք, all nature is in commotion or confounded;
են սոքա բնութեամբ Գերմանացի, these are by origin Germans;
մի թէ յիւրմէ բնութենէ եգ զբանն, did he say it out of his own head ?
բնութեամբ, naturally, really, truly, physically, personally, hypostatically.
Խաւարն ստուեր է տարերց, եւ ոչ բնութիւն ինչ. (Յճխ.։)
Բնութիւն հոգւոյ ցնծութիւն, ուրախութիւն, սէր, եւ զուարճութիւն. (Լմբ. սղ.։)
γνώμη sententia, σκοπός intentio Որոշումն մտաց. հանճար. միտք. իմաստ կամ զօրութիւն բանի. գիտաւորութիւն. նշանակ. խելք.
Մի բնութիւն, եւ մի դէմ Քրիստոսի՝ եթէ պարտ է համառօտագոյնս ասել, ո՛չ է ըստ նոյնութեան բնութեան, այլ՝ է ըստ անճառ միաւորութեան բանին ընդ իւրում մարմնի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ոչ ասեմք զմի բնութիւնն՝ զյատկութիւն էութեանցն շփոթելով, այլ ըստ անճառ միաւորութեան երկուցն ի մի անձնաւորութիւն. (Լմբ. ատեն.։)
illegitimate child, bastard, whoreson.
Գիտաց Սողոմոն դատ առնել, եւ ճանաչել զմանուկ զբոզորդին։ Մի՛ մտցէ բոզորդի ի ժողովուրդ տեառն. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ել.։)
round, circular;
circle, circuit, orb.
Զգեստ բոլորակ, պճղնաւոր պատմուճան։ Չորեքանկիւնի իմն առաւել լանջքն են՝ քան թէ բոլորակ։ Բոլորակ են ակունքն, զոր օրինակ եւ կիսագուդքն. (Փիլ.։)
Յայտնի է ի հինգ հարիւրեակ բոլորկէն (՟Շ՟Լ՟Բ ամաց)։ Հինգ հարիւրեակ բոլորակդ ճշմարիտ է. (Արշ.։)
rotund.
(Տաճար) բոլորաշէն պայծառ՝ լուսին լրացեալ. (Տաղ.։)